O z b e k is t o n r e s p u b L ik a s I a d L iy a V a z ir L ig I t o s h k e n t d a V l a t y u r id ik in s t it u t I xorijiy mamlakatlar


-§. X orijiy m am lakatlar K onstitutsiyalarining tasniflanishi


Download 18.02 Mb.
Pdf ko'rish
bet6/54
Sana21.03.2020
Hajmi18.02 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   54

4-§. X orijiy m am lakatlar K onstitutsiyalarining tasniflanishi

Konstitutsiyalarning  tasniflanishi  deyilganda,  turli  mainlakatlardagi 

konstitutsiyalarni  turli  mezonlarga  (kriteriyalarga)  asoslanib  har  xil 

guruhlarga (turlarga) bo'lish  tushuniladi.

Xorijiy  mamlakatlar  konstitutsiyaviy  huquqida  Konstitutsiyalarni 

quyidagicha tasniflash  mumkin:



Birinchidan,  Konstitutsiyalarni  ulam ing  mohiyatiga  ko'ra,  quyidagi 

turlarga bo'lish  mumkin:

Yuridik  Konstitutsiya  (formal)  davlatning  Asosiy  Qonuni  bo'lib, 

alohida tartibda  qabul  qilinadi  va  oliy  yuridik  kuchga ega.  Bunga  Rossiya, 

Fransiya,  Bolgariya, Vengriya  konstitutsiyalar misol  bo'ladi.

Faktik  Konstitutsiya  (moddiy)  amaldagi  real  ijtimoiy  munosabatlarni 

tartibga  soluvchi  konstitutsiya  hisoblanadi.


Tirik  Konstitutsiya  -   hozirda  amal  qilayotgan  Konslitutsiyalarning 

barehasi  tirik  Konstitutsiyalar hisoblanadi.

Fiktiv  (soxta)  Konstitutsiya  -   amalda  jamiyat  hayotini  belgilab  be 

ruvchi  qoidalar  mavjud,  lekin  bu  qoidalar jamiyat  hayotida qo'llanilmaydi. 

Masalan,  SSSRning  S936 yil  Konstitutsiyasi.

Ik k in ch id a n ,  Konstitutsiyalarni  shakliga  ko'ra,  quyidagi  turlarga 

bo' lish  mumkin:

Ynzma  konstitutsiyalar  -   mamlakalning  oliy  organi  tomonidan  yoki 

referendum  yo'li  bilan  qabul  qilingan,  oliy  yuridik  kuchga  ega  bo'lgan 

davlatning  asosiy  qonuni  bo'lib  hisoblanadi.  Bunga  AQvSH,  Yaponiya, 

Niderlandiya,  Belgiya,  Avstriya  va  boshqa  davlatlar  Konstilutsiyalarini 

misol  qilib  keltirish  mumkin.

Yozilmagan 

konstitutsiyalar  aynan 

bir  Konstitutsiya  holatiga 

keltirilmasdan  bir  qancha  davrlar  oralig'ida  qabul  qilingan  qonunlardan 

ibora!  bo'ladi.  Bu  qonunlarga  Konstitutsiyaviy  qonun  maqomi  beriladi. 

Masalan,  fsroil.  Yangi  Zclandiya,  Butan  kabi davlatlar Konstilutsiyalari.

Yaxlit  konstitutsiyalar  Konstitutsiya  matni  yaxlit  bo'lib,  bir  vaqtda 

qabul  qilinadi.  Masalan.  Rossiya,  Braziliya  Konstilutsiyalari  yaxlit 

Konstitulsiyalarga misol  bo'la oladi.

Yaxlit  bo'lmagan  (noyaxlit)  konstitutsiyalar  bunday  Konstitutsiya 

matni  bir  necha  davrlar  oralig'ida  qabul  qilinadi.  Masalan,  Shvetsiya, 

Finlandiya  konstilutsiyalari.

Doimty  konstitutsiyalar  -   Xorijiy  mamlakatlarda  qabul  qilingan 

aksariyat  konstitutsiyalar doimiy  Konstitutsiyalar hisoblanadi.

Vaqtinchalik  (muvaqqat)  konstitutsiyalar  -   ma’lum  bir  muddat 

davomida  amal  <]ilnvchi  Konstitutsiyalar  tushuniladi.  Masalan,  1970  yil 

Iroqda,  1971  yilda  Birlashgan  Arab  Amirligida  harakatda  bo'lgan 

konstitutsiyalar.

Shuningdek,  Jahon  konstitutsiyaviy  amaliyotida  Konstitutsiyalar 

o'zgartirish  lartibining  murakkabligiga  qarab  “yumshoq”  va  “qattiq” 

!:oi.stilutsiyalarga ajratiladi.

“Yumshoq”  konstitutsiya  deganda  nisbatan  oson  o'zgartiriladigan, 

o'zgartirish  kiritish  tartibi  sodda  bo'lgan  konstitutsiya  tushuniladi. 

■‘Qattiq”  konstitutsiya  deganda  esa,  o'zgartirish  kiritish  tartibi  murakkab 

bo'lgan,  birmuneha muddat davom  etadigan  konstitutsiya tushuniladi.

“Yumshoq”  konstitutsiyalar  oddiy  qonunlar  uchun  belgilangan  tartib 

asosida  o'zgartiriladi  yoki  to'Idiriladi.  «Qattiq»  konstitutsiyalar  alohida 

o'rnatilgan  tartibga  muvofiq  (qo'shimchalar  taqdim  eliigandan  so'ng 

ma'lum  vaqt  o'tgach  yoki  malakali  ovoz  berish  -   deputatlarning  2/3  qismi

44


ovozi  bilan,  federatsiya  sub'yektiarining  hammasi  ratifikatsiya  qilgan 

taqdirda va hokazo)  o'zgarishi  mumkin.  Masalan,  AQSH  Konstitutsiyasida 

ikki  yuz. yildan  ortiq  amal qilishi  mobaynida atigi  27  ta (uzatish  kiritilgan  .

Uchinchidan,  Konstitutsiyalarni  ulami  ijtimoiy  mazmuniga  qarab 

ham bir necha turga bo'lish  mumkin.  Hozirgi  kunda dunyoda 300 dan  ortiq 

Konstitutsiya  bor  (federativ  davlatlar  sub’yekUarining  Konstitutsiyalari 

bilan  birga).  Bu  Konstitutsiyalar  turli  tarixiy  davrda  qabul)qilingan  bo' iib, 

har xil  ijtimoiy  mazmunga ega.

1.  IJarh  mamlakatlari  Konslilutsiyalari.

2.  Rivojlanayolgan  mamlakallar  Konslilutsiyalari.

3.  O'tish davri  mamlakutlari  Konslilutsiyalari.

4.  Teokratik  davlatlar  Konstitutsiyalari.

Shuningdek, 

Xorijiy 


mamlakallar 

Konstitutsiyaviy 

huquqida 

Konstitutsiyalar  Demokratik  Konstitutsiyalar,  Avtoritar  Konstitutsiyalar va 

totalitar Konstitutsiyalar kabi  turlarga ham  ajratiladi.

A Q S H   K o r> stitu tsiy as* .  Т .:  A d o la l, 



2 0 0 4

,

45



5-bob. Xorijiy m am lakatlar konstitutsiyaviy nazorat instituti

1-§.  K onstitutsiyaviy nazorat tushunchasi  va obyekti

2-§.  Konstitutsiyaviy  nazorat organlarining turlari

3-§.U m um iy  yurisdiksiyali  sudlar  ham da  m axsus  yurisdiksiyali 

sudlar tom onidan konstitutsiyaviy nazoratni amalga oshirish

4-§. Nosudlov konstitutsiyaviy  nazorat organlari

5-§  K onstitutsiyaviy  nazorat organlarini  shakllantirish tartibi

l-§ . K onstitutsiyaviy nazorat tushunchasi  va obyekti

Barcha  davlatlarda  albatta,  agar  u  demokratik  davlat  bo'ladigan 

bo'lsa,  qonun  chiqaruvchi  vakolatli  organning  qonunlari  va  boshqa 

normativ  huquqiy  akt  chiqarish  huquqiga  ega  bo'lgan  davlat  organining 

chiqargan  huquqiy  aktlarni  tekshirish  uchun  konstitutsiyaviy  nazorat 

organi  tashkil etilgan.

Konstitutsiyaviy  nazorat  instituti  o'z  ichiga  bu  faoliyatni  amalga 

oshiruvchi  davlat  organlarini  ham  oladi.  Asosan  6u  faoliyatni  sud organlari 

amalga  oshiradi.  Konstitutsiyaning  jamiyatda  mavjud  bo'lgan  muno­

sabatlarni  tartibga solishdagi  ahamiyatidan  uning  huquqiy  aktlar ti/.imidagi 

oliyligini  ta'minlash  zaruriyatini  kcltirib  chiqaradi.  Konstitutsiyaning 

huquqiy  himoyasi  deganda,  shunday  vosita  va  yo'llarni  tushunish  kerakki, 

ularning  yordamida  konstitutsiyaning  qonuniyligiga  qattiq  rioya  etish 

rejimiga  erishish  kerak,  boshqa  barcha  davlat  organlari  tomonidan  qabul 

qilingan  huquqiy  aktlar  unga  mos  bo'lishi  kerak,  konstitutsiyaga  mos 

bo'lmagan 

huquqiy 

aktlarni, 

shuningdek, 

alohida 

normalami 

konstitutsiyaga mos emasligi  tufayli bekor bo'lish  prinsipi  tushuniiadi.

Konstitutsiyaviy 

nazorat  -   davlatda  huquqni 

himoya  qilish 

laoliyatining  alohida  turi  bo'lib,  mazkur  davlat  qonunlari  va  boshqa 

normativ  hujjatlarining  konstitutsiyaga  muvofiqligini  tekshirishida  o 'z 

ifodasini topadi.4

Konstitutsiyaviy  nazorat  19  asrda  AQShda,  keyinchalik  1848  yilda 

Yevropada  (Shveysariyada)  paydo  bo'lgan.  Endilikda  jahonning  deyarli 

barcha konstitutsiyalari buni e'tirof etgan.

Konstitutsionalizmning  tarixiy  rivojlanishi  va  amaliyoti  shuni 

korsatadiki,  konstitutsiyaning  ustunligi  tamoyilini  amalga  oshirish  uchun 

konstitutsiyaning o'zida bu tamoyilni  mustahkamlash yetarli  emas.

Bu  mamlakatda  konstitutsiyaning  ustunligi  nafaqat  konstitutsiyaning 

ustunligi  e'lon  qilinganligi  bilan  bog'liq,  balki  konstitutsiyaviy  sud

'  Y u i 

i d ik  

c t K i k l o p e d i y a .  - Т . :   S h a r q   n a s h r iy o t - m a tb a a  a k s i y a d o r l ik   k o m p a n iy a s i  bo.->h  ta li r i r i y a t i . 

2 0 0 1

  y . 


2 4 4

- b .


46

nazorati  bilan  ham  ta'minlanishi  lozim.

Konstitutsiyaviy  nazorat  institutining  mavjud  bo'lmasligi  har qanday 

kuchli  davlat  bo'lmasin,  uning  uchun  salbiy  oqibatlarni  keltirib  chiqarishi 

tayin.

Huquqiy  davlatning  asosiy  belgilaridan  biri  bu  konstitutsiya  va  qo- 

nunlaming  ustunligini  ta'minlashdan  iboratdir.  Bu  vazifa  konstitutsiyaviy 

nazorat organlari ya’ni  konstitutsiyaviy  sudlov organlariga tegishlidir.

Konstitutsiyaviy 

nazoratni 

obyekti 

sifatida 

har 

bir 

davlat 

qonunchiligiga  ko'ra qonun  chiqaruvchi  organ,  ya’ni  parlament  tomonidan 

chiqarilgan  qonunlar,  ayrim  davlatlarda  parlament  reglamentlari,  hukumat 

tomonidan  chiqarilgan  turli  normativ  va  normativ  xarakterda  bo'lmagan 

aktlar,  davlat  boshliqlari  tomonidan  chiqarilgan  normativ  huquqiy  aktlar, 

davlat  organlari,  mansabdor  shaxslar  tomonidan  chiqarilgan  normativ 

huquqiy  aktlar,  xalqaro  va  davlatlararo  shartnoma  hamda  bitimlar  amalga 

oshiriladigan  konstitutsiyaviy nazoratning obyekti  bo' lishi  mumkin.

2-§. K onstitutsiyaviy nazorat organlarining turlari

Xorijiy  mamlakatlarda  konstitutsiyaviy  nazorat  instituti  har  xil 

ko'rinishda  amalga  oshiriladi.  Bu  asosan  davlatlarning  siyosiy  rejimi  yoki 

davlat shakliga bog'liq bo'ladi.

Konstitutsiyaviy nazoratni amalga oshirish ko'rinishlariga asosan:

Birinchisi  -   Yevropacha  model  (markazlashgan)  tizim.  Ushbu 

tizimda  Konstitutsiyaviy  nazoratni  amalga  oshiruvchi  maxsus  sud 

Konstitutsiyaviy  nazorat  sudi  tashkil  etiladi,  Konstitutsiyaviy  nazorat  sudi 

fuqarolik  va  jinoyat  ishlarini  konstitutsiyaga  Konstitutsiyaviy  sud  uchun 

nazorat  funksiyasi  asosiy  va  yagona  hisoblanadi.  Bularga  GFR,  Avstriya, 

Italiya,  Ispaniya kabilar kiradi.

Ikkinchisi  -   konstitutsiyaviy  nazoratni  maxsus  organ  tomonidan 

amalga  oshirilishi  nazarda  tutiladi  bunda  konstitutsiyaviy  nazoratni 

amalgaoshirish  uchun  maxsus  organlar  tashkil  etilib,  ushbu  organlar  sud 

deb  nomlanmaydi.  Ushbu  tizimning  klassik  timsoli  Fransiya  hisoblanadi. 

Fransiyada  konstitutsiyaviy  nazoratni  amalga  oshiruvchi  Konstitutsiyaviy 

Kengash  faoliyat  yuritadi.  Sobiq  ittifoqda  konstitutsiyaviy  nazoratni 

amalga oshiruvchi  maxsus komitetlar mavjud bo'lgan.

Ushbu  maxsus  organlar konstitutsiyaviy  nazoratni  amalga  oshiruvchi 

sudlardan  faoliyati  bo'yicha  farq  qiladi.  Maxsus  konstitutsiyaviy  na/orai 

sudlari  sud ish  yuritish tartibiga rioya etadilar.

Ya’ni  ish  yuzasidan  ko'rsatmalar  eshitiladi,  sud  ish  tartibi  yurililadi. 

guvohlar eshitiladi,  majlisga rais  rahbarlik  qiladi.

47


Ushbu  organlar  konstitutsiyaviy  nazoratdan  tashqari  yana  boshqa 

vakolatlarni  ham  amalga  oshirishi  mumkin.  Ba'zida  konstitutsiyaviy 

nazoratni  uchga emas  balki  ikki  ko'rinishga ajratib  ko'rsatishadi.  Umumiy 

va  maxsus  vakolatli  sudlar  tomonidan  amalga  oshirish,  hamda  nosudlov 

faoliyatini amalga oshiruvchi organlar tomonidan amalga oshirish.

Yuqorida  Konstitutsiyaviy  nazoratni  amalga  oshiruvchi  organlaming 

turlari  to'g'risida  to'xtalib  o'tdik.  Bundan  tashqari.  konstitutsiyaviy 

nazoratni  bir necha  mezonlarga ko'ra,  turlarga bo'lish  mumkin.

Amalga oshiriladigan  konstitutsiyaviy  nazoratning  mazmuniga  ko'ra, 

konstitutsiyaviy nazorat klassifikatsiyasi:

1.  Formal  konstitutsiyaviy  nazorat  -   qonunlarni  va  boshqa  normativ 

huquqiy  hujjatlarni  qabul  qilish  uchun  o'matilgan  tartib  qoidalarga  rioya 

qilinganligini  tekshirish  uchun  amalga  oshiriladigan  konstitutsiyaviy 

nazorat.


2.  Moddiy  konstitutsiyaviy  nazorat  -   davlatning  qonunlarining  va 

boshqa 


normativ 

huquqiy 


hujjatlarining 

konstitutsiya 

mazmuniga 

muvofiqligini  o'rganish uchun  o'tkaziladigan  konstitutsiyaviy  nazorat.

3.  Mavhum  konstitutsiyaviy  nazorat  -   ma'lum  bir  vakolatga  ega 

bo'lgan  sub’yektlarning  tashabbusi  bilan  aniq  bir  sabablarga  ega  bulmay 

turib o'tkaziladigan  konstitutsiyaviy  nazorat.

4.  Aniq  konstitutsiyaviy  nazorat  -   faqatgina  aniq  qandaydir  bir  sud 

ishi  bilan bog'liq  ravishda amalga oshiriladigan konstitutsiyaviy  nazorat.

Keltirib  chiqargan  huquqiy  oqibatlariga  qarab  konstitutsiyaviy 

nazoratning quyidagi  2 turi  mavjud:

1)  Nazorat qiluvchi - huquqiy hujjat o 'z  kuchini yo'qotadi.

2)  Tavsiya  qiluvchi  -  huquqiy  hujjatni  qabul  qilgan  organga  uni 

bekor qilish tavsiya qilinadi.

Konstitutsion  nazoratning yana 2  turi  bor:

1)  Hal  qiluvchi  -  konstitutsion  nazorat  qo'llangan  qonun  (qonun 

loyihasi) bekor qilinadi.

2)  Maslahat beruvchi  - tavsiya xarakteriga ega.5

Majburiylik  darajasiga  qarab  konstitutsiyaviy  nazoratning quyidagi  2 

turi  mavjud:

1)  Majburiy qonun  talablariga muvofiq o'tkaziladi.

2)  Fakultativ  sub’yektlarning tashabbusiga ko'ra o'tkaziladi.

Konstitutsiyaviy  nazorat  organining  qabul  qilgan  qarori  ham

farqlanadi:

5  V .Y E .C h irk in .  K o n stitu isio n n o y e   p rav o   z a m b e jn ix   stran.  М ..  «Y u rist» .  2001.  str-54.

48


• 

Qrqaga  qaytish  kuchiga  ega(bunday  qavorlar  extuns  qarorlar 

deb nomlanadi)  bo'lgan  qarorlar;

•  


Faqat  qabul  qilinganidan  so'ng  kuchga  kiruvchi  qarorlar 

(bunday qarorlar exnunc deb nomlanadi).

Birinchi  variant  k o 'p   noqulayliklar  tug'dirganligi  sababli,  odatda, 

ko'pchilik  mamlakatlarda faqat ikkinchi  shakli qo'llanadi.6

Konstitutsiyaviy  nazorat  amalga  oshirilish  joyiga  ko'ra  2  turga 

bo'linadi:

1)  Ichki  konstitutsiyaviy  nazorat  akt  chiqargan  organning  o'zi 

amalga oshiradi.

2)  Tashqi 

konstitutsiyaviy  nazorat-boshqa  organlar  tomonidan 

amalga oshiriladi.

Konstitutsiyaviy  nazorat  amalga  oshirilish  hajmiga  k o'ra  2  turga 

bo'linadi:

1)  To'liq jamiyat  munosabatlarini  barcha tizimini qamrab oladi;

2)  Qisman belgilangan doiradagi  munosabatlarni qamrab oladi  (inson 

va  fuqarolaming  huquqlariga oid  niunosabatlar,  federativ  niunosabatlar).7

Konstitutsiyaviy  nazorat  organlarining  nazoratni  amalga  oshirishi 

biror  bir  sud  ishini  ko'rish  yoki  hech  qanday  ish  qo'z g'atuvchi  sud  ishisiz 

to 'g'rida n  -  to'g'ri  vakolatini  amalga  oshirish  orqali  amalga  oshirilishi 

mumkin.  Konstitutsiyaviy  nazorat  qo'yidagi  hollarda  vujudga  kelishi 

mumkin.  Biror  bir  ish  yuzasidan  nazorat  olib  borish  zarurati  orqali  -  

AQSH, Italiya,  GFR,  Meksika, Hindiston.

Hech  qanday  obyektiv  sababsiz,  nazoratni  amalga oshirish  vakolatini 

amalga  oshirish  funksiyasi  orqali  -   ya’ni  bu  haqda  konstitutsiyada 

to 'g 'rid a n -to 'g 'ri  nazarda  tutiladi,  Fransiyada  shunday  tartib  o'rnatilgan. 

Konstitutsiyaviy  nazoratni  amalga  oshirishning  bu  ikki  turi  ham  bir 

vaqtning  o'z id a  bir  mamlakat  doirasida  amal  qilishi  mumkin.  Agar  ish 

q o'z g'atisb  uchun  biror  bir  imkoniyat  paydo  bo'lsa,  unda  amalga 

oshiriladigan  konstitutsiyaviy  nazorat  insidentli  konstitutsiyaviy  nazorat, 

ya’ni aniq  nazorat deb yuritiladi.

Agar 

amalga 


oshiriladigan 

nazorat 


konstitutsiyaviy 

nazorat 


organning  odatdagi  vakolatini  amalga oshirish  tartibi  bo'Isa,ya’ni  nazoratni 

amalga  oshirish  uchun  hech  bir  sud  ishi  yoki  vaziyatni  vujudga  kelishi 

talab  etilmasa,  bu  abstrakt konstitutsiyaviy  nazorat deb  yuritiladi.  Abstrakt 

konstitutsiyaviy  nazoratni  to 'g 'rid a n   to'g'ri  amalga  oshiriladigan  nazorat 

deb ham  yuritiladi.

6 O' sha joyda.

7

  B ,A .S tr a s h u n .  K o n s l i tu t s i o n n o y c   p r a v o   / a r u b e j n i x   s t r a n , T o m  



1

-

2



,  O b s h a y a  c b a s l.  -М .:  «В ек » -. 

1 9 9 6


.  s t r -

7 8


-

7 9


.

49


To'g'ridan  to'g'ri  amalga  oshiriladigan  konstitutsiyaviy  nazorat 

odatda,  konstitutsiyaviy  nazoratni  maxsus  sudlar  amalga  oshiradigan 

mamlakatlarda  amal  qiladi.  Bunda  mamlakatdagi  har  qanday  normativ 

huquqiy aktlarning konstitutsiyaga muvofiqligi  baholanadi.

Qonun  vakolatli  organlar  tomonidan  chiqarilgandan  keyin  har 

qanday 

vakolatli 

yoki 

manfaatdor 

shaxs 

ushbu 

qonunni 

konstitutsiyaviyligini  baholab  berish  talabi  bilan  konstitutsiyaviy  nazorat 

organiga  murojaat  qilishi  mumkin.  Murojaat  qilish  huquqiga  ega 

sub’yektlar  doirasi  maxsus  qonunlar  bilan  belgilangan,  Ayrim  davlatlarda 

konstitutsiyaviy  nazoratning  har  ikkala  ko'rinishi  ham  mavjud.  Masalan, 

Italiya va Germaniyada shunday nazor at shakllari  mavjud.

Konstitutsiyaviy  nazoratni  amalga  oshirilish  talabi  bilan  murojaat 

qilish  huquqiga  ega  sub’yektlar  doirasi,  ya'ni  initsiatorlar  sifatida  har  bir 

mamlakat  qonunchiligiga  ko'ra,  turlicha  belgilanganini  ko'rishimiz 

mumkin.  Deyarli  barcha  xorijiy  mamlakatlarda  initsiator  sifatida  dastlab 

ushbu  huquqqa vakolatli  organlar e'tirof etiladi.

Undan  so'ng  esa,  yuridik  va jismoniy  shaxslar e'tirof etiladi,  aniqroq 

qilib  aytadigan  bolsak ,  dastlabki  o'rinlarda  quyidagilar  bo'lishi  munikin: 

davlat  boshliqlari,  hukumat  a'zolari,  deputatlar,  parlament  komissiyalari, 

sud komissiyalari.

Agar  ushbu  davlat  qonunchiligida  nazarda  tutilgan  bo'lsa,  fuqarolar 

ham  sub’yekt  sifatida  e'tirof  etiladi.  Ko'pchilik  hollarda  konstitutsiyaviy 

nazorat  organining  chiqargan  qarori  deyarli  hamma  mamlakatlarda  hal 

etuvchi  qaror  sifatida  e'tirof etiladi.  Hamda  ushbu  qaror  ustidan  shikoyat 

qilinishi  mumkin  emas.  Ushbu  qaror  yuzasidan  appelyatsiya  qilish 

faqatgina  o'sha  sudning  qarori  asosida  amalga  oshiriladi.  AQShda, 

Shveysariyada, 

Konstitutsiyaviy 

nazorat 

organlari 

qonun 

kuchga 

kirgandan  so'ng  ular yuzasidan  nazoratni  amalga oshiradi.  Konstitutsiyaga 

zid deb topilgan qonunlar amalda qabul  qilinmaydi.

Ayrim  davlatlarda  Konstitutsiyaviy  nazoratning  har  ikki  turi  amal 

qiladi,  ya'ni  bu  mamlakatlarda  nazoratning  ham  majburiy,  ham  oqibat 

keltiruvchi  turlari  amalda  joriy  etilgan.  Bu  qabul  qilingan  qonunning 

niuhimligiga bog'liq.

Ushbu  davlatlarda  muhim  organik  qonunlar  nazorati  oldindan  ya'ni 

majburiy  nazorat  qilish  orqaii  amalga  oshirilsa,  kamroq  ahamiyalli 

qonunlar esa  oqibat  keltiruvchi  nazorat  orqaii  amalga oshiriladi.  Federativ 

tuzilishdagi  davlatlarda  Konstitutsiyaviy  nazorat  organlari  Federatsiya 

sub'yektlari va ular o'rtasidagi  nizolarni ham ko'rib hal etadi.

Ayrim 

davlatlarda 

masalan, 

Shveysariyada 

Federatsiya

50


sub’yektlarida 

qabul 

qilingan 

qonunlar 

Konstitutsiyaviy 

nazorat 

qilinmasligi 

mumkin. 

U  yerda  Konstitutsiyaviy  nazoratni 

amalga 

oshirishning  yagona  amal  qiluvchi  qoidasi  mavjud  bo' Imasada,  hamma 

Federatsiya  sub’yektlarida  bir  xilda  e'tirof etilgan  yagona  konstitutsiyaviy 

nazoratni  amalga oshirish prinsipi  mavjud/’

Ushbu  prinsip  amaldagi  qonunlami  konstitutsiyaga  muvofiqligini 

nazorat qilishdir.

3-§.  Um um iy  yurisdiksiyali  sudlar  hamda  m axsus  yurisdiksiyali 

sudlar 

tom onidan  konstitutsiyaviy nazoratni amalga oshirish

Konstitutsiyaviy  nazoratni  amalga  oshirish  turli  davlatlarda  har  xil 

davlat  organlari  tomonidan  amalga  oshiriladi.  Bu  davlatlarning  boshqaruv 

shakli  hamda tuzilish shakliga bog'liq.

Konstitutsiyaviy  nazoratni  amalga  oshiruvchi  organlar  2  xil  bo'lishi 

mumkin:

1.  Ixtisoslashmagan  organlar;

2.  Maxsus organlar.

Ixtisoslashmagan  konstitutsiyaviy  nazoratni  amalga  oshiruvchi 

organlar.  Sotsialistik  davlatlarda  konstitutsiyaviy  nazorat  funksiyasini, 

ayniqsa,  qabul  qilinayotgan  qonunlarning  konstitutsiyaviyligini  nazorat 

qilish  parlamentga,  shuningdek,  uning  doimiy  faoliyat  ko'rsatuvchi  organi 

(oliy  vakillik  organi  preziduimi,  davlat  kengashi,  doimiy  komitet)ga 

topshirilgan.  Ba’zida  shu  maqsadda  parlamentda maxsus  organlar  (doimiy 

konstitutsiyaviy  koniissiya)  tuzilishi  mumkin.  Uning  tarkibiga  konsti­


Download 18.02 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   54




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling