O z b e k is t o n r e s p u b L ik a s I a d L iy a V a z ir L ig I t o s h k e n t d a V l a t y u r id ik in s t it u t I xorijiy mamlakatlar


partiyalarni  ro'yxatdan  o'tkazadi.  Uning  tarkibi  teng  miqdordagi  davlat


Download 18.02 Mb.
Pdf ko'rish
bet25/54
Sana21.03.2020
Hajmi18.02 Mb.
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   54
partiyalarni  ro'yxatdan  o'tkazadi.  Uning  tarkibi  teng  miqdordagi  davlat

189


organlari 

vakilliklaridan, 

hamda 

ro'yxatdan 

o'tkazib 

bo'lingan 

partiyalardan iborat bo'ladi.

4. 

Bu  guruhni  shunday  nianilakatlar  tashkil  qiladiki,  bularda  aniq 

ko'rsatilgan  bir  yoki  bir  necha  partiyalar  uchun  legal  faoliyat  yuritish 

imkoniyati  qonuniy  mustahkamlanadi  (XXR,  Vyetnam  va  b.)  yoki 

partiyaning  o'zi  davlat  aktlari  asosida  tuziladi  (Gabon  va  b.).  Ushbu 

guruhga  tegishli  mamlakatlar  uchun  partiyalarni  ro'yxatdan  o'tkazish 

muammosi mavjud emas.

Partiyalarni  ro'yxatdan  o'tkazish  yoki  partiya  maqomiga ega bo'lish 

uchun  davlatning  qandaydir  organiga  bu  haqda  aniq  ma'lumotlar  taqdim 

qilish  lozimligi  ko'zda  tutilgan  mamlakatlarda  partiya  maqomiga  da’vo 

qiluvchi  tashkilotlarga  rasmiy  va  iqtisodiy  xarakterdagi  maxsus  talablar 

qo'yiladi.  Rasmiy  talablarga  partiyaning  qanday  nomlanishi,  belgisi 

(emblemasi),  shuningdek,  qonunga  muvofiq  muayyan  hujjatlaming 

mavjudligi kabilar kiradi.

Masalan,  ba'zan  ro'yxatdan  o'tish  uchun  bu  haqdagi  birgina  ariza 

kifoya  qiladi  (Shvetsiya),  biroq  ko'pincha  ro'yxat  ancha  kengaytirilgm 

bo'lishi,  masalan,  nizom,  dastur  va  shu  kabilar  taqdim  qilinishi  talab 

qilinadi.  Ba’zi  mamlakatlarda  (masalan,  Qozog'iston  va  boshqalarda) 

partiyalarni  ro'yxatdan  o'tkazishda  ro'yxatga  tegishli  to'plamlar  uchun 

to'lov  ko'zda  tutilgan.  Barcha  mamlakatlar qonunlarida qayd qilinishicha, 

yangi  partiyalaming  nomlari  mavjud  partiyalar  nomlaridan  farq  qilishi, 

ulaming  nomlarida,  shuningdek,  emblemalarida davlat  va diniy belgilarga 

o'xshashliklar bo'lmasligi lozim.

Rasmiy  xarakterdagi  talablarga  partiyalarni  ro'yxatdan  o'tishini 

qo'llab-quwatlovchi ma'lum miqdordagi saylovchilaming xohish irodasini 

ifodalovchi  imzolar  talab  etiladi.  Masalan,  Bolgariyadagi  partiya  kamida 

50 a'zoga ega bo'lishi, Ruminiyada 251  ta, Qozog'istonda esa 3000 ta a’zo 

bo'lishi  kerak.  Shvetsiyada  parlamentga  saylovlar  uchun  ro'yxatdan 

o'tishda  partiya  1500  saylovchining  imzolarini  taqdim  etishi  zarur. 

Portugaliyada  partiyalarni  ro'yxatdan  o'tkazish  haqidagi  ariza  mazkur 

davlat  hududida  doimiy  yashovchi  5000 dan kam  bo'lmagan  saylovchilar 

tomonidan  imzolangan  bo'lishi  lozim.  Angolada  bunday  ariza  1500 

mingdan  kam  bo'lmagan  saylovchilar  tomonidan  imzolangan  bo'lishi  va 

bunda  14  ta  provinsiyaning  har  biridan  (umumiy  miqdori  19  ta  bo'lgan 

provinsiyadan) kamida  150 yashovchi ovoz berishi lozim.

AQShning  20  ta  shtatlari  qonunchiligida  pardya  maqomini  olish 

uchun  to'plash  zarur  bo'lgan  imzolarning  mutlaq  miqdori  o'rnatiladi. 

Illinoysda bu  2500  imzo,  Nyu  Yorkda 2000,  Alabameda-5000,  Ogayoda-

190


5000,  Viskonsinda-3000,  Konzasda-2,500, Aydaxoda-1500 va h.k. Boshqa 

shtatlarning  qonunlari  umumiy  saylovchilarning  soniga  nisbatan  barcha 

nomzodlar  uchun  berilgan  ovozlar  miqdoriga  yoki  faqat  shtatlar 

(Michigan,  Montana)  darajasining  u  yoki  bu  lavozimga  nomzodlaming 

oxirgi  saylovlarda  g'alaba  qozonadiganlari  uchun  foizlarda  ifodalangan 

ma'lum miqdordagi  imzolar  to' plamini  talab  qiladi  (Janubiy  Dakotada  10 

%,  Arkanzasda  7  %,  Minesotda  va  Oxlaxomda  -   5  %,  Merilend  va Nyu- 

Meksikada  -   3  %,  Konnektikut,  Gavayo,  Missuri  va  Texasda  -   1  %  va 

h.k).

ffindistonda  ro'yxatdan  o'tkazish  siyosiy  faoliyat bilan  kamida 5  yil 

shug'ullanayotgan 

va 

umummilliy 

saylovlarda 

yoki 

shtatlardagi 

saylovlarda  (regional  maqomi)  4%  ovoz  to'plagan  partiyaga  tegishli 

bo'ladi.  4  ta  shtatlarda  regional  deb  ro'yxatdan  o'tgan  partiya  avtomatik 

tarzda  butun  hind  partiyasi  maqomini  oladi.  Federativ  davlatlarda  ba'zan 

partiyalar  umummilliy  va  regional  bo'lib,  federatsiyalarning  alohida 

subyektlari  miqyosidagi  faoliyati  yetarli  bo'lishi  ham  mumkin  (masalan, 

GFR,  AQSH,  Hindiston  va  boshqalarda.)  Braziliya  qonunlari  faqat 

umummilliy  partiyalarnigina  tan  oladi.  Avstriyaning  partiyalar  haqidagi 

qonuni  turli  darajadagi  partiyalaming  mavjudligi  haqidagi  masalani 

umuman  qo'ymaydi.  Shu bilan  birga bu qonunlaming ko'p qismi  ulaming 

Federal  kengashdagi  faoliyati  bilan  yoki  undagi  saylovlar  bilan  bog'liq 

holda  partiyalaming  moliyalashtirilishiga  qaratilgan.  Bundan  shunday 

to'xtamga  kelish  mumkinki,  qonun  chiqaruvchini  avvalo  umumfederal 

darajada faoliyat yurituvchi partiyalar qiziqtirgan.

Ba’zi  mamlakatlarda  (Masalan,  Shvetsiya,  Ispaniya,  Yaponiya) 

munitsipal darajada harakat qiluvchi  tashkilotlar ham partiya sifatida e'tirof 

etiladi.  Boshqa  qator  mamlakatlarda  esa  -   GFR,  Portugaliya,  AQSH, 

Xitoy,  Braziliya,  Angola,  Qozog'iston  va  boshqalarda  partiya  sifatida  -  

e’tirof etilmaydi.

Partiyalaming 

ro'yxatdan 

o'tishiga 

va 

ulaming 

faoliyatiga 

qo'yiladigan  talablar  ularning  tashkiliy  qurilishi  va  faoliyati  prinsiplariga 

ham tegishli bo'ladi.  Asosiy qonunlar ko'pincha partiyalaming demokratik 

prinsiplar  asosida  tashkil  qilinishini  va  faoliyat  yuritishini  talab  qiladi. 

Bunda  partiyalarning  demokratik  prinsiplar  asosiga  qurilishi,  jumladan, 

partiyaga qabul  qilishda yoki uning  safidan  chiqarishda  shaxsning  millati, 

irqi,  va jinsiga  qarab  rad  etishlarning  man  etilishi  kabilar  talab  qilinadi. 

Shuningdek,  talab  qilinadiki,  partiya  partiyaga  tegishli  asosiy  hujjatlami, 

rahbariyat  tarkibini,  pul  mablag'lari,  daromadlari  va  xarajatlari  haqidagi 

ma'lumotlarning  muntazam  ravishda  e'lon  qilib  borishi  uchun  partiya

191


hayotining asosiy masalalari barcha a'zolarining yig'ilishlarida hal qilinishi 

lozim.  Bundan  tashqari,  turli  mamlakatlarning  qonunlarida  mavjud 

tuzumni  го  rlik  bilan  ag'darish  (qo'porib  tashlash)ni  rad  etish  talabi 

mavjud bo'lib, harbiylashgan va yarim harbiy tashkilotlar taqiqlanadi.

Italiya  (1974 y) va Portugaliya  (1976 y)  Konstitutsiyalarida fashistik 

tashkilotlarning  mavjudligiga  (tuzilishiga)  yo'l  qo'yilmasligi  maxsus 

ta’kidlab 

o'tiladi. 

Bu 

mamlakatlarda 

konstitutsion 

qarorlarning 

rivojlanishida  shunga  mos  keladigan  qonunlar  qabul  qilingan  edi. 

Nikaraguaning partiyalar haqidagi qonunida totalitar va avtoritar rejimlami 

qaytadan o'rnatishga intiluvchi partiyalarning mavjud bo'lishi taqiqlanadi.

Ba'zi  mamlakatlarda  partiyalarni  ro'yxatdan  o'tkazish  jarayonining 

o'zida  qonun  bo'yicha  muayyan  shaxslar  ro'yxatdan  o'tkazish  haqidagi 

bunday  arizaga  e'tiroz  bildirish  huquqiga  ega.  Misol  uchun,  Nikaragua, 

Ispaniya,  Braziliyaning  partiyalar  haqidagi  qonunlarida  ro'yxatdan 

o'tkazuvchi  organ  uchun  zaruriy  hujjatlar  topshirilgan  vaqtdan  boshlab 

aniq  muddat  o'rnatiladi.  Prokuratura  ushbu  vaqt  davomida  partiyani 

ro'yxatdan  o'tkazishga  qarshi  chiqishi  mumkin.  Biroq  bunda  asosiy 

qaromi ro'yxatdan o'tkazuvchi organ qabul qiladi.

5-§.Chet ellardagi partiyaviy tizimlar: yetakchi siyosiy 

partiyasi bo'lgan ко'ppartiyaviylik tizim, yetakchi siyosiy 

partiyasi bo'lmagan ко'ppartiyaviylik tizimi, 

ikkipartiyaviyiik, yakka partiyaviylik va «partiyasiz» 

tizimlar

Har  qanday  jamiyatning  siyosiy  tuzilishini  tavsiflovchi  muhim 

siyosiy  institut  bu  partiyaviy  tizimdir.  Partiyaviy  tizim  bir  tomondan, 

partiya  va  davlat  orasidagi  munosabatlar  bilan,  ikkinchi  tomondan  esa 

partiyalaming  siyosiy  tizimi  boshqa  ijtimoiy  elementlari  hamda  fuqarolar 

o'rtasidagi  o'zaro  munosabatlari  bilan  tavsiflanadi.  U  hokimiyatning 

ijtimoiy  tabiati,  uni  amalga  oshirish  usullari  tarixiy-milliy  an’analar, 

muayyan  mamlakatning  siyosiy  va  huquqiy  madaniyati  bilan  yaqindan 

bog'liq  bo'ladi.  Turli  mamlakatlardagi  partiyaviy  tizimning  o'ziga 

xosliklari va turli-tumanligi ana shundan kelib chiqadi.

Partiyaviy  tizimlar  asosan:  bir  partiyaviylik,  ikkipartiyaviyiik  va 

ко'ppartiyaviylik  tizimlarga  bo'linadi.  Ко'ppartiyaviylik  tizim  ham 

turlicha  tizimga  ega  bo'lishi  mumkin.  Ko'p  partiyaviylik  tizimi 

mamlakatda  ko'p  partiyalarning  mavjudligi  bilan  o'lchanmaydi,  bu  narsa 

har  qanday  demokratik  va  hatto  totalitar  davlatlar uchun  xos  narsa.  Agar 

hokimiyat  uchun  saylovoldi  kurashda  ikkitadan  ortiq  partiya  ishtirok

192


etayotgan  bo'lsa  va  ulaming  barchasi  hukumat  qurishda  ishtirok  etish 

iinkoniyatiga ega bo'lsa, buni ko'p partiyaviy tizim deb atash mumkin.

Siyosiy-partiyaviy  plyuralizm (ko'p fikrlilik) jamiyat uchun xalqning 

ko'pchilik  qismi  asosiy  manfaatlarga javob  beruvchi  siyosiy  yo'nalishni, 

kurashlar va kelishuv yo'li bilan topib olishga imkon beradi, tinch raqobat 

va 


turli  siyosiy  kuchlar,  sinflar,  guruhlar  raqobati  mexanizmini  ta’minlab 

beradi.  Plyuralizm  mamlakatdagi  siyosiy  vaziyat  tubdan  o'zgargan 

taqdirda  siyosiy  yo'nalishni  to'g'ri  yo'Iga  solishi  yoki  o'zgartirishi 

mumkin.  Bunday  holatda  siyosiy  va  mafkuraviy  doktrina  va  oqimlaming 

ko'pqirraliligi  va  miqyosi  ulaming  ichidan  eng  samaralisini  tanlab  olish, 

ijtimoiy  ziddiyatlar  keskinligini  yumshatish,  hukmronlik  qiluvchilar  va 

bo'ysunuvchilar  orasidagi  kelishuv  nuqtasini  topish  va  hukmron  siyosiy 

elitaning ijtimoiy negizini kengaytirishga yordam beradi.

Ko'ppartiyaviylik  tizimlari  turli-tuman  bo'ladi.  Ко'ppartiyaviylik 

tizimi Belgiyada, Daniyada, Niderlandiyada mavjud. Bu mamlakatlarda bir 

partiya  ustun  bo'lsada,  koalitsion  (ittifoq)  hukumatlar  tuziladi  (Masalan 

1994 yilgacha  Italiyada Xristian-demokratlar partiyasi  ustunlikka ega edi). 

Bir  necha  partiyalardan  faqat  bitta  partiya  eng  muhim,  ustuvor  bo'lgan 

ko'ppartiyaviylik  tizimlari  ham  mavjud.  Masalan,  1993  yilgacha 

Yaponiyada  38 yil mobaynida Liberal-demokratik partiya eng yirik, ustun 

partiya  bo'lib  kelgan.  Xuddi,  shuningdek  Meksikadagi  Institutsion- 

inqilobiy partiya ham ana shunday maqomga ega bo'lgan.

Ko'ppartiyaviylik  tizimi  blok  shaklida  ham bo'lishi  mumkin.  Bunda 

siyosiy  partiyalar  yagona  guruhlashadi.  Masalan,  bunga  misol  qilib  60- 

yillardagi Fransiyani olish mumkin.

Partiyalar  soni  qonunda  qayd  etilishi  ham  mumkin.  Bu  ba’zi 

rivojlanayotgan  mamlakatlarda  uchraydi  va  odatda  o'tkinchi,  vaqtincha 

bo'ladi.  Bunday  tizim  mavjud  rejim  uchun  keraksiz  partiyalarni  vujudga 

kelishiga yo'l qo'ymaslik maqsadida tashkil etiladi. Shu singari sun’iy ikki 

partiyaviylik  tizimi  1966-1979  yillarda  Braziliyada,  uch  partiyaviylik 

tizimi  1976-1990 yillarda Senegalda,  1977-1980  yillarda Burkina  Fasoda, 

1966-1998  yillarda  Indoneziyada  mavjud  edi.  Ushbu  tizimni  1989  yilga 

qadar  Bolgariya  va  Polshada  mavjud  bo'lgan  tizim  bilan  aralashtirib 

yubormaslik 

kerak. 

Ushbu 

mamlakatlarda 

hukmron 

Bolgariya 

kommunistik  partiyasi  va  Polsha  birlashgan  ishchilar  partiyasi  bilan  bir 

qatorda  Bolgariya  dehqonlar  xalq  ittifoqi,  Polshada  esa  Birlashgan 

dehqonlar  partiyasi  va  demokratik  partiyasi  konstitutsiyaviy  tarzda  qayd 

etilgan  (ro'yxatga  olingan).  Ular  orasidagi  farq  shunda  ediki,  yuqorida 

sanab  o'tilgan  rivojlanayotgan  mamlakatlarda  partiyalar  saylovlarda

193


mustaqil  ravishda  maydonga  chiqadi,  sotsialistik  mamlakatlarda  esa 

partiyalar  uchun  saylovoldi  kurashini  umuman  istisno  etuvchi  deputatlik 

mandatj  kvotalari  (ya'ni  parlamentda  deputatlar  soni)  oldindan  belgiiab 

qo'yiladi.

Ikki  partiyaviylik  tizimining  o'ziga  xos  xususiyati  shundaki, 

partiyalar  soni  ko'p  bo'lganda  va  hammasi  hokimiyatga  da’vo  qilganda, 

ulardan  faqat  ikkitasi  navbatma-navbat  hukumat  tuzadi.  Bir  partiya 

hukmronlik  qiladi,  ikkinchisi  esa  muxolifatda  turib,  uni  tanqid  qiladi, 

shundan  keyin  saylovlar  natijasida  ular  vaqti-vaqti  bilan  o'rin 

almashinadilar.  Bunday  tizim  uchinchi  bir  muqobil  siyosiy  kuchning 

yuzaga kelish imkoniyatini qiyinlashtiradi.

Ikki partiyaviylik tizimining klassik misoli AQShdir. Ikkala partiya -  

Respublikachilar partiyasi  va Demokratik  partiya ichidagi  fraksiyaiar ora- 

sidagi siyosiy tafovutlar ba’zan juda katta bo'ladi  va bunday fraksiyalararo 

tafovut miqyosi  ikkala partiya orasidagi farqdan oshib tushadi.

Buyuk  Britaniyada  asosiy  muxolif  partiyaning  roli  qonun  bilan 

mustahkamlangan:  U  qirolichaning  muxolifi  hisoblanadi,  bu  partiyaning 

rahbari  esa  xazinadan  maosh  oladi.  Bunga  o'xshash  tizim  Buyuk 

Britaniyaning  sobiq  mustamlakasi  bo'lgan  ko'p  mamlakatlarda  amal 

qilmoqda.

Ta’kidlab o'tilganidek,  bir partiyali  tizim legal  (ochiq) maqomga ega 

bo'lgan  va  hukumatni  shakllantirish  huquqi  birgina,  to'la  davlat partiyasi 

bo'lgan  partiyaga  berilgan  avtoritar  va  totalitar  rejimdagi  mamlakatlarga 

xosdir. Bunday bir partiyaviylik tizimlar miUatchi  (natsist)lar Germaniyasi 

va  fashistlar  Italiyasida,  sotsialistik  mamlakatlarda  mavjud  bo'lgan. 

Hozirda  bunday  tizimlar  Xitoy,  KXDR,  Kuba,  Laos,  shuningdek  ba'zi 

Afrika mamlakatlarida saqlanib qolgan.

Yagona  va  rahbar  partiyaning  hukmronlik  roli  ko'pincha  konsti- 

tutsiyalarda  kafolatlanadi.  Masalan,  1976  yilda  qabul  qilingan  Kuba 

Respublikasi  Konstitutsiyasining  5-moddasiga  ko'ra  (1992  yil  tahririga 

muvofiq)  “Kuba  Kommunistik partiyasi,  martianlik va markscha-lenincha 

partiya bo'lib,  Kuba xalqining uyushgan avangardi  (yetakchisi) jamiyat va 

davlatning  oliy  rahbar  kuchi  hisoblanadi  va  butun  imkoniyatlarini 

sotsializmni  bunyod etish va kommunistik jamiyat  sari  ilgarilash kabi oliy 

maqsadga  erishish uchun  uyushtiradi va  yo'naltiradi”.  Zambiyaning  1973 

yilgi Konstitutsiyasida Milliy Mustaqillik Birlashgan partiyasining Nizomi 

ilova  sifatida  beriladi.  Ushbu  nizom  mamlakatning  konstitutsiyaviy, 

to'g'rirog'i  davlat  huquqining  asosiy  manbai  bo'lib  qolgan.  Biroq  eski 

rejim  halokatga  yuz  tutganidan  keyin  1991  yil  qabul  qilingan  Yangi

194


Zambiya  Konstitutsiyasi  o'zining  21-moddasida  partiyalarni  o'z  ichiga 

olgan  assotsiatsiya  (uyushma,  ittifoq)lar erkinligini  elon qildi  va tabiiyki, 

har qanday partiyaviy nizomlarni o'z ichiga olmadi.

Agar,  odatda,  Sotsialistik  konstimtsiyalar  kommunistik  partiyaning 

rahbarlik  va  yo'naltiruvchi  rolini  umumiy  ravishda  e'lon  qilish  bilan 

cheklangan  bo'lsa,  rivojlanayotgan  mamlakatlarda  yagona  partiyaning 

hukmronlik 

maqomini 

maxsus 

konstitutsiyaviy 

kafolatlar 

bilan 

mustahkamlanganligini uchratish mumkin.

Bir  partiyaviylik  tizimida  “partiya"  tushunchasi  o'z  ma’nosini 

yo'qotadi.  Chunki u yagona va hukmron siyosiy tashkilot bo'lib qoladi.

6-§.Siyosiy partiyalar faollyatlning tartibi va tartibga

solish mexanizmlnlng ichki va tashql usullari

Siyosiy partiyalar huquqiy maqomining bunday elementi o'ta muhim 

ahamiyat kasb etadi. Agar dastlab siyosiy partiyalaming moliyalashtirilishi 

faqat  ularning  xususiy  faoliyatiga  oid  bo'lgan  bo'lsa,  yillar  o'tishi  bilan 

esa  ularning  saylov  korpusi  va  ommaviy  hokimiyat  orasidagi  zarur  va 

muqarrar  vositachilarga  aylanishi,  siyosiy  faoliyatlarga  juda  katta  miq- 

dordagi  sarf-xarajatiaming  o'sishi,  ayniqsa,  saylov  xarajatlari  ushbu 

faoliyatning moliyalashtirilishining huquqiy tartibga solinishiga olib keldi. 

Ushbu  huquqiy  tartibga  solish  hozirgi  vaqtga  kelib  qator  mamlakatlarda 

konstitutsiyaviy  huquqiy  institutga  aylandiki,  uning  vazifasi:  bir 

tomondan,  saylovlaming  yirik  kapital  tomonidan  monopoliya  ostiga 

olinishini  chegaralash,  ikkinchi  tomondan  esa  yangi  partiyalar  uchun 

saylovlarda  ishtirok  etishning  moliyaviy  imkoniyatlarini  yaratishdan 

iboratdir.

Jahonda  siyosiy  partiyalarni  moliyalashning  uch  yo'nalishi  mavjud 

bo'lib,  unda siyosiy  partiyalar moliyalashtirilishini  qonun asosida  tartibga 

solingan holda amalga oshirishadi:

-  partiyalarga  xususiy  xayriya  va  badallar  miqdori  va  tartibini 

o'rnatish;

-  saylovoldi  sarf-xarajatlami  chegaralash  va  ular  ustidan  nazorat 

o'rnatish;

-  partiyalaming  davlat  tomonidan  bevosita  budjet  hisobidan 

moliyalashtirilishi.

Qonunchilik, odatda, partiyalarga moliyaviy mablag'lar kelib tushish 

manbalarini  tartibga  soladi.  Bunday  manbalar jumlasiga  partiyaga  a'zolik 

badallari,  unga  tushadigan  xayriya  mablag'lari,  ruxsat  etilgan  xo'jalik

195


faoliyatidan  tushadigan  daromadlar  va  nihoyat,  davlat  subsidiyalari  (ya'ni 

davlat tomonidan ko'rsatiladigan pul-mablag'  yordami) kiradi.

A'zolik  badallarini  hamma  partiyalar  olavermaydi.  Agar  a'zolik 

badali  olinadigan  bo'lsa  ham,  ular  partiya  olayotgan  daromadlarning 

kichik bir qismini tashkil qiladi, xolos.

Bunday  daromadlarning  asosiy  (bosh)  manbai-jismoniy  shaxslar, 

eng  avvalo,  yuridik  shaxslaming  xayriya  mablag' laridir.  Qonun,  odatda, 

xayriya  badallarining  raaksinial  (eng  yuqori)  miqdorini  chegaralaydi, 

xorijiy  davlatlar  va  shaxslardan  shuningdek,  nomsiz  (anonim)  xayriya 

badallarini  taqiqlaydi,  agar  katta  miqdorda  xayriya  mablag'i  olinganda 

alohida  muhim  hisobot  shaklini  belgilaydi  (xayriya  qiluvchi  haqida 

ma’lumotlar va to'lov cheklari  ko'rsatiladi).  Masalan,  1988 yildagi  siyosiy 

hayotning  moliyaviy  oshkoraligi  haqidagi  Fransiya  Organik  qonuni 

jismoniy  shaxslar  uchun  20  ming  frank,  yuridik  shaxslar  uchun  esa  50 

ming  frank  miqdorida  xayriya  mablag'i  chegarasini  alohida  belgilab 

qo'ygan.  2  ming  frankdan  ortiq  miqdordagi  xayriya  mablag'i  chek  bilan 

rasmiylashtiriladi,  xayriyalaming  umumiy miqdori  saylov kunidan oldingi 

uch  oy  ichida  tushgan  mablag'  umumiy  mablag'  miqdorining  20%  dan 

oshishi  mumkin  emas.  Saylov  kompaniyasini  moliyaviy  ta'minlash  uchun 

xayriya mablag'lari saylov kompaniyasini o'tkazishga ketadigan xarajatlar 

miqdoridan oshmasligi kerak (parlament saylovlarida 1  nomzod uchun 500 

ming frank).

Keltirilgan  miqdorlar  o'tgan,  qonun  amalda  bo'lgan  12  yil  ichida 

indeksatsiya qilingan bo'lishi ham mumkin.

Ko'pchilik mamlakatlarda (masalan, Italiya, Vengriyada) partiyaning 

davlat  organlari,  muassasa  va  tashkilotlari  tomonidan  moliyaviy 

ta'minlanishi taqiqlab qo'yilgan.



Download 18.02 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   54




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling