Oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirmgi b. Yu. Xodiyev, D. S. Qgsimova korporativ


Download 4.47 Mb.
Pdf ko'rish
bet7/14
Sana15.12.2019
Hajmi4.47 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   14

7. 
l-jadval
Marketing turlari
TALAB HOLATI
Marketing vazifalari
Marketinggatushuncha
1
2
3
Salbiy talab
Talabni shakllantirish
Konversion marketing
Talab ning 
yo'qligi
Talabni
rag‘batlantirish
Rag'bat-lantiruvchi
marketing
Potensial talab
Talabni oshirish
Remarketing
Tebranuvchi talab
Talabni muvozanatga 
keltirish
Sinxromar-
keting
To‘liq talab
Talabni qo'llab 
quwatlash
Qo‘llab quwatlovchi 
marketing
5 -   T-31-11
65

1
2
3
O'ta yuqori talab
Talabni kamaytirish
Demarketing
Noto‘g‘ri talab
Talabni yo‘q qilish
Teskari ta’sir  etuvchi 
marketing
Marketing  strategiyasi  bir-biriga  bog‘liq  jamoa  hamda  jamiyat 
talablariga,  ishlab  chiqarishning  samaradorlgiga xizmat  qilishi kerak.
Marketing strategiyasini bosqichma-bosqich quyidagicha tasvirlash 
mumkin:
7.
1-chima.
 Marketing bosqichlari.
1-bosqich 
—  bozor  konyunkturasini  o ‘rganish.  Korporatsiya 
bozordagi  iqtisodiy  holatni  o'rganadi,  talab  kon’yunktarisini  ishlab 
chiqadi va  iste’molchi  imkoniyatlarini  o'rganadi.
2-bosqich
 — bozor sig'imini tahhl kilish. Kx^oratsiya bozor sig‘imi 
orqali  taxminiy  sotuv  hajmini  aniqlab  oladi.  Bu  qo‘shimcha kapitalni 
jalb  etishga  sababdir.
3-bosqich  —  ma’lum bozor sharoitlarida korporatsiya maqsad va 
imkoniyatlarini  belgilash.  Bozor  talabini  o ‘rganish  korporatsiya 
imkoniyatlarini sohshtirishga yordam beradi.
4-bosqich  —  marketingning  reja va  strategiyasini  ishlab  chiqish. 
Maqsadga erishish uchun umumiy reja sifatida, hamda aloxida bo'limlar 
uchun  aniq  reja  sifatida  qoilaniladi.
66

5-bosqich  —  4 bosqichni  o‘tagandan keyin  korporatsiya  bo/orga 
o'tkazish uchun  tovar yaratadi,  ya’ni ilmiy-tadqiqot ishlari,  lajribn  — 
konstruktorlik  ishlari,  texnologiya,  ishlab  chiqarish  rejasi,  tajribnviy 
ishlab  chiqarish va  hakazo.  Va  nihoyat  mahsulot tayyorlanadi.
6-bosqich  —  Mahsulotni  bozorga  kiritish.  Bu  yerdagi  asosiy 
shart  —  bozorga  chiqishni  eng  samarali  yo‘lini  topish  hamda  narx 
siyosati.
7-bosqich
 — reklama.  Bozorda rejalashtirilgan va samaraii faoliyatsiz 
muvofaqiyatga  erishish  murakkab.  Iste’molchilarga  mahsulot  haqida 
axborot  yetkazish va  ularni  xarid  qjlishga  da’vat  etish.
8-bosqich
  —  mahsulot  assortimentini  boshqarish.  Assortiment 
o'zgarishiga iste’molchilar talabini o‘rganish. Assortimentni o‘zgartirish, 
oldingi  mahsulotni  o'zgartirish.
9-bosqich — sotish faoUyatini boshqarish. Mahsulotni sotish, o‘rash 
va  transportirovkasiga  alohida  e’tibor  beriladi.
10-bosqich
  —  sotishdan  keyingi  xizmat  ko‘rsatish:  iste’molchiga 
servis  xizmat va  mahsulotni  ishlatishda yodam berish.
11-bosqich
  —  Marketing  faoliyatini  nazorat  yailish.  Faoliyatning 
barcha bosqichlarini nazorat qilish, birinchi bosqichning tugashi birinchi 
bosqichni  boshlanishiga  sharoitdir.
Marketing  strategiyasini  o'rganish  «marketingni  boshqarish»ga 
tushuncha  beradi.
Marketingni  boshkarish-bozordagi  o ‘rmni  kengaytirish,  sotish 
hajmini  ko‘paytirish,  foyda olish,  o!zaro  almashinuv qilish  maqsadida 
bozorni va  ishlab  chiqarishni tahlil  qilishdir.
Oldida turgan maqsadga erishishi uchun talab holatining darajasiga 
ta’sir  etish  marketingni  boshqarishning  vazifasi  hisoblanadi.  Ya’ni 
marketingni boshqarish-talabni boshqarish demakdir,  Korporatsiya o‘z 
mahsulotlariga  ihtiyoriy talab  darajasini  taxmin  kiladi. 
г  Lekin talab  bu darajadan past yoki yuqori bo‘lishi mumkin.  Mana 
shu kabi  muammolarni  marketing  boshqaruvchisi  hal  qiladi.
'  Marketing  boshqaruvchisi  —  mavjud  rejalarni  amalga  oshirish  va 
n
 nazorat qilishni amalga oshiruvchi, marketing faoliyatini tahlil qiluvchi 
mansabdor shaxsdir.
Bularga sotish va o‘tkazish bo'limining boshqaruvchilari, xodimlari, 
reklama  xizmati  xodimlari,  sotishni  rag‘batlantirish  mutaxassislari, 
marketing  tadqiqotchilari, mahsulot boshqaruvchilari va narx belgilash 
mutaxassislari kiradi.
67

7.2.  Bozor  imkoniyatlarini  o‘rganish.
Bozor  doimo  o'zgaruvchi  iqtisodiy  elem entdir.  Bu  narsa 
korporatsiyalarda sotish va iqtisodiy tahlil bo'limlaring doimo izlanishda 
bo'lishiga  chorlaydi.
Bozomi o'rganish, tadqiqot qilishning rejasi va maqsadini aniqlash 
orqali  boshlanadi.  Kevin  bir  necha  yil  oldingi  mahsulot  sotish 
kamchiliklari va xatolar marketing mutaxassislari tomonidan o‘rganiladi. 
Axborotni  reklama,  telefon  va  matbuot  orqali  bilib  olish  mumkin. 
Axborot yig‘ilgandan keyin ularni tahlil qiladilar va bozor holati hakida 
xulosa chiqaradilar.  Bozordagi holatni bilgan holda sotish va ta’minot 
buyicha xulosalar ishlab chiqish mumkin.
Korxonalar  doimo  (yilda  bir  necha  marta)  bozordagi  holatini 
belgilab  olishi kerak.  Bozor sig‘imi deganda ma’lum davr ichida xarid 
hajmi  tushuniladi.
Uzoq muddatli prognozlar  15—20 yilga,  o‘rta muddatlilar  5 yilga, 
qisqa  muddatlilar  1—2  yilga  mo‘ljallangan  bo'lishi  kerak.  Yangi 
mahsulotni  bozorga  olib  kirishda  bozor  sig‘imi  katta  ahamiyat  kasb 
etadi. Bozor konyunkturasini, koiporatsiyaning o‘zidan tashqari alohida 
ixtisoslashtirilgan  korporatsiyalar  ham  bajarishi  mumkin.  Bunday 
tashkilotlarning tizimini yaratish maqsadga muvofiqdir, chunki bozomi 
sifatli  tahlil  qilishga  raqobat  paydo  bo‘ladi.
Bozor  tadqiqotlarini  o‘tkazish  qimmatdir,  shuning  uchun  barcha 
mavjud  axborot  manbalaridan  samarali  foydalanish  kerak.  Tadqiqot 
vaqtida foydali  qonuniyat va qarashlami ishlab chiqish mumkin. Bozor 
sig'imi bo'yicha marketing tadqiqoti o‘tkazishda, raqobatchilar faoliyati, 
reklama, sotish siyosati, mahsulot assortimenti, korporatsiyalar tashkiliy 
tuzilishlarini  tahlil  qilishni  unutmaslik  kerak.  Bozor  bu  orzu  emas, 
balki  qattiq  haqiqatdir.
Bozor  korporatsiyaning  demonopolizatsiyasini  talab  etadi:  kuchli 
raqobat,  xo'jalik mexanizmini  qayta qurishni,  oldi texnologiyani joriy 
etish, proyekt-konstruktorlik xodimlarining yuqori malakasini va boshqa 
narsalami talab  etadi. Agar yangi fikrlar bo‘lsa ham ular yuqori dara- 
jadagi,  zamonaviy  texnologiyasiz  dunyo  talablariga  javob  beradigan 
mahsulot ishlab  chiqarish mumkin emas.  Yangi texnologiyalami sotib 
olish uchun chet el valyutasi kerak, uni esa ishlab topish zarur. Umuman 
olganda bozorga  chiqish  strategiyasi  quyidagilami  o‘z  ichiga  oladi:
1. 
Tadbirlar majmuasi o‘tkazish evaziga birlamchi  umumlashtirish 
(maqsadlami aniqlash, tashkiliy tuzilishni  rivojlantirish,  kadrlar mala-
68

kasini  oshirishga  tayyorlash,  ishlab  chiqarish  intizomini  knch;iytirish, 
mehnat va  material  sarflarini  tejash  va  hokazo).
2.  Qo‘shma  korxonalar  tuzish  evaziga  yangi  texnologiyalar  sotib 
ohsh.
3. Yangi, umuman boshqacha bo'lgan mahsulotni yaratishga mala- 
kah  menejer va konstruktorlarni jalb  etish va tayyorlash.
4.  Xalqaro  model  yaratish  va  uning  evaziga  ichki  hamda  xalqaro 
bozorni  egallash.
5.  Korporatsiyani yuqori rentabelli xo'jalikka aylantirish va ulgurji 
savdo  bilan shug‘ullanish.
Bozorga chiqish strategiyasi asosiy maqsadga erishishni: yuqori sifatli 
mahsulot  ishlab  chiqarish,  ishchilar  hayot  darajasini  yaxshilanishni, 
ijtimoiy dasturlami  amalga oshirishni ta’minlaydi.
Oxirgi maqsadga erishishga qiziqib, talpinib  ishlagan ishchi tadbir- 
lami  bajarilish  samaradorligini  oshiradi.  Shu  maqsadda  korporatsiya 
o‘z  aksiyalarini  chiqarishi  kerak,  chunki  ular  egasiga  yiliga  10—15% 
daromad  olib  keladi.
Bozor imkoniyatlarini baholash  hamda o ‘rganish  mobaynida  ko'p 
yangi  fikrlar paydo  bo‘ladi.  Maqsad bulardan  eng  to‘gcri  keladiganini 
tanlab  olish.  Aytaylik,  korporatsiya  bozor  imkoniyatlarini  baholab, 
eng jalb  qiluvchisi bu  bolalar velosipedi  bozoridir.
Bu mahsulotni mahsulotlar nomenklaturasiga kirgizish korporatsiya 
maqsadi va  resurslar  imkoniyatiga  to‘g‘ri  keladi,  deb  boshqaruvchilar 
qaror  qiladi.  Bunday  tovar  turi  mavjud  marketingga  to‘g‘ri  keladi. 
Lekin velosipedni ishlab chiqarishda unga material yetkazib beruvchi- 
lar bilan yaxshi aloqalar o‘rnatishga, velosipedni qiziqtiruvchi,  xaridor 
imkoniyatiga 
to‘g‘ri  keluvchi,  raqobotchilarnikiga  nisbatan  sifatsiz 
bo‘lmasligi  kabi  muammolarga  korporatsiya  ahamiyat  berishi  darkor. 
Har bir element bozor imkoniyati va sig‘imiga nisbatan tahlil qilinishi 
kerak.  Bu jarayon 4 bosqichdan iborat:  bozorni olchash,  prognozlash 
hamda bozorda tovami joylashtirish. Bozor ko‘lamini o‘lchashda korpo­
ratsiya barcha bolalar velosipedini  aniqlaydi va  har bir model  sotilish 
hajmini  ko‘rib  chiqadi.  Bu  borada  velosiped  bozorining  kelajakdagi 
ko‘lami  ham muhimdir.
Bozorni segmentatsiyalash  — bu iste’molchilarning xohishi,  tavsifi 
va xatti-harakatiga qarab tabaqalashdir.  Bahosidan qat’iy nazar yaxshi 
velosipedlarni  xarid  qilayotgan  xaridorlar  bozorning  bir  segmentini 
tashkil etadilar.  Boshqa segmentga bahosiga e’tibor beradiganlar kiradi. 
Ularning  xohishi  va  imkoniyatiga  qarab  segmentasiyalab,  e’tiboripn
69

mos  tovar  ishlab  chiqaxishga  korporatsiya  marketing  imkoniyatlarini 
safarbar  etishi  zarur.  Korporatsiya  u  yoki bu  segmentga  kirishni  hal 
etishi,  ya’ni  maqsadli segmentni tanlaslii zarur.  Iste’molchining nega 
aynan  o ‘sha  mahsulotni  tanlayotganini  bilish  maqsadida  ularning 
xususiyatlarini sohshtirish kerak.
Taqqoslash orqali mahsulotning bozordagi joyini,  o‘rnini,  ko‘rini- 
shini tasvirlab berish mumkin.
Shunday qilib,  bozor strategiyasini ishlab  chiqish tovar ishlab  chi­
qarish siklining asosiy davri bo‘lishi mumkin. Amerika korporatsiyalarida 
so‘rov  o ‘tkazilganda  shu  narsa  ma’lum  boidiki,  ishlab  chiqarishning 
o‘zi  va  texnologiyadan  tashqari  mahsulotga  talab  uyg'otish  va  uni 
to ‘g'ri yyetkazib berish muvaffaqiyatga erishishning asosiy kahtlaridan 
biri bulib hisoblanar  ekan.  Ularning fikricha, ommaviy ishlab chiqarish 
texnologiyalari  muammolari,  mahsulotni  sotish  va  o ‘tkazish  muam- 
molariga  qaraganda ancha  yengil  ekan.
Iqtisodiyotda marketing  nazaiiyasini ijodiy qo‘llay bilish korporatsiyaning 
xo‘jalik  faoliyatida  tub  o‘zgarishlarni  hamda  kam  xarajatlilikni  va 
iste’molchilarga  qaratilgan  ishlab  chiqarishni  to ‘g‘ri  yo‘lga  qo‘yishga 
yordam  beradi.
7.3.  Korporatsiyalar  bozori
Korporatsiya  —  bu  xom  ashyoning,  yordamchi  buyumlarning, 
uskuna, yordamchi uskuna, ta’minot predmetlari va xizmatlaming  katta 
bozoridir.
Xizmat  ko‘rsatishda,  ta ’minotda,  qishloq  xo£jaligida,  chakana 
savdoda,  qurilishda,  ishlab  chiqarish  va  davlat  korporatsiyalarida  o ‘n 
minglab  korporatsiyalar tovar va xizmatlar oldi-sotdisi bilan band.
Korporatsiya  ehtiyojlari  uchun xaridlar  —  bozorda  mavjud  ta’mi- 
notchi,  tovar  belgilarini  baholab,  tanlab  olish  orqali  korporatsiya 
ehtiyojlarini  qondirishdir.
Korporatsiyalar  bozorining  3  turi  mavjud:  sanoat  maqsadidagi, 
oraliq  mahsulotlar va  davlat  korporatsiyalari  bozorlari.
Sanoat  maqsadidagi mahsulotlar bozori deganda o‘z ichiga boshqa 
iste’molchilaming talabini  qondirish maqsadida tovar va xizmat  sotib 
oluvchi  va  ularni  qaytadan  ishlab  chiquvchi  shaxs  va  tashkilotlar 
majmuasi tushuniladi.
Keng  ist’mol  tovarlari  bozoriga  qaraganda  sanoat  mahsulotlari 
bozori pul  aylanishi va tovarlar nomenklaturasi  ancha kattadir.
70

Avtomobil tayyoriashda met all, shisha,  rezina ishlab chiqaruvchiliir 
tayyor  avtomobil  qilib  iste’molchilarga  yetkazib  beruvchi  inashi- 
nasozlarga o‘z mahsulotlarini  sotishi kerak.
Sanoat  mashulotlari  bozorini  keng  iste’mol  bozoridan  ajralib 
turuvchi  bir  nechta  hususiyatlari  mavjud.  Bular:
— sanoat mahsulotlarini sotuvchilari keng  iste’mol mollari sotuvchi- 
lariga qaraganda  kam  xaridorlar bilan muomala qiladilar.
—  ishlab  chiqaruvchi  ko‘p  bo‘lgan bozorda  ham  xaridning  asosiy 
qismi baribir bir  nechta yirik xaridorlar zimmasiga  to‘g‘ri  keladi.
—  xaridorlar  geografik  va  sohalar  bo‘yicha:  neft,  rezina,  po‘lat 
tayyorlash sohalarida  mujassamlashgan  boladilar.
—  sanoat  mahsulotlariga  bo'lgan  talab  oxir-oqibat  keng  iste’mol 
mollariga bo‘lgan talab asosida shakllanadi.  Shuning uchun tufli, etiklar 
ishlab  chiqarish uchun teri  mahsulotlari xarid  qilinadi.
—  sanoat  mahsulotlariga  boigan  talab  keng  iste’mol  mollariga 
qaraganda tez oezgaradi. Bu narsa odatda yangi ishlab chiqarish asbob- 
uskunalariga  nisbatan  sezilarU.  Ko‘pincha  iste’mollar  talabining  10% 
ga  oshishi  sanoatda talabni vaqt  o'tishi bilan  20%  ga  oshiradi.
—  sanoat  mahsulotlari  xaridini  ko'pincha  malakah  mutaxassislar, 
ekspertlar, komissiya asosida oladilar. Keng iste’molchiga esa bunchalik 
murakkablikning  keragi yo‘q.
Sanoat mahsulotlarini  sotib  olishda  xaridorlar bir qancha qarorlar 
qabul qilishga to‘g‘ri keladi. Qaror to‘g‘ri qilinayotgan xaridning holatiga 
nisbatan qabul qilinadi.  Xarid  qilishning  asosiy  3  holati mavjud:
—  o'zgarishlarsiz  qayta  xarid  qilish  —  bu  holatda  xaridor  bir 
mahsulotga  qaytadan  o'zgarishsiz  buyurtma  beradi.
—  o‘zgarishli  qayta  xarid  kilish  —  bu  holatda  xaridor  mahsulot 
texnik  ко ‘rsatkichlariga,  bahosiga,  ta’minotchilariga  o‘zgartirishlar 
kiritadi.  Eski  ta’minotchilar  uni  ushlab  qolishga  harakat  qiladilar, 
yangilari  esa uni  zabt  etishga.
— birinchi  marta xarid qilyotgan xaridorlarning yangi masalalarini 
hal etish uchun xarid. Masalan, firma o‘zida birinchi kompyuter tizimini 
o‘rnatmoqchi  bo‘ldi.
Qaror qilishning eng kam miqdori o‘zgarishsiz xarid qilayotganlarga, 
eng  ko‘p  miqdori  esa,  yangi  masalalarga  qaratilagan  xarid  holatida 
kuzatiladi.  Xarid qilish vaqtida,  mahsulotning texnik ko‘rsatkichlarini 
aniqlash,  narxini,  olib  kelib  berish  muddati va  shart sharoitini,  texnik 
xizmat  sharoitini,  ishonchli  va  tanlangan  ta ’minotchini,  buyurtma 
hajmini  aniqlab  olish  zarur.
71

Oraliq  mahsulotlar bozori  bu  o'zida  ishlatish,  ijaraga  berish  yoki 
olib qaytadan sotish bilan shug'ullanuvchi shaxs va tashkilotlar majmua- 
sidir.
Bu yerdagi sotuvchilar qayta olib sotiladigan mahsulotlaming ko‘p 
turlari bilan shug'ullanadilar.  Oraliq mahsulotlami sotuvchilar qanday 
ta’minotchidan qanday narxlarda olishni va kimlaiga sotishni xal qihshi 
kerak.
Oraliq  mahsulotlar  bozori  o‘z  ichiga  tovar  birjalari,  ulguiji  va 
chakana savdo firmalari  kiradi.
Davlat кофога151уа1аг1 bozori o‘zlarming vazifalarini bajarish uchun 
sotib  olayotgan  yoki  ijara  qilayotgan  respublika,  avtonom  respubUka 
va  hokimiyatlardan  tashkil  topgan.  Respublika  miqyosidagi  eng  yirik 
iste’molchi hukumatdir. Davlat tashkilotlari nomidan qilinadigan xarid- 
lar  turli-tumandir  (samolyot,  teplovoz,  mebel,  o‘t  o'chirish  avtomo- 
billari va boshqalar). Hukumat o‘z maqsadlariga erishish uchun ulardan 
foydalanadi.
7.4.  Korporatsiyalarda  marketing  xizmati
Кофога151уа  shunday  marketing  xizmati  stmkturasim  joriy  etish 
kerakki, u butun marketing faoliyatini o‘z ichiga oUshi kerak, jumladan 
rejalashtirishni  ham.  Kichik  koфoratsiyalarda  bu  vazifa  bir  odamga 
yuklatilishi mumkin.
U  ham  marketing  tadqiqotlari,  ham  sotish,  ham  reklama  hamda 
xaridorlar  bilan  ishlaydi.  Agar  katta  кофога1в1уа  bo'lsa,  bu  yerda 
marketing  faoliyatini  marketing  bo‘limi  boshqaradi.  Bulim  agentlar, 
reklama mutaxassislari,  ishlab  chiqarish boshliqlari,  bozor segmentlari 
bo'yicha boshqaruvchilar va xizmat ko'rsatish bo‘limi xodimlarini o‘z 
ichiga  oladi.
Har  bir  кофоШ51уа  ishlab  chiqarishni  stabillashtirish  va  sotishni 
ko‘paytirish  maqsadida marketing bo'limini tashkil  etadi.
Eng  keng  tarqalgan  marketing  sxemasi  —  funksionaldir.  Bunga 
binoan  marketing  mutaxassislari  turli  marketing  turlari  (funksiya)  ni 
boshqaradilar.
Ular  marketing  bo ‘yicha  vise-prezidentga  bo ‘ysinadilar,  o'z 
navbatida  vise-prezident  bo‘lim  faoliyatini  nazorat  qilib  boradi.
Chizmada besh mutaxassis  ko'rsatilgan.
Bulardan  tashqari  xaridorlar  servisi,  marketingni  rejalashtirish 
bo‘yicha  boshqaruvchi,  tovar  harakati  xizmati,  boladi.
72

Marketing  bo'yicha  vitse-prezident
7.2-chizma.
  Funksional marketing xizmati
Funksional xizmatning asosiy yutug‘i — bu boshqarishning yengilli- 
gidadir.  Mahsulot  turi  ko‘payishi,  uni  bozorda  o‘tkazishga  rejalar 
ishlab  chiqish hamda marketing  faoliyatini nazorat  qilishda bu  sxema 
unchalik samara bermaydi.
Marketing  majmuasi —  mahsulot to‘rt omilining majmuasi:  tovar, 
narx,  taqsimlash  va  rag‘batlantirish  metodlari.  Hamma  marketing 
ishlarini bajarish uchun koфoratsiyada to‘rt sistemani joriy etish kerak
—  marketing axboroti,  marketingni rejalashtirish,  marketing xizmatini 
tashkil  etish  va  marketing  nazorati.  Bularning  hammasi  marketingni 
boshqarish jarayonini tashkil  etadi.
Tayanch  iboralar.  Marketing,  bozor  konyunkturasi,  Filip  Kotler, 
NIO KR,  texnologiya,  menejer,  bozorni  segmentatsiyalash,  oraliq 
mahsulotlar  bozori,  marketing  xizmati,  marketing  sxemasi,  marketing 
majmuasi.
Xulosa.
•  Marketing  —  almashinuv  orqali  xohish  va  ehtiyojlami  qondirilishga 
qaratilgan  inson  faoliyatidir.
•  Korporatsiyani  boshqarishda,  marketing,  ishlab  chiqarish  siklining 
boshiga  qo‘yilmoqda,  chunki  hozirda  korporatsiya  o‘z  ishlab  chiqarish 
qobiliyatiga  emas,  balki  bozor  talabi  va  iste’molchilar  xohishi  va 
imkoniyatiga  bog‘liqdir.
•  Tovar-pul  munosabatlari  shunday  xususiyati  mavjudki,  u  jamiyatni 
o'zini  o ‘zini  nazorat  mexanizmi  bilan  ta’minlaydi.  Boshqariladigan 
bozor  korporatsiyalar  faoliyatini  iste’molchiga  qaratishni  hamda  bosh­
qaruv  tamoyillari  va  uslublarini  o‘zgartirishni  talab  etadi.
•  Marketing  boshqaruvchisi  —  mavjud  rejalarni  amalga  oshirish  va 
nazorat  qilishni  amalga  oshiruvchi,  marketing  faoliyatini  tahlil  qiluvchi 
mansabdor  shaxsdir.
73

•  Bozor  korporatsiyaning  demonopolizatsiyasini  talab  etadi:  kuchli 
raqobat,  xo'jalik  mexanizmini  qayta  qurishni,  oldi  texnolgiyani  joriy 
etish,  proyekt-konstruktorlik  xodimJarining yuqori  malakasini  va boshqa 
narsalarni  talab  etadi.
•  Oraliq  mahsulotlar bozori  o ‘z  ichiga  tovar  birjalari,  ulgurji  va  chakana 
savdo  firmalarini  oladi.
Nazorat  savollari  va  topshiriqlar
1.  Korporatsiyalarda  marketingning  o ‘ziga  xos  xususiyatlari  nimada?
2.  Yirik  korporatsiyalarda  m arketing  xizm atini  qanday  tashkil  etish 
maqsadga  muvofiqdir?
3.  Bozor  imkoniyatlarini  o'rganishning  qanday  usullari  mavjud?
4.  Marketing strategiyasini  bosqichma-bosqich  qanday  tasvirlash  mumkin ?

8.  KORPORATIV BOSHQARUVDA ME’YORIY-HUQUQIY 
TARTIBLASHTIRISH
8.1.  (Fzhekistonda  korporativ  tuzilmalarni  me’yoriy-huquqiy jihatdan 
tartiblashtirish.
8.2.  (Уzbekistonda  korporativ  tuzilmalarni  boshqarish  muammolari.
8.3.  (Fzbekistonda korporativ  tuzilmalarni me’yoriy-huquqiy  boshqarish.
8.1.  0 ‘zbekistonda  korporativ  tuzilmalarni  me’yoriy- 
huquqiy jihatdan  tartiblashtirish
Iqtisodiyotning korporativ sohasi shakilanishi jarayonida rivojlangan 
mamlakatlarda  korporativ  birlashmalarning  konsernlar,  xolding 
kompaniyalari, moliyaviy-sanoat guruhlari kabi alohida turlari vujudga 
keldi.
0 ‘zbekistonda hozirgi vaqtda bir qator shunday tuzilmalar xolding 
kompaniyalar  ko'rinishida  faoliyat  yuritmoqda.  Ular  aksiyadorlik 
jamiyatlariga o‘zgartirilgan va soha uyushmalari va konsemlarini davlat 
tasarrufldan chiqarish natijasida texnologiya va kooperatsiya aloqalarini 
saqlab  qolish  maqsadida  tuzilgan  korporatsiyalardir.
0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoni va Respublika Vazirlar 
Mahkamasi  qarori  bilan  1992-yilda  ilgari  tarqoq  holda  bo‘lgan  neft- 
gaz,  neftni  qayta  ishlash  va  boshqa  tarmoqlar  faoliyatini  muvofiq- 
lashtirish hamda ularni yagona ishlab chiqarish majmuasiga birlashtirish 
maqsadida  neft-gaz  quduqlarini  ishga  tushirishdan  tortib,  tayyor 
mahsulotni  sotishgacha  bo'lgan  uzluksiz  faoliyatning  har bir  qirrasini 
o ‘zaro  bog‘lab  turuvchi  « 0 ‘zbekneftgaz»  konserni  tashkil  etilib, 
keyinchalik neft-gaz  sanoati milliy korporatsiyasiga  aylantirildi.
Neft-gaz  sanoati  tuzilmasi  1992—1998-yillarda  tarmoq  kor- 
poratsiyalari  faoliyatini  muvofiqlashtiruvchi  va  nazorat  qiluvchi 
davlat ishlab chiqarish va ilmiy-ishlab chiqarish birlashmalaridan iborat 
edi.
0 ‘zbekiston  Respublikasi  Prezidentining  1998-vil  11-dekabrdagi 
«PF-2154»  sonli  Farmoni  va  0 ‘zbekiston  Respublikasi  Vazirlar 
Mahkamasining  tegishli  qaroriga  muvofiq  « 0 ‘zbekneftgaz»  korpo- 
ratsiyasi  « 0 ‘zbekneftgaz»  milliy  xolding  kompaniyasiga  aylantirildi. 
Ushbu  o‘zgarishlardan  asosiy  maqsad  respublika  neft-gaz  sanoatida 
bozor munosabatlarini  chuqurlashtirishdir.
75

Bu  esa  chet  el  investitsiyalarini  jalb  etish  bo‘yicha  ishlarni 
faollashtirish uchun keng imkoniyatlar ochdi.
Shu vaqtning  o‘zida,  xususiylashtirishning  dastlabki  bosqichlaiida 
aksiyadorlik jamiyatlarini  tashkil  qilish jarayoni  faol amalga  oshirildi, 
ohirgi yillarda u sezilarli darajada  susaydi  (8.1-chizma).

Download 4.47 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   14




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling