Oʻrtacha va katta kuvvatli korxonalarning har birida elektr energiyasi bilan taʼminlaydigan transformator podstansiyasi bo’ladi. Bu podstansiyada kuchlanishni pasaytiruvchi transformatorlar o’rnatiladi


Download 69.03 Kb.
Sana12.05.2022
Hajmi69.03 Kb.
#667455
Bog'liq
Elektr mashinlari 1
rudalarni boyitish i.umarova, Инфор сооб конф Бухара 2019 ноября, Инфор сооб конф Бухара 2019 ноября, Документ Microsoft Word, 3-sinf-Matematika, 3-sinf-Matematika, Insert-metodi (1), CLASSIFICATION OF ENGLISH VERBS Ravshanova Go'zal, 5-механик иш ва энергия. Сакланиш конунлари, 13-мавзу Кучиш ходисалари, About higher education, ЭЪЛОН QVZ, xiva, baritsentr-freshe-i-zakon-bolshih-chisel-dlya-mer-na-veshestvennoy-pryamoy, baritsentr-freshe-i-zakon-bolshih-chisel-dlya-mer-na-veshestvennoy-pryamoy

Oʻrtacha va katta kuvvatli korxonalarning har birida elektr energiyasi bilan taʼminlaydigan transformator podstansiyasi bo’ladi. Bu podstansiyada kuchlanishni pasaytiruvchi transformatorlar o’rnatiladi. Elektr energiyasi korxona podstansiyasiga havo yoki kabel liniyasi orqali, elektr stansiyasidan yoki markaziy podstansiyadan koʻpincha 6 yoki 10 kv, baʼzan 35 kV li kuchlanish bilan uzatiladi. Podstansiyada bir yoki bir necha kuch transformatorlari oʻrnatilishi mumkin. Bu transformatorlar yuqori kuchlanishni isteʼmolchilarning nominal kuchlanishigacha, yaʼni 660 V, koʻpincha 400/230 v gacha pasaytirib beradi. Korxonada bir necha transformator oʻrnatilgan boʻlishi mumkin, ularning har biri Oʻzining isteʼmolchisi uchun ishlashi yoki o’zaro parallel ishlashi mumkin. Transformatorlar parallel ishlaganda ularning birlamchi chulg’ami umumiy tok manbaidan yoki elektr tarmog’idan ene giya oladi va ikkilamchi cho’lgamlari umumiy isteʼmolchini energiya bilan taʼminlaydi.
Transformatorlar parallel ishlaganda isteʼmolchilarga beriladigan quvvatning eng katta qiymati ayrim transformatorlarning nominal quvvatlari yigindisi bilan aniqlanadi, boshqacha aytganda, ularning nominal quvvatlari oʻzaro qo’shiladi. Agar biror korxona podstansiyasida oldin bitta transformator oʻrnatilgan boʻlsa, vaqt oʻtishi bilan korxona kengaytirilib yangi sexlar quriladi. Bunda korxonaning umumiy isteʼmolchilarini elektr energiyasi bilan taʼminlash uchun bitta transformatorning quvvati yetmay qoladi. Bunday sharoitda ishlab turgan transformatorga parallel qilib ikkinchi transformator ulanadi va isteʼ molchilar yetarli energiya bilan taʼminlanadi.
Quvvati oʻzgarib turadigan korxona podstansiyasida bir necha transformatorlarning parallel ishlashi elektr energiyasining isteʼmolchilar orasida tejamli taqsimlanishini va turli hollarda energiya bilan uzluksiz taʼminlashni yaxshilaydi. Parallel ishlab turgan transformatorlardan birortasi ishdan chiqib qolsa, isteʼmolchilar elektr energiyasisiz qolmaydi, ishlab turgan transformatorlar isteʼmolchilarni yetarli energiya bilan taʼ minlaydi. Energiya isteʼmol qilish kamaygan vaqtlarda baʼzi transformatorlar elektr tarmogilan uzib qo’yiladi. Odatda, korxona podstansiyasida oʻrnatilgan transformatorlarning ishlash sharoiti nominal sharoitga yaqin buladi. Isteʼmolchilar quvvatiga qarab parallel ishlaydigan transformatorlar quvvatini aniqlash va ularni ratsional ishlatish elektr energiyasi bilan taʼminlashning foydali ish koeffitsiyentini oshiradi.
Endi ularning ulanish guruhlari bilan tanishib chiqamiz. Bir fazali transformatorning turli ish sharoitlari (masalan, salt ishlashi va nagruzka bilan ishlashi) uchun qurilgan vektor diagrammalarda transformatorning birlamchi va ikkilamchi chulg’amlarida hosil bo’ladigan E1, va E2, EYuk lar vektorlarining yo’nalishi bir xil deb olingan edi. Haqiqatda esa ular yo bir tomonga yoki qarama-qarshi tomonga yo’nalgan buladi. Ularning qanday yo’nalganligi transformator cho’lgamlarining ulanish guruhlari bilan aniqlanadi. Bir va uch fazali transformator chulgamlarining ulanish gu ruhi yoki E1, va E2, vektorlarning bir-biriga nisbatan qanday yoʻnalganligi birinchidan, birlamchi va ikkilamchi chulg’amlarni o’rash yoʻnalishiga; ikkinchidan, cho’lg’amlarning bosh va oxirgi uchlarini (qismalarini) qanday belgilashga bog’likdir. Oldin bir fazali transformator cho’lg’amlarining ulanish guruhini aniqlaymiz. Agar bir transformatorning birlamchi va ikkilamchi cho’lgamlari sterjenlarga bir xil yo’nalishda o’ralsa va ularning bosh va oxirgi uchlari bir xilda ifodalansa EYuK lar E1 va E2, ning vektorlari bir tomonga yo’nalgan bo’ladi, yaʼni ular orasida siljish burchagi nolga teng. Agar transformatorning ikkilamchi cho’lgami uning birlamchi cho’lgamiga nisbatan teskari tomonga o’ralsa yoki ikkilamchi cho’lgam uchlari teskari ifodalansa (masalan, bosh uchi «x» bilan; oxirgi uchi «a» bilan), E1, vaE2, vektorlar qarama-qarshi yo’naladi, yaʼni vektorlar orasida siljish burchagi 180° bo’ladi. Cho’lgamlarning ulanish guruhi birlamchi va ikkilamchi cho’lg’am EYuK larining vektorlari orasidagi siljish burchagiga qarab aniqlanadi. Odatda, cho’l’gamlarning ulanish guruhini aniqlashda soatdagi raqamlardan foydalaniladi. Soat raqamlari orasidagi burchak 30° ga teng. Ulanish guruhlari ham 30° ga boʻlinadigan graduslarda (masalan, 60°, 150°, 210°, 270° va hokazo) aniqlanadi. Ulanish guruhini aniqlashda birlamchi cho’lg’am EYuK ining vektori soatning katta, yaʼni minut mili bilan belgilanadi. Soatda minut mili doim 12 raqamida turadi deb qabul qilinadi. Ikkilamchi cho’lg’am EYuK ining vektori soatning kichik, yaʼni soat mili bilan belgilanadi va cho’lg’amlarning ulanish guruhlariga qarab bu strelka 1 dan 12 gacha bulgan turli raqamlarni koʻrsatishi mumkin. Shunday kilib, soat kichik milining uning minut miliga nisbatan holati ikkilamchi cho’lg’am EYuK vektorining birlamchi cho’lg’am EYuK vektoriga nisbatan holatini aniqlaydi. Bir fazali transformatorda cho’lg’amlarning ulanish guruxi ikki xil buladi. Masalan, a rasmda birlamchi cho’lg’am EYuK ning vektori 12 raqamini ko’rsatsa, ikkinchi cho’lg’am EYuK ning vektori xam 12 ni koʻrsatadi. Bu holda transformatorning ulanish guruhi 12 yoki 0 gruppa buladi. Bu shartli ravishda 1/1-12 yoki 1/1-0 bilan belgilanadi. b rasmda ikkilamchi cho’lg’am birlamchi cho’lg’amga nisbatan teskari oʻralgan, bunda EYuK lar orasidagi siljish burchagi 180° boʻladi. Bu holda E1 vektori 12 raqamini ko’rsatsa, E2, vektori 6 ni ko’rsatadi. Bunda transformator cho’lg’amlarining ulanish guruhi 6 buladi va shartli belgi 1/1-6 bilan ko’rsatiladi. Shunday qilib, bir fazali transformatorlarda ikkita ulanish guruhi 12 yoki 0 va 6-gruhlar boʻlar ekan. Agar shu rasmdagi transformator ikkilamchi cho’lg’amining bosh va oxirgi uchlari teskari ifodalansa, cho’lg’amlarning ulanish guruhi yana 12-guruh bo’ladi. Uch fazali transformatorlarda cho’lg’amlarning ulanish guruhi, yuqorida keltirilgan ikki shartdan tashqari, cho’lg’amlarning ulanish sxemalariga ham bogʻliq boʻladi. Uch fazali transformatorlarda ulanish guruhlari 12 xil, yaʼni 1 dan 12 gacha (yoki 30° dan 360° gacha) boʻlishi mumkin. Uch fazali transformatorlarda cho’lg’amlarning ulanish guruhlari birlamchi va ikkilamchi cho’lg’amlarga tegishli bir xil liniyaviy kuchlanishlari vektorlarining oʻzaro siljish burchagini ifodalaydi.
Uch fazali transformatorning cho’lg’amlari «Yulduz-yulduz» usulida ulanganda cho’lgamlarning ulanish guruhini aniqlaymiz. Buning uchun birlamchi va ikkilamchi cho’lg’amlar faza kuchlanishlarining vektorlar diagrammasini chizamiz Bu diagrammalardan birlamchi va ikkilamchi liniya kuchlanishlarini, masalan, UAB va Uab vektorlarni aniqlaymiz. Birlamchi va ikkilamchi cho’lg’amlarning ulanish sxemalari bir xil bo’lsa, faza va liniya kuchlanishlarining vektor diagrammalari bir-biriga o’xshash buladi, ular faqat kuchlanishlarning qiymatlari bilan farq qiladi. Masalan, UAB va Uab liniya kuchlanishlari bir xil yo’nalishga ega. Xuddi shuningdek, UBC va Ubc hamda UCA va Uca, liniya kuchlanishlari ham bir xil yo’nalgan buladi. Bu holda transformator cho’lg’amlarining ulanish guruhi 12 yoki O bo’ladi. Bu Y/Y-12 yoki Y/Y-0 shartli belgi bilan ko’rsatiladi. Demak, shartli belgida transformator cho’lgamlarining ulanish usullari va guruhlari ko’rsatilar ekan. Agar transformatorning ikkilamchi cho’lg’amiga tegishli qismlarni boshqacha ifodalasak, yani a,b,c klemmalari cho’lg’amning oxirgi uchlari va x, y, z klemmalarni cho’lg’amning bosh uchlari deb olsak xamda cho’lg’amlarni yulduz usulida ulasak, ikkilamchi cho’lgam faza va liniya kuchlanishlarining vektorlari dastlabki vaziyatga nisbati 180° ga siljiydi. Bunda birlamchi va ikki lamchi cho’lg’am liniya kuchlanishlarining vektorlari qarama-qarshi tomonga yo’naladi. Bu holda transformator cho’lg’amlarining ulanish guruhi 6 buladi va Y/Y-6 shartli belgi bilan kursatiladi. Transformatorning birlamchi va ikkilamchi chulgamlarining uchlarini tugri aniklash, ularni tugri ulash hamda ulanish guruhini to’g’ri aniqlash muhim ahamiyatga egadir. Endi uch fazali transformatorning birlamchi cho’lg’ami yulduz usulida va ikkilamchi cho’lg’ami uchburchak usulida ulanganda cho’lg’amlarning ulanish guruhini aniqlaymiz. Buning uchun birlamchi va ikkilamchi cho’lg’amlar faza va liniya kuchlanishlarining vektor diagrammasini quramiz. Cho’lg’amlar yulduz usulida ulanganda liniya va faza kuchlanishlari orasidagi munosabat Ul= Uf va uchburchak usulida ulanganda Ul=Uf boʻlishini esga olamiz. da chizilgan vektor diagrammalar UAB va Uab kuchlanishlar bir-biridan 330° siljiganligini koʻramiz. Agar kuchlanish UAB ning vektori (soatning minut mili) 12 ni ko’rsatsa, ikkilamchi cho’lgamning Uab kuchlanish vektori (soatning soat mili) 11 ni kursatadi. Demak, transformatorning ulanish guruhi 11 buladi va bu Y/-11 shartli belgisi bilan ko’rsatiladi. Endi shu transformatorning ikkilamchi cho’lg’amlarning bosh uchi; a, b, c qismlarni esa cho’lg’amlarning uchlari deb, ularni uchburchak usulida ulasak, ikkilamchi cho’lg’am kuchlanishining vektori bundan oldin keltirilgan diagrammadagiga qaraganda 180° ga siljigan bo’ladi. Bu holda kuchlanish Uab vektori 12 raqamni ko’rsatsa, kuchlanish UAB vektori 5 raqamni ko’rsatadi va uning shartli belgisi Y/-5 bilan ko’rsatiladi.
Transformatorning ikkilamchi cho’lg’amiga tegishli klemmalarni, yani cho’lg’amlarning bosh va oxirgi uchlarini turli tartibda belgilab (masalan, a, b, c oʻrnida c, a, b yoki b, c, a bilan), cho’lg’amlarning turli ulanish guruhlarini olish mumkin. Transformatorning cho’lg’amlari Y/Y va D/D usullarida ulanganda juft, yaʼni 2:4;6;8;10 va 0 ulanish guruhini olish mumkin. Cho’lg’amlar Y/ va /Y usullarida ulanganda toq guruxlarni, yaʼni 1, 3, 5, 7, 9 va 11 ulanish guruhlarini olish mumkin. Mamlakatimizda Umumittifoq standarti asosida uch fazali transformator cho’lg’amlari, asosan, Y/Y-0 na Y/A-11 ulanish sxemalarida va 0 (yoki 12) va 11 ulanish guruhlarida ishlab chiqariladi. Bu transformatorlarni parallel ulash shartlarini oson bajarilishiga imkon beradi.
Transformatorlarni parallel ulash shartlari
Korxonalarning kuchlanishni pasaytiruvchi podstansiyalari da ko’pincha quvvatlari uncha katta bo’lmagan (masalan, 400, 630, 750 va 1000 kVA) transformatorlar oʻrnatish maqsadga muvofiq bo’ladi. Baʼzi hollarda ayrim transformatorlar oʻzining alohida isteʼmolchilarini energiya bilan taʼminlaydi. Podstansiyalarda transformatorlar ko’pincha parallel ulanadi va umumiy isteʼmolchilarni energiya bilan taʼminlaydi. Transformatorlar parallel ulanganda isteʼmolchilarni elektr energiyasi bilan uzluksiz taʼminlash osonlashadi; isteʼmolchilar quvvati kamaygan vaqtlarda baʼzi transformatorlar uzib qo’yilishi ham mumkin buladi; transformatorlarning profilaktika taʼmirini tashkil qilishni osonlashtiradi. Parallel ulangan transformatorlar salt ishlaganda ularning cho’lgamlaridan tenglashtiruvchi toklar o’tmasligi lozim; yuklama bilan ishlayotgan transformatorlarda esa isteʼmolchilarning quvvati transformatorlarning nominal quvvatlariga proporsional taqsimlanishi lozim. Bularga erishish uchun transformatorlar parallel ulanayotganda quyidagi asosiy shartlar bajarilishi talab qilinadi:


  1. Parallel ulanadigan transformatorning bi lamchi cho’lg’amining nominal kuchlanishi ishlab turgan transformatorlarning birlamchi nominal kuchlanishiga teng bo’lishi kerak; transformatsiya koeffitseyintlari xam teng bulishi lozim.

U11=U12=U13
K1=K2=K3
Bunda transformatorlarning ikkilamchi kuchlanishlari ham o’zaro teng bo’ladi. Agar bu shart bajarilmasa, hatto ular salt ishlaganda ham, transformatorlarning cho’lg’amlaridan tenglashtiruvchi tok o’ta boshlaydi. Bu tokning kiymati quyidagicha aniqlanadi:

IT =


bu yerda DU- kuchlanishlar farqi; va ZK1 va ZK2 - transformatorlarning qisqa tutashuv qarshiliklari.
2. Parallel ulanadigan va ishlab turgan transformatorlar cho’lgʻamlarining ulanish guruhlari bir xil bo’lishi lozim. Bu shart bajarilganda transformatorlarning ikkilamchi cho’lg’am faza kuchlanishlari (yoki EYUK lari) ning vektorlari bir fazada bo’ladi. Agar bu shart bajarilmasa, ularning ikkilamchi kuchlanishlari o’zaro maʼlum burchakka siljiganligi natijasida kuchlanishlar farqi DU vujudga keladi va transformator zanjirida tenglashtiruvchi tok o’ta boshlaydi. Bu tok ularning nominal tokidan bir necha marta katta bulishi mumkin.
3. Parallel ulanayotgan va ishlab turgan transformatorlarning qisqa tutashish kuchlanishlari o’zaro teng bo’lishi lozim, yaʼni:
UK1 =UK2%=UK3%
Parallel ishlab turgan transformatorlar orasida yuklama toklari ularning qisqa tutashish kuchlanishlariga teskari proporsional ravishda taqsimlanadi. Agar bu shart bajarilmasa, yaʼni parallel ishlaydigan transformatorlarning qisqa tutashish kuchlanishlari teng bo’lmasa, ularda yuklama quvvati qisqa tutashish kuchlanishlariga teskari proporsional bo’ladi. Natijada parallel ulangan transformatorlarning nominal quvvatlari teng bulganda ham, ularda yuklama quvvati barobar taqsimlanmaydi. Bunda qisqa tutashish kuchlanishining qiymati kichik transformator yuklmasi nominal qiymatidan katta bo’ladi. Agar bu transformator nominal yuklama bilan ishlasa, boshqa transformatorlarning yuklmalanishi nominal qiymatdan kichik bo’ladi. Bunda baʼzi transformatorlarning nominal quvvatidan to’la foydalanish mumkin bo’lmay qoladi. Parallel ishlab turgan transformatorlardan birortasi buzilib qolsa, uning oʻrniga boshqa transformator o’rnatilishi lozim boʻladi. Amalda qisqa tutashish kuchlanishlarining qiymati bir xil bo’lgan transformatorlarni topish qiyin. Shuning uchun parallel ulab ishlatiladigan transformatorlar nominal kuvvatlarining nisbati 3 dan katta bulmasligi tavsiya qilinadi. Shunda qisqa tutashish kuchlanishlarining farqi ±10% dan oshmaydi va isteʼmolchilarning quvvati transformatorlarning nominal quvvatlariga proporsional taqsimlanadi. Transformatorlar parallel ulanayotganda, yuqorida keltirilgan asosiy shartlardan tashqari, ularda faza kuchlanishlari vektorlarining ketma-ket kelishi, yaʼni faza almashinishi bir xil bo’lishi lozim. Fazalar almashinishi bir xil bo’lganda ulanayotgan transformator ikkilamchi cho’lg’amining «a» fazasi va ishlab turgan transformator ikkilamchi cho’lg’amining «a» fazasiga ulangan voltmetr nolni ko’rsatadi.
TRANSFORMATORLARNING MAXSUS XILLARI
Amalda turli sohalarda juda ko’p xil transformatorlar ishlatiladi. Avtotransformatorlar, bir yoki uch fazali uch cho’lg’amli transformatorlar, o’lchov transformatorlari, payvandlash transformatorlari, o’zgaruvchan tok chastotasini o’zgartiruvchi transformatorlar, fazalar sonini oʻzgartiruvchi transformatorlar, sinov transformatorlari, radio, televideniye, aloqa va avtomatika qurilmalarida ishlatiladigan transformatorlar maxsus transformatorlar xisoblanadi.

23. Uch chulgamli katta tokli transformatorlar

Elektr stansiyalarda elektr energiyasi ishlab chiqaradigan ge neratorlarning kuchlanishi b...20 kV gacha buladi. Agar bu energiya NI 35 KV va 110 kV kuchlanishli aloxida energetika sistemalariga uzatish lozim bulsa, shu stansiya podstansiyasida kuchlanishni 35 kV va 110 kV gacha oshirib beradigan ikkita ikki chulkamli uch fazali kuch transformatori oʻrnatish lozim. Agar ikkita ikki chul gamli kuch transformatori urnida bitta uch chulgamli uch fazali transformator ishlatilsa, transformator podstansiyasi sodda lashadi, transformator urnatish uchun kam joy talab kilinadi. isrof buladigan energiya kamayadi va podstansiya tannarxi ar zonlashadi. Uch chulgamli transformatorning ulchamlari ikki chul

96

45-rasm. a-bir fazali uch chulgamli transformator: 1 - yukori kuchlanish chulgami, 2-urugacha kuchlanii chulkami; 3 - past kuchlanish chulgami. 4 - pulat uzak 6 - uch chulgamli transformatorning ekvivalent elektr sxemasi.



gamli transformatorlarnikidan farq qilmaydi. Uch chulgamli transformatorlar bir fazali va uch fazali boʻlishi mumkin. Ener getika sistemalarida katta kuvvatli markaziy podstansiyalarda uch fazali uch chulgamli kuch transformatorlari oʻrnatiladi. Uch chul gamli transformatorda chulgamlaridan biri uning birlamchi chu lgami, kolgan ikkitasi esa ikkilamchi chulgam hisoblanadi (45 rasm, a). Koʻpincha eng yukori kuchlanish chulgami birlamchi chulgam buladi. Uch chulgamli transformatorning ishlash prinsipi ikki chulgamli oddiy transformatorning ishlash prinsipidan fark kilmaydi. Transformatorning birlamchi chulgami manba kuchlani shiga ulanganda shu chulgamdan magnitlovchi tok uta boshlaydi. Bu tok uning asosiy magnit okimini hosil qiladi. Katta kuvvatli transformatorlarda magnitlovchi tokning qiymati juda kichki
bu yerda, R.- elektr aloqa vositasida ikkilamchi chulgamga uzati ladigan kuvvat; R - avtotransformatorning elektromagnit kuv vati. Elektromagnit kuvvat qiymati kerak bulgan magnit oqimi ni, pulat uzakning kundalang kirkimi yuzasini va uning massasi ni aniklaydi.

48-rasm. Kuchlanishni pasaytiruvchi (a) va kuchlanishni oshiruvchi (b) av totransformatorlar sxemasi.

100

Demak, avtotransformatorda birlamchi



chulgamlan ikkilamchi chulgamga magnit

A

okimi yordamida kuvvatning faqat bir qis- U₁



mi uzatilar ekan. Bu esa ularda diametri kichikrok uzak ishlatishga imkon beradi. Bunda magnitlanishda isrof buladigan kuv vat kamayadi, chulgam uramlarining oʻrtacha uzunligi kiskaradi, rangli metall teja ladi. Koʻpincha avtotransformatorning transformatsiya koeffitsiyenti K=1...2 ora sida buladi. Agar K>2 bulsa, avtotransfor mator oddiy transformatorga yakinlashadi. Qisqa tutashish qarshiligining kichki na bulishi va, demak, kiska tutashish to kining katta boʻlishi hamda yukori kuchla nishning past kuchlanish zanjiriga utib ketish xavfi avtotransformatorning kam chiligi xisoblanadi. Chulgam izolyatsiyasi ancha pishiq qilinganda xam yuqoridagi xavfli holatlardan qutulish qiyin. Elektr tarmoklarida uch fazali avtotransformatorlar ham ishlatiladi. Uch fazali avtotransforma torning chulgamlari yulduz usulida ulanadi (49-rasm). Uch fazali av totransformatorlar elektr tarmoqlarida yukori va past kuchlanish lar qiymatini bir xilda ushlab turish uchun yoki bir oz oshirish yoxud kamaytirish hamda katta kuvvatli asinxron dvigatellarni yur gizishda kullanadi.

a

ba



49-rasm. Uch fazali av totransformator sxe masi.

Payvandlash transformatorlari


Payvandlash transformatorlari payvandlashning turiga qarab turli konstruksiyada tayyorlanadi. Ular elektr yoyi yordamida yoki kontakt usulida payvandlash qurilmalarida ishlatiladi. Payvandlash transformatori tarmoq kuchlanishini pasaytiruvchi oddiy bir fazali ikki cho’lg’amli transformatordir. Bunday transformator uchun ikkilamchi cho’lg’amning qisqa tutashish sharoitida ishlashi meʼyordagi sharoit hisoblanadi. Qisqa tutashish tokining qiymatini kamaytirish maqsadida cho’lg’amlarning induktiv qarshiligi katta qilib tayyorlanadi. Shuning uchun payvandlash transformatorlarining quvvat koeffitsiyenti kichkina bo’ladi. Induktiv qarshilikni kattalashtirish uchun bunday transformatorlarda maxsus konstruksiyadagi cho’lg’am yoki ikkilamchi cho’lg’am zanjiriga koʻshimcha induktiv qarshilik ulanadi. Cho’lg’amning induktiv qarshiligini kattalashtirish uchun sochilma okim qiymatini kattalashtirish lozim. Buning uchun cho’lg’am uzakning ikkita yoki bitta sterjenida turli balandlikda o’rnatiladi. Magnit oʻtkazgichda magnit shuntlarni qullash ham sochilma oqimni va cho’lg’amning induktiv qarshiligini ancha oshiradi. Payvandlash transformatorining ikkilamchi cho’lg’amining kuchlanishi 60 ... 70 V va nominal yuklama bilan ishlaganda 30 v buladi. Elektr yoyining uzluksiz va turg’un yonib turishi uchun zanjirda tok deyarli o’zgarmasligi, induktivlik esa ancha oʻzgarishi lozim. Payvandlash zanjirida tokni rostlash uchun transformatorning ikkilamchi cho’lg’amiga magnit o’tkazgichli induktiv g’altak ketma-ket ulanadi. Payvandlash toki induktiv g’altakning reaktiv qarshiligini oʻzgartirib rostlanadi. Tok qiymati elektrod diametriga qarab tanlanadi. Induktiv g’altakning oʻzagi qoʻzgʻalmas va qoʻzgaluvchan qismlardan iborat. G’altakning reaktiv qarshiligi uning quzg’almas va quzg’aluvchan uzaklari ora sidagi masofaga bog’lik bo’ladi. Havo oralig’i (8) katta bulsa, g’altakning reaktiv qarshiligi kamayadi, zanjirda tok qiymati oshadi va aksincha. Havo oraligʻini oʻzgartirib zanjirda payvandlash tokini 70 A dan 300 A gacha oʻzgartirish mumkin. Payvandlash vaqtida ikkilamchi cho’lg’am kuchlanishi 30 V gacha kamayishi mumkin. Bitta transformator bir nechta payvandlash apparatini taʼminlashi mumkin, lekin har bir apparat o’zining alohida reaktiv g’altagiga ega boʻlishi kerak. Reaktiv g’altak payvandlash qurilmasining tashqi xarakteristikasini keskin tushuvchi qilib uning egriligini oshiradi. Amalda induktiv g’altak transformator bilan bir butun qurilma sifatida tayyorlanishi ham mumkin. Turli sohalarda СТЭ -22, СТЭ-34, CTN-500 va boshqa markali payvandlash transformatorlari keng ishlatiladi.
Oʻlchov transformatorlari
Oddiy elektr oʻ lchov priborlarini toʻgridan-toʻgʻri yuqori kuchlanishli (masalan: 10, 35, 110 kV) va katta tokli (masalan: 200, 400, 600 A va hokazo) zanjirlarga ulash mumkin emas Yuqori kuchlanish va katta tokni to’g’ridan-to’g’ri o’lchaydigan elektr o’lchov asboblari amalda ishlatilmaydi. Shuning uchun elektr o’lchov asboblari yuqori kuchlanishli va katta tokli zanjirlarga maxsus oʻlchov transformatorlari orqali ulanadi. O’lchov transformatorlari elektr o’lchov asboblarining o’lchash chegaralarini kengayti rish hamda o’lchash zanjirlarini yuqori kuchlanishlardan ajratish uchun ishlatiladi. Oʻlchov transformatorlari ikki xil boʻladi: a) kuchlanish transformatorlari;
b) tok transformatorlari. Kuchlanish transforma torlari o’lchanishi lozim bo’lgan yuqori kuchlanishni o’lchanishi qulay bo’lgan past kuchlanishga, yaʼni 100 v gacha; tok transformatori o’lchanishi lozim boʻlgan katta tokni oʻlchash qulay bo’lgan kichkina tokka, yaʼni 5 A gacha kamaytirib beradi. Kuchlanish transformatori Po’lat o’zak va ikkita cho’lg’amdan iborat kichik quvvatli oddiy transformatordir. Uning o’ramlar soni ko’p bo’lgan birlamchi cho’lg’amiga o’lchanishi lozim bo’lgan U1 kuchlanish beriladi. O’ramlar soni kam bo’lgan ikkilamchi cho’lg’amiga ichki qarshiligi katta bo’lgan o’lchov uskunalari ( masalan voltmetr ) parallel ulanadi. Kuchlanish transformatorining ikkilamchi cho’lg’am zanjiriga ulanadigan o’lchovuskunalarining ichki qarshiligi katta masalan (100 om va undan ortiq )bo’lgani uchun bu zanjirda tok juda kichkina buladi. Demak, kuchlanish transformatori oddiy kuch transformatorining salt ishlash sharoitiga yaqin sharoitda ishlaydi. Kuchlanish transformatorining birlamchi chulg’amiga turli qiymatli katta kuchlanish berilganda uning ikkilamchi chulg’amining kuchlanishi U2 = 100 V buladi. Demak, kuchlanish transformatori o’lchanishi lozim bo’lgan yuqori kuchlanishni 100 v gacha kamaytirib berar ekan. Kuchlanish transformatorida tok qiymati juda kichkina bo’lgani uchun uning cho’lg’amlari qarshiligida kuchlanish pasayishini eʼtiborga olmasa ham bo’ladi. Bunda: U=- E1 Ba U=E2, bo’ladi. Kuchlanish transformatorining transformatsiya koeffitsiyenti quyidagicha aniqlanadi:
U, K₁ =
Transformatsiya koeffitsiyenti transformatorning pasportida ko’rsatiladi. Ikkilamchi chulg’amiga 100 v li voltmetr ulanadi. U xolda birlamchi (yuqori) kuchlanishni quyidagicha aniqlanishi mumkin:
U₁= KK U₂.
Kuchlanish transformatori ishlaganda uning cho’lg’amlaridan kichkina tok utib turadi. Bu sharoitda U≠E1, va U2≠E2, boʻladi. Bunday oʻlchashda xatolikka yo’l qo’yiladi. O’lchashdagi nisbiy xatolik quyidagicha aniqlanadi:
K. f, – U, K, -U, . 100%
0,5; 1 va 3 aniqlik sinfidagi kuchlanish transformatorlari uchun yo’l qo’yiladigan xatolik, mos xolda 0,5%; 1%; 3% dan oshmasligi lozim. Bundan tashqari, kuchlanish transformatorida burchak xatoligi ham buladi. Transformator cho’lg’amlari qarshiligida kuchlanish pasayishi mavjud bo’lgani uchun U1, va –U21 vektorlar bir fazada bo’lmaydi, ular orasida δ, burchak bo’ladi. Shu burchak, burchak xatoligni aniqlaydi. 0,5 va 1 aniqlik sinfidagi transformatorlar uchun burchak xatolik +20...+ 40 min dan ortiq bo’lmasligi kerak. Kuchlanish transformatorlari ikkilamchi cho’lg’amining nominal quvvati 20 ... 100 VA gacha boradi. Kuchlanish transformatorining yuqori va past kuchlanish cho’lg’amlari umumiy o’zakda joylashadi. Cho’lg’amlar izolyatsiyasi buzilsa ikkilamchi cho’lg’amda yuqori kuchlanish hosil bulishi mumkin, bu xodimlar uchun juda xavflidir. Shuning uchun ikkilamchi cho’lg’am qismalaridan biri va transformatorning magnit o’tkazgichi yerga ulab qo’yilishi kerak. Odatda, 6 kv gacha kuchlanishli transformatorla quruq transformatorlar hisoblanadi, yaʼni ular havo bilan sovitiladi. Undan ortiq kuchlanishda moy bilan sovitiladigan kuchlanish transformatorlari qo’llaniladi. Kuchlanish transformatorlari ham bir va uch fazali bo’ladi. Uch fazali transformatorning cho’lg’amlari yulduz usulida ulanadi. NOM-6. HOM-10, NTM-10 va hokazo markali kuchlanish transformatorlari ko’p ishlatiladi.
I w, juda kichkina boʻlgani uchun, u eʼtiborga olinmaydi. Unda 1,yu, va I, , magnitlovchi kuchlar uzaro muvozanatlashadi, yaʼni:

Bundan:


I = "W, , I, = K 1,

Tok transformatorining transformatsiya koeffitsiyenti:


= K₁ =
Har bir tok transformatori pasportida uning transformatsiya koeffitsiyenti K, ko’rsatiladi. Unda birlamchi cho’lg’am toki:
I1=KTI2
Demak, ampermetr ko’rsatayotgan tokni transformatsiya koeffitsiyentiga ko’paytirib birlamchi cho’lg’amdan oʻtayotgan katta tok qiymatini aniqlash mumkin ekan. Koʻpincha elektr o’lchov asboblari ulangan zanjir yuqori kuchlanishli zanjirdan tok transformatori vositasida ajratiladi. Birlamchi cho’lg’am izolyatsiyasi buzilsa, yuqori kuchlanishning ikkilamchi cho’lg’am zanjiriga o’tishi juda xavfli. Shuning uchun ikkilamchi cho’lg’am qismalaridan biri va poʻlat o’zak yerga ulangan boʻlishi kerak. Tok transformatori ishlab turganda ikkilamchi cho’lg’am zanjiri uzilib qolsa, birlamchi cho’lg’amdagi katta tok magnitlovchi tok bulib koladi, oqibatda magnit oqimi kupayib ketadi. Normal sharoitda juda kichkina bo’lgan ikkilamchi cho’lg’am kuchlanishi juda ko’payib ketadi, bu esa xodimlar uchun juda xavflidir. Po’lat oʻzakda quvvat isrofi ko’payib ketishi natijasida transformator qizib ketadi va buziladi. Ikkilamchi cho’lg’am zanjiri uzilib qolmasligi uchun bu maqsadda koʻndalang qirqimi 2,5...4 mm bo’lgan yug’on mis simlar ishlatilishi kerak. Agar birlamchi chulgamdan tok o’tib turganda ikkilamchi cho’lg’amga oʻlchov asboblari ulanmaydigan bo’lsa, bu cho’lgʻam qisqa tutashtirib qo’yilishi lozim. Agar tok transformatorining yuklamasi ko’payib ketsa, oʻlchashdagi xatolik ko’payib ketadi. Tokni o’lchashidagi xatolik quyidagicha aniklanadi:
f₁ = Ty-wy/w, −41 . 100%. 4
Sinfi 0,2; 0,5; 1; 3; 10 bo’lgan tok transformatorlari uchun birlamchi tok nominal qiymatta ega b’lganda, oʻlchashdagi xatolik mos holda 0,2; 0,5; 1; 3 va 10% dan ortmasligi kerak. Bundan tashqari, tok transformatorlarida burchak xatoligi δ ham bo’ladi. Burchak xatoligi I1, va I2, magnitlovchi kuchlari vektorlari orasidagi burchak bilan minutlarda aniklanadi (52-rasm. b). Burchak xatoligi 0,2; 0,5 va 1 klass tok transformatorlari uchun, mos holda, 10, 40 va 80 min dan ortiq boʻlmasligi kerak. Magnitlovchi tok ortsa, transformatorning ikkala xatoligi ham ortadi. Oʻlchov transformatorlari yordamida quvvat va sarflanadigan energiya ham oʻlchanadi. Yuqori kuchlanishli va katta tokli zanjirlarga vattmetr va schyotchiklar kuchlanish hamda tok transformatorlari orqali ulanadi. Bunda ularning tok g’altaklari tok transformatoriga, kuchlanish g’altaklari esa kuchlanish transformatoriga ulanadi. Birlamchi zanjir quvvatini aniqlash uchun vattmetr ko’rsatayotgan qiymati (W) tok va kuchlanish transformatorining transformatsiya koeffitsiyentiga koʻpaytirish lozim. yaʼni:
P= W.K. K..

107


27. Chastotani uzgartiruvchi transformator sxemalari

Tr-1


lit Tp 2

dr

Chastotani 2 va 3 marta oshira digan transformatorlar sxemalari amalda kup ishlatiladi.



53-rasm. ChastOTANI IKKI marta oshirishning transfor- magnitlovchi chulgam 2 va ikkilam mator sxemasi.

Chastotani ikki marta oshirish. Bu kurilma Tr=1 va tr = 2 lardan iborat bulib, har bir transformator uchtadan chulgamga ega, birlamchi chulgam 1, koʻshimcha chi chulgam 3. Transformatorlarning birlamchi chulgamlari teskari tartibda ketma-ket ulanadi, kushim cha magnitlovchi va ikkilamchi chulgamlar tugri ketma-ket ulanadi (53-rasm). Shuning uchun taʼminlovchi i Uuzgarishining birinchi yarim davri davomida transformatorlarning biriga Fy+F, boshkasiga ularning ayirmasi (FF) ga teng bulgan mag Nitlovchi kuch taʼsir etadi. Bu yerda: Fy, va F koʻshimcha magnitlay digan va birlamchi chulgamning magnitlovchi kuchlari. Natijada birinchi transformatorning oʻzagi tuyingan holda buladi, mag nit okimining Fuzgarish egri chizigi yapaloklashadi; ikkinchi oʻzakdagi F. ning egri chizigida okim kamayib ketadi. Keyingi yarim davrda F ning yoʻnalishi oʻzgaradi, F ilgarigidagicha qoladi. Okimlar f.va F. ning oʻzgarishi ham almashinadi. Ular bir-bi ridan 180° ga siljiydi va nosimmetrik buladi. Demak, ularda toq va juft garmonikalar bulmaydi. Birlamchi chulgamda eYuK Ye

ZH

ZH

54-rasm. Chastotani uch marta oshirishning transformator sxemasi: a-uch fazali transformator yordamida, b-uchta bir fazali transfor



mator yordamida.

108


okimlar F. va f, ning ayirmasi bilan hosil qilinadi. Bu ayirma okim chastota , bilan uzgaradi. Ketma-ket ulangan ikkilamchi chul * … the them...
okimlar f.va F. ning ayirmasi bilan hosil kilinadi. Bu ayirma okim chastota f bilan uzgaradi. Ketma-ket ulangan ikkilamchi chul gamlarda yigindi EYuK yigindi okim F.+F,taʼsirida hosil kili nadi hamda bu EYuK birinchi va tok garmonikalarga ega bulmaydi. Shuning uchun ikkilamchi chulgam U, kuchlanish F va Fokimlarning ikkinchi garmonikasi bilan aniklanadi, yaʼni ikki marta ortiq chastota bilan oʻzgaradi (chastotasi 2f, buladi). Koʻshimcha magnitlay digan chulgamdagi tokni rostlab, qurilmaning chikish kuchlanishi U, ni uzgartirish mumkin boʻladi. Koʻshimcha magnitlaydigan chulgam dan oʻzgaruvchan tok utmasligi uchun, bu zanjirga drossel Dr ulanadi. Ikkilamchi chulgamda kuchlanish pasayishini kompensatsiyalash uchun nagruzka qarshiligi 2. bilan ketma-ket sigim S ulanadi. Sinim kurilmaning kuvvat koeffitsiyentini oshiradi.

Chastotani uch marta oshirish. Chastotani uch marta oshirish uch fazali tarmoqqa ulangan transformatorning pulat Oʻzagi tuyinganda hosil boʻladigan uchinchi garmonikalardan foy dalanishga asoslangan. Oldin aytilganidek (14-§), transforma torning ikkilamchi chulgami uchburchak usulida ulanganda ayrim fazalarda EYuK uchinchi garmonikasining oʻzgarishi bir xil buladi va shu chulgamlardan chastotasi uch marta ortik tok oʻta boshlaydi. Demak, transformator ishlaganda uning poʻlat oʻzagini tuyingan holda boʻladigan qilib tayyorlanadi (bunda uchinchi garmonika EYuK katta buladi) va ikkilamchi chulgamlarni ochik uchburchak usulida ulanadi (54-rasm, a), bunla ikkilamchi chulgamga ulangan nagruz ka (Z) ga chastotasi 3f, bulgan kuchlanish berilishi mumkin. Uch fazali transformator urnida uchta bir fazali transformator ish latilishi ham mumkin (54-rasm, b).

Chastota uch marta ortganda transformatorda kuchlanish pasayi shi ancha kupayadi. Kuchlanish pasayishi kompensatsiyalash uchun Z ga ketma-ket kilib sigim S ulanadi. Chastotani 4,6 va 8 marta oshiruvchi apparatlar ham amalda kullaniladi.

28. Kuchlanishi tekis rostlanadigan transformator

Transformatorlarning kuchlanishi kupincha pogonali rostlana di. Koʻp hollarda transformator kuchlanishini katta diapazonda juda tekis rostlash talab qilinadi. Kupincha bu maksadda chulgamning izolyatsiyalanmagan tashqi yuzasila sirpanadigan kontakt chutkalar ishlatiladi va shu asosda ulanadigan chulgam uramlarini tekis uzgar tiriladi. Bu usul kichik kuvvatli avtotransformator (LATR) larda kullaniladi. Katta kuvvatli transformator va avtotransformator larda kuchlanishni oʻzgartirish uchun uram qismi kiska tutashganda

109


fo

fs

f



kiska tutashish tokini chegara lovchi qarshilikli ikkita chutka ishlatiladi. Amalda kuzgaluvchan chulamli yoki kuzgaluvchan uzakli transformatorlar ham kullani ladi. Bunda transformatorning parallel ulangan ikkita birlam chi chulgami sterjenning pastida va yuqorisida oʻrnatiladi. Ikki lamchi chulgami esa kuzgaluvchan
30. Tugrilagich sxemalarida ishlatiladigan

transformatorlar

Kuyida tugrilagichlarining baʼzi sxemalarini keltiramiz. a) Bir fazali ikkita yarim davrli tugrilagichning kuprik sxe masini kurib chikamiz. Bunday sxema amalda kup kullanadi (58 rasm. A).

Bunday tugrilagich bir fazali transformatordan, uning ik kilamchi chulgamiga kuprik sxemasida ulangan turtta diodlan tu zilgan. Koʻprikning birinchi diagonaliga transformatorning ik

8-Elsktr mashinalari

kilamchi chulgami, ikkinchi diagonaliga nagruzka qarshiligi R

ulanadi. Transformator ikkilamchi kuchlanishi uzgarishining birinchi yarim davrida, yaʼni a nuktasining potensiali b nukta sining potensialidan katta bulganda D, va D, diodlar ochik, na gruzka karshiligi R, dap tok oʻta boshlaydi (58-rasm, A). Bu vaqtda d, va da lar yopik. Ikkilamchi kuchlanishning ikkinchi yarim lavri da b nuqtasining potensiali a nuktasining potensialidan katta boʻlgan holat uchun D, va Da lar ochiq, bu vaktda dva d, lar yopik. Ikkala yarim davrda ham nagruzka qarshiligidan oʻtadigan tok ning yunalishi uzgarmaydi. Toʻgʻrilagichning vaqt buyicha olin gan diagrammasi asosida tugrilangan kuchlanish va tokning urta cha qiymatlari Uwy → 0,9Uz; 1 ..=0,9U/R. Bundan Uz I,IU,

Har bir diodlan utadigan oʻrtacha tok (ikkilamchi chulgam toki):

B

A

(+)



a)

37/2 27


T/2

EXXXX7


Jage

Vrec max


Jam

UrecmaxL


Fill@21

t

7



UTermaz

5)

58- rasm (A, V).



5)

114
=

maksimal Teskari kuchlanishning maksimal qiymati Utest-1,57U

"

Iryr-gp=129p =0,51H-9p Ikkilamchi chulgamning maksimal toki /2m = U,, um, Un.sp = 0,9U ni eʼtiborga



C

TA

olib I, = 0,781 ... .



tok 1g -1,571 n.ch. Toʻgʻrilagichning pulslanish koeffitsiyenti k=0,67. b) uch fazali tugrilagichlar, aso san, ikki xil buladi: neytraldan sim chiqarilgan sxema va uch fazali

a) -Ur


kuprik sxemasi. 58-rasmda neytraldan sim chika rilgan uch fazali tugrilagichning sxemasi keltirilgan. Sxema chulkam lari Y/Y shaklda ulangan uch fazali transformator, uning uchta fazasiga ulangan uchta diod va nagruzka qarshiligi R, dan tuzilgan. Toʻgʻri lagichning ishini 58-rasm. V da keltirilgan vaqt diagrammasida koʻrib chiqish kulay. Diodlarning har biri davrning uchdan bir kismida galma-galdan ishlaydi. Diodlar kaysi bir chulgamning bosh qismasida musbat potensial boshqalariga qaraganda katta rok bulsa, shunda ishlaydi. Nagruzka qarshiligi R, dan oʻtadigan tok har bir diodning tokidan iborat boʻlib, har bir fazada tugri langan toklarning yigindisi bilan, yaʼni i=i+1, + bilan anik lanadi. Tokning pulslanishi kichkina. Toʻgʻrilangan kuchlanish ning oʻrtacha qiymati U-1,170 g. Har bir berk diodda teskari

58- rasm (S).

kuchlanishning qiymati U Tugrilangan tokning oʻrta cha va maksimal qiymati - ; taks =2,09Uur U₂ 1,21/p

Neytraldan sim chiqarilgan uch fazali tugrilagichda tugrilan 3

gan tokning oʻrtacha qiymati 100 A gacha, kuchlanishning qiymati bir necha un kilovattgacha yetadi.

Uch fazali tugril ik sxemasi 58-rasm. S da be rilgan. ichning

Uch fazali tugrilagichning kuprik sxemasida oltita diod bulib, L., d., d. lar bir guruhni; D, DA, D. lar ikkinchi guruhni tashkil

115


qiladi. Birinchi guruhning umumiy nuktasi pagruzka qarshiligi R, da musbat kutbni, ikkinchi guruhning umumiy nuqtasi man fiy kutbni hosil qiladi. Bu tugrilagichda vaqtning har bir mo mentida nagruzka qarshiligi va ikkita lioldan tok, shu diodlar ga eng katta kuchlanish berilganda ugadi. Masalan, 1-1, vaqti ora sida (58-rasm, b) diod d, nagruzka qarshiligi R, - diod d zanjiridan tok utadi, chunki bu diodlarga U liniya kuchlanishi berilgan. Shu vaqt oraligida bu kuchlanish boshka liniya kuchla nishlaridan katta. 12- oraligida D. va D diodlar ochiladi, ular ga U kuchlanishi berilgan va boshkalar. Nagruzka qarshiligida
58-rasmda neytraldan sim chika rilgan uch fazali tugrilagichning sxemasi keltirilgan. Sxema chulgam lari Y/Y shaklda ulangan uch fazali transformator, uning uchta fazasiga ulangan uchta diod va nagruzka qarshiligi R, dan tuzilgan. Toʻgʻri lagichning ishini 58-rasm. V da keltirilgan vakt diagrammasida koʻrib chiqish kulay. Diodlarning har biri davrning uchdan bir qismida galma-galdan ishlaydi. Diodlar kaysi bir chulgamning bosh kismasida musbat potensial boshqalariga qaraganda katta rok bulsa, shunda ishlaydi. Nagruzka qarshiligi R dan oʻtadigan tok xar bir diodning tokidan iborat boʻlib, har bir fazada tugri langan toklarning yigindisi bilan, yaʼni i = + +i bilan aniq lanadi. Tokning pulslanishi kichkina. Toʻgʻrilangan kuchlanish ning urtacha qiymati Uur-1,17. Har bir berk diodda teskari

58- rasm (S).

kuchlanishning kiymati Ute maks Tugrilangan tokning oʻrta cha va maksimal qiymati ; - =2,09U U -1,217 P R

Neytraldan sim chiqarilgan uch fazali tugrilagichda tugrilan gan tokning oʻrtacha qiymati 100 A gacha, kuchlanishning qiymati bir necha un kilovattgacha yetadi.

Uch fazali toʻgʻrilagichning kuprik sxemasi 58-rasm. S da be rilgan. Uch fazali tugrilagichning kuprik sxemasida oltita diod bulib, D., dz. d. lar bir guruhni; D., D. D. lar ikkinchi guruhni tashkil

115


kiladi. Birinchi guruhning umumiy nuqtasi nagruzka qarshiligi R, da musbat kutbni, ikkinchi guruhning umumiy nuqtasi man fiy kutbni hosil qiladi. Bu tugrilagichda vaqtning har bir mo mentida nagruzka qarshiligi va ikkita dioddan tok, shu diodlar ga eng katta kuchlanish berilganda oʻtadi. Masalan, /-/, vaqti ora sida (58-rasm. b) diod D, nagruzka qarshiligi R diod d zanjiridan tok utadi, chunki bu diodlarga .. liniya kuchlanishi berilgan. Shu vaqt oraligida bu kuchlanish boshka liniya kuchla nishlaridan katta. 12-1 oraligida d, va D diodlar ochilali, ular ga U kuchlanishi berilgan va boshkalar. Nagruzka qarshiligida tokning yunalishi bir xil buladi (uzgarmaydi). Toʻgʻrilangan kuch lanishning pulslanishi kichkina. Pulslanish koeffitsiyenti 0,057. Tugrilangan kuchlanishning oʻrtacha qiymati Teskari kuchlanishning maksimal qiymati Uvec make = 1,045Up Bunday tugrilagichning FIK oldingisiga qaraganda kattarok.

Bilimni tekshirish uchup savol va topshiriklar

1. Bir fazali va uch fazali transformatorning tuzilishi va ishlash

prinsipini tushuntiring.

2. Transformator kanday konun asosida ishlaydi? Transformatsiya lash koeffitsiyenti nima, u qanday aniklanadi? 3. Transformatorning ishlash rejimlari haqida suzlab bering.

4. Salt ishlash tajribasi sxemasini chizing, undan nimalar aniqla nadi?



5. Qisqa tutashish tajribasi qanday oʻtkaziladi va unda nimalar aniq 6. Transformatorning tashqi tavsifi nimani kursatadi? Kuchlanish

lanadi?
Download 69.03 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling