O’zbekiston Respublikasi Oliy V a O’rta Maxsus Ta’limi Vazirligi


Download 46.72 Kb.
Pdf ko'rish
Sana27.06.2022
Hajmi46.72 Kb.
#778204
Bog'liq
Sadoqat kurs ishi
psix lek, 4-mavzu, 4 AbdullayevaManzura 3261, 10 Bekturdiyeva Shahlo Ochilboyevna 4581, 3 nomer Iroda 2707, 8 mavzu, 16 mavzu nasiba, 6d327b33cd3cd3e47c23ea7195e0a478, krossvord-po-distsipline-russkij-yazyk-po-teme-kultura-rechi, Документ Microsoft Word (3), Ona tili(15ta) Qaysi javobdagi so\'zlar to\'g\'ri yozilgan , 5mavzu, @iBooks Bot turizm iqtisodiyoti, Достоевский презентация - all-biography.ru


O’zbekiston Respublikasi Oliy v a O’rta Maxsus Ta’limi Vazirligi
Navoiy Davlat Pedagogika Instituti T abiiy fanlar fakulteti
,,Biologiya o’qitish metodikasi’’ kafedrasi 
,,Biologiya o’qitish metodikasi’’ ta’lim yo’nalishi
3- ,, G ’’ guruh talabasi
YUsupova Sadoqat Zafar qi zining 
,,Biologiya o’qitish texnologiy alari va loyihalash’’ fanidan 
KURS ISHI 
Mavzu: Biologiy a o’qituvchisi foydalanadigan lokal texnologiy alarning o’ziga xos
xususiyatlari
Bajardi: Yusupova Sadoqat 
Ilmiy rahbar: Yaxshiboyeva Damira 
Reja:
1. Kirish
2. Asosiy qism
2.1. Lokal texnologiy alar haqida tushuncha
2.2. Biologiy a darslarida lokal dar ajadagi pedogogik texnologiy alardan foydalanish 
2.3. ,,O’simliklar duny osi’’ mavzusida lokal dar ajadagi pedogogik texnologiy alarning
qo’llanilishi 
3. Xulosa
4. Foydalaniladigan adabiy otlar.
1. Kirish 
Mamlakatmiz tar aqqiyotini ta'minlashga qar atilgan har bir sohad agi islohotlarni amalga
oshruvchi yagona kuch bu — er tangi kunga bo'lgan ishonchi yuqori, shijoati baland
yoshlarimizdir. Shu boisdan, y oshlarimiz ta'lim tarbiyasidagi asos iy bo'g'in bo'lgan
maktablardagi ta'lim sifatini y anada oshirish, o'quvchilarga qulay ta'lim olish
imkoniyatini yaratib berish har qachongidanda ustuv or vazifa bo'lib kun tar tibiga
chiqmoqda.


O'tgan ikki oyda mutasaddilar vilo yat, tuman-shahar v a qishloqlarga chiqib, joylarda
maktab ta'limi sohasida uchr ayotgan muammolarni o 'rgandi. Kuni kecha esa, Da vlatimiz
rahbari boshchiligida ushbu o 'rganishlar hamda xalq ta 'limi sohasida amalga
oshirilayotgan islohotlar natijadorligi tahliliga bag'ishlangan videoselekt or yg'ilishi
o'tkazildi.
O'rganishlar jarayonida mamlaka timizdagi mavjud 10 mingdan or tiq maktablar dan 852
tasida ta'lim sifati, muallimlar salohiy ati va o'quvchilarning oliy gohlarga kirish darajasi
ancha pastligi, 1 ming 526 ta maktabda bolalar tarbiy asi, davomat, ma'naviy muhit
bo'yicha “qizil” toifaga kiritilganligi aniqlanganligi a ytib o'tildi. Bunga asosiy sabab esa,
maktablarda o'qitish metodikasining eskirganligi, komp yuter bilan ta'minlash bo'yicha
mablag'lar ajratilgan bo'lsa-da, ayrim hududlar da bu boradagi ishlar sus olib
borilayotganligi hamda ko 'plab maktab filiallarining ahv oli mutlaqo bugungi kun talabiga
javob bermasligi tanqid qilindi.
Shu boisdan, Da vlatimiz rahbari yuqoridagi muamolarni bar taraf etish hamda
maktablarda ta'lim sifatini oshiris hga qartilgan bir qator ustuvor vazifalarni belgilab
berdi. Jumladan, eng a vvalo, maktab o'qituvchilarini yangi metodika asosida qa yta
tayyorlash bo'yicha umummilliy l oyiha boshlanishi, ushbu y angi tizim doir asida kelgusi
3-4 yilda maktablar dagi barcha sinf o'qituvchilari yangi metodika asosida o'qitilishi
ma'lum qilindi.
Buning uchun 1 iyunga qadar har bir hududdagi Malaka oshirish markazlari negizida
Pedagoglarni y angi metodikalarga o'rgatish milliy ta'lim markazla ri tashkil etiladi. Ushbu
markazlarga matematika, fizika, kimyo, biologiya, IT kabi aniq v a tabiiy fanlar bo'yicha
xorijdan eng malakali mutaxassislar jalb qilinadi. X orijiy mutaxassislar y ordamida
oliygoh, milliy ta'lim markazlari v a mobil guruhlarning muallimlaridan ibor at har bir
viloyat kesimida “trenerlar guruh lari” shakllantirilib, mazkur tr enerlar joylarda maktab
o'qituvchilarining be vosita malakasini oshirib bor adi. Ularning o ylik ish haqiga 100
foizgacha ustamalar t o'lanadi. Ushbu y angi tizimlarni joriy qilish u chun 100 million dollar
qo'shimcha mablag' y o'naltiriladi.
Shuningdek, yig'ilishda o 'qituvchilarning o'z ustida ishlashini r ag'batlantirish or qali ta'lim
sifatini keskin oshirishga ham alohida e 'tibor qaratildi. Bunda o'tgan yili xalqar o sertifikat
olgan chet tili o'qituvchilarini rag'batlantirish tizimi joriy qilingani n atijasida Navoiy,
Namangan v a Surxondaryoda malakali o'qituvchilar sezilarli dar ajada oshganligi
ta'kidlanib, mutasaddilar ga bu tajribani yangi o'quv yilidan boshlab matematika, kimy o,
fizika, biologiy a va axborot texnologiy alari fanlariga ham joriy etish t opshirildi.
Albatta, maktablar dagi ta'lim tizimini xalqaro talablar darajasidagi yangi metodika
asosida tashkil etishi qisqa v aqt ichida o'zining samarasini ko'rsatib, yoshlarimiz fan v a
ta'lim sohasida y anada ko'proq yutuqlarga erishishi shubhasiz. Shuningdek, ta 'lim
sifatini oshirish bilan bir galikda o'qituvchilarning munosib r ag'batlantirib borilishi esa,


ularni o'z kasbiga bo'lgan muhabbatini oshishiga, o 'z ustida yanada ko'proq ishlashiga
undovchi motivatsiya bo'lishi shubhasiz.
2. Asosiy qism
2.1 Lokal texnologiy alar haqida tushuncha.
Biologiyani o'rganishda o'quvchilarning bilish faoliy atini faollashti rish uchun darsning
o'quvchilarning o'tgan mavzu yuzasidan o'zlashtirgan bilim, ko'nikma va malakalarini
aniqlash, ularni tizimlashtirish, y angi mavzu yuzasidan o'zlashtirilgan blllm, ko 'nikma va
malakalarni naz orat qilish va baholash, shuningdek, y angi mavzuni o'rganish jarayonida
lokal texnologiy alardan foydalanish maqsadga muv ofiq.
"Keys" - case stadies ingliz tilidan olingan bo'lib, jarayon yoki vaziyat degan ma'noni
beradi.
Keys stadi quyidagi bosqich asos ida tashkil etiladi:
I - bosqich. O'quvchilardan teng sonli kichik guruhlarni shakllantirish,
II - bosqich. Kichik guruhlar ga muayyan jarayonni o'rganish maqsadida ilmkllantirilgan
muammoli sa vollardan iborat bo'lgan o'quv topshiriqlarini tar qatish va ularni
topshiriqning didaktik maqsadi bilan tanishtirish.
III - bosqich. O' quvchilaming bilis h faoliyatini o'quv muammolarini hal etishga
yo'naltirish.
IV - bosqich. O' quvchilaming mua mmoli vaziyatlami hal etish bo 'yicha
axborotlarinl tinglash.
V - bosqich. Kichik guruhlar o 'rtasida o'quv bahsi va munozara o'tkazish
VI - bosqich. Umumiy xulosa y asash.
Insert - lokal darajadagi pedagogik texnologiy a bo'lib, o'quvchilar tomonidan o'quv
materialidagi asosiy g' oya va faktik materiallami anglashiga zamin y aratish maqsadida
qo'llaniladi.
Klaster - bitta ma vzu yoki bob bo'yicha yaxlit tuzish o'quvchilarning tizimli fikr yuritishiga
zamin yaratadi.
2.2 Biologiy a darslarida lokal dar ajadagi pedagogik texnologiy alardan foydalanish.
Biologiyani o‘qitishda lokal dar ajadagi pedagogik texnologiy alardan 
«Keys», «Inser t», «Klastep>, V enn diagrammasi, «Aqliy hujum», «K ichik 
guruhlarda ishlash», «A tamalarzanjiri», «Atamalar varag‘i», tezkoro'yinlar 
va o‘yin mashqlarning turli shakll aridan foydalanish tavsiya etiladi.
Biologiya kursi mazmunidagi muammoli masalalami o ‘qitishda 


«Keys»dan foydalanish yuqori sa mara beradi.
«Keys» — case studies ingliz tilid an olingan bo‘lib, jarayon yoki 
vaziyat degan ma’noni beradi.Biologiyani o‘qitishda dastur mazmunidagi e volutsion
tushunchalar 
yetakchilik qilgan, shuningdek, muno zarali «o‘simliklaming pa ydo 
bo‘lishi va rivojlanishi», «ha yvonot olamining pa ydo bo‘lishi va rivoj lanishi» kabi
mavzulami o'qitishda foydalanish mumkin.
Ta’lim-tarbiya jarayonida keysdan foydalanish uchun o‘qituvchi:
• dastur mazmunidagi muammoli ma vzulami aniqlashi, shu ma v zularni o‘qitish uchun
muammoli sa vol-topshiriqlar tuzishi;
• dars davomida muammoli sa vol-topshiriqlaming qiyinchilik dar a jasiga ko‘ra yakka
tartibda yoki o'quvchilarning kichik guruhlarida mus taqil ishlami tashkil etilishini
aniqlashi;
o'quvchilaming bilish faoliy atini mazkur muammolarni hal etish, 
o‘quv munozaralari orqali bahsda qatnashtirish y o‘llarini rejalash tirishi;
• muammoli sa vol-topshiriqlar asosida tashkil etilgan o ‘quv muno zar alarida yakuniy
fikrni vujudga k eltirishi lozim.
Dastur mazmunidagi faqat faktik materiallami o ‘rganish nazar da 
tutilgan mavzularda Insertdan foydalanish tavsiya etiladi.
Insert — lokal darajadagi pedagogik texnologiy a bo‘lib, o‘quvchilar 
tomonidan o‘quv materialidagi asosiy g' oya va faktik materiallami 
anglashiga zamin y aratish maqsadida qo ‘llaniladi.
0 ‘quvchilarni Inser t yordamida ishlash ko‘nikmalarini riv ojlantirish 
uchun ularga o'rganiladigan o‘quv materiallari v a maxsus jadv al tarqa tiladi. 0 ‘quvchilar
har bir jumlani o‘rganib chiqib, maxsus jadv alga 
muayyan simvollar yordamida belgilash tavsiya etiladi.
Agar jumlada berilgan ma ’lumot shu kungacha o ‘zlashtirgan bilim lariga mos k elsa,
«Bilaman» — V, agar ma’lumotlar tushunarli v a yangi 
bo'lsa, u holda «Ma ’qullayman» +, agar ma ’lumotlar o‘quvchilar 
o‘zlashtirgan bilimlariga mos k elmasa, u holda «o ‘rganish lozim» —, 
o‘quvchilar o‘quv materiallarini o ‘zlashtirishda qiyinchilik his etsa, u 
holda «Tushunmadim» ? belgisini qo 'yadi.


Insertda foydalaniladigan maxsus jadv al
T /r «Bilaman»
V
«Ma’qullayman»
+
«0‘rganish lozim» «Tnshnnmadim »
?
1.
2.
3.
4.
Ta’lim-tarbiya jarayonida Inser tdan foydalanishda quyidagi talab lar ga amal qilinishi:
• o‘quvchilar kichik guruhga ajr atilishi, lekin Inser t vositasida dast lab har bir o‘quvchi
yakka tartibda ishlashi v a jadvalni to'ldirishi, 
guruh a’zolari belgilangan mudda tda ishlashni y akunlagahlaridan so ‘ng, 
fikrlarini taqqoslashi;
• o'quv bahsi orqali kichik guruh a ’zolarining jadv aldagi belgi larining bir xU bo ‘lishini
ta’minlashi, ya’ni jadvaldagi keyingi ikki ustun 
bo'yicha bir xillikka erishishi;
o'qituvchi o‘quv materiali asosida tuzilgan sa vol-topshiriqlari v a 
kichik guruh a’zolarining jadv aldagi belgilari asosida o ‘quv bahsini 
tashkil etishi lo zim.
Insert bilan ishlashning afzallik t omoni awal kichik guruh a ’zolari 
o‘rtasida, so‘ng kichik guruhlar bilan o 'zaro o‘quv bahsi o'tkazilishi, 
bahsda o‘quvchilar tomonidan yo‘l qo'yilgan kamchiliklarni t o‘ldirish, 
bilimidagi bo‘shliqlarni to'ldirish yuzasidan o 'qituvchi tomonidan 
berilgan axbor ot ta’lim samaradorligiga xizmat qiladi.
Insertdan foydalanilgan o‘qituvchining pedagogik faoliy atidagi axbo r ot manbayi
funksiyasi birmuncha kama yib, 0‘quvchilarning bilish 


faoliyatini boshqarish v a nazorat funksiyalari ortadi. Shu sababli, o ‘qi tuvchi bu
masalalarni puxta r ejalashtirishi va amalga oshirishi lo zim.
Biologiyani o'qitishda o'quvchilarning o‘zlashtirgan bilimlarini tizim lashtirish,
mustahkamligini ta ’minlash maqsadida Юaster dan foydalanish 
muhim o‘rin tutadi.
Klaster — cluster — ingliz tilida shajar a degan ma’noni anglatadi. 
Ushbu lokal texnologiy a o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilgan v a o‘z lashtiradigan g‘oya,
nazariya, qonuniyat hamda tushunchalar o ‘rta sidagi bog‘lanishini anglash, bir-biriga
uzviyligini tushunishga imkon 
yaratib tahliliy-tanqidiy fikr yuritish ko ‘nikmalarini riv ojlantirishga zamin 
tayyorlaydi.
Klasterni tuzish quyidagi tar tibda amalga oshiriladi:
• biologiya kursi mazmunidagi mua yyan g‘oya doska yoki qog‘oz 
o'rtasiga yoziladi;
• ushbu g‘oya bilan bogiiq qonun iyatlar, tushunchalar bir-biriga 
bog'liq holati ko‘rsatkich bilan be lgilanadi, so‘ngra mazkur qonuniy at 
va tushunchalaming faktik ma ’lumotlari grafik tarzda yoziladi va tarmoq 
hosil qilinadi;
• awal o‘rganilgan mavzu va 0‘rganiladigan ma vzu o‘rtasidagi 
bog'lanishlar haqida xulosa chiqariladi.
Wasterdan foydalaniladigan dars larda o'quvchilar teng sonli kichi k 
guruhlarga ajratilib, ularga o‘quv topshirig'ining didaktik maqsadi va 
bajarilish tar tibi tushuntirilgandan so ‘ng, ular belgilangan v aqt ichida 
fikrlarini jamlab, o‘zlari tuzgan Klastemi himo ya qilib, fikrlarini dal il lashga imkon
yaratilib, eng yaxshi va asosli tuzilgan Klaster aniqlanadi, 
g'oliblar rag‘batlantiriladi.
Ta’lim-tarbiya jarayonida lokal dar ajada qo‘llaniladigan texno logiy alardan biri — Venn
diagrammasi bo‘lib, uni ishlab ch iqqan ingliz 
olimi Jon Venn nomi bilan yuritila di.
Venn diagrammasi o‘rganilayotgan mavzudan o‘rin olgan fakt, 
tushuncha va jarayonlami tahlil qilish, sintezlash v a taqqoslashni talab 


etadi. Ushbu diagr ammadan tabiiy tanlanish v a sun’iy tanlash, tabiiy 
tanlanish, yashash uchun kur ash shakllarini tahlil qilish, sintezlash v a 
taqqoslashda fo ydalanish mumkin.
Ta’lim-tarbiya jarayonida o'quvchilar tomonidan tushuncha v a 
atamalarni mustahkam o 'zlashtirishga zamin ta yyorlash muhim o‘rin 
tutadi, shu sababli o ‘qituvchi har bir bob v a mavzular mazmunida gi 
tushuncha va atamalarni «A tamalar zanjiri»ga k eltirishi kerak.
«Atamalar zanjiri» bu atamalar v a ularning ta’riflari bo‘lib, ulardan 
o'qituvchi o‘tgan mavzuni yakunlash, yangi o‘iganilgan ma vzu yuzasidan 
o‘quvchilaming bilimlarini mustahkamlash maqsadida darsning b ir qismida
foydalaiyiganligi sababli, ularni lokal texnologiy alar guruhiga 
kiritish maqsadga muv ofiq.
Mazkur texnologiy adan ta’lim-tarbiya jarayonida foydalanishga bi r 
necha usulda y ondashish mumkin.
• o'quvchilar kichik guruhlar ga ajratilib, guruh a’zolaridan kichik 
konsultant ta yyorlanadi. Kichik konsultant unga berilgan t opshiriqdagi 
atamalar asosida guruh a ’zolarini kartochka vositasida bahola ydi. Bunda 
o'quvchilar aytilgan atamalaming iz ohini aytishi yoki izohga qarab 
atamani aniqlashi mumkin. Har bir t o'g'ri javob uchun kar tochka beril ganligi sababli,
kartochkalar soni ulaming t o‘plagan balini belgila ydi.
• o'quvchilarga bob va mavzular mazmunidagi tushuncha v a 
atamalar ro'yxati beriladi. Ularnin g mazmuni v a mohiyatiga ko'ra o'zaro 
mantiqiy bog'langan zanjir Klaster holiga k eltirish talab etiladi. Ushbu 
yondoshuv ko'p vaqtni talab etsa -da samaradorligi yuqori bo‘lib, o'quv chilaming
mantiqiy fikr yuritish ko ‘nikmalarini rivojlantirish imkonini 
beradi.
• «atamalar zanjiri»dan o 'tgan mavzuni yakunlash qismida fo yda lanilganda
o'quvchilaming kichik guruh a ’zolaridan og'zaki holda 
atamalami ketma-ket awalgilami takr orlagan holda mazmuni v a mo- 
.hiyatiga ko'ra o'zaro bog'liq holda y angi atama qo'shishi talab etiladi. 


Guruhning birinchi ishtir okchisi bitta atama bilan boshlagan o ‘yin yakunida 
guruh a’zolari soniga teng atama lar zanjiri vujudga k eladi. Ikkinchi 
bosqichda mazkur atamalaiga ta ’rif berish va ularni izohlash talab etadi.
2.3 ,,Òsimliklar duny osi" mavzusida lokal dar ajadagi pedagogik texnologiy alarning
qòllanilishi.
Òsimliklar duny osi hayvonot dunyosidan farqlanib,tuproqqa birikib òsadi. Òsimliklar
oziqlanish jarayonida atmosf eradan karbonat angidridni ò zlashtirib, glyuko za hosil
qiladi va kislorod ajratadi. Òsimliklar tanasi v egetativ va generativ organladan ibor at.
Vegetativ organlar òsimlikning o ziqlanishi,òsishi v a rivojlanishini ta'minlaydi, ulaga ildiz,
poya, barg kiradi. Generativ organlar òsimlikning kòpa yishi,tarqalishini ta'minlaydi,ularga
gul,mega,uruģ kir adi.Organlar tòqimalardan iborat. Òsimlik tòqimalariga qoplo vchi,
asosiy, mexanik, òtkazuv chi,hosil qiluv chi, ajratuvchi tòqimalar kiradi.Tòqimalar
hujayralardan tashkil topgan.
Òsimliklarning ahamiy ati.
Òsimliklar tabiatda katta ahamiy atga ega:
_fotosintez tufayli atmosferaga kislorod ajraladi;
_produtsent organizm,ya'ni organik modda hosil qiladi;
_ozuqa zanjirining asosiy qismin i tashkil etadi, òsimlikx òr organizmlar uchun o ziq
bòladi;
_suv buģlatish or qali havoni namlantirib turadi.
Òsimliklarning inson faoliy atidagi ahamiy ati:
_kislorod manbai hisoblanadi;
_oziq ovqat sifatida iste 'mol qilinadi;
_dori-darmon sifatida fo ydalaniladi;
_chorva mollari uchun y em xashak hisoblanadi;
_manzarali va xona òsimligi sifatida òstiriladi;
Biologiyada mavzuni ,,Klaster " ,,Venn diagrammasi" ,,Kichik guruh larda ishlash"kabi
metodlarda bemalol òquv chilarga tuwuntirib bersa bòladi. Masalan bular dan ,,Klaster "
usulida ishlash o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilgan va o‘z lashtiradigan g‘oya, nazariya,
qonuniyat hamda tushunchalar o‘rta sidagi bog‘lanishini anglash, bir-biriga uzviyligini
tushunishga imkon yaratib tahliliy-tanqidiy fikr yuritish ko‘nikmalarini rivojlantirishga
zamin tayyorlaydi.
3. Xulosa 
Dastlab bu texnologiy adan biznesmen v a tadbirkorlami o'qitishda 


foydalanilgan bo‘lib, hozirgi paytda o‘qitiladigan fanning mazmunidan 
kelib chiqqan holda, tirik or ganizmlarda boradigan jarayonlaming tashqi 
va ichki, obyektiv va subyektiv omillari yuzasidan muammoli v aziyatlar 
yaratilib ulami hal etish uchun o ‘quv munozaralari tashkil etila di.
Lokal darajadagi pedagogik texnologiyalar darsning muayyan qismida 
o'quvchilaming bilish faoliyatini faollashtirib, ta’lim samaradorligini 
orttirishga xizmat qiladi.

Download 46.72 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling