О‘zbekiston respublikasi oliy va о‘rta maxsus ta’lim vazirligi


Download 0.58 Mb.
Pdf ko'rish
bet6/6
Sana15.04.2020
Hajmi0.58 Mb.
1   2   3   4   5   6

 

 

 

 

64

 



 

 

 

 

 

3.2  Pedagogik tajriba-sinov natijalarining amaliyotga tatdbiq etish 

bo’yicha tavsif

 

Shunday  qilib,  O’zbekiston  tabiiy  geografiya  fanini  o’qitishda  ekologik 

ta’lim-tarbiya  berish  masalalari    dars  mashg’ulotlarida  о‘quvchilarda 

ekologiyaga  oid  tushunchalarni  shakllantirish  jarayonida,  ulardan  tо‘g‘ri 

foydalanish,  tabiat  va  atrof-muhitni  muhofaza  qilish,  ularning  maqsadi  va 

vazifasi  kabilarni  ilmiy  nuqtai  nazardan  tо‘g‘ri  tushuntirish  maqsadga 

muvofiqdir.  Bular ekologik ta’lim-tarbiya jarayonida amalga oshiriladi. 

  О‘sib  kelayotgan  yosh  avlodni  tabiat  va  uning  boyliklaridan  oqilona 

foydalanishlarida  ularni  zaruriy  nazariy  bilim,  amaliy  kо‘nikma  va  malakalarni 

egallab  olishlarida  о‘qituvchining  kasbiy  mahorati  asosida  uzluksiz  tarzda  olib 

boriladigan  keng  kо‘lamli  faoliyati  о‘quvchilar  ongiga  singib  borsagina,  kelajak 

egalari  bо‘lmish  bugungi  yosh  avlod  tomonidan  kamchiliklar,  hatolarga  yо‘l 

qо‘yilmaydi, tabiat va jamiyat о‘rtasida meyoriy munosabat о‘rgatiladi. 

  O’zbekiston  tabiiy  geografiyasi  fanini  o’qitishda  ekologik  ta’lim-tarbiya 

berishda  hоzirgi  zamоn  darsi  хususiyatiga  ko`ra  o`zida  quyidagilarni  

mujassamlashtirishi kеrak. 

 1.  Darsda  ko’riladigan  bilimlar  mazmunining  tarkibi.  Bu  bilimlar  nafaqat 

gеоgrafik    mazmun  jihatidan  puхta  bo`lishi,    balki  o`zida  ekologik  ta’lim-

tarbiyaga  moslashganligi,  mеtоdоlоgik  bilimlarni  ham  mujassamlashtirishi 

zarur.  O`rganilayotgan  mavzuning  ilmiy,  ekologik  va    amaliy  ahamiyati,  unga 

bo`lgan  munоsabatlar sababini  ham оydinlashtirilishi zarur. 

     Dars  jarayonida  mavzularda  ekologik  ta’lim-tarbiya  bilimlarini  egallashning 

usullarini,  mеtоdlarini  o`zida  aks  ettiradi.  O`rganilayotgan  оb’еktlarni 


 

65

 



o`quvchining    qanday  va  nima  yordamida  o`rganishi,    turli  gеоgrafik-ekologik 

bilim manbalari bilan qanday ishlashi kеrakligini ham ko`rsatish kеrak. 

     2.  O`rganilayotgan    ekologik  bilimlar    mazmuniga  mоs  bo`lgan  ta’lim 

mеtоdlari va vоsitalarini tanlashi.  Shunday qilinganda darsda o`quvchilar bilim 

faоliyati  to`g`ri  tashkil  etiladi   va  rеjalashtirilgan  ta’lim   natijalariga sinfning 

o`zidayoq erishish imkоniyatlari tug`iladi. 

     

Dеmak  yuqоridagilardan  shu  narsa  ko`rinadiki,  maktab  gеоgrafiya 



mazmunida falsafiy, iqtisоdiy, ekоlоgik, siyosiy va  sоf  gеоgrafik  mazmundagi 

g`оyalar bоr. Ularni O’zbekiston tabiiy  geografiya darslarda bir-biridan ajratish 

samarali natijalari  bеrmasligini tajribalar ko`p  marotaba  isbоtlagan. 

     Ilmiy  tехnika    taraqqiyotining  rivоjlanishi  tabiat  bilan  jamiyat  o’rtasidagi 

murakkab alоqadоrlik kеlgusida gеоgrafiya jarayonida yangi  g`оyalarni yuzaga 

kеltirishi  mumkin.  Har  bir  dars  o`quvchilar  dunyoqarashini  shakllantirishda 

chеksiz  imkоniyatga  ega  ekanligini  barcha  gеоgrafiya  o`qituvchilari  хis  eta 

оlishlari  zarur.  Bugungi  kun  ta’lim  tizimining  talablaridan  kelib  chiqqan  holda 

O’zbekiston  tabiiy  geografiya  darslarida  mavzuga  mos  ekologik  ta’lim-tarbiya 

turlarini  tanlab  olish  va  ta’lim-tarbiya  jarayoniga  tadbiq  etishdan  kо‘zda 

tutiladigan maqsadlar quyidagilardan iborat: 

о‘quvchilarda  geografiya  faniga  qiziqish  va  u  orqali  о‘zi  yashayotgan 



о‘lka tabiatiga mehr-muhabbatini shakllantirish; 

о‘quvchilarning    nazariy  bilimlarni  chuqur  о‘rganishi,  mustaqil  fikrlay 



olishi hamda о‘rganilgan bilimlarni amalda bajara olishlarini ta’minlash; 

о‘rganilayotgan  mavzuni  yengil  о‘zlashtirilishiga  yordam  berish  va 



boshqa shunga о‘xshagan ahamiyatli vazifalarni о‘z ichiga oladi. 

Geografiya  darslarini  ekologik  ta’lim-tarbiya  uyg’unligi  bilan  о‘qitishda 

takomillashtirilgan  ta’lim  metodlari:  og‘zaki  bayon,  suhbat,  darslik  va 

qо‘shimcha adabiyotlar bilan ishlash, kuzatish, tajriba, amaliy ishlar va shu bilan 

bir 

qatorda 


innovatsion 

texnologiyalardan 

tо‘g‘ri 

foydalana 

bilish 

о‘quvchilarning  fikrlarini  oydinlashtiradi,  dars  jarayonidagi  ijodiy  faolligini 



orttiradi.  Shuning  uchun  geografiya  o’qituvchilaridan  dars  jarayonini  puxta 

 

66

 



rejalashtirib,  ekologik  ta’lim-tarbiya  masalalariga  mos  ravishda  qiziqarli  ta’lim 

metodlaridan foydalanib, tashkil etib boorish tavsiya etiladi. 



 

 

 

              Xulosa. 

    Demak,  bitiruv  malakaviy  ishimiz  mazmunidan  kelib  chiqib  shuni 

xulosa  qilib  aytishimiz  mumkinki,  O’zbekiston  tabiiy  geografiya  darslarida 

muntazam  ravishda  ekologik  ta’lim-tarbiya  bilan  uyg’unlikda  olib  borilsa, 

ayniqsa bu jarayonda yuqori samara beradigan ta’lim texnologiyalardan didaktik 

ta’lim texnologiyasi,  hamkorlikda o’qitish  texnologiyasi,  muammoli  va  modulli 

ta’lim 

texnologiyalari 



metodlaridan 

foydalanilsa 

o’quvchilarda 

o’quv 


predmetiga,  atrof-muxitga  nisbatan  bo’lgan  bilim-ko’nikmalarini  rivojlantirish 

bo’yicha 

ko’zlangan 

maqsadlarga 

erishiladi. 

Ekologik 

madaniyatni 

shakllantirish  tizimi  to‘liq  amalga  oshirilmasa,  yoshlarni  ekologiya  va  tabiatni 

muhofaza  qilish  sohasidagi  dunyoqarashlari  tor,  bilimi  sayoz  bo‘lishiga  olib 

keladi  hamda  beriladigan  asosiy  ta’lim  sifatiga  salbiy  ta’sir  ko‘rsatadi. 

O’zbekiston  tabiiy  geografiyasi  fanini  o’qitishda    ekologik  bilimlarni  tashviqot 

qilish,  o’quvchilarni  ekologik  tarbiyalash,  ularning  ekologik  ongini  va 

dunyoqarashini rivojlantirish  dars mashg’ulotlarining asosiy mazmunini tashkil 

etishi  kerak.  Hozirgi  kunda  ekologik  madaniyatni,  o‘z  burchini  to‘liq 

tushunishga qodir, ishning ko‘zini biladigan, tabiatga, atrof-olamga g‘amxo‘rlik 

qiladigan, unga zarar yetkazmaydigan, tabiat boyliklarini avaylab asraydigan va 

boyitadigan  barkamol  shaxsni  tarbiyalash  har  qachongidan  ham  dolzarbdir.         

Yana  shuni  ham  ta’kidlab  aytish  kerakki,  dars  mashg’ulotlarida  tabiat  bilan 

jamiyatning o‘zaro aloqasini izchil tadqiq etish, o‘quvchilarning atrof-olamning 

yaxlitligi,  harakat-dinamikasi  bo‘yicha  dunyoqarashi  va  ishonchini  boyitadi 

hamda  mustahkamlaydi.  O‘quvchilarning  fuqarolik  hamda  vatanparvarlik 


 

67

 



tuyg‘ulari  va  e’tiqodlarini  tarbiyalashda  ekologik  yondashuvning  hissasi  o‘ta 

muhim ahamiyatni kasb etadi.   

 

 

 



                    Foydalanilagan adabiyotlar ro’yxati

1. 



О‘zbekiston  Respublikasi  Konstitusiyasi.  –  T.:  “О‘zbekiston”,  2010y  –                     

40 b. 


2. 

Karimov  I.A.  Mamlakatni  modernizasiya  qilish  va  iqtisodiyotimizni 

barqaror rivojlantirish yо‘lida. T. 16 – T.: “О‘zbekiston”, 2008. – 368 b. 

3. 


Karimov  I.A.  Yuksak  ma’naviyat  –  yengilmas  kuch.  –T.:  Ma’naviyat, 

2008y.  


4. 

Karimov 


I.A. 

Jamiyatimizni 

erkinlashtirish, 

islohotlarni 

chuqurlashtirish, ma’naviyatimizni yuksaltirish va xalqimizning hayot darajasini 

oshirish  –  barcha  ishlarimizning  mezoni  va  maqsadidir.  15-jild.  –  T.: 

“О‘zbekiston”, 2007. – 320 b. 

5. 


Karimov I.A. Inson, uning huquq va erkinliklari – oliy qadriyat. 14-jild. 

– T.: “О‘zbekiston”, 2006. – 280 b. 

6. 

Baratov  P.  О‘zbekiston  tabiiy    geografiyasi.  –  T.:«О‘qituvchi»,  1996y. 



264- b. 

7. 


G‘ulomov  P. Jо‘g‘rofiya atamalari  va tushunchalari  izohli  lug‘ati. – T.: 

«О‘qituvchi», 1994. 140-b. 

8.   Baratov. P.  Tabiatni muhofaza  qilish. T. О‘zbekiston ,1998. 

9.   Baratov  P.  «О‘zbekiston  tabiiy  geografiyasi»  (Oliy  о‘quv  yurti  talabalari 

uchun о‘quv qо‘llanma) T. «О‘qituvchi» 1996.2. 

10.  Baratov  P.  О‘zbekiston  tabiiy  geografiyasidan  amaliy  mashg‘ulotlar.  T. 

«Chо‘lpon» 2005y. 

11.   О‘rta Osiyo va О‘zbekistonning tabiiy atlasi. T.2005. 



 

68

 



12.  Qurbonniyozov  R.  О‘zbekiston  geografiyasi  qiziqarli  mashq  va  masalalar. 

Toshkent “О‘qituvchi” 1997 y. 

13.    J.O. Tolipova,  A.T. G’ofurov  “Biologiya o’qitish metodikasi” Toshkent-

2012y 


14.     O. Mo’minov “Tabiiy geografiya ta’limi metodi” O’qituvchi-1976 

15.   Tolipova  J.O.,  Biologiyani  о‘qitishda  pedagogik  texnologiyalardan 

foydalanish. О‘quv qо‘llanma  Toshkent.: TDPU.- 2009 yil.  

16.  Ochilov M., Yangi pedagogik texnologiyalar. Qarshi “Nasaf”, 2000  

17. Qoriyev M. О‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. – T.:«О‘qituvchi»,1968.333-b. 

18. G‘ulomov  P.N.  Geografiyadan    qisqacha  ruscha  –  о‘zbekcha  atamalar  va 

tushunchalar lug‘ati. – T.:1993. 63-b. 

19. 


 О‘zbekiston  milliy  ensiklopediyasi.  3,9,10,11  –  jildlar.  –  T.:  О‘zME  davlat 

ilmiy nashriyoti, 2003. 

20.  Maktab  darsliklari  “O’zbekiston  tabiiy  geografiyasi”(7-sinf)  va  dasturlari. 

P.Baratov.  

 Elektron ta’lim resurslari 

  1. www. tdpu. uz 

  2. www. pedagog. uz 

  3. www. Ziyonet. uz 

 4. tdpu-INTRANET. Ped 

 

 



 

 

 



 

 

69

 



 

 

 

 

 

 

 

Bitiruv malakaviy ishda keltirilgan atamalardan 

Izohli lug’at 

№           O’zbek tili  

English 

  Geografik 

 Geographic 

  Ta’lim 

Education 

  Qonun 


 Law 

  Kadr 


  Basic 

  Sifat 

Quality 

  Malaka 

 Skill,experience 

  Mahorat 

Talent,Cift 

  San’at 

Art 

 Ma’suliyat 

 Responsibility 

10   Mutaxasis 

Specialist, expert 



11   Pedagog 

 Teacher, educational specialist 



12  O’qituvchi 

 Teacher 



13  Faoliyat 

Activity 



14  Kasb 

Profession,trade 



15  Tafakkur 

 Thinking, mentality 



16  Litsey 

Lyceum 



17  Uslub 

Metod 


18  Olim 

 Scientist 



19  Texnologiya 

Technology 



20  Tajriba 

Experience 



21  Yangilik 

The news 



 

70

 



22  Innovatsiya 

Innovation 



23  Isloxot 

 Refirm 



24  O’quvchi 

 Pupil 



25  Qadriyat 

 Tradition, customs 



26  Fermer 

 Fermer 



27  Axborot 

 News,information 



28  Akademik 

Academician 



29  Gektar 

Hectare 


30  Gradus 

Gegrle 



31  Iliq  

Warm 



32  Janub  

South 



33  Artizan qudug’i  

Atesion well 



34  Chegara  

Border 



35  Aholi  

Inhobi tants 



36  Ampilituda  

Emplitude 



37  Kanal, anhor  

Irrigation, lalal 



38  Modernizasiya qilish 

Modernization 



39  Sanoatlashgan 

Industrial 



40  Ekologik muammo 

Ekologik problems 



41  Shartli yoqilg’i 

Agreed upan flul 



42  Eng yosh tarmoq 

The youngest 



43  Balans 

Balance 


44  Byudjet 

Budjet 


45  Investetsiyalar  

Investment 



46  Infrastruktura 

Infrastructure  



47  Iqtisodiy salohiyat 

Economic potential 



48  Kadastr 

Cadastre  



49  Kapital mablag’lar 

Capito inaletment 



50  Kichik biznes 

Small enterprty 



51  Kooperativ mulkchilik 

Cooperatiree property 



52  Markazlashtirish 

Centralization 



53  Mehnat resurslari 

Labour rtsourcee 



54  Milliy boylik 

National profite 



55  Mutaxasis 

Specialist 



56  Resurslar 

Recourse  



57  Biznesmen, tadbirkor 

Businessman  



58  Shirkat 

Partnershipp 



59  Yalpi milliy mahsulot 

Gross  national product 



 

71

 



60  Ehtiyoj 

Neds, wants, ments 



61  Jarayon 

Process  



62  Texnologiya 

Technologue  



63  Yer 

Land  



64  Iqlim  

Climate  



65  Issiq 

Hot 



66  Sovuq 

Cold  



67  Harorat 

Temperature  



68  Rel’ef 

Rel’ef   



69  Joy 

Place 



70  Global 

Global 



71  Sug’ormoq 

Irrigate 



72  Tog’ 

Mountain 



73  Tuman 

Tog 



74  Atrof muhit   

Enviovment 



75  Agrar 

Agrorion 



76  Olim 

Scientist 



77  Qishloq xo’jaligi 

Agriculture 



78  Sanoat 

Industry 



79  Zavod fabrika 

Place 



80  Shahar 

City 



81  Tabiiy 

Natural 



82  Viloyat 

Region 



83  Tarixiy 

Historical 



84  Huquqiy 

Legal, juridical 



85  Yo’l 

Noad 



86  Masofa  

Way 



87  Temir yo’l 

Roilroad railway 



88  Kon 

Mine 



89  Damba to’gon 

Dike 



90  Ichimlik suvi 

Drinking water 



91  Suv 

Water 



92  Neft 

Petrolcum 



93  Sarmoya 

Capital, means 



94  Valyuta 

Currency 



95  Yer kadasri 

Lang kadastre 



96  Yer monitoringi 

Monitoring of lang 



97  Yer rentasi 

Cround lond rent 



 

72

 



98  Jamg’arma 

Fob with ctorage 



99  Idora, tashkilot 

Institution agency 



100  Import   

Import 



101  Yer fondi 

land fond 



102  Issiq 

hoт 


103  Ko’l 

lake 


104  Harorat 

temperature 

 

105  Shamol 

wind 


106  Tuproq 

soil 


107  Suv resurslari 

water recourse 



108  Joy 

place  


109  Global 

global 


 

110  Mahalliy 

Local 


111  Sug’orish 

irrigate 



112  Tuman 

tog 


113  Qor 

snow 


114  Chiroyli 

city 


115  Turist 

tourist 


116  Buloq 

spring 


117  Yomg’ir 

 rain  


118  Ariqcha 

brooklet 



119  Sovuq 

brasт 


 

120  Dasht 

steppe 


121  Gektar 

hectare 


 

122  Daraja 

gegrle 


123  Iliq 

warm 


124  Janub 

south 


125  Shimol 

North 


126  Tog’lar 

Mountains 



127  Atmosfera 

Atmosphere 



128  Ekvator 

Equator 


129  Troposfera 

 Troposphere 



130  Antitsiklon 

Antitsiklon.  



131  Flora 

 Flora 


 

73

 



132  Fauna 

Fauna 


133  Tabiiy resurslar 

Natural Resources 



134  Faoliyat 

Activity 



135  Kasb 

Profession,trade 



136  Tafakkur 

 Thinking, mentality 



137  Litsey 

Lyceum 



138  Uslub 

Metod 


139  Olim 

 Scientist 



141  Texnologiya 

Technology 



142  Tajriba 

Experience 



143  Yangilik 

The news 



144  Innovatsiya 

Innovation 



145  Isloxot 

 Refirm 



146  O’quvchi 

 Pupil 



147  Neft 

 Oil 


148  Tabiiy gaz 

Gas 


149  Tabiat zonasi 

Natur zone 



150  Kristallar 

Crystal 


 

 

Download 0.58 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling