Nizomiy nomidagi


Download 274.78 Kb.
Pdf ko'rish
Sana14.08.2018
Hajmi274.78 Kb.

O‘ZBEKISTON  RESPUBLIKASI   

OLIY  VA  O‘RTA  MAXSUS  TA’LIM VAZIRLIGI 

 

NIZOMIY  NOMIDAGI   

TOSHKENT  DAVLAT  PEDAGOGIKA UNIVERSITETI 

 

 

 

Ro‘yxatga olindi: 

№____________ 

“_____” ________2014- yil

 

“TASDIQLAYMAN”                                                



O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor 

________   D.U.Ergashev 

“_____” ________2014- yil 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

INSON FAOLIYATI XAVFSIZLIGI 

fanining  ishchi o‘quv dasturi 

 

 

Bilim sohasi: 

100000 – gumanitar soha 

Ta’lim sohasi: 

110000 –pedagogika 

Ta’lim yo‘nalishi: 

5111000 – kasb ta’limi (5111038 – texnologik 

mashinalar va jihozlar) 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Toshkent - 2014  

 

 



PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com



 

 

2



Fanning ishchi o‘quv dasturi o‘quv, ishchi o‘quv reja va o‘quv dasturiga muvofiq 

ishlab chiqildi 

 

Tuzuvchilar: 

 

A.E.Parmonov 

- Nizomiy nomidagi TDPU dotsenti, p.f.n. 



J.A.Xamidov 

- Nizomiy nomidagi TDPU o‘qituvchisi 

 

 

Taqrizchilar: 



 

P.T.Magzumov 

- TAYI professori, p.f.d. 



R.Shermuxamedov  - Nizomiy nomli TDPU dotsenti, p.f.n. 

                    

 

Ushbu  ishchi  o‘quv  fan  dasturi  O‘zbekiston  standartlashtirish,  metrologiya  va 



sertifikatlashtirish  agentligidan  (“O‘zstandart”  Agentligi)  2013  yil  30  yanvar  2689:2013 

raqami  bilan  royxatdan  o‘tgan  5111000  –  Kasb  ta’limi  (5111038  –  Texnologik  mashinalar 

va  jihozlar)  ta’lim  yo‘nalishining  DTS  hamda  O‘zbekiston  Respublikasi  Oliy  va  o‘rta 

maxsus ta’lim vazirligining 2011 yil 17 noyabrdagi 467-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan va 

BD – 5111000 – 3.22 raqam bilan royxatga olingan “Hayot  faoliyati  xavfsizligi” o‘quv  fan 

dasturi asosida ishlab chiqildi. 

 

Fanning  ishchi o‘quv dasturi “Ishlab chiqarish texnologiyalari” kafedrasining 2014  yil 



“____” _______ dagi “____” – son yig‘ilishida muhokamadan o‘tgan va fakultet kengashida 

muhokama qilish uchun tavsiya etilgan.  

 

Kafedra mudiri ______________ A.E.Parmonov 

 

 



Fanning  ishchi o‘quv dasturi “Kasb ta’limi” fakultet kengashida  muhokama etilgan  va 

foydalanishga tavsiya qilingan (2014 yil ___ iyundagi ___-sonli bayonnoma).  

 

Fakultet kengashi raisi ______________ Y.U.Ismadiyarov 

 

 

Kelishildi: O‘quv uslubiy boshqarma boshlig‘i 

 

______________ F.Piroxunova 

 

 

Ishchi  o‘quv  dasturi  Nizomiy  nomidagi  Toshkent  davlat  pedagogika  universiteti  



kengashida ko‘rib chiqilgan va tasdiqlangan.  

 

 



 

2014 yil “__” _______ dagi __ -sonli majlis bayoni 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com



 

 

3



I. Kirish 

Ushbu  ishchi  o‘quv  fan  dasturining  maqsadi  talabalarga  Mehnatini  muhofaza  qilish, 

mehnat konunchiligi, yoshlar, ayollar mehnati. Baxtsiz hodisa sabablari va uni bartaraf qilish 

yo‘llari  kishi  organizimiga  yorug‘lik,  issiqlik  energiyasi,  elekr  toki,  shovqin  va 

tebranishlarning  ta’siri.  Yong‘in  xavfsizligi.  Yong‘in  uchirish  vositalari.  Zamonaviy  o‘t 

uchirish vositalari va turlari. Avtomobil, qishloq xujaligi mashinalarda xavfsizlik texnikasiga 

xizmat  ko‘rsatishda  yong‘in  xavfsizligi  to‘g‘risida  asosiy  tushunchalar  berish.  Fanning 

asosiy  vazifasi  davlat  standarti  asosida  fanni  o‘rganish  jarayonida  talabalarga  yuqori 

saviyada bilim, ko‘nikma va malakalarini shakllantirishdan iboratdir.  

 

1.1. O‘quv fanining maqsadi va vazifalari 

Fanni  o‘qitishdan  maqsad:  talabalarni  insonlar  hayotiy  faoliyatiga  xavf  soladigan  va 

atrof-tabiiy  muhitga  zarar  yetkazadigan    turli  holatlar,  ulardan  muhofazalanish  tadbirlari, 

Respublika miqyosida va global doirada insonlar hayotiy faoliyati xavfsizligini ta’minlashga 

qaratilgan    chora-tadbirlar  mazmuni  bilan  tanishtirish  hamda  shunday  holatlarda 

harakatlanishga  o‘rgatish  orqali    yuksak  umumiy  va  kasb-hunar  madaniyatiga,  ijodiy  va 

ijtimoiy faollikka ega pedagogik kadrlarning yangi avlodini shakllantirish.  

Fanning  vazifasi:  talabalarni  turmushda,  mehnat  faoliyatida,  dam  olish,  atrof-

muhitning  turli  noqulay  sharoitlarida    xavfsizlik  chora-tadbirlari  va  harakatlanish  usullarini 

o‘rgatish;  sog‘lom  turmush  tarzi  asoslari,  birinchi  tibbiy  yordam  ko‘rsatish  qoidalarini 

chuqur  o‘zlashtirish,  ommaviy  tadbirlarni  tashkil  etish  va  o‘tkazishni  rejalashtirishning   

o‘ziga  xos  zamonaviy  metodikasini  egallashlariga  erishish  orqali  kasbiy  faoliyatga 

tayyorlash hamda turli xavflar darajasini kamaytirishdan iborat. 

 

1.2. Fanni o‘zlashtirishga qoyiladigan talablar 

“Inson faoliyati xavfsizligi” fanni o‘zlashtirish jarayonida amalga oshiradigan masalalar 

doirasida bakalavr: 

-  “Inson  faoliyati  xavfsizligi”  fanini  o‘zlashtirish  jarayonida  amalga  oshiriladigan 

masalalar  doirasida  bakalavr  mehnat  muhofazasini  ta’minlash  boyicha  Respublikamizda  va 

jahonda  olib  borilayotgan  turli  tadbirlar  mazmunini  va  huquqiy-meyoriy  asoslarini  bilishi 



kerak. 

-  turmushda,  mehnat  faoliyatida,  atrof-tabiiy  muhitning  noqulay  sharoitlarida  yuzaga 

keladigan xavflar va ular vaqtida o‘zini tutish ko‘nikmalariga ega bo‘lishi kerak.  

 -  muhofazalanish  qoidalari,  muhofaza  usul,  vositalari,  jarohatlanganda  va  baxtsiz 

hodisalarda birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish qoidalari to‘g‘risida malakaga ega bo‘lishlari 

zarur. 

 

1.3. Fanning boshqa fanlar bilan bog‘liqligi. 

Ushbu  fanni  o‘qitishda  “Chizma  geometriya  va  muxandislik  grafikasi”,  “Psixologiya”, 

“Kasb  ta’limi  praktikumi”,  “Hayot  faoliyati  xavfsizligi”  va  boshqa  fanlar  bilan  o‘zviy 

bog‘lab  olib  boriladi.  Dasturda  berilgan  mavzular  talabalarni  ko‘proq  mustaqil  fikrlashga, 

ijodkorlikka undaydi. 

 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com


 

 

4



1.4. Fanning hajmi. 

№ 

Mashg‘ulot turi 

Ajratilgan soat 

Semestr 

Nazariy (ma’ruza) 



20 

VII 


Amaliy  


20 

VII 


Laboratoriya 





Mustaqil ta’lim 

26 


VII 

Kurs ishi (loyixalash) 





 



Jami 

66 

VII 

 

 

 



II. Asosiy qism 

 

2.1. Nazariy mashg‘ulotlarning mavzulari, maqsadi va ularga ajratilgan soat 

№ 

Nazariy mashg‘ulotlari mavzusi 

Nazariy mashg‘ulotlari maqsadi 

Ajratil

gan 

soat 

Mehnat 



muhofazasi 

asosiy 


tushunchalari:  mehnat  muhofazasi, 

ishlab  chiqarish  sanitariyasi,  texnika 

havfsizligi.  Mehnat  muhofazasining 

qonuniy 


asoslari. 

O‘zbekiston 

Respublikasining  mehnat  to‘g‘risida 

qonunlari  va  ularning  ahamiyati. 

Xodimlarning 

asosiy 


mehnat 

huquqlari 

va 

burchlari. 



Mehnat 

shartnomasi 

ishga 

qabul 


qilish 

kafolatlari  va  unda  talab  qilinadigan 

hujjatlar.  Ish  bilan  ta’minlash  va 

fuqarolarning 

mehnat 

huquqlarini 



amalga oshirish kafolatlari.  

Talabalarga  mehnat  muhofazasi  asosiy 

tushunchalari: 

mehnat 


muhofazasi, 

ishlab  chiqarish  sanitariyasi,  texnika 

havfsizligi. 

Mehnat 


muhofazasining 

qonuniy 


asoslari. 

O‘zbekiston 

Respublikasining  mehnat  to‘g‘risida 

qonunlari 

va 

ularning 



ahamiyati. 

Xodimlarning  asosiy  mehnat  huquqlari 

va  burchlari.  Mehnat  shartnomasi  ishga 

qabul  qilish  kafolatlari  va  unda  talab 

qilinadigan 

hujjatlar. 

Ish 

bilan 


ta’minlash  va  fuqarolarning  mehnat 

huquqlarini 

amalga 

oshirish 



kafolatlarini o‘rgatish.  



Sanoatda 

xavfsizlik 

ish 

yuritish 



ustidan 

davlat 


nazorati. 

Davlat 


energetika  nazorati,  davlat  sanitariya 

nazorati, 

uch 

pogonali 



nazorat. 

Xodimlar 

va 

ishchilar 



bilan 

o‘tkaziladigan  istruktajlar.  Mehnat 

muhofazasiga 

oid 


tadbirlarni 

rejalashtirish 

va 

mablag‘ 


bilan 

ta’minlash. 

Sanoatda  xavfsizlik  ish  yuritish  ustidan 

davlat 


nazorati. 

Davlat 


energetika 

nazorati,  davlat  sanitariya  nazorati,  uch 

pogonali nazorat. Xodimlar  va  ishchilar 

bilan o‘tkaziladigan istruktajlar. Mehnat 

muhofazasiga 

oid 


tadbirlarni 

rejalashtirish 

va 

mablag‘ 


bilan 

ta’minlash qoidalarini tushuntirish. 



Ishlab  chiqarish  sanitariyasi  talablari. 



Ishlab 

chiqarish 

korxonalarining 

yoritilganligi.  

Talabalarga ishlab chiqarish sanitariyasi 

talablari. 

Ishlab 

chiqarish 



korxonalarining 

yoritilganligini 

o‘rgatish.  



Shovqinning  va  titrashni  insonga  Talabalarga  shovqinning  va  titrashni 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 



www.pdffactory.com

 

 

5



tasiri.  Shovqin  va  tebranishlardan 

qarshi 


kurash 

va 


himoyalanish 

vositalari.  

insonga 

tasiri. 


Shovqin 

va 


tebranishlardan 

qarshi 


kurash 

va 


himoyalanish vositalarini o‘rgatish.  

Mehnat  gigenasi  va  ishlab  chiqarish 



sanitariyasi  asoslari.  Mikroiqlim  va 

uning gigiyenik meyorlari.  

Mehnat  gigenasi  va  ishlab  chiqarish 

sanitariyasi  asoslari.  Mikroiqlim  va 

uning gigiyenik meyorlarini o‘rgatish.  



Elektr  xavfsizligi  asoslari.  Elektr 

xavfsizligi. 

Elektrdan 

shkastlanish 

turlari. 

Elektr 


tokining 

kishi 


organizmiga  hamda  qishloq  xujaligi 

xayvonlariga  ta’siri.  Elektr  tokidan 

jaroxatlanganda 

birinchi 

yordam. 

Elektr  qurilmalarni  ximoyalash  uchun 

simlarni  yerga  yoki  nolinchi  simga 

ulash.  


Talabalarga  elektr  xavfsizligi  asoslari. 

Elektr 


xavfsizligi. 

Elektrdan 

shkastlanish  turlari.  Elektr  tokining 

kishi 


organizmiga 

hamda 


qishloq 

xujaligi  xayvonlariga  ta’siri.  Elektr 

tokidan 

jaroxatlanganda 

birinchi 

yordam. Elektr qurilmalarni ximoyalash 

uchun  simlarni  yerga  yoki  nolinchi 

simga ulash usullarini o‘rgatish .  



Bosim  ostida  ishlatadigan  apparat  va 



idishlarining  xavfsizligi  Balonlarini 

xavfsiz ishlatish.  

Bosim  ostida  ishlatadigan  apparat  va 

idishlarining 

xavfsizligi 

Balonlarini 

xavfsiz ishlatish qoidalarni tushuntirish.  



Ishlab chiqarish  korxonalarida baxtsiz 

xodisalarni 

 

oldini 


olish 

chora 


tadbirlar.  

Ishlab  chiqarish    korxonalarida  baxtsiz 

xodisalarni  oldini olish chora tadbirlar.  



O‘quv ustaxonalariga qoyilgan texnika 

xavsizlik  koidalari.  Metall  kesish 

dastgoxlarida 

ishlaganda 

texnika 

xavfsizligi. Yog‘ochlarga ishlov berish 

dastgohlarida xavfsizlik qoidalari. 

Talabalarni 

o‘quv 

ustaxonalariga 



qoyilgan  texnika  xavsizlik  koidalari. 

Metall  kesish  dastgoxlarida  ishlaganda 

texnika xavfsizligi. Yog‘ochlarga ishlov 

berish dastgohlarida xavfsizlik qoidalari 

bilan tanishtirish. 

10 



Yong‘in 

xavfsizligi 

asoslari. 

Yong‘inning  chiqish  sabablari,  oldini 

olish  tadbirlari.  Yong‘in  jarayoni 

turlari. 

O‘z-o‘zidan 

alangalanish 

jarayoni. 

Yong‘in 


xavfsizligi 

asoslari. 

Yong‘inning  chiqish  sabablari,  oldini 

olish tadbirlari. Yong‘in jarayoni turlari. 

O‘z-o‘zidan 

alangalanish 

jarayonini 

tushuntirib brish. 



 

Jami 

 

20 

 

2.2. Amaliy  mashg‘ulotlarning mavzulari, maqsadi va ularga ajratilgan soat 

№ 

Amaliy mashg‘ulotlari mavzusi 

Amaliy mashg‘ulotlari maqsadi 

Ajratil

gan 

soat 

Mehnatni 



muhofaza 

qilish 


qonuniy  asoslari  mehnat  kodeksi 

GOSTlar va boshqa xujjatlar. 

Mehnatni  muhofaza  qilish  qonuniy  asoslari, 

mehnat  kodeksi, GOSTlar  va boshqa xujjatlar 

bilan tanishish. 



Mehnat 

muhofazasini 

tashkil 

etish,  nazorat  etish  va  javobgarlik 

turlari. 

Mehnat  muhofazasini  tashkil  etish,  nazorat 

etish va javobgarlik turlari bilan tanishish. 



Mikroiqlim  va  uning  gigenik  Mikroiqlim va uning gigenik meyorlarini bilib 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 



www.pdffactory.com

 

 

6



meyorlari 

olish. 


Tabiiy  va  suniy  yoritilganligini 

tekshirish va xisob-kitob etish. 

Tabiiy  va  suniy  yoritilganligini  tekshirish  va 

xisob-kitob etishni bilib olish.  



Shovqin  va  titrashni  o‘lchash. 

Xisob-kitob qilish.  

Shovqin  va  titrashni  o‘lchash.  Xisob-kitob 

qilishni bilish.  



Elektrdan 



shkastlanish 

turlari. 

Elektr tokidan ximoyalanish. 

Elektrdan shkastlanish turlari va 

elektr tokidan 

ximoyalanishni o‘rganish. 



O‘quv 



ustaxonalariga 

va 


laboratoriyalariga  qoyilgan  texnik 

xavfsizligi talablari.  

O‘quv  ustaxonalariga  va  laboratoriyalariga 

qoyilgan texnik xavfsizligi talablarini bilish.  

 





Yong‘inni 

o‘chirish 

vositalari. 

Yong‘inni  ko‘pik  bilan    o‘chirish. 

Yong‘inni  inert  kukun  moddalar 

bilan  o‘chirish.  Yong‘in  xaqida 

darak berish va aloqa  vositalari. 

Yong‘inni  o‘chirish  vositalari,  yong‘inni 

ko‘pik  bilan    o‘chirish,  yong‘inni  inert  kukun 

moddalar  bilan  o‘chirish,  yong‘in  xaqida 

darak berish va aloqa  vositalarini bilish. 



Ishlab  chiqarish  korxonalaridan 

evakuatsiya qilish tadbirlari 

Ishlab  chiqarish  korxonalaridan  evakuatsiya 

qilish tadbirlari bilan tanishish 

10  Tuman 



yong‘in 

muxofazasiga 

ekskursiY. 

Zamonaviy  o‘t  o‘chirish  vositalari  bilan 

tanishish. 



 



Jami 

 

20 

 

2.3. Kurs ishi (loyixasi) tarkibi, ularga qoyiladigan talablar

O‘quv rejasida mazkur fandan kurs ishi (loyihasi) rejalashtirilmagan 

 

2.4. Mustaqil ta’lim topshiriqlari boyicha tavsiyalar 

Talaba  mustaqil  ishni  tayyorlashda  mazkur  fanning  xususiyatlarini  hisobga  olgan 

holda quyidagi shakllardan foydalanish tavsiya etiladi: 



§

 

darslik va o‘quv qo‘llanmalar boyicha fan boblari va mavzularini o‘rganish;  



§

 

tarqatma materiallar boyicha ma’ruzalar qismlarini o‘zlashtirish;  



§

 

avtomatlashtirilgan o‘rgatuvchi va nazorat qiluvchi tizimlar bilan ishlash; 



§

 

maxsus adabiyotlar boyicha fanlar bo‘limlari yoki mavzulari ustida ishlash;  



§

 

talabaning  o‘quv-ilmiy-tadqiqot  ishlarini  bajarish  bilan  bog‘liq  bo‘lgan  fanlar 

bo‘limlari va mavzularini chuqur o‘rganish; 

§

 

faol va muammoli o‘qitish uslubidan foydalaniladigan o‘quv mashg‘ulotlari; 



§

 

masofaviy (distantsion) ta’lim. 



 

2.5. Fanni o‘qitish jarayonini tashkil etish va o‘tkazish boyicha tavsiyalar 

Talabalarning  mazkur  fanni  o‘zlashtirishlari  uchun  o‘qitishning  ilg‘or  va  zamonaviy 

usullaridan  foydalanish,  yangi  axborot-pedagogik  texnologiyalarni  tadbiq  qilish  muhim 

ahamiyatga egadir. Fanni o‘qitishda plakatlar, chizmalar, namunalar, yo‘riqnoma texnologik 

xaritalar,  ko‘rgazmali  texnik  vositalardan  «kompyuter  texnikasi,  kinofilm,  videofilm, 

diafilm,  slayd  va  elektron  versiyalardan»  yangi  pedagogik  texnologiyalar  asosida  o‘qitish, 

bilim ko‘nikma va malakalarni hosil qilish ko‘zda tutiladi. 

 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com


 

 

7



2.6. Taqvim mavzuiy reja.  

№ 

Mavzu  

A

jr

a

ti

lg

a

n

 s

o

a



M

a

sh

g

‘u

lo



o

‘t

il

a

d

ig

a

n

 h

a

ft

a

 

D

a

rs

 t

u

ri

 

F

a

n

la

ra

ro

 v

a

 f

a

n

 

ic

h

id

a

g



b

o

g

‘l

iq

li

k

 

T

a

’l

im

 m

et

o

d

la

ri

 

T

a

’l

im

 v

o

si

ta

la

ri

 

F

o

y

d

a

la

n

il

g

a

n

 

a

d

a

b

iy

o

tl

a



ro

y

x

a

ti

 

M

u

st

a

q

il

  

ta

’l

im

 

to

p

sh

ir

iq

la

ri

 

J

o

ri

y

 n

a

zo

ra



u

ch

u

n

 a

jr

a

ti

lg

a

n

 

b

a

ll

 



















10 

11 

 

 



 

Mehnat 



muhofazasi 

asosiy 


tushunchalari: 

mehnat 


muhofazasi, 

ishlab 


chiqarish 

sanitariyasi,  texnika  havfsizligi. 

Mehnat  muhofazasining  qonuniy 

asoslari. 

O‘zbekiston 

Respublikasining 

mehnat 

to‘g‘risida  qonunlari  va  ularning 



ahamiyati.  Xodimlarning  asosiy 

mehnat  huquqlari  va  burchlari. 

Mehnat  shartnomasi  ishga  qabul 

qilish  kafolatlari  va  unda  talab 

qilinadigan  hujjatlar.  Ish  bilan 

ta’minlash 

va 

fuqarolarning 



mehnat 

huquqlarini 

amalga 

oshirish kafolatlari.  



 

m



a

’r

u



za

 

«



K

a

sb



 t

a

’l



im

p



ra

k

ti



k

u

m



i”

 



H

a



y

o



fa

o

li



y

a

ti



 x

a

v



fs

iz

li



g

i”

 



 

O

g



‘z

a

k



b

a



y

o

n



 q

il

is



h

p



re

ze

n



ta

ts

io



n

  

v



a

 

e



le

k

tr



o

n

-d



id

a

k



ti

k

 t



e

x

n



o

lo

g



iy

a

la



T

a



rq

a

tm



m

at



e

ri

al



la

r,

 p



la

k

a



tl

a



1, 2, 3 

Mehnat 


qonunlariga 

rioya etishni 

nazorat qilish 

 



 

 

 



Sanoatda  xavfsizlik  ish  yuritish 

ustidan  davlat  nazorati.  Davlat 

energetika 

nazorati, 

davlat 

sanitariya  nazorati,  uch  pogonali 



nazorat.  Xodimlar  va  ishchilar 

bilan  o‘tkaziladigan  istruktajlar. 

Mehnat 

muhofazasiga 



oid 

tadbirlarni 

rejalashtirish 

va 


mablag‘ bilan ta’minlash. 

 



m

a

’r



u

za

 



«

K

a



sb

 t

a



’l

im



p

ra

k



ti

k

u



m

i”



H

ay



o

fa



o

li

y



at

x



av

fs

iz



li

g

i”



 

 

P



re

z

en



ta

ts

io



n

  

v



e

le



k

tr

o



n

-d

id



a

k

ti



k

 

te



x

n

o



lo

g

iy



al

a



 

T

a



rq

a

tm



m

at



e

ri

al



la

r,

 p



la

k

a



tl

a



1, 2, 3 

Sanoat xavfsiz 

ish yuritishida 

davlat nazorati 

 



Ishlab 



chiqarish 

sanitariyasi 

talablari. 

Ishlab 


chiqarish 

korxonalarining yoritilganligi.  

 

m



a

’r

u



za

 

1, 2, 3 



Tabiiy-sun’iy 

yorug‘lik. 

Yoritkichlarni

ng turlari. 

Avariya 

yoritkichlari 

 



Shovqinning  va  titrashni  insonga 



tasiri.  Shovqin  va  tebranishlardan 

qarshi  kurash  va  himoyalanish 

vositalari.  

 



m

a

’r



u

za

 



«

K

a



sb

 t

a



’l

im



p

ra

k



ti

k

u



m

i”



 

H



a

y

o



fa

o



li

y

a



ti

 x

a



v

fs

iz



li

g

i”



 

 

«



F

ik

rl



a

h



u

ju

m



 m

et



o

d



T

a

rq



a

tm



m

at

e



ri

al

la



r,

 p

la



k

a

tl



a

1, 2, 3 



Sanoat 

korxonalarida 

shovqin va 

titrashdan 

saqlanish 

 



Mehnat 

gigenasi 

va 

ishlab 


chiqarish  sanitariyasi  asoslari. 

Mikroiqlim  va  uning  gigiyenik 

meyorlari.  

 



m

a

’r



u

za

 



1, 2, 3 

Normal 


meteologiya 

sharoitlarini 

yaratish chora 

tadbirlari 

 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 



www.pdffactory.com

 

 

8



Elektr  xavfsizligi  asoslari.  Elektr 

xavfsizligi. Elektrdan shkastlanish 

turlari.  Elektr  tokining  kishi 

organizmiga 

hamda 


qishloq 

xujaligi 

xayvonlariga 

ta’siri. 

Elektr  tokidan  jaroxatlanganda 

birinchi 

yordam. 

Elektr 


qurilmalarni  ximoyalash  uchun 

simlarni  yerga  yoki  nolinchi 

simga ulash.  

 



m

a

’r



u

za

 



«

K

a



sb

 t

a



’l

im



p

ra

k



ti

k

u



m

i”



 

H



a

y

o



fa

o



li

y

a



ti

 x

a



v

fs

iz



li

g

i”



 

 

O



g

‘z

a



k

b



a

y

o



n

 q

il



is

h



p

re

ze



n

ta

ts



io

n

  



v

a

 e



le

k

tr



o

n

-



d

id

a



k

ti

k



 t

e

x



n

o

lo



g

iy

al



a

 



T

a

rq



a

tm



m

at

e



ri

al

la



r,

 p

la



k

a

tl



a

1, 2, 3 



Jaroxatlanish,

baxtsiz hodisa 

va kasb 

kasalliklari 

asari xaqida 

 



Bosim  ostida  ishlatadigan  apparat 

va 


idishlarining 

xavfsizligi 

Balonlarini xavfsiz ishlatish.  

 



m

a

’r



u

za

 



B

u

m



er

a

n



g

 

m



et

o

d



1, 2, 3 


Ishlab 

chiqarishda 

sog‘lom va 

xavfsiz 


mehnat qilish 

sharoitini 

yaratish 

 



Ishlab  chiqarish    korxonalarida 

baxtsiz  xodisalarni    oldini  olish 

chora tadbirlar.  

 



m

a

’r



u

za

 



«

K

a



sb

 t

a



’l

im



p

ra

k



ti

k

u



m

i”



 

H



a

y

o



fa

o



li

y

a



ti

 x

a



v

fs

iz



li

g

i”



 

 

«



F

ik

rl



a

h



u

ju

m



 «



B

B

B



»

 

m



et

o

d



T

a



rq

a

tm



m

at



e

ri

al



la

r,

 p



la

k

a



tl

a



1, 2, 3 

 



O‘quv  ustaxonalariga  qoyilgan 

texnika xavsizlik koidalari. Metall 

kesish  dastgoxlarida  ishlaganda 

texnika  xavfsizligi.  Yog‘ochlarga 

ishlov 

berish 


dastgohlarida 

xavfsizlik qoidalari. 

 

m



a

’r

u



za

 

1, 2, 3 



O‘quv 

ustaxonalari, 

o‘quv 

laboratoriya 



xonalariga  

qoyiladigan 

talablar. 

 

10 



Yong‘in 

xavfsizligi 

asoslari. 

Yong‘inning  chiqish  sabablari, 

oldini  olish  tadbirlari.  Yong‘in 

jarayoni 

turlari. 

O‘z-o‘zidan 

alangalanish jarayoni. 

 



m

a

’r



u

za

 



K

ic

h



ik

 

g



u

ru

h



la

rd

a



 

is

h



la

sh

 



1, 2, 3 

 

 



Jami 

20 

 

 



 

 

 



 

 

 



11 

Mehnatni muhofaza qilish qonuniy 

asoslari  mehnat  kodeksi  GOSTlar 

va boshqa xujjatlar. 

 



 



A

m

a



li

y

 



«

K

a



sb

 t

a



’l

im



p

ra

k



ti

k

u



m

i”



 

H



a

y

o



fa

o



li

y

a



ti

 x

a



v

fs

iz



li

g

i”



 

 

O



g

‘z

a



k

b



a

y

o



n

 

q



il

is

h



 

T

a



rq

a

tm



m

at



e

ri

al



la

r,

 p



la

k

a



tl

a



1, 2, 3 

 



12 

Mehnat muhofazasini tashkil etish, 

nazorat etish va javobgarlik turlari. 

 

 



 

B



u

m

er



a

n

g



 

1, 2, 3 


 

13 



Mikroiqlim  va  uning  gigenik 

meyorlari 

 

 



 

K

ic



h

ik

 



g

u

ru



h

la

rd



a

 i

sh



la

sh

 



1, 2, 3

 

 



14 


Tabiiy  va  suniy  yoritilganligini 

tekshirish va xisob-kitob etish. 

 

 



 

A

m



a

li

y



 

«

K



a

sb

 t



a

’l

im



p

ra



k

ti

k



u

m

i”



H



a

y

o



fa

o



li

y

a



ti

 x

a



v

fs

iz



li

g

i”



 

 

«



F

ik

rl



a

h



u

ju

m



 

m



et

o

d



 

T



a

rq

a



tm

m



at

e

ri



al

la

r,



 p

la

k



a

tl

a



1, 2, 3


 

 



15 

Shovqin  va  titrashni  o‘lchash. 

Xisob-kitob qilish.  

 

 



 

O



g

‘z

a



k

b



a

y

o



n

 

q



il

is

h



 

1, 2, 3


 

 



16 

Elektrdan 

shkastlanish 

turlari. 

Elektr tokidan ximoyalanish. 

 



 

B

B



B

 

m



et

o

d



1, 2, 3


 

 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 



www.pdffactory.com

 

 

9



17 

O‘quv 


ustaxonalariga 

va 


laboratoriyalariga  qoyilgan  texnik 

xavfsizligi talablari. 

  



 



A

m

a



li

y

 



«

K

a



sb

 t

a



’l

im



p

ra

k



ti

k

u



m

i”



 

H



a

y

o



fa

o



li

y

a



ti

 x

a



v

fs

iz



li

g

i”



 

 

O



g

‘z

a



k

b



a

y

o



n

 

q



il

is

h



 

T

a



rq

a

tm



m

at



e

ri

al



la

r,

 



p

la

k



a

tl

a



1, 2, 3 


 

18 



Yong‘inni 

o‘chirish 

vositalari. 

Yong‘inni  ko‘pik  bilan    o‘chirish. 

Yong‘inni  inert  kukun  moddalar 

bilan  o‘chirish.  Yong‘in  xaqida 

darak berish va aloqa  vositalari. 

 



 

P

re



z

en

ta



ts

io

n



  

v

a



 d

id

a



k

ti

k



 

te

x



n

o

lo



g

iy

al



a

 



1, 2, 3 

 



19 

Ishlab  chiqarish  korxonalaridan 

evakuatsiya qilish tadbirlari 

 

 



 

O



g

‘z

a



k

b



a

y

o



n

 

q



il

is

h



 

T

a



rq

a

tm



m

at



e

ri

al



la

r,

 



p

la

k



a

tl

a



1, 2, 3 


 

20 



Tuman 

yong‘in 


muxofazasiga 

ekskursiY. 

 

 



 

B

B



B

 

m



et

o

d



1, 2, 3


 

 



 

Jami  

20 

 

 

 



 

 

 



 

40 

 

Umumiy 

40 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

2.7. Didaktik vositalar.  

Yong‘in  uchirish  vositalari,  zamonaviy  o‘t  uchirish  vositalaridan  namunalar,  plakatlar 

va stendlar, texnologik jarayon kartalari, tarqatma materiallar. 

1.  Jihozlar  va  uskunalar,  moslamalar:  elektron  doska-Hitachi,  LCD-monitor, 

elektron  ko‘rsatgich (ukazka). 



2. Video-audio uskunalar: video va audiomagnitofon, mikrofon, kolonkalar

3.  Kompyuter  va  multimediali  vositalar:  kompyuter,  Dell  tipidagi  proyektor,  DVD-

diskovod, Web-kamera, video-ko‘z (glazok). 



 

2.8. Oraliq nazorat savollari 

1.

 



Mehnat muhofazasini sharoitlari? 

2.

 



Jismoniy ishlarni ajratish yo‘nalishlari? 

3.

 



Elektr tokni kuchlanishi 220 V. teng.  Insonga kanday ta`sir etadi? Isbotlab bering. 

4.

 



Bir  manbayidan 50db ga teng shovqin chiqiyapti. Aga manbaylarni soni 10 teng 

bo‘lsa shovqin darajasini aniqlab bering? 

5.

 

Respublikada o‘smirlar mehnatidan foydalanish? 



6.

 

Mehnat muxofazasi komissiyasi   vazifalari? 



7.

 

Ishlab chiqarishda shovqinga karshi kurash usullari to‘g‘risida ma`lumot bering? 



8.

 

Yong‘in xavfsizligi bosh boshkarmasini vazifalari? 



9.

 

Ruxsat etilgan va maqbul  iqlim? 



10.

 

Titrashdan ximoyalanish yo‘llari xaqida ma`lumot bering? 



11.

 

Mehnat madaniyati xaqida ma`lumot bering? 



12.

 

Korxona ma`muriyatini mehnat qonunchiligiga rioya qilinishini nazorat etish? 



13.

 

Mehnat gigienasi xaqida ma`lumot bering? 



14.

 

Ishlab chiqarish binolarini shamollatish turlari? 



PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com



 

 

10



15.

 

Qanday ish kategoriyalarini bilasiz? 



16.

 

Shikastlanish va kuyish to‘g‘risida ma`lumot bering? 



17.

 

Baxtsiz xodisalar  to‘g‘risida ma`lumot bering? 



18.

 

Yo‘riqnomalar xaqida ma`lumot bering? 



19.

 

Ximoya vositalari xaqida ma`lumot bering? 



20.

 

Mikroiqlim birliklarini o‘lchashida foydalaniladigan o‘lchov asboblari xaqida 



ma`lumot bering? 

21.


 

Ishlab chiqarish xonalarini yoritilganligi qanday tekshiriladi? 

22.

 

Yong‘inni ko‘pik bilan o‘chirish? 



23.

 

Ogoxlantiruvchi va xabar beruvchi moslamalar xaqida ma`lumot bering? 



24.

 

Elektr tokidan jaroxatlanganda birinchi yordam ko‘rsatish? 



25.

 

Yong‘inni inert gazlar bilan o‘chirish? 



26.

 

Yong‘inni kukun moddalar bilan o‘chirish? 



27.

 

Jamoa shartnomalari va kelishuvlari. Ularni tushinchasi va maqsadi? 



28.

 

Erga ulash (zazemlenie) muhofaza maqsadlari? 



29.

 

Yonginni avtomatik uchirish vositalari? 



30.

 

Elektr tokini odam tanasiga ta`siri? 



31.

 

Mashinosozlik ustaxonalariga qoyiladigan talablar? 



32.

 

Ishchi xodimlarni ish boshlashdan oldin bajaradigan vazifalari? 



33.

 

Ustaxona laboratoriya ishlarini tashkil  etishga qoyiladigan talablar 



34.

 

Tikuv mashinalariga qoyiladigan texnika xavfsizligi 



35.

 

Ishlab chiqarishda sog‘lom va xavfsiz mehnat qilish sharoitini yaratish.  



 

2.9. Yakuniy nazorat savollari 

1. Mehnat muxofazasi fanning   vazifalari? 

2. O‘zbekiston Respublikasida mehnat xavfsizligi standartlari? 

3. Ishlab chiqarish xonalarini  yoritish  turlari? 

4. Yong‘in xavfsizlig asoslari. 

5. Respublikada ayollar mehnatidan foydalanish? 

6. Cho‘g‘lanuvchi yoritgich lampalarni  ijobiy va salbiy taraflar xaqida ma`lumot bering? 

7. Respublikada o‘smirlar mehnatidan foydalanish? 

8. Mehnat muxofazasi komissiyasi   vazifalari? 

9. Ishlab chiqarishda shovqinga karshi kurash usullari to‘g‘risida ma`lumot bering? 

10. Yong‘in xavfsizligi bosh boshkarmasini vazifalari? 

11. Ruxsat etilgan va maqbul  iqlim? 

12. Titrashdan ximoyalanish yo‘llari xaqida ma`lumot bering? 

13. Mehnat madaniyati xaqida ma`lumot bering? 

14. Korxona ma`muriyatini mehnat qonunchiligiga rioya qilinishini nazorat etish? 

15. Mehnat gigienasi xaqida ma`lumot bering? 

16. Ishlab chiqarish binolarini shamollatish turlari? 

17. Qanday ish kategoriyalarini bilasiz? 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com



 

 

11



18. Shikastlanish va kuyish to‘g‘risida ma`lumot bering? 

19. Baxtsiz xodisalar  to‘g‘risida ma`lumot bering? 

20. Yongin uchirish usullari xaqida ma`lumot bering? 

22. Mehnat muxofazasi ta`rifi? 

23. Yo‘riqnomalar xaqida ma`lumot bering? 

24. Ximoya vositalari xaqida ma`lumot bering? 

25. Mikroiqlim birliklarini o‘lchashida foydalaniladigan o‘lchov asboblari xaqida ma`lumot 

bering? 


26. Shovqin va titrashni o‘lchash asboblari xaqida ma`lumot bering? 

27. Ishlab chiqarish xonalarini yoritilganligi qanday tekshiriladi? 

28. Yong‘inni ko‘pik bilan o‘chirish? 

29. Ogoxlantiruvchi va xabar beruvchi moslamalar xaqida ma`lumot bering? 

30. Elektr tokidan jaroxatlanganda birinchi yordam ko‘rsatish? 

31. Yong‘inni inert gazlar bilan o‘chirish? 

32. Oktan kengliglari xaqida ma`lumot bering? 

33. Yong‘inni kukun moddalar bilan o‘chirish? 

34. Jamoa shartnomalari va kelishuvlari. Ularni tushinchasi va maqsadi? 

35. Erga ulash kurilmalari xaqida ma`lumot bering? 

36. Ishlab chiqarish ob`ektlarini yoritish?  

37. Erga ulash (zazemlenie) muhofaza maqsadlari? 

38. Yonginni avtomatik uchirish vositalari? 

39. Shaxsiy ximoya vositalari xaqida ma`lumot bering? 

40. Elektr tokini odam tanasiga ta`siri? 

41. Yo‘riknomalar turlari xaqida ma`lumot bering? 

42. Mashinosozlik ustaxonalariga qoyiladigan talablar? 

43. Ishchi xodimlarni ish boshlashdan oldin bajaradigan vazifalari? 

44. Tabiiy-sun`iy yorug‘lik. Yoritkichlarning turlari. Avariya yoritkichlari? 

45. Shovqin va titrashni inson organizmiga ta`siri 

46. Ish  boshlashdan oldin bajaradigan  amallar? 

47 Shovqin va titrashga qarshi kurash usullari. 

48. Ustaxona laboratoriya ishlarini tashkil  etishga qoyiladigan talablar 

49. Shamollatishning turlari. 

50. Yong‘in  profilaktikasi  kim  tomonidan  nazorat  qilinadi 

51. Shikastlanishning  turlarini  ayting 

52. Shovqin  o‘lchaydigan  asbob  nima, u  xaqida  izox  bering? 

53. Titrash -  vibratsiya  qanday  meyorlashtiriladi? 

54. O‘quv ustaxonalari qoyiladigan talablar? 

55. Tikuv mashinalariga qoyiladigan texnika xavfsizligi 

56. Shovqin  va vibratsiya [titrash] dan  qanday  ximoyalaniladi. 

57. Ishlab chiqarish ob`ektlarini yoritish 

58. Ishlab chiqarishda sog‘lom va xavfsiz mehnat qilish sharoitini yaratish.  

59. Shovqin  o‘lchaydigan  asbob    xaqida  izox  bering.  

60. Labaratoriyada mehnat muhofazasini  tashkil etib bering? 

 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com


 

 

12



2.10.Baholash mezonlari 

Talabaning  “Inson  faoliyati    xavfsizligi”  fani  boyicha  bilim,  ko‘nikma  va  malakalarini 

baholashda quyidagi mezonlarga asoslaniladi:  

a) 86-100 ball ushun talabaning bilim darajasi qoyidagilarga javob berishi lozim:  

-  hayot  faoliyati  xavfsizligini  ta'minlash  boyisha  Respublikamizda  va  jahonda  olib 

borilayotgan  turli  tadbirlar  mazmuni,  huquqiy-meyoriy    asoslari  boyisha  qarorlar  qabul 

qilish; 


-  mehnatni  muhofaza  qilish,  mehnat  qonunshiligi,  yoshlar,  ayollar  mehnati.  Baxtsiz 

hodisa sabablari va uni bartaraf qilish yo‘llari xaqida ijodiy fikrlay olish; 

-  kishi  organizimiga  yorug‘lik,  issiqlik  energiyasi,  elekr  toki,  shovqin  va 

tebranishlarning ta’siri, yong‘in xavfsizligi to‘g‘risida mushoxada yurita olish; 

-  hayot  faoliyati  xavfsizligi  (mehnat  muhofazasi)  ta’limining  aholi  va  hududlar 

xavfsizligini ta’minlashdagi  roli boyisha olgan bilimlarni amalda qo‘llay olish; 

-    o‘zbekiston  Respublikasi  Konstitusiyasida  hayot  faoliyati  xavfsizligini  ta’minlashga 

doir masalalar mohiyatini tushunish; 

-    aholi  va  hududlar  xavfsizligini  ta’minlashga  doir  Farmon,  Qonun  va  Qarorlar, 

Standartlar. Respublikamiz va jahon miqyosida hayot faoliyati xavfsizligini ta’minlashga oid 

olib borilayotgan tadbirlar aytib berish va bilish; 

- Jaroxatlanish, baxtsiz hodisa va kasb kasalliklari asari xaqida tasavvurga ega bo‘lish. 



b) 71-85 ball ushun talabaning bilim darajasi qoyidagilarga javob berishi lozim: 

-  sanoat  korxonalarida  shovqin  va  titrashdan  saqlanish,  shovqin  va  titrashni  inson 

organizmiga ta’siri xaqida mustaqil mushohada yurita olish; 

- ishlab shiqarish obektlarini yoritish, ishlab shiqarishdagi yoritilishning tasnifi boyisha 

olgan bilimlarini amalda qo‘llay olish; 

-  mikroiqlim  va  uning  gigiyenik  normalari,  normal  meterologiya  sharoitlarini  yaratish 

shora tadbirlarini bilish, aytib berish; 

-  shamollatishning  turlari,  avariya  vaqtida  shamollatish,  ishlab  shiqarish  korxonalarini 

isitish xaqida tasavvuriga ega bo‘lish. 

v) 55-70 ball ushun talabaning bilim darajasi qoyidagilarga javob berishi lozim: 

-  elektr  tokidan  himoyalanish,  inson  organizmiga  elektr  toki  ta’sirining  mohiyatini 

tushunish; 

- elektr tokidan shikastlanganlarga birinshi yordam ko‘rsatishni bilish, aytib berish; 

- elektr tokidan ximoyalanish vositalari, yerga ulash (zozemlenya) muhofaza maqsadlari 

xaqida tasavvurga ega bo‘lish. 



g) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi 0-54 ball bilan baholanishi mumkin: 

-  mehnatini  muhofaza  qilish,  mehnat  qonunshiligi,  yoshlar,  ayollar  mehnati.  Baxtsiz 

hodisa  sabablari  va  uni  bartaraf  qilish  yo‘llari,  kishi  organizimiga  yorug‘lik,  issiqlik 

energiyasi,  elekr  toki,  shovqin  va  tebranishlarning  ta’siri  xaqida  aniq  tasavvurga  ega 

bo‘lmaslik; 

-  mehnat  qonunlari,  ishlab  shiqarishdagi  sanitariya-gigiyena  talablari,    ishlab 

shiqarishda  shovqin,  titrash,  yorug‘lik  va  iqlimni  inson  organizmiga  ta’siri,  o‘t  o‘shirish 

vositalarining tuzilishi, ishlashi va ulardan to‘g‘ri foydalanish yo‘llarini bilmaslik.



 

 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com


 

 

13 



Reyting jadvali. 

Maksimal ball – 100 b.                                  Saralash ball – 55 b. 

JN (joriy nazorat) – maks. 40 b.                    86-100 ball – “5” baho. 

ON (oraliq nazorat) – maks. 30 b.                 71-85 ball – “4” baho. 

YN (yakuniy nazorat) – maks. 30 b.              55-70 ball – “3” baho. 

                                                                              0-54 ball – “2”  baho



 

 

Nazorat turi 

Nazorat 

shakllari 

Har bir nazorat 

uchun 

belgilangan 

maksimal ball 

Nazoratlar 

soni 

Nazorat shakllari 

boyicha 

belgilangan 

maksimal ball 

Joriy nazorat 

Og‘zaki 

40 


40 


Jami:  

40 



40 

Oraliq nazorat  Yozma ish 

30 



30 



Jami: 

30 



30 

Yakuniy 


nazorat  

Yozma ish 



(yakuniy 

nazorat 

shakli 

fakultet 

kengashi 

bilan 

kelishib 

rektor 

buyrug‘i 

bilan 

tasdiqlanadi)

 

30 



30 


Jami: 

100 



100 

 

 

III. O‘quv-uslubiy adabiyotlar va elektron ta’lim resurslari royxati 

Asosiy adabiyotlar 

№ 

Muallif 

Adabiyot nomi 

Nashr yili 

Adabiyotning 

ARM dagi 

shifri 

Adabiyotning   

ARM dagi 

inventar 

raqami 

O.Qudratov, 



G‘.G‘aniyev, 

O‘.Yo‘ldashev 

Xayotiy faoliyat 

xavfsizligi  

T. “Mehnat” 

2004 y 

65.9.(2)248 

H 41 

У-6234 

A.E.Parmonov, 



A.Igamberdiyev 

Hayot faoliyati 

xavfsizligi 

T.: «Iqtisod-

Moliya» 2007 y 

65.9.(2)248 

H 41 

У-6428 

X.Raximova, 



A.Azamov, 

T.Tursunov 

Mehnatni 

muxofaza qilish 

T.: 

«O‘zbekiston»  



2003 y 

65.9.(2)248 

Р 41 

У-5910 



 

Qo‘shimcha adabiyotlar 

1.

 



T. Qudratov va b. Favqulodda vaziyatlarda fuqaro muhofazasi.  T.: “Yangi asr” 2005 y. 

 

Elektron ta’lim resurslari 

1.  www.ziyonet.uz 

2.  www.tdtu.uz 

3.  uz.bir.uz 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com


 

 

14



PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com



 

 

15 



PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com



 

 

16 



 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 



www.pdffactory.com


Download 274.78 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling