Oʻsimliklar xilma xilligi Oʻsimliklar


O’zbekiston o’simliklarni biologik xilma-xilligi, uning ahamiyati


Download 29.44 Kb.
bet2/5
Sana13.01.2022
Hajmi29.44 Kb.
#328393
1   2   3   4   5
Bog'liq
Oʻsimliklar xilma xilligi
ХИСОБ ГРАФИК ИШИНИ БАЖАРИШДА ТАВСИЯЛАР, 1, maktab delo beti, maktab delo beti, gulsafdoshlar oilasi, ko'makchi fe'l dars ishlanma, талабнома, Ichak infektsiyalari, Oʻsimliklar xilma xilligi, Oʻsimliklar xilma xilligi, Oʻsimliklar xilma xilligi, Yuqumli kasalliklar haqida tushuncha, xrpt l4pbsxuo08hxgo0bcxlu7v01ath5nm61fk3z9ld9iluo2ur4g4ndon4p8akknfbtp4ioemmnz94, 6-SEO-glossary
O’zbekiston o’simliklarni biologik xilma-xilligi, uning ahamiyati. 

 

 O’simliklar  tirik  tabiatning  tarkibiy  qismi  bo’lib,  tevarak  atrof  muhit  bilan 



chambarchas bog`langan va o’zining  yashashi uchun zarur bo’lgan. SHaroitni  sh 

tabiatdan  topadi.  O’simliklar  oziqlanadi  (assimilyatsiya  qiladi)  keraksiz 

moddalarni  chiqarib  tashlaydi  (dissimlyatsiya  qiladi),  o’sadi,  ko’payadi,  tashqi 

ta`sirni sezadi va unga javob beradi, nixoyat nobud bo’ladi. 

O’simliklarning ko’p belgilari xayvonlarnikiga o’xshash, ayniqsa eng sodda 

tuzilgan  o’simlik  va  hayvonlar    o’rtasida  aniq  chegara  sezilmaydi.  Bu    hayvonlar 

bilan    o’simliklarning  kelib  chiqishi  umumiyligidan    dalolat  beradi,  qachondirki 

planetamizda dastlabki okeanlar suvida  oddiy anorganik moddalar: uglerod, metan 

va  suvdan  murakkab  organik  birikmalar  hosil  bo’lgan.  Akademik  A.I.Oparin 

fikriga  ko’ra,  ularning  ayrimlari  liqildoq  tomchi    koatservatlar  shakliga  kirgan  va 

keyin  murakkablashib,  tirik  modda    xosil  bo’lishiga  asos  xisoblangan.  SHunday 

qilib oddiy moddalardan muorakkab organik moddalar – oqsil. Bularning barchasi 

biologik  xilma  xillikning  tarkibi  qismini  tashkil  etadi.  Biologik  xilma-xillik 

insonlarni  oziq-ovqat,  energiya  va  boshqa  turli  materiallar  bilan  ta`minlaydi, 

hosilni ximoya qiladi va kasalliklardan davolaydi.  

Biologik  xilma-xillik  –jamiyatning  iqtisodiy.,  ekologik  va  madaniy  estetik 

extiyojlarini  qondirishning  dolzarb  va  saloxiyatli  resursi  hisoblanadi.  Bioxilma 

xillik  bo’lmasa  jamiyatning  barqaror  rivojlanishi  mumkin  emas.  Bu  ilmiy 

asoslangan, dunyoda genofond, biologik turlar va ular shakllaniradigan ekotizimlar 

juda tiezlik bilan o’zgarib bormoqda. Buning sababi butun dunyo bo’ylab ta`minot, 

ishlab  chiqarish  savdo-sotiq,  qishloq  xo’jaligi  va  sanoatning  rivojlanishi    uy-joy 

ko’rinishi, er yuzida aholi sonini oshishidir. Bulardan tashqari biologik xilma xillik 

insonlarning  ta`sirida yuksak darajada o’smoqda..  

Olimlarning xisoblashicha er yuzida bugungi kunda 15 millionga yaqin tirik 

turlar  bo’lib,  har  kuni  ulardan  taxminan  100  ga  yaqini  yo’qolib  bormoqda. 

Ularning  yo’qolishi  ko’p  vaqtda,  unchalik  sezilmaydi,  xozirgi  kunda  1750  000 

turlar  mavjudligi  aniqlangan.  Kishilik  jamiyati  bunday  yo’qotishlardan  albatda  

zarar  ko’radi.  Bu  esa  erda  biologik  kasallikni  kamayishiga,  yangi  foydali  oziq 

ovqatlarning cheklanishiga olib keladi. Uncha ko’p bo’lmagan o’simlik va hayvon 

turlarini  umumiy  fandagi  tomonlari  o’rganilgan.  Masalan:  265 000  o’simlik 

turlarini  faqat  50 000  gina  oziq-ovqat  uchun  madaniylashtirilgan:  ekosistema 

tarkibiga kirgan uncha ahamiyatga ega bo’lmagan turlar ham xal qiluvchi vazifani 

bajarishi mumkin. Insonlar, ularning ahamiyatini sezilmasliklari mumkin.  

Erning tabiiy boyligi – u faqat turlarning terli tumanligina emas,, balki  xar 

bir  tirik  mavjudotni  yashab  kelishi  va  rivojlanishi  uchun  imkon  beradigan 

belgilarga  ega  bo’lgan  genetik  kod  xamdir.  Bu  genlardan  turli  tuman  dori 

darmonlar  ishlab  chiqishda va  oziq-ovqatlarni xillarini ko’paytirishda  foydalanish 

mumkin.  Xozirgi  kunda  mavjud    bo’lgan  dori-darmonlarning  deyarlik  yarmini 

o’simliklardan  oladi.  Bu  sohada  yanada  ko’proq  yangiliklar  izlanishlar  qilish 

mumkin.   

Butun  dunyo  oziq  ovqat  sanoati  uchun    juda  kam  genetik  materiallardan 

foydalaniladi.  Selektsioner  olimlarning  yuqori    xosildorli  navlarni  yaratishi  bilan  

qishloq xo’jalik  ekinlarning  kasalliklariga  va  xashoratlarning  ta`siriga 

chidamliligini  pasaytirib  genetik  bazasini  qisqartirishga  olib  kelindi.  YUqotilgan 

xususiyatlarni  yovvoyi  o’sadigan  yaqin  turlarning  chidamli  genlaridan  foydalanib 

tiklash  mumkin,  lekin  buning  uchun  er  sharidagi  chidamli,  mustahkam  genlarni 

himoya qilish, saqlash zarur. 

 

SHuning uchun biologik xilma xillik  xozirgi va kelajak avlod uchun bebaxo 



umum xalq mulkidir.  

Xozirgi  kunda  genofondga,  turlarga,  ekosistemaga  ta`sir  etuvchi    xavfli 

faktorlarning soni juda katta. Insonlar ta`siri natijasida ekosistemalar buzilmoqda, 

turlar yuqolmoqda yoki yo’qolish tezlashmoqda. Biologik xilma xillikning bunday  

yuqotishlari, erdagi asosiy  xayotning xavf ostida qolishiga olib keladi.  


Download 29.44 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling