Ochildi fayzullayev


Download 10.46 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/48
Sana19.01.2020
Hajmi10.46 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   48
86508

ANALITIK  KIMYO

-7  У '

с р -


O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIOLIY VA О ‘RTA MAXSUS 

TA’LIM VAZIRLIGI



OCHILDI  FAYZULLAYEV

/

f



I.

ANALITIK 

KIMYO

0 ‘zbekiston Respublikasi Oliy va o ‘rta maxsus ta’lim  vazirligi 

tomonidan  (5440400

  —


 

kimyo,  5420100

  —


 

biologiya,  5420200

  —


 

biokimyo,  5522900

  —


 

kimyoviy texnologiya  va biotexnologiya,  5523000

 



neft va neftni qayta  ishlash,  5523100

  —


 

sintetik va tabiiy yuqori 

molekulyar birikmalar texnologiyasi,  5523200

  —


 

nodir,  asl va noyob 

metallar texnologiyasi,  5620100

  —


 

agrokimyo va tuproqshunoslik, 

5850100

  —


 

atrof-muhitni muhofaza qilish,  5620200

  —


 

ekologiya  va 

tabiatdan foydalanish)  bakalavriat  ta’lim yo ‘nalishi  talab alar i  uchun 

darslik sifatida tavsiya etilgan

Kitobda  analitik  kimyoning  qisqacha  tarixi,  rivojlanish  tendensiyalari, 

ahamiyati, vazifalari, asosiy tahliliy obyektlar, ulardan namuna olish, namunani 

analizga  tayyorlash,  kimyoviy metrologiyaning nazariy  va  amaliy masalalari. 

analitik signal, to ‘g'rilikva qayta takrorlanuvchanlikningstatistikmezonlari bayot 

etilgan.  Analizda  ishlatiladigan asosiy reaksiyalar (kislota-asosli,  oksidlanish 

qaytarilish,  kom plekslanish,  cho ‘ktirish-eritish),  kim yoviy  kinetika  va 

muvozanatning nazariy asoslari,  ularning analizga  tatbiqi  batafsil muhokama 

qilingan.  Unda analizning kimyoviy (sifat, miqdoriy: gravimetriya va titrimetriya), 

elektr kimyoviy (potensiometriya, kulonometriya, polyarografiya, amperometriya, 

konduktometriya va boshqa), spektroskopiya  (atom-emission,  atom-absorbsion, 

fotokolorim etrik,  spektrofotom etrik,  lyum inessent  va  boshqa),  sorbsion 

(xromatografiya)  usullari bayon qilingan.  Kitobda mass-spektrometriya, yadro 

fizikaviy:  aktivasion,  izotop  suyultirish,  radiokimyoviy  analiz  usullari  haqida 

та ’lumot va biologik analiz usullari hamda analizni avtomatlashtirish to ‘g 'risidzi 

qisqacha  tushuncha  berilgan.  Ajratish  va konsentrlash  (ekstraksiya,  elektroliz, 

cho ‘ktirish,  haydash, flotasiya,  zonalab qayta kristallash)  usullarining nazariy 

asoslari, analizda qo ‘llanilishi, imkoniyatlari to ‘liqyoritilgan.

Darslik universitetlarning kimyo fakultetlari va boshqa oliy о ‘quvyurtlarining 

kimyodan ixtisoslik beradigan fakultetlari talabalariga mo ‘Ijallangan.  Undan 

о ‘quv rejasida analitik kimyo bo ‘Igan boshqa oliy о ‘quvyurtlarining talabalari, 

shu fa n g a   qiziquvchilar,  m agistrant  va  aspirantlar  hamda  о ‘qituvchilar 

foydalanishlari ham mumkin.

Taqrizchilar:

N.T.TUROBOV,

O'zbekiston Milliy universiteti anorganik va analitik kimyo kafedrasi, kimyo 

fanlari nomzodi, dotsent

SH.N .NAZAROV,

Samarqand qishloq xo‘jaligi instituti, kimyo fanlari doktori, professor

A.M.NASIMOV,

Samarqand davlat universiteti, texnika fanlari doktori, professor

R.ROZIYEV,

Toshkent kimyo-texnologiya instituti, kimyo fanlari doktori, professor

B.UMAROV,

Buxoro davlat universiteti, kimyo fanlari doktori, professor

ISBN 5-633-01967-9 

© Ochildi Fayzullayev. «Analitik kimyo».

«Yangi asr avlodi» NMM, 2006-yil

SO ‘ZBOSHI

Analitik  kimyo  ko'plab  kimyoviy,  nefi  kimyoviy,  farmatsevtika, 

metallurgiya,  oziq-ovqat, yengil sanoat, geologiya,  geokimyo,  tibbiyot 

va ishlab chiqarish tarmoqlarida mahsulotlar sifatini nazorat qilishda, 

shuningdek,  olingan  ilmiy natijalarni baholashda muhim ahamiyatga 

ega.  Atrof-muhit obyektlari tarkibidagi  zaharli moddalarni aniqlash, 

tuproqning  tarkibi  va  strukturasini  o'rganish,  tabiat  sirlaridan  voqif 

b o ‘lish,  ulardan  inson  m anfaatlari  y o 'lid a   foyda la nish  kabi 

masalalami yechishda  analizning  o ‘mi  beqiyosdir.  Yangi konlarning 

ochilishi,  ishlab  chiqarish  korxonalarining  tashkil  qilinishi,  qishloq 

xojaligi  va  chorvachilik,  tibbiyot,  metallurgiya  va  boshqa  sohalarni 

rivojlantirish  mahsulot  analiziga  bog'liq.  Shu  sababli  analiz  va 

natijalari  va  uni o'rganuvchi — fan  analitik  kimyoga  doimo  qiziqish 

katta bo ‘Igan. Kimyoning rivojlanish tarixida analitik kimyoning о ‘m i 

alohida  bo'lib,  muayyan  davrlarda  analitik  kimyo  kimyoda yetakchi 

о ‘rin  egallagan.  Bugungi  analitik  kimyo  kimyoviy,  fizikaviy,  fizik- 

kimyoviy  va  biologik  usullami  rivojlantiradi  va  ulardan  samarali 

foydalanadi.  Bu  usullaming  barchasi  turli  tamoyil  va  qoidalarga 

asoslangan.

Klassik kimyoviy  usullar haligacha о ‘z ahamiyatini yo ‘qotmagan, 

aksincha,  bu  usullaming  soddaligi  va  aniqligi  ular  о ‘mini  yanada 

mustahkamlaydi.

Bugungi  kunda  kimyoviy  usullar  bilan  bir  qatorda fizik  va fizik- 

kimyoviy  usullar ham jadal  sur’atlar  bilan  rivojlanmoqda.  Analitik 

kimyoga  1960-yillarga kelib biologik analiz  usullari dadil kirib keldi 

va hozirgi vaqtda tez rivojlanmoqda. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, 

har  qanday  tahliliy  masalani  hal  qilishga  kirishgan  analitik  kimyo 

mutaxassisi  kimyoviy  bilimlarni  keng  va  chuqur  egallagan  bo'lishi, 

o'lchov  asboblari  va  ularda  ishlashni  mukammal  bilishi  kerak.

Fan  va  texnikaning  hozirgi  rivojlanish  bosqichida  zamonaviy  , 

usullaming  biriga afzallik berib,  ikkinchisini kamsitish  katta xatodir. 

Bugungi  analitik о ‘z  ixtiyoridagi  barcha  usullami  mukammal  bilishi

3


va  berilgan  masalani  hal  etish  uchun  eng  qulay,  arzon,  tez  va  aniq 

usulni  tanlay  olishi  kerak.

Har  qanday  analizning  muvaffaqiyati  tekshirish  uchun  namuna 

olish,  uni analizga tayyorlash, zarur hollarda tekshiriladigan moddani 

boshqalaridan  ajratish  va  konsentrlash  amallarining  qay  darajada 

mukammal  bajarilishiga  bog'liq.  Analitik  uchun  namuna  olish, 

moddalarni  ajratish,  konsentrlash,  analizni  bajarishgina  ahamiyatli 

bo'lib  qolmasdan,  o'lchash,  olingan  natijalarni  matematik  usullar 

yordamida  baholash,  ularni  talqin  qila  bilish juda  muhimdir.  S.huni 

unutmaslik kerakki,  analizning har bir bosqichi,  har bir jarayon aniq 

bajarilishi  kerak.  Aks  holda  arzimasday  tuyulgan jarayon  katta 

xatolarni  keltirib  chiqaradi.  Shu  bois  analitik  kimyoni  o'rganish 

barcha  kimyoviy  bilimlarni  tatbiq  etish,  kichik  ishlarni  ham  diqqat 

bilan  ко'rib  chiqishni  taqozo  etadi.

Ushbu  darslikdagi  o'quv  m aterialining  o 'zla sh tirilish in i 

osonlashtirish  maqsadida  unga  analitik  kimyoga  doir  mashq  va 

masalalar  kiritildi,  masalalarning  namunalari yechimi  bilan  berildi. 

Dasturda berilgan materialni chuqur о ‘zlashtirishi uchun qo 'shimcha 

adabiyotlardan foydalanishi  maqsadga  muvofiqdir.  Shu  sababli 

kitobning oxirida qo 'shimcha adabiyotlar ro ‘yxati keltirilgan. Nazariy 

m a ’lumotlarni  puxta  o'zlashtirishda  laboratoriya  va  seminar 

mashg'ulotlarining  ahamiyati  beqiyos  bo'lib,  bunday  mashg'ulotlar 

davomida har bir reaksiya, amaliy ish va hisoblashga doir masalalarga 

jiddiy  e ’tibor berish  tavsiya  qilinadi.

M uallif kitobni  sinchiklab  о ‘qib  chiqib,  qimmatli  maslahatlar 

berganliklari  uchun  O'zbekiston  Milliy  universiteti  analitik  kimyo 

kafedrasi  dotsenti  N.T.Turobovga,  kimyo fanlari  nomzodi  dotsent

E .A.R o'ziyevga,  fizika-m atem atika  fa n la ri  nomzodi,  dotsent 

A.Quvatovga va  texnika fanlari doktori, prof. A.M.Nasimovga hamda 

taqrizchilarga  o'z  minnatdorchiligini  izhor  etadi.

Muallif kitobxonlarning  darslikni  takomillashtirishga  qaratilgan 

har bir fikr-mulohazasini  mamnuniyat  bilan  qabul  qiladi.

4


I BOB

ANALITIK  KIMYOGA  KIRISH

l . l - § .   A nalitik  kim yo  fani

A nalitik  kimyo  kim yoviy  analizning  usul  va  vositalarini 

yaratadigan,  moddalarni  analiz  qilish  uchun  zaruriy  usullar  bilan 

ta’minlaydigan,  sanoat,  atrof-muhit  va  sog‘liqni  saqlashda  muhim 

ahamiyatga ega bo‘lgan fan hisoblanadi.  Kimyogar-analitik mavjud 

analiz  usullarini  takomillashtirish,  yangi  analiz  usullarini  yaratish, 

ularni nazariy asoslash, turli analitik asboblar, reaktivlar, shu jumladan, 

etalon  nam unalar  y aratish ,  yaratilg an   analiz  u su llarin in g  

im koniyatlarini  kengaytirish,  ularning  aniqligi,  sezgirligi  va 

selektivligini ta’minlash, usullarni avtomatlashtirish va boshqalarni 

amalga  oshira  bilishi  kerak.  Yangi  analitik  usullar  yaratish  uchun 

bugungi  kunda  faqat  kimyoviy  bilimlar  yetarli  emas,  zamonaviy 

kimyogar-analitik fizika, biologiya, matematika, informatika singari 

fanlarni mukammal bilishi zarur. Bundan tashqari kompyuter texnika 

va texnologiyasini chuqur o ‘zlashtirgan bo'lishi kerak.

Fanning rivojlanish tarixida analitik kimyo uzoq tarixiy yo'lni bosib 

o ‘tdi. Bugungi analitik kimyo kimyoning muhim bir tarmog'i sifatida 

rivojlanib kelmoqda.



Analitik  kimyo  -   moddalarning  kimyoviy  tarkibi  va  tuzilishini 

aniqlash  uchun  qo'llaniladigan,  analiz  usullari  va  vositalari 

haqidagi fandir.  Analiz  usullari  va  vositalari  doimo  o'zgarib 

turadigan,  yangi  yondoshuvlardan  foydalanadigan,  har  qanday 

kuzatishni  asosiy  deb  bilgan  fan  sohasidir.  Shu  negizda  analitik 

kimyoning nazariy masalalari qarab chiqilishi mumkin.



1.2-§.  Zam onaviy  analitik  kim yoning  tuzilishi

Analitik  kimyo  tashqi  ko'rinishi  jihatidan  analizning  umumiy 

masalalarini  hal  etish,  aniq  sohalar  uchun  usullar  yaratish,  analiz

5


usullarining  metrologiyasini  ishlab  chiqish  va  takomillashtirish 

vazifalari  bilan  shug'ullanadi.  Analitik  kimyo  sifat  va  miqdor 

a n a lizla rig a   b o 'lin a d i.  S ifa t  a n a lizi  m odda  yoki  m oddalar 

aralashmasining qanday tarkibiy qismlardan iboratligi, tuzilishi, uning 

tarkibidagi  funksional  gruppalar  va  boshqalar,  miqdoriy analiz  esa 

moddaning miqdori va undagi tarkibiy qismlarning miqdorlari haqida 

ma’lumot beradi.

Hozirgi analitik kimyoni quyidagicha qismlarga bo'lish mumkin:

1)  tarkibiy qismlar analitik kimyosi;

2)  dinamik (jarayonlar) analitik kimyosi;

3)  lokal-taqsimlangan analitik kimyo;

4)  struktur (tuzilish) analitik kimyo.



Tarkibiy qismlar analitik kimyosi namunalaming sifat va miqdor 

tarkibini  o'rganadi.  Bunda  tarkibiy  qism  -   atomlar,  molekulalar, 

radikallar,  funksional  gruppalar,  ionlar  va  makromolekulalardir. 

Makroskopik ma’noda tarkibiy qism elementlar va birikmalarni o'z 

ichiga oladi. Sifat analizida kerakli ma’lumot «bor» («ha») yoki «yo'q» 

tarzida olinadi. Masalan, eritmada bariyning borligini uning K2Cr20 7 

reaksiyasida hosil bo'ladigan sariq cho'kma ko'rsatadi. Aslini olganda 

sifat analizi bilan miqdor analizi orasida keskin farq yo'q. Sifat analizida 

moddaning miqdori keng ma’nodagi yaxlitlangan shaklda ishlatiladi 

va bunda tegishli tarkibiy qismning bor yoki yo'qligini topish yetarli 

bo'lib, analitik signalning intensivligiga e’tibor berilrnaydi. Miqdoriy 

analizda  analitik  signalning  intensivligi  asosida  tegishli  miqdoriy 

xulosa qilinadi.

Dinamik  analitik  kimyo  tekshirishning  maqsadi  va  analiz 

metodikasiga  bog'liq  ravishda  dinamik  analiz  (jarayonlar  analizi) 

bilan  molekulyar-dinamik  analizga.  bo'linadi.  Dinamik  analiz 

materiallarning  makroskopik  oqimini,  boshqacha  qilib  aytganda, 

ishlab chiqarish jarayonini nazorat qilish uchun xizmat qiladi. Bunday 

analizni bajarish uchun ko'pgina kimyoviy klassik, elektr kimyoviy 

va zamonaviy fizik usullami qo'llash qulay. Keyingi ikki usulni qo'llash 

kam vaqtni (1-10 min) talab etadi. Molekular-dinamik analiz molekulalar 

darajasidagi  analizni  o 'z   ichiga  oladi  va  u  m olekulalardagi 

o'zgarishlaming xususiyati, mexanizmi va tezligini o'rganishga imkon 

beradi. Amalda bunday analiz о ‘ta tez spektroskopik va relaksatsion 

o'lchashlarga  asoslanadi.  Bunday  o'lchashlar  10'3  sekunddan  10‘9 

sekundgacha bo'lgan oraliqda takrorlanishi mumkin.

6


Lokal-taqsimlanish  analizi  (tarkibiy  qismlaming  taqsimlanish 

analizi)dan namunaning hech bo'lmaganda bitta, ayrim hollarda, ikki 

yoki  uchta  qiymati  (koordinatasi)  mustaqil  o ‘zgaruvchi  sifatida 

namoyon bo'lganda foydalaniladi. Lokal-taqsimlanish analizi usullari 



elektron  nur  dastali  mikroanaliz,  lazerli  mikrospektral  analiz  yoki 

uchqunli  mass-spektroskopiya  yordamida  namuna  sirti  qatlamlarini 

ketma-ket,  nuqtama-nuqta  tekshirish  va  shu  asosda  namunaning 

tarkibidagi  tarkibiy  qismlaming  tabiati  va miqdori haqida xulosalar 

qilishga  imkon  beradi.  Avtoradiografiya  yoki  maxsus  elektronli  va 



ionli mikroskopiya usullari yordamida elementlaming namuna sirtida 

taqsimlanishini bevosita aniqlash mumkin. Lokal-taqsimlanish analiz 

usullari qattiq jismlar sirtidagi bir jinsli bo'lmagan sohalami topish va 

shular bilan bog'liq ko'plab masalalami hal etishga ham imkon beradi.



Struktur analitik kimyo. Molekulalar yoki qattiq moddalardagi 

elementar  zarrachalaming  o'zaro  joylashishi  va  bog'lanishlarini 

aniqlashga yordam beradi. Shuning uchun ham struktur analizni aslida 

fazoviy lokal-taqsimlanish analizXmng  atom sohasidagi turi sifatida 

qarash mumkin. Bu usulda analitik axborot z=f(x.,x.,xk) tarzida bo'ladi, 

bunda  tarkibiy  qismning  miqdori  har  bir  tarkibiy  qism  uchun  bir 

struktur birlik sifatida qaraladi. Struktur analitik kimyo sifat (empirik 

yoki  evristik  struktur analitik kimyo)  va miqdoriy struktur analitik 

kimyoga  bo'linadi.  Sifat  struktur  axborot  ъх,  z2,  ...,  zn elementlar 

(atomlar,  funksional  guruhlar va'boshqa)  orasidagi  bog'lanishning 

tabiati ya’ni  ayni birliklar orasida qanday  munosabat mavjudligini, 

boshqacha qilib  aytganda,  molekulalar va elementar tuzilmalarning 

strukturasini  ko'rsatadi.  Sifat  struktur  analizining  natijasi  struktur 

formulalar deb qaralishi mumkin. Struktur formulalarni tuzish uchun, 

avvalo,  birikmaning tabiati  (qaysi element,  atom,  funksional gurah 

va  hk.)  va  soni,  so'ngra  bog'lanishlarning  empirik  ketma-ketligi 

aniqlanadi.  Miqdoriy  struktur  analiz  mazkur  struktur birliklaming 

fazoda joylashishi haqida ma’lumot beradi.

Analitik  kimyo  analiz  turlari  bo'yicha  yalpi  yoki  cheklangan 

analiz,  yemirib yoki yemirmasdan qilinadigan analiz,  bevosita yoki 

masofadan  turib  (distansion)  analiz,  diskret  va  uzluksiz  analizga, 

topiladigan yoki aniqlanadigan moddalarning tabiatiga ko'ra izotop, 



element  (atom,  ion),  struktur-gruppali  (funksional),  molekulyar, 

moddali,  fazaviy  usullarga  bo'linadi.  Izotop  analizi  —  modda 

tarkibidagi u yoki bu izotopning borligini aniqlash uchun bajariladigan 

analizdir,  bunda  fizik usullardan  foydalaniladi.  Element analizi —

7


tekshiriladigan  moddaning  qanday  elementlardan  iborat  ekanligini 

aniqlash  uchun  xizmat  qiladi.  Moddali  analizda  tekshirilayotgan 

tarkibiy  qism  (elem ent  yoki  moddaning  oksidlanish  darajasi, 

birikmasining tuzilishi) obyekt tarkibida qanday  shakldaligi,  uning 

miqdori  aniqlanadi.  Molekular  analiz  —  kimyoviy  birikmalarni 

(kislorod,  azot,  uglerod dioksidi  va boshqalarni) topish va aniqlash 

usulidir.  Organik  moddalar  tekshirilganda funksional  analiz,  ya’ni 

tekshirilayotgan  modda  tarkibida  qanday  funksional  gruppalar 

(karbonil,  karboksil,  gidroksil,  amin va boshqa) borligi aniqlanadi. 

Fazaviy analiz — tarkibiy  qismlarning  turli  fazalarda  (gaz,  suyuq, 

qattiq) bo‘lishini aniqlaydi. Bunda har bir tarkibiy qismdan alohida 

fazalarda qanchadan borligi aniqlanib, umumiy xulosa chiqariladi.

1.3-§.  A nalitik  kim yo  usullari

Analitik kimyoning barcha mavjud usullarini tekshiriladigan xossalar, 

qayd qilinadigan kattalik yoki analitik belgilaming turlariga ко ‘ra kimyoviy, 

fizikaviy, biologik va fizik-kimyoviy usullarga bo'lish mumkin. Kimyoviy 

usullar  moddalarning  kimyoviy  xossalarini  (kimyoviy  reaksiyalar) 

tekshiriladi. Fizikaviy usullarda moddalarning fizik xossalari (suyuqlanish 

va  qaynash  haroratlari,  issiqlik  va  elektr  o'tkazuvchanliklari,  issiqlik 

ta’siridan  nur chiqarish,  nur yutish,  nurning  modda bilan  ta’sirlashuvi, 

alanga rangining bo‘yalishi  va boshqalar)  tekshiriladi. Biologik usullar 

inson  va  boshqa  biologik  turlaming  turli  sezgi  organlari  yordamida 

moddalarning xossalarini tekshirishga asoslangan. Fizik-kimyoviy analiz 

usullari moddalarning kimyoviy reaksiyalar natijasida o'zgaradigan fizik 

xossalarini tekshirishga asoslangan bo‘lib, hozirda ular kimyoviy usullar 

qatoriga kiritilmoqda.  Usullami  bunday  bo‘lish  ko‘p jihatdan  shartli 

hisoblanadi.  Masalan, konduktometriya usuli kimyoviy usullarga ham, 

fizikaviy usullarga ham kiritilishi mumkin. Elektrolit eritmasining elektr 

o‘tkazuvchanligi asosida moddaning konsentratsiyasini topish fizikaviy, 

moddani  titrlash  asosida uning  konsentratsiyasini  topish  esa kimyoviy 

usullarga kiritilishi mumkin. Kolorimetriya, fotometriya, radiokimyoviy 

usullar ham shular jumlasidandir.

Analitik  kimyoda  har  qanday  analizni  amalga  oshirish  uchun 

moddadan  namuna  olinadi,  u  analizga  tayyorlanib,  sifat,  miqdor, 

struktur va boshqa aniqlashlar bajariladi. Shu nuqtai nazardan analitik 

kimyo usullarini  namuna  olish,  namunani parchalash,  uni  tarkibiy 

qismlarga ajratish, tarkibiy qismlarni topish va aniqlash usullariga


bo‘lish mumkin. Analitik kimyo usullari ishlatiladigan reaktivlarning 

miqdorlariga ko'ra IYUPAK (International Union o f Pure and Applied 



C hem istry  —  N azariy  va  am aliy  kim yo  b o 'y ic h a   xalqaro 

uyushma)ning tavsiyasigabinoan quyidagilarga bo'linadi: makro usul

— 0,1  grammdan ortiq modda; yarimmikro usul — 0,1-0,01 gramm; 

mikro usul —  10 2 grammdan kam. Mikrousullar katta chegarani o'z 

ichiga  olib,  ular  submikro  (lO M O '4  gramm)  va  ultramikro  (10‘4 

grammdan kam) usullarga bo'linadi.

1.4-§.  A naliz  usullariga  q o‘yiladigan  talablar

Analiz usullarining barchasi to‘g ‘rilik va qayta takrorlanuvchanlikxa 

ta’minlashi kerak. Shuning uchun ularning har biri aniq va to'g'ri bajarilishi 

lozim. Odatda, moddalarni topish deganda, biz sifat analizini, aniqlash 

deganda esa miqdor analizini nazarda tutamiz.

Tarkibiy qismlarni topish uchun sezgirligi yuqori bo'lgan selektiv 

usullardan foydalaniladi.  Bunda kimyoviy reaksiyaning  oxirigacha 

borishi  shart emas,  balki reaksiya sezilarli analitik belgi bilan sodir 

bo'lsa, bas. Moddalarni aniqlash usullarida esa, jarayon to'liq borib, 

miqdoriy sodir bo'lishi  shart.  Bunda moddaning tarkibi bilan uning 

xossalari orasidagi bog'liqlik tekshiriladi.

Analiz usullari topishning pastki chegarasi, selektivlik, tezkorlik 

(ekspreslik), soddalik, arzonlik va avtomatlashtirishga moslik bilan 

ajralib turishi kerak. Ayrim moddalarning ma’lum qismi analiz qilinsa 

(lokal), ayrim moddalar radioaktiv, zaharli yoki portlovchi bo'lganligi 

uchun ularni uzoqdan turib (distansion) analiz qilishga to'g'ri keladi. 

Bular analitik kimyoning  rivojlanish tendensiyalarini  tashkil etadi. 

Ko'p  hollarda  bularni  amalga  oshirish  asboblashtirilgan  usullarni 

qo'llashni  talab etadi.  Asbobli  usullarni esa avtomatlashtirish oson 

bo'ladi. Tabiatda toza, tarkibi bir xil moddadan iborat obyektlar deyarli 

y o'q ,  ular  doimo  murakkab  tarkibli  b o 'lad i,  shuning  uchun 

analitikada  aralashm alar  analizi  muhim  yo'nalishlardan  biri 

hisoblanadi. Ayrim hollarda (radioelektronika, kosmonavtika, yarim 

o'tkazgichlar,  telemexanika  va  boshqa  sohalarda)  toza  moddalar 



analizi muhim bo 'lib qolishi ham mumkin. Hozirgi analiz usullari ancha 

hisoblashlarni, chizmalar tuzishni, natijalarni statistik ishlashni talab 

etganligi  uchun  analizni  matematika  va  hisoblash  texnikasi  — 

kompyuterlar  bilan  bog'lash  muhimdir.  Biz  yuqorida  aytib  o'tgan 

analiz usullari turli xil bo'lganligi, turli xossa va xususiyatlarga egaligi

9


uchun  ularning  yagona  nazariy  bazasi  bo'lishi  kerak.  Bu  nazariy 

baza analitik kimyoning  negizini  tashkil  etadi.



Katalog: Elektron%20adabiyotlar -> 24%20Кимё%20фанлар
24%20Кимё%20фанлар -> Toshkent kimyo-texnologiyainstituti sh. P. Nurullayev, A. J. Xoliqov, J. S. Qayumov analitik, fizikaviy va kolloid kimyo
24%20Кимё%20фанлар -> A. F. Maxsumov kimyo fanlari doktori, professor
24%20Кимё%20фанлар -> Iqtisod-moliya
24%20Кимё%20фанлар -> Moddalakning kimyoviy texnologiyasi
24%20Кимё%20фанлар -> 24. Bog'lovchi moddalarning kimyoviy texnologiyasi. Otaqo'ziyev T.A, Otaqo'ziyev E.T.pdf [Alyuminatlar]
24%20Кимё%20фанлар -> Няниннивииник и н и н м н н в Й
24%20Кимё%20фанлар -> E. N. Lutfullayev, Z. N. Normurodov
24%20Кимё%20фанлар -> Kimyoviy texnologiya. Kattayev N.pdf [Angren oltin boyitish fabrikasi]
24%20Кимё%20фанлар -> S. M. Turobjonov, T. T. Tursunov, K. M. Adilova
24%20Кимё%20фанлар -> K. A. Ciiolponov, S. N. Am inov anorganik kimyo

Download 10.46 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   48




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling