O‘rolava Gulshod Tolliboyevnaning “ Boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga dars o‘tishda didaktik o‘yinlardan foydalanish”


Download 272.29 Kb.
bet1/2
Sana20.09.2020
Hajmi272.29 Kb.
  1   2


O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI

XALQ TA’LIMI VAZIRLIGI

SAMARQAND VILOYATI XALQ TA’LIMI XODIMLARINI QAYTA TAYYORLASH VA ULARNING MALAKASINI OSHIRISH HUDUDIY MARKAZI
O‘rolava Gulshod Tolliboyevnaning “ Boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga dars o‘tishda didaktik o‘yinlardan foydalanish” mavzusidagi
MALAKA ISHI
Yo‘nalish (guruh) Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari 4 -guruhi

Tinglovchining ish joyi Qo‘shrabot tumani 85-maktab

Kafedra mudiri _________Raximqulova M.B

Imzo

Malaka ishi rahbari (taqrizchi) _________Ergashova.G



Imzo

Tinglovchi _________O‘rolova. G.T



Imzo
Samarqand – 2020-yil,iyul

MUNDARIJA





Malaka ishi mazmunining bayoni………………………………3

-bet



Ilovalar……………………………………………………… 22

-bet



Tinglovchining malaka oshirish davrida o‘z-o‘zini rivojlantirishi va mustaqil bilim orttirishi bo‘yicha bajarilgan ishlari………..33

-bet




Tinglovchining o‘z kasbiy mahoratini uzluksiz oshirib borishga qaratilgan yo‘l xaritasi…………………………………………34

-bet



Taqdimot slaydlari…………………………………………… 36

-bet


Mavzu: Boshlang‘ich sinf matematika darslarida induksiya, deduksiya anologiya metodlarining qo‘llanishi

Reja:

  1. Kirish

II.Asosiy qism

2.1 matematika fanini o‘qitishda Induksiya, deduksiya va anologiya usullari haqida umumiy tushunchalar

2.2 O‘quvchilar matematikadan o‘zlashtirishi zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalar

2.3 Boshlang‘ich sinflarda misol va malalar yechishda Induksiya, deduksiya va analogiya usullaridan foydalanish yo‘llari

III. Xulosa

IV. Foydalanilgan adabiyotlar

KIRISH

Bilamizki, har tomonlama rivojlangan va qonun ustuvorligiga asoslangan demakratik jamiyat barpo etishda o‘sib kelayotgan yosh avlodning ta’lim rayoni va bilim darajasi juda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Shunday ekan endigina o‘sib kelayotgan avlodning yetarli darajada bilim olishlari uchun hukumat va o‘qituvchilar birlashgan holda barcha shar-sharoitlarni yaratib berishlari kerak bo‘ladi albatta. Maktabda berilgan metodlar orqali matematika darslari o‘qitilgan boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ilmiy tushunchalar shakllanadi.

Darslarga tayyorlanish jarayonida matematika o‘qitishning induktiv, deduktiv kabi usullarini tanlash zaruriyati ham tug‘iladi. Keyingi yillarda deduktiv o‘qitishga talab va e’tibor kuchaydi. Tafakkurning induktiv usullarini shakllantirmay turib faqat umummehnat xarakteridagi tajribalar orqaligina muvofaqqiyatga erishib bo‘lmaydi. Induktiv yoki deduktiv usularni qo‘llash o‘rganilayotgan mavzu mazmunini ochishning ma’lum mantiqini - xususiydan umumiyga yoki umumiydan xususiyga o‘tishni tanlashni anglatadi. Shu sababdan bitiruv malakaviy ishimizning mavzusini “Boshlang‘ich sinflarda induksiya, deduksiya va analogiya usullaridan foydalanish yo‘llari” deb nomladik.

O‘rta ta’lim muassasalari shu jumladan, boshlang‘ich ta’lim maktablari ham Davlat ta’lim standarti talablarini amalga oshiradilar.

“Ta’lim to‘g‘risida’’gi Qonunning 7-moddasida belgilab berilganidek, “Davlat ta’lim standartlari umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta’lim mazmuniga hamda sifatiga qo‘yiladigan talablarni belgilaydi. Davlat ta’lim standartlarini bajarish O‘zbekiston Respublikasining barcha ta’lim muassasalari uchun majburiydir’’.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan “Davlat ta’lim standarti to‘g‘risidagi Nizom’’ga binoan boshlang‘ich ta’lim bosqichi uchun ham davlat ta’lim standarti talablari va me’yoriy ko‘rsatkichlari belgilab qo‘yilgan.

Boshlang‘ich ta`lim davlat standarti o‘quv predmetlari bo‘yicha emas, balki ta’lim sohalari bo‘yicha belgilanadi. Ta’lim sohalari bo‘yicha standart ko‘rsatkichlari 7(6)-11 yoshdagi bolalarning rivojlanish darajasi, ehtiyoj va imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda ijtimoiy talab taqozo qilgan ta’lim mazmunining miqdoriga asoslanib aniqlanadi.

Boshlang‘ich ta’lim davlat ta’lim standartining qo‘llanishi shu bosqichda ta’lim mazmuni ko‘lamini chegaralash, ta’lim sohalarini integratsiyalash imkonini beradi. Davlat ta’lim standartini qo‘llash boshlang‘ich ta’lim mazmunini konseptual asosga tayangan holda modernizatsiyalash (hozirgi zamon talablari nuqtai nazaridan yangilash)ni ko‘zda tutadi.

Davlat ta’lim standarti boshlang‘ich ta’lim jarayoni oldiga qo‘yilgan ijtimoiy talabga asoslangan holda o‘quvchilar egallashlari lozim bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalarga qo‘yiladigan talablarni belgilab beradi. Bu esa o‘z navbatida, o‘quvchilarning egallagan bilim, ko‘nikma va malakalarini baholash me’zonlarini belgilashga imkon beradi. Boshlang‘ich ta’lim standartining asosini davlat va jamiyatning dolzarb ehtiyojlarini hisobga olgan holda ayni shu boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ko‘nikma va malaka hosil qilishga qaratilgan ta’lim sohalarining mujassamlashgan parametrlari tashkil qiladi.

Boshlang‘ich ta’lim standarti mazkur ta’lim bosqichining har bir ta’lim sohasi uchun belgilangan standart parametrlari, mazkur ta’lim sohasining hozirgi zamon talablariga moslashtirilishi, shu mazmunning tarkibiy qismlari, ta’lim jarayonining vosita va metodlari hamda umumpedagogik, psixologik, texnalogik tizimi va darajasini aniqlab berishga xizmat qiladi. Bunda butun e’tibor boshlang‘ich ta’lim berishning maqsadi yuzasidan butunlik, uzviylik, tadrijiylik va to‘laqonlilikni saqlab qolishga qaratiladi.

Boshlang‘ich ta’lim bosqichiga davlat va jamiyat tomonidan qo‘yiladigan talabda ta’lim sohalari bo‘yicha o‘zaro muvofiqlik, mutanosiblik, uyg‘unlik to‘la ta’minlanmog‘i kerak. Shu jihatdan boshlang‘ich ta’lim standartini belgilash ta’lim jarayonining tarkibi va xuddi shu tarkib komponentlarining mazmunini modernizatsiyalash, boshlang‘ich ta’lim jarayonida yangi, zamonaviy pedagogik texnologiyani qo‘llash imkonini beradi. Quyidagi pedagogik omillar ta’lim jarayonida yangi texnologiyalarni qo‘llash uchun asos yarata oladi;

- boshlang‘ich ta’lim jarayoniga kiritilgan har bir ta’lim sohasi bo‘yicha belgilanadigan ta’lim mazmuniga mos tarzda o‘quv materialining tadrijiy tarzda berilishini ta’minlash;

- ta’lim jarayonini ta’lim sohalarining maqsadiga bo‘ysundirish va ta’limning sohalararo maqsadlar mutanosibligini ta’minlash;

- har bir ta’lim sohasi bo‘yicha boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida hosil bo‘ladigan bilim, ko‘nikma va malakalarning aniq darajalari hamda ta’lim natijasini baholash me’zoniga qo‘yiladigan talablarni boshlang‘ich ta’lim standartining asosiy predmetlari bo‘yicha ishlab chiqish .

Boshlang‘ich ta’lim standarti ta’lim sohalariga qo‘yilgan standart ko‘rsatkichlarni mujassamlashtiradi. Standartning me’zon va parametrlarini ta’lim sohalarida belgilab qo‘yilgan ta’lim standartining ko‘rsatkichlari tashkil etadi. Ta’lim sohalari bo‘yicha ta’lim natijasining sifati xuddi mana shu ko‘rsatkichlarga asoslangan holda aniqlanadi. Bu o‘rinda, belgilab qo‘yilgan ko‘rsatkichlar umumlashtiriladi hamda aniq o‘lchov birliklarida ifodalanadi.

Boshlang‘ich ta’lim davlat ta’lim standarti talablarini amalga oshirish uchun boshlang‘ich sinflarda matematika o‘qitish metodikasini, shu jumladan, masalalarni yechishni o‘rgatish metodikasini rivojlantirish va samaradorligini oshirish har doim dolzarb masala bo‘lib qolaveradi.

Davlat ta’lim standarti o‘quv fani bo‘yicha o‘quv –metodik majmualarni yaratish uchun keng imkoniyatlar ochib beradi, shuningdek, o‘quv fanlararo bog‘lanish va bilimlarni muvofiqlashtirish tamoyillari asosida o‘quv fanlarining o‘zaro bog‘liqligi va fanlararo bog‘lanishini ta’minlashga xizmat qiladi. Boshlang‘ich matematika fani, bolalar tafakkuri rivojlanishiga yordam beradi. Shu bilan boshlang‘ich bilimlar yagona majmuyini yaratadi, ikkinchi tomondan, zaruriy metadologik tasavvurlarni va fikrlarning mantiqiy tuzilishlarini shakllantirishga yo‘naltirilgan bo‘ladi.

Matematikada boshlang‘ich ta’lim – tarbiyaviy vazifalarini nazariy bilimlar tizimi asosidagina hal etishi mumkin. Bu ilmiy dunyoqarash, psixologiya, didaktika, matematikani o‘qitish nazariyasini o‘z ichiga oladi.

Boshlang‘ich sinfda bolalarning aqliy rivojlanishiga asos solinishi sababli boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi uchun o‘quvchilarning aqliy faoliyatlari darajasi va imkoniyatlarini bilish hamda hisobga olish muhimdir.

Boshlang‘ich ta’lim metodikasi o‘qitish vositasi sifatida mavjud didaktik o‘yinlar, mantiq ilmi va matematika nuqtayi nazaridan mazmunan yetarli emasligi tufayli didaktik o‘yinlardan foydalaniladi va o‘rganilgan materialni faqat mustahkamlash vositasi sifatida foydalaniladi.



2.1 matematika fanini o‘qitishda Induksiya, deduksiya va anologiya usullari haqida umumiy tushunchalar

Bu uch metod yangi bilimlarni egallashning asosida yotuvchi xulosalarning xususiyatlariga qarab bir-biridan farq qiladi.



Induksiya metodi – bilishning shunday yo‘liki, bunda o‘quvchining fikri birlikdan umumiylikka, xususiy xulosalardan umumiy xulosalarga olib boradi. Induktiv xulosa-xususiydan umumiyga qarab boradigan xulosadir. Bu metoddan foydalanib biror qonuniyatni ochish yoki qoidani chiqarish uchun o‘qituvchi misollar, masalalar, ko‘rsatmali materiallarni puxtalik bilan tanlaydi.

Boshlang‘ich sinflarda induksiya metodi bilan uzviy bog‘liq holda deduksiya metodidan ham keng foydalaniladi. Boshlang‘ich sinflarning yangi o‘qitish dasturi talablariga o‘tishi munosabati bilan deduksiya metodidan foydalanish chegaralari ancha kengaydi.



Deduksiya metodi – bilishning shunday yo‘liki, bu yo‘l umumiyroq bilimlar asosida yangi xususiy bilimlarni olishdan iboratdir.

1+2=3 3-2=1 3-1=2

Deduksiya bu, umumiy qoidalardan xususiy misollarga va konkret qoidalarga o‘tishdir.

Induktiv va deduktiv xulosalarga misol keltiramiz. Birinchi sinf o‘quvchilariga yig‘indi bilan qo‘shiluvchi orasidagi bog‘lanishni tushuntirish uchun bolalarni xulosaga induktiv yo‘l bilan olib kelamiz. Ko‘rsatmalilikdan foydalanib, oldin hamma doirachalar qanchaligi topiladi (1+2=3).

Shundan keyin 1ta qizil doiracha surib qo‘yiladi, bunda bolalar 2ta ko‘k doiracha ya’ni ikkinchi qo‘shiluvchi qolishiga ishonch hosil qilishadi (3-1=2). Shundan keyin 3ta doirachadan 2ta ko‘k doiracha ayirilsa 1ta qizil doiracha, ya’ni birinchi qo‘shiluvchi qolishiga ishonch hosil qiladilar (3-2=1). Shundan keyin boshqa sonlar hamda boshqa ko‘rsatmali materiallar bilan bir qatorda shunday mashqlar bajariladi va bolalarning o‘zlari ushbu umumiy xulosani ifodalashadi; agar yig‘indidan birinchi qo‘shiluvchi ayirilsa, ikkinchi qo‘shiluvchi qoladi, agar yig‘indidan ikkinchi qo‘shiluvchi ayirilsa, birinchi qo‘shiluvchi qoladi.

Bolalar tomonidan induktiv yo‘l bilan chiqarilgan xulosa 5,6,7,8,9 sonlarini ayirish qaralayotganda deduktiv mulohazalar yuritish uchun foydalaniladi. O‘quvchilar 7-5 ko‘rinishdagi misolni yechishlari kerak bo‘lsin. 7 sonini 5 va 2 sonlarining yig‘indisi sifatida qarash mumkinligini eslatib o‘tamiz. Agar yig‘indi (7) dan qo‘shiluvchilardan biri (5) ni ayrilsa, boshqa qo‘shiluvchi (2) kelib chiqadi. Shunday qilib, bolalar yig‘indi va qo‘shiluvchilar orasidagi bog‘lanishlarni bilganliklari asosida xususiy yangi bilimga ega bo‘ladilar. (7-5) ko‘rinishdagi misollar qanday yechilishini bilib oladilar). Yuqorida qaralgan induktiv xulosa chiqarish misolida xulosa noto‘la induksiya yordamida chiqarildi. Shu yo‘l bilan chiqarilgan xulosa har doim ham to‘g‘ri bo‘lavermasligi mumkin. Masalan, yig‘indi har doim qo‘shiluvchilarning har biridan katta, degan xulosa natural sonlar qatorining hammasi uchun to‘g‘ri, sonlarning nolni ham o‘z ichiga olgan kengaytirilgan qatori uchun bu xulosa noto‘g‘ri bo‘ladi. Shu munosabat bilan o‘qitish jarayonida bolalarga qanday shartlarda chiqarilgan xulosa yetarlicha isbotlanishi va qanday hollarda noto‘g‘ri bo‘lib chiqishi mumkinligini ko‘rsatish uchun birorta ham bunday holni o‘tkazib yubormaslik muhim.

Shuni takidlab o‘tamizki, chiqarilgan deduktiv xulosalar asosida yotuvchi umumiy qoidalar induktiv yo‘l bilan olingan bo‘lishi shart emas. Masalan, II sinf o‘quvchilarni yangi amal – ko‘paytirish amali bilan tanishtirayotib, o‘qituvchi ko‘paytirish bu bir xil qo‘shiluvchilarni qo‘shish ekanini tushuntiradi. Mazkur holda faqat deduksiya bilan ish ko‘riladi.

Deduksiyadan foydalanishda yo‘l qo‘yiladigan xatolar ko‘pincha o‘zlashtirilgan umumiy qoida konkret hol uchun qo‘llanilishi mumkin yoki mumkin emasligini aniqlay olmaslikdan kelib chiqadi. Bu holni o‘qituvchi nazarda tutib, masalan, ko‘paytirishning konkret mazmunini mustahkamlashda 4+4+4 ko‘rinishidagi misollar bilan bir qatorda 3+3+2+3 ko‘rinishidagi misollarni ham bajarishi kerak.



Matematika ta’limida deduktiv xulosalarni tatbiq etish, ta’limning deduktiv metodi deb ataladi.


Ta’lim jarayoni bosqichlari (va tushuncha shakllanishining psixologik bosqichi)

Mazkur tushunchani ifodalovchi aniq misollar

1-Qadam

Mazkur tushunchani o‘rganish maqsadga muvofiqligiga ishonch hosil qilish haqidagi amaliy misollarni izlash (idrok etish)



1) yengil mashina velosipeddan ko‘ra tezroq harakatlanishi mumkin, u holda velosiped sekinroq harakatlanadi. Nima uchun? 1 soatda men 5km yo‘l bosaman. Avtomobilda esa 80 km yo‘l bosaman. Nima uchun?

2- Qadam

Maskur tushunchaning turli muhim va muhim bo‘lmagan bellgilarini ajratish. (o‘qtuvchilar) Maskur tushuncha va motivini belgilovchi atamani kiritish (o‘qtuvchi) (idrok etishdan tasavvurga o‘tish.)



Masalani o‘qiymiz: Velosipedchi 3soat yo‘l bosib, shu vaqtda 36 km masofani bosib o‘tdi. U har bir soatda bir xil masofani bosib o‘tdi. Velosipetchi har bir soatda necha km masofani bosib o‘tdi

  1. Velosipedni turi muhimmi?(muhim bo‘lmagan belgi)

  2. Masofa haqida nima deyilgan?(har bir soatda bir xil masofa bosib o‘tgan, umumiy 36km –muhim belgi)

  3. Qancha vaqtda ushbu masofa bosib o‘tildi? (3-soatda muhim belgi)

4)Velosipedchi tomonidan 1- soatda bosib o‘tilgan masofani masalani yechib topamiz va tezlikni aniqlaymiz unga ko‘ra nima tezroq-u, nima sekinroq harakatlanishini aytishimiz mumkun.

3- Qadam

Muxim belgilarnin tanlash va aniq tushunchani ifodalash (Tasavurdan tushunchaga o‘tish)



Masalani yechimini xulosasi: biz 1 soatda velosipedchi tomonidan bosib o‘tgan masofani topamiz. Bu tezlik deb ataladi. Demak tezlik -1, soatda bosib otgan masofa ekan.

4- Qadam

Aniq misollar yordamida tushuncha modeli illyustrachiyasini keltiramiz (tushunchanishakilantirish)



  1. Misolni yechamiz:

a) 10 minutda poezd 1000 mtrni bosib o‘tdi. Har bir minutda u bir Xil masofani bosib o‘tgan. Har bir minutda poezd necha metrni bosib o‘tgan?

b)Quydagi ifodani qanday tushuntirish mumkinligini aytib bering:

1) Samolyotning tezligi 810km/soat

2)Teploxod 34km/soat tezlik bilan harakatlanmoqda

3) Piyodaning tezligi 5 km soat

4) Kosmik kema 7900 m/sekund tezlik bilan uchmoqda.

2) Biz to‘gri aytyapmizmi?

a) Poyez 1 soatda 90km ni bosib o‘tdi, demak tezlik 90 km soatga teng.

b) Samoliyot 2 soatda 720km masofani uchib o‘tib, demak tezlik 720km/ soat.


5- Qadam

Maskur tushunchani aniqlashning boshqa imkoniyatlari (o‘qtuvchilarga o‘zlarining ifodalarini aytishga ruxsat beriladi)

(Tushunchani o‘zlashtirish va topish usulini aniqlashtirish)


Ifodalash variyatlarning imkoniyatlari: «Tezlik- 1soat yoki 1-minutda bosib o‘tgan yo‘l»

«Biz 1 soatda bosib o‘tgan masofamiz tezlik deb ataladi» va boshqalar

Masalani yechganimizdan so‘ng: “agar piyoda 3 soatda 12 km masofani bosib o‘tgan bo‘lsa, u qanday tezlik bilan harakatlangan?”, “Tezlikni topish uchun masofani vaqtga bo‘lish lozim” deyilgan qoidani ifodaladik.

3) Yuqoridagilarga asoslanib ikkta masala tuzing va uni yeching (Turli harakatlanuvchi vositalarni o‘tgach harakat tezligi darslikda berilgan.)




Deduksiya –bitta umumiy va bitta xulosalardan umumiy yoki xususiy mulosa chiqariladigan natijaviy ulosa. Deduktiv mulohazalar qo‘lashga doir bir nechta misolar ko‘rib chiqamiz

  1. misol 28 soni juft-mi?




Umumiy mulohaza

Agar son 2 ga bo‘linsa, u holda u juftdir.

Xususiy mulohaza

2 yo 5 soni 2 ga bo‘linadi.

Yangi hususiy mulohaza

28soni juftdir




  1. Mavzu. Ko‘paytirish (2-sinf)

Ko‘paytirish tarifin o‘qituvchi o‘zi malum qiladi yoki o‘quvchilarga darslikdan o‘qishni tashkil qiladi, yani: “Bir hil qo‘shuluvchilarnin o‘qish ko‘paytirish dep ataladi” Bir hildagi qo‘shuluvchilarni ko‘paytirish amali bilan almashtirilganda yoki aksi bajarilgandan so‘ng o‘quvchilar quydagi mulohaza yuritiladi:


а)7+7+7=21

7*3=21


Bir xildagi qo‘shuluvchilarni qo‘shish- bu ko‘paytirishdir, 7 sonini 3 marta qo‘shdik demak 7ni 3 ga ko‘paytirdik

b) 4.5 ko‘patmani yig‘ndi bilan almashtiring: 4.5=

ko‘paytirish –bu bir xildagin qo‘shiluvchilarni qo‘shishdir. Bu yerda 4 ni 5 ga ko‘paytirdik demak, 4 sonini 5 marta qo‘shdik ya’ni: 4*5= 4+4+4+4+4


Analogiya metodi – shunday xulosaki, bunda predmetlar ba’zi belgilarning o‘xshashligi bo‘yicha ham o‘xshash, degan taxminiy xulosa chiqariladi. Analogiya “xususiydan xususiyga boradigan”, bir konkret faktdan boshqa konkret faktlarga boradigan xulosadir.

Masalan, uch xonali sonlarni qo‘shish va ayirishning yozma usullarini ko‘p xonali sonlarni qo‘shish va ayirishga o‘tkazish analogiya usulini qo‘llashga asoslangan. Shu maqsadda metodik adabiyotlarda ko‘p xonali sonlarni yozma qo‘shish va ayirish bilan tanishtirishda shunday misollarni yechish tavsiya qilinadiki, bunda har bir navbatdagi misol oldingisini o‘z ichiga oladi. Masalan:

 
Bunday misollarni yechgandan keyin o‘quvchilarning o‘zlari ko‘p xonali sonlarni yozma qo‘shish va ayirish uch xonali sonlarni yozma qo‘shish va ayirishdek bajariladi, deb xulosa chiqaradilar.

Boshlang‘ich maktabda matematika ta’limining maqsadi – o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini shakllantirish va rivojlantirishga, o‘z fikrlarini mustaqil bayon qila olish, egallagan bilimlarini hayotga tadbiq qilish hamda ta’limning ikkinchi bosqichida o‘qishni davom ettirish uchun matematik tayyorgarlikni ta’minlash.

Matematika bo‘yicha standart ko‘rsatkichlari bolalarda natural sonlar va nol to‘g‘risida tasavvurni shakllantirish, puxta hisoblash ko‘nikmalarini hosil qilish, amaliy masalalarni yechishda natural sonlar va arifmetik amallarni qo‘llay olishga o‘rgatish, eng sodda geometrik shakllar, ularni tekislikda tasvirlash xususiyatlari haqida tasavvurga ega bo‘lish hamda og‘zaki hisoblash va matematik munosabat belgilaridan foydalana olish malakasini hosil qilishdan iboratdir.


2.2 O‘quvchilar matematikadan o‘zlashtirishi zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalar

1-Sinf uchun matematikadan asosiy ta’lim dasturi mazmunining me’yorlari.



Son va hisoblashlar.

Natural sonlar qatoridan birinchi yuzlik sonlarining atalishi va ketma –ketligi.

Narsalarni to‘g‘ri va teskari tartibda sanash.


    1. sonlarini raqamlar bilan belgilash.

Sonlarni taqqoslash (teng, teng emas, katta, kichik) , “<’’, “>’’ , “=’’ belgilari.

  1. soni va uni belgilash.

Qo‘shishning asosiy xossasi. Qo‘shishda 0 ning xossasi. Ayirishning xossasi. Ayirishda 0 ning xossasi. Qo‘shish bilan ayirish orasidagi munosabat.

  1. ichida qo‘shish jadvali, xuddi shunday ayirish amali uchun.

Quyidagi ko‘rinishdagi ayirish va qo‘shishni bajarish: 9-9, 0+5,7-0,8+0.

  1. ichida sonlarni xonadan o‘tmasdan qo‘shish va ayirish.

Qo‘shish va ayirishga doir hamda tarkibli arifmetik masalalarni yechish.

Geometrik shakllar, geometrik shakllarni o‘lchash

Narsalarni o‘lchamlari bo‘yicha taqqoslash: uzun-qisqa, keng-tor, baland-past, yo‘g‘on-ingichka (qalin-yupqa), ortiq-kam.

Fazoviy tasavvurlar: narsalarning o‘zaro joylashuvi; ustida-ostida (baland-past), chapda-o‘ngda (chaproq-o‘ngroq), oldin, keyin, orasida, yonida va hokazo.

Doira, kvadrat, uchburchak, ko‘pburchak.



Tayyorgarlik darajasiga qo‘yiladigan talablar

Son va hisoblashlar

Matematikani o‘rganish natijasida o‘quvchi quyidagilarni:

Bilishi kerak;

  • atamalar: yig‘indi, qo‘shish, ayirma, ayirish, kam, ortiq, … ta kam, ....ta ortiq.

  • ishora(belgi) va belgilashlar; 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 ni;

  • bir xonali sonlarni qo‘shish jadvali (10 ichida) va ayirishning shunga mos hollarini (avtomotizm darajasiga yetkazilgan ko‘nikmalar).

Uddalay olishi kerak:

  • 0dan 100gacha bo `lgan sonlarni o‘qish va yozishni;

  • natural sonlar qatorini tahlil qila olish (sondan oldin va keyin keluvchi sonni aytishni; sanoqda tushirib qoldirilgan sonlarni topishni va shu kabi)ni;

  • natural sonlarni “>’’, “<’’, “=’’ belgilardan foydalanib taqqoslashni;

  • “ta ortiq’’, “ta kam’’ munosabatlarni matematik amallar bilan to‘g‘ri bog‘lay olishni;

  • qo‘shishning asosiy xossasini bilish va undan hisoblashlarda foydalanishni;

  • 100 ichida o‘nlikdan o‘tmasdan sonlarni qo‘shish va ayirishning o‘rganilgan xossalarini qo‘llashni;

  • qo‘shish va ayirishga doir sodda arifmetik masalalarni yechishni.

Download 272.29 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling