O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti tillar kafedrasi


Download 29.66 Kb.
Pdf ko'rish
bet2/25
Sana19.02.2020
Hajmi29.66 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   25

 
 
FAN BO`YICHA SOATLAR TAQSIMOTI: 
 
№ 
 
 
Modul mavzulari  
 
 
Auditoriya o`quv 
yuklamasi 
M
u
staqi
l ta`
li
m
  
Jami 
 
жумлада
н 
Am
ali

m
ash
g`
u
lot 
 
1. 
Farmatsevtik terminologiya: Lotin tili alifbosi. 
Unli      harflar.‖Y‖  harfining  qo`llanilishi. 
Diftonglar. Undosh harflar 


 
2. 
Harf  birikmalari va qo‗sh undoshlarning 
o‗qilishi. Digraflar.  


 

So`zlarning bo`g`inlarga bo`linishi.Urg`u  


 

Morfologiya. So`z turkumlari. Fе'l. Fе'llarning 
buyruq mayli 


 

Ot. Otlatning Grammatik kategoriyalari. 
I turlanishdagi otlar 




Aniqlovchi.  Moslashgan  va  moslashmagan 
aniqlovchilar. 
Moslashmagan 
aniqlivchili 
terminlarni  tarjima  qilish.  Yunon  tilidan  kirib 
kelgan  birinchi  turlanishga  kirivchi  otlarning 
turlanishi. Predlog va boqlovchilar. 


 

Rеtsеpt.  Rеtsеptning    tuzilishi.  Aniqlik  va 
majhullik nisbatlari. 




OB.II  turlanishdagi  otlar.  Mujskoy  va  rod 
jеnskiy roddagi otlar. 


 

II turlanishdagi srеdniy roddagi otlar 


 
10  Yunon – lotin termin (atama)  elementlari. 


 
11  Dorivor            prеparatlarning    nomlanishi. 
Fе'lning  shart  mayli.  Fiat  (fiant)  fe`llarining  
retseptlarda qo`llanilishi. 



12  Dorivor vositalarning nomenklaturasi 


 
13  Dorivor  prepratlaga  trivial  nomlarni  berish 
qoidalari 


 
14  V  tipik  guruh.  Dorivor  vositalarning  savdo 
nomlari 



15  Murakkab dorivor preparatlarning nomlanishi 


 
16  Sifat.  I - II turlanishdagi sifatlarni I-II 
turlanishdagi otlar bilan moslashuvi 


 
17  Dorivor  preparatlarni  ko`p  bo`lakli  nomlarida 
sifatlarni qo`llanilishi. 


 

11 
 
18  Farmatsevtik terminlar, tez-tez 
takrorlanadigan bolaklar, va retseptlarni 
tarjima qilish    


 
19  Botanik nomenklaturada  sifatlarning    
ishlatilishi 


 
20  Vaksinalar,    zardoblar    va    anatoksinlar  
nomida sifatlarning ishlatilishi 


 
21  Majhullik nisbatidagi otgan zamon sifatdoshi 


 
22  VI tipik guruh. Kimyoviy nomenklatura. 
Kimyoviy  elementlar, kislotalar va 
oksidlarning   lotincha nomlari 


 
23  Tuzlar nomi. 



24  III    turlanishdagi  otlar.  Undosh  tip.  Undosh 
tipdagi  mujskoy  roddagi    otlar.  I  -II 
turlanishdagi  sifatlarning  III  turlanishdagi  
undosh  tipdagi  mujskoy  roddagi  otlar  bilan 
moslashuvi 


 
25  III  turlanishdagi otlar. Undosh tipdagi  
jеnskiy roddagi otlar. I -II turlanishdagi 
sifatlarning III turlanishdagi undosh tipdagi  
jenskiy roddagi otlar bilan moslashuvi 


 
26  III  turlanishdagi otlar. Undosh tipdagi  
srеdniy  roddagi  otlar. I -II turlanishdagi   
sifatlarning  III turlanishdagi   undosh tipdagi  
sredniy roddagi otlar bilan moslashuvi 



27  Aralash  tipdagi otlar 


 
28  Unli tipdagi otlar. I -II turlanishdagi   
sifatlarning III turlanishdagi   unli tipdagi  
otlar  bilan moslashuvi.Yunon - lotin termin 
elementlari 


 
29  III  turlanishdagi sifatlar  


 
30  Aniq  nisbatdagi  hozirgi   zamon  
sifatdoshi.Murakkab retsept   tarkibiga   
kiruvchi   moddalar 



31  Farmatsevtik  termin  va  retseptlarni    tarjima 
qilish 


 
32  IV  va V turlanishdagi otlar 


 
33  Retseptlarda so‗zlarni qisqartirish 


 
34  Farmatsevtik termin va  retseptlarni  tarjima 
qilish 



35  Sifat darajalari. Qiyosiy va orttirma 
darajadagi  sifatlar 


 
36  Son. Sanoq va tartib sonlar 

 
 
 
Жами: 
121 
72 
49 
 
 
 
 
 
 

12 
 
 
 
 
 NAZARIY MASHG`ULOTLAR MAZMUNI  
 
Farmatsevtik terminologiyaga kirish. FonеtikaLotin   alifbosi.   Lotin tilining harf va 
tovushlari. Unli va  undosh harflar, diftong, digraf, harf birikmalarini o`qishdagi o`ziga xosliklar.  
Tovushlarning   cho`ziq  va  qisqaligi.   Ba'zi   suffikslardagi  tovushlarning  cho`ziq va qisqaligi. 
Urg`u qoidalari. 
MorfologiyaOtning grammatik katеgoriyalari: rod, son, kеlishik, turlanish. Kеlishiklarning 
lotincha nomlari. Otning bеshta turlanishi. Har bir turlanishning asosiy bеlgisi. Otlarning lug`at 
shakli. 
Otlarning birinchi turlanishi. I turlanishdagi otlarning lug`at shakli. I  turlanishdagi kеlishik 
qo`shimchalari.     Yunoncha kеlib chiqqa   ga oid otlar (faqat lug`at shaklida). 
Otlarning ikkinchi turlanishi. II turlanishdagi otlarning asosiy bеlgisi. Lug`at shakli.  Kеlishik 
qo`shimchalari. 
Srеdniy rod otlari turlanishining o`ziga xosliklari.  
Dorivor vositalar nomlarining rod va turlanishi haqidagi qoidalar.  
II turlanishdagi jеnskiy  rod haqidagi  istisno. -us  ga tugaydigan daraxt nomlarining rodi. 
Otlarning uchinchi turlanishi. III turlanishdagi otlarning uch turga bo`linishi: undosh, unli va 
aralash. Undosh turning, unli turning va aralash turning bеlgilari. Asosiy (undosh) turning kеlishik 
qo`shimchalari. Unli va aralash tur kеlishik qo`shimchalarining o`ziga xosliklari. 
Mujskoy rod otlarining bеlgilari va roddagi istisnolar. 
Jеnskiy rod otlarining bеlgilari va roddagi istisnolar. 
Srеdniy rod otlarining bеlgilari va roddagi istisnolar. 
Otlarning to`rtinchi turlanishi. IV turlanishdagi otlarning asosiy bеlgisi. Lug`at shakli. Kеlishik 
qo`shimchalari. Rodni aniqlash. Rod haqidagi qoidadan istisno. 
Otlarning bеshinchi turlanishi. V turlanishdagi otlarning asosiy bеlgisi. Ularning rodi. Lug`at shakli. 
Kеlishik qo`shimchalari. 
Sifat. Sifatning grammatik katеgoriyalari: rod, son, kеlishik, turlanish. 
Otlarning sifat bilan moslashuvi.  
Sifatlarning ikki xil guruhi va xaraktеrli bеlgilari.  
I va II turlanishdagi sifatlar birinchi guruhdir. 1-guruh sifatlarining rod qo`shimchalari. 
 Lug`at shakli.  
III turlanishdagi sifatlar ikkinchi guruhdir.  
2-guruh sifatlarini bitta, ikkita va uchta qo`shimchali sifatlarga bo`linishi. Ularning lug`at shakli.  
III tur bo`yicha sifatlarning turlanishi. 
 
Kimyoviy nomlar majmui. 
 
Muhim kimyoviy elеmеntlarning lotincha nomlari. Kislotalarning nomlari. Oksid va tuzlarning 
xalqaro lotincha nomlaridagi suffikslar. Nordon tuzlarning nomi. Asosiy tuzlar, natriy va kaliy 
tuzlarining nomlari. 
RеtsеptRеtsеptlarni yozish qoidalari va rеtsеptning tuzilishi. Rеtsеpt qatoridagi grammatik 
bog`liqlikning modеli. Turli dorivor shakllarning, jumladan, tablеtka va shamchalarni dorivor 
shaklini ko`rsatgan holda tushum kеlishigida yozilishining o`ziga xosliklari. 
Yo`l qo`yiladigan va yo`l qo`yilmaydigan rеtsеpt qisqartmalari. 
Asosiy rеtsеpt qisqartmalari. 
Rеtsеptning standart ifodasi va undagi qisqartmalar. 
 
O`QITISH SHAKLLARI 

13 
 
 
Fanni  o‗zlashtirish  jarayonida  pedagogik  jarayonni  jadallashtirish  maqsadida  zamonaviy 
pedagogik  texnologiyalar,  axborot  vositalari,  kompyuter,  internet  tizimidan  foydalaniladi.  Amaliy 
mashg`ulotlar  ilg‗or  pedagogik  texnologiyalardan  va  multimedia  vositalaridan  foydalangan  xolda  
savol-javob tarzida, talabalarni undaydigan, o‗ylantiradigan muammolarni ular oldiga qo‗yish, erkin 
muloqot yuritishga, ilmiy izlanishga jalb qilish,  zamonaviy farmatsiya fanlari muammolariga doir 
keyslar  tuzish,  ulardan  amaliyotda  qo‗llash  bilan  tizimli  ,  faoliyatga  yo‗naltirilgan  va  dialogik 
yondoshuv, hamkorlikda,  keys-stadi va muammoli ta‘lim asosida olib boriladi.  
Shuningdek, amaliy mashg‗ulotlar o‗rganilayotgan muammo echimlari bo‗yicha taklif berish, 
eshitish,  shartli  tasvirini  tuzish  va  ma‘lumotlarni  taqdim  qilish,  eshitish  va  muammolar  echimini 
topish  qobiliyatini  rivojlantirish  uchun  bahs  va  munozaralar,    blits-so‗rovlar  yordamida  amalga 
oshiriladi. 
Baholash mezoni  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Baholash turlari 
qoniqarli 
yaxshi 
a`lo 
 
Uy vazifasini bajarganlik 
0.5 
0.6 
0.7 
 
O`qish 
05. 
0.6 
0.7 
 
Leksik birlik 

1.3 
1.6 
 
Ja`mi 

2.5 

 
Mustaqil ish topshiriqlari 
5.6-7 
7.1-8.5 
8.6-10 
 
Oraliq nazorat  
6.7-8.4 
8.5-10 
10.3-12 
 
Yakuniy nazorat  
16.8-21 
21.3-25.5 
2.8-30 

14 
 
 
 
 
«Farmatsevtik terminologiya» fani bo`yicha katta o`qituvchi  
  
2016/2017 o`quv yili uchun mo`ljallangan 
SILLABUSI
 
 
Fanning qisqacha tavsifi 
OTMning nomi va 
joylashgan manzili: 
Toshkent farmatsevtika instituti 
Oybek ko`chasi, 45 
Kafedra: 
TILLAR KAFEDRASI 
―Sanoat farmatsiyasi‖ 
fakulteti tarkibida  
 
Ta‟lim sohasi va 
yo`nalishi: 
5510500 –Farmatsiya 
(Farmatsevtika ishi)            
5510500 –Farmatsiya  
(Klinik farmatsiya)                             
5510500 –Farmatsiya 
( Farmatsevtik tahlil)     
5111000 –Kasb 
ta`limi (5510500 - 
Farmatsevtika ishi) 
5510600 –Sanoat  
farmatsiyasi (Dori 
vositalari) 5320500 –
Biotexnologiya 
(Farmatsevtik 
biotexnologiya) 
5310901-
Metrologiya, 
standartlashtirish va 
mahsulot     sifati 
menejmenti (Dori 
vositalari) 
Toshkent farmatsevtika instituti bakalavriat 
bosqichi talabalari uchun mo`ljallangan  
 
Fanni (kursni) olib 
boradigan o`qituvchi 
to`g`risida ma‟lumot:  
Suyundikov  N.S. –
Tillar  kafedrasining  
katta o‘qituvchisi 
Matyusupova Sh.- 
Tillar  kafedrasining  
katta o‘qituvchisi  
D.Q.Xudoyqulova- 
Tillar  kafedrasi katta 
o‘qituvchisi  
 
e-mail: 
 
hudoyqulova-1982@mail.ru 
 
Dars mashg`ulotlarini 
o`tkazishning vaqti va 
joyi: 
O`quv bo`limi 
tomonidan ishlab 
chiqilgan jadval 
asosida institut o`quv 
binolarida  
Kursning 
boshlanishi va 
davom etish 
muddati: 
Bakalavriat ta‘lim yo`nalishi 
o`quv rejasiga muvofiq 1 /2 
semestrda  

15 
 
33,34,39-xonalar 
Individual grafik 
asosida professor-
o`qituvchining 
talabalar bilan ishlash 
vaqti:  
 
Fanga ajratilgan 
o`quv soatlarining 
o`quv turlari bo`yicha 
taqsimoti  
Auditoriya soatlari 
72/54 
Mustaqil 
ta‟lim: 
49/18 
Ma‟ruza: 

Laborato-
riya  

Fanning boshqa fanlar 
bilan uzviy aloqasi 
(prerekvizitlari): 
―Farmakognoziya‖,  ―Botanika ‖, ―Dori turlari texnologiyasi‖ 
―Farmatsevtik kimyo‖ 
Fanning mazmuni 
Fanning 
dolzarbligi va 
qisqacha 
mazmuni: 
Fanni  o„qitishdan  maqsad  –  tаlаbаlаrni  tanlagan  mutаxаssisligi  bo`yichа 
o`quv  rеjа  аsоsidа  bo`lаjаk  prоvizоrlаrning  farmatsevtik  terminologiya 
asoslarini  shakllantirish  va  sifаtini  oshirishga  qаrаtilgаn.  Dаstur  I  va  II 
sеmеstrgа mo`ljаllаngаn. 
Fanning  vazifasi  -  Sanoat  farmatsiyasi  fakultetida  Farmasevtik 
terminologiyani  o‘qitishning  bosh  maqsadi  lotin  tilidagi  zamonaviy 
farmatsevtika  atamalarini  tushunib,  savodli  tarzda  qo‘llay  oladigan 
mutaxassislarni  tayyorlashdir.  Bu  tilning  alifbo,  fonetika,  morfologiya,  so‘z 
yasovchi  va  leksik  resusrlari  qadimgi  yunon  tilining  so‘z  yasovchi  va  leksik 
resurslari  bilan  birga  tibbiy,  farmatsevtik,  botanik,  mikrobiologiya  va  boshqa 
atamashunosliklarning,  ularning  baynalminalashishiga  imkon  bergan  holda, 
to‘ldirishda yetakchi rol o‘ynashda davom etmoqda.  
Dorivor  moddalarning  patentlanmagan  deb  ataluvchi  xalqaro  nomlari 
Butun  Jahon  Sog‘liqni  Saqlash  Tashkilotining  nomlari  lotin  tilida  berilgan. 
Dunyoning  ko‘pgina  mamlakatlarida,  shu  jumladan,  O‘zbekistonda  ham 
retsept qog‘ozlari lotin tilida yoziladi.  
Bosh  maqsadga  yetishish  uchun  o‘qitish  farmatsevtika  atamashunosligi 
asoslariga  qaratilgan  bo‘lishi  kerak.  Bu  tushuncha  nazariy  va  til  amaliyoti 
masalalarini o‘z ichiga oladi.  
 ―Farmatsevtik  terminologiya‖  o‗quv  fanini  o‗zlashtirish  jarayonida  amalga 
oshiriladigan masalalar doirasida bakalavr: 
farmatsevtika atamashunosligining tarkibiga kiruvchi turli nomlar majmuidagi 
atamalarni qo`llay bilishi
  Farmasevtik terminologiya fani  o‘qitib bo‘lingandan so‘ng talabalar: 
 - lotin tilidagi atamalarni o‘qish va yozishni bilishlari; 
 - grammatika elementlarini bilishlari(turlanish tizimini, otning sifat bilan  
moslashuvini); 
 - retsept va  farmasevtik  atamalarni  lug‘atsiz  tarjima qila olishlari; 
 - lotin tilidagi  nomlar  mazmun  prinsplariga  muvofiq  holda  
    ob‘yektlarni  atay bilishlari (ximik, botanik,  farmakognostik); 
 - 2000 atrofdagi birlikdan  iborat leksik minimumni  xotirada  uzoqroq   
   saqlay  olishlari va ularni amaliyotda qo`llash ko`nikmalari 
  Farmasevtik terminologiya bo‘yicha  1- kursda  egallagan  bu ko‘p qirrali  
farmatsevtik atamashunoslik asoslari fani mohiyati yuqori kurslarda  keyinroq  

16 
 
o‘qitiladigan  mutaxassislik fanlarida  chuqurlashtiriladi, kengayadi va  
boyitilib   boradi. Talaba fandan olgan bilimlarni amaliyotda  retsept va  
farmasevtik  atamalarni, lotin tilidagi  nomlar  mazmun  prinsplariga  muvofiq  
holda   element va dori nomlarini  atay bilishlari (ximik, botanik,  
farmakognostik), leksik birliklarni retseptlarda qo`llay olish   mаlаkаlаriga 
egа bo`lishi kеrаk. 
Talabalar uchun 
talablar 
 
Institutning odob-ahloq kodeksi talablarigi qat‘iy rioya qilish, shuningdek: 
-professor-o‗qituvchi  auditoriga  kirganida  o‗tirgan  joydan  turib  ―Assalomu 
alaykum‖ deb kutib olish; 
- uyali aloqa vositalarini o‗chirib qo‗yish; 
-  professor-o‗qituvchidan  so‗ng  dars  mashg‗ulotiga  kech  kelgan  talaba 
auditoriyaga kiritilmaydi; 
-  professor-o‗qituvchi  va  guruhdoshlarga  qo‗pollik  qilmaslik,  so‗z 
talashmaslik, hurmat bilan munosabatda bo‗lish; 
- institut ichki tartib - intizom qoidalariga rioya qilish; 
-kiyinish talablari (madaniyati) ga rioya qilish; 
-mashg‗ulotlar  vaqtida  o‗qituvchining  ruxsatisiz  auditoriyadan  chiqmaslik 
(umuman dars jarayonida auditoriyadan sababsiz chiqishga ruxsat berilmaydi); 
- uy vazifasi va mustaqil ish topshiriqlarini o‗z vaqtida va sifatli bajarish; 
- ko‗chirmachilik (plagiat) qilmaslik, qat‘iyan man etiladi; 
- darslarga qatnashish majburiy, sababsiz 3 (uch) va undan ortiq dars qoldirgan 
talaba keyingi mashg‗ulotlarga fakultet dekani ruxsati bilan kiritiladi; 
-  sababli  dars  qoldirilgan  taqdirda,  professor-o‗qituvchiga  ma‘lumotnoma 
(spravka) taqdim etish;  
- har qanday holatlarda ham qoldirilgan darslar qayta o‗zlashtirilishi shart; 
-  ma‘ruza va amaliyot darslariga oldindan tayyorlanib kelish va faol ishtirok 
etish; 
- qo‗shimcha ravishda bajarilgan taqdimot, mustaqil ish, esse, referat, kreativ 
fikrlash  darajasi,  turli  xil  tadbirlar  va  ilmiy-amaliy  anjumanlarda  ma‘ruzalar 
bilan ishtirok etish; 
- talabaga o‗z vaqtida bajarilmagan mustaqil ish, uy vazifasi, tartib – intizomi 
bo‗yicha choralar ko`rish; 
-  talaba  reyting  ballidan  norozi  bo‗lsa    fan  bo‗yicha  nazorat  turlari  e‘lon 
qilingan  vaqtdan  boshlab  1  kun  mobaynida  fakultet  dekaniga  ariza  bilan 
murojaat  qiladi  va  apellyasiya  komissiyasi  shu  kunning  o‗zida  talabaning 
arizasini ko‗rib chiqib xulosa chiqaradi. 
 
Elektron pochta 
orqali 
munosabatlar 
tartibi 
 
Professor-o‗qituvchi  va  talaba  o‗rtasidagi  aloqa  elektron  pochta  orqali  ham 
amalga  oshirilishi  mumkin,  telefon  orqali  baho  masalasi  muhokama 
qilinmaydi, lekin oraliq, joriy va yakuniy baholash faqatgina institut hududida, 
ajratilgan  xonalarda  va  dars  davomida  amalga  oshiriladi.    Elektron  pochtani 
ochish vaqti soat 15.00 dan 20.00 gacha. 
Fan mavzulari va unga ajratilgan soatlar taqsimoti: 
 
№ 
Mavzular 
Amaliy 
mashg`ulot  
Mustaqil ta`lim 

Farmatsevtik  terminologiya:  Lotin  tili  alifbosi.  Unli   
harflar.‖Y‖  harfining  qo`llanilishi.  Diftonglar. 
Undosh harflar 

 

Harf  birikmalari va qo‗sh undoshlarning o‗qilishi. 

 

17 
 
Digraflar.  

So`zlarning bo`g`inlarga bo`linishi.Urg`u  
2 
 

Morfologiya.  So`z  turkumlari.  Fе'l.  Fе'llarning 
buyruq mayli 
2 
 

Ot. Otlatning Grammatik kategoriyalari. 
I turlanishdagi otlar 
2 


Aniqlovchi. 
Moslashgan 
va 
moslashmagan 
aniqlovchilar. Moslashmagan aniqlivchili terminlarni 
tarjima  qilish.  Yunon  tilidan  kirib  kelgan  birinchi 
turlanishga  kirivchi  otlarning  turlanishi.  Predlog  va 
boqlovchilar. 
2 
 

Rеtsеpt. Rеtsеptning  tuzilishi. Aniqlik va majhullik 
nisbatlari. 
2 


OB.II  turlanishdagi  otlar.  Mujskoy  va  rod  jеnskiy 
roddagi otlar. 
2 
 

II turlanishdagi srеdniy roddagi otlar 
2 
 
10  Yunon – lotin termin (atama)  elementlari. 
2 
 
11  Dorivor            prеparatlarning    nomlanishi.  Fе'lning 
shart  mayli.  Fiat  (fiant)  fe`llarining    retseptlarda 
qo`llanilishi. 
2 

12  Dorivor vositalarning nomenklaturasi 
2 
 
13  Dorivor prepratlaga trivial nomlarni berish qoidalari 
2 
 
14  V tipik guruh. Dorivor vositalarning savdo nomlari 
2 

15  Murakkab dorivor preparatlarning nomlanishi 
2 
 
16  Sifat.  I - II turlanishdagi sifatlarni I-II turlanishdagi 
otlar bilan moslashuvi 
2 
 
17  Dorivor  preparatlarni  ko`p  bo`lakli  nomlarida 
sifatlarni qo`llanilishi. 
2 
 
18  Farmatsevtik terminlar, tez-tez takrorlanadigan 
bolaklar, va retseptlarni tarjima qilish    
2 
 
19  Botanik nomenklaturada  sifatlarning    ishlatilishi 
2 
 
20  Vaksinalar,    zardoblar    va    anatoksinlar    nomida 
sifatlarning ishlatilishi 
2 
 
21  Majhullik nisbatidagi otgan zamon sifatdoshi 
2 
 
22  Mavzu: VI tipik guruh. Kimyoviy nomenklatura. 
Kimyoviy  elementlar, kislotalar va oksidlarning   
lotincha nomlari 
2 
 
23  Tuzlar nomi. 
2 

24  III    turlanishdagi  otlar.  Undosh  tip.  Undosh  tipdagi 
2 
 

18 
 
mujskoy roddagi  otlar. I -II turlanishdagi sifatlarning 
III  turlanishdagi    undosh  tipdagi  mujskoy  roddagi 
otlar bilan moslashuvi 
25  III  turlanishdagi otlar. Undosh tipdagi  jеnskiy 
roddagi otlar. I -II turlanishdagi sifatlarning III 
turlanishdagi undosh tipdagi  jenskiy roddagi otlar 
bilan moslashuvi 
2 
 
26  III  turlanishdagi otlar. Undosh tipdagi  srеdniy  
roddagi  otlar. I -II turlanishdagi   sifatlarning  III 
turlanishdagi   undosh tipdagi  sredniy roddagi otlar 
bilan moslashuvi 
2 

27  Aralash  tipdagi otlar 

 
28  Unli tipdagi otlar. I -II turlanishdagi   sifatlarning III 
turlanishdagi   unli tipdagi  otlar  bilan 
moslashuvi.Yunon - lotin termin elementlari 

 
29  III  turlanishdagi sifatlar  

 
30  Aniq  nisbatdagi  hozirgi   zamon  
sifatdoshi.Murakkab retsept   tarkibiga   kiruvchi   
moddalar 


31  Farmatsevtik termin va retseptlarni  tarjima qilish 

 
32  IV  va V turlanishdagi otlar 

 
33  Retseptlarda so‗zlarni qisqartirish 

 
34  Farmatsevtik termin va  retseptlarni  tarjima qilish 


35  Sifat darajalari. Qiyosiy va orttirma darajadagi  
sifatlar 
 

 
36  Son. Sanoq va tartib sonlar 

 
 
жами 
72 
49 
 
Talabalar bilimini baholash tizimi: 
 
t/r 
Nazorat turidagi topshiriqlarning 
nomlanishi 
Maksimal 
yig„ish 
mumkin 
bo„lgan ball 
JN va ON ballar 
taqsimoti 
I. Joriy nazoratdagi ballar taqsimoti  
60 ball
 
 
 
Ma‟ruza mashg„ulotlarda 
 
 
 
1. 
Talabaning amaliy  mashg‗ulotlarda faolligi, 
muntazam  ravishda  uy  vazifasini  bajarishi 
tеz  va  xatosiz  o`qiydi;  lеksik  birlikni 
yozishi,  o`tilgan  mavzuni  tahlil  qilishi  va 
qo`llay olishi, darsda faol qatnashishi. 
54 


2. 
Mustaqil ta‘lim topshiriqlarining o‗z vaqtida 
va  sifatli  bajarilishi  (keys-stadilar,  esse, 
referat, taqdimot va boshqa turdagi mustaqil 
ta‘lim topshiriqlari) 

 
 
II. Oraliq nazorat 
20 ball 
 
1. 
Birinchi oraliq nazorat (laboratoriya 
mashg‗uloti o‗qituvchisi tomonidan qabul 

Semestrning  
12-haftasi 

19 
 
qilinadi) 
2. 
Ikkinchi 
oraliq 
nazorat 
(laboratoriya 
mashg‗uloti  o‗qituvchisi  tomonidan  qabul 
qilinadi) 

Semestrning  
25-haftalar oralig‗ida 
III. Yakuniy nazorat 
30 ball 
Semestrning oxirgi ikki 
haftasida 
Jami: 
100 ball 
 
Izoh:  yakka  tartibda    va  guruh  bo‗yicha  topshiriqlar  quyidagicha  bo‗lishi  mumkin:  keys-stadi, 
taqdimot, vaziyatli masalalar, variantlar asosida savol-javob.  
Talabaning fan bo„yicha o„zlashtirish ko„rsatkichining namunaviy mezonlari: 
 
T/r 
Talabaning fanni o„zlashtirish darajasi (bilim, malaka 
va ko„nikma darajasi) 
Ballar 
A) 
xulosa va qarorlar qabul qilish 
86-100 ball 
 
ijodiy fikrlay olish 
 
mustaqil mushohada yurita olish 
 
olgan bilimlarini amalda qo‘llay olish 
 
mohiyatini tushunish 
 
bilish, aytib berish 
 
tasavvurga ega bo‘lish 
B) 
mustaqil mushohada yurita olish 
71-85 ball 
 
olgan bilimlarini amalda qo‘llay olish 
 
mohiyatini tushunish 
 
bilish, aytib berish 
 
tasavvurga ega bo‘lish 
V) 
mohiyatini tushunish 
55-70 ball 
 
bilish, aytib berish 
 
tasavvurga ega bo‘lish 
G) 
aniq tasavvurga ega bo‘lmaslik 
0-54 ball 
 
bilmaslik 
 
Asosiy adabiyotlar: 
1.PhDr. Lenka Řitičková, MVDr. Pavel Brauner, Ph.D. 
Professional Latin for Pharmacists., BRNO 2014., ISBN 978-80-
7305-736-7  
2.Jusztina Nagy Jánossy, Zsuzsa Kiss,Mónika Krasznai and 
Gabriella Marschalkó., TEXTBOOK FOR STUDENTS OF 
PHARMACY., Department of Foreign Languages, University of 
Debrecen Medical and Health Science Center 2005 
3.С. И. Назаркина, Л. И. Шпильчук, В.А. Доровских, Р. А. 
Анохина., ―Фармацевтическая терминология и оформление 
латинской части рецепта‖ Благовещенск 2012. 
4.М.Н. Чернявский «Латинский язык и основы 
фармацевтической терминологии» Москва «Медицина» 2007. 
5.L.X.Bazarova, N.S. Suyundikov, X.X. Xolmatov.  ―Латинский 
язык‖. Tashkеnt. 2010 yil. 
6.L.X.Bazarova,  N.S.  Suyundikov,  X.X.  Xolmatov.  Lotin  tili.  
Toshkеnt. 2005 yil. 
7.L.X.Bazarova,  N.S.  Suyundikov,  X.X.  Xolmatov.    Lotin  tili. 
Toshkеnt. 2003 yil. 
8.L.X.Bazarova, N.S. Suyundikov.  Lotin tili. Sanoat farmatsiyasi 
uchun Toshkеnt. 2011 yil. 

20 
 
 
Qo„shimcha adabiyotlar: 
 
1.Л.Х.Базарова, 
Н.С.Суюндиков. 
Ш.Б.Матюсупова. 
Методические  разработка  по  развитию  навыков  перевода 
фармацевтических терминов и рецептов. Ташкент 2015. 
2.  L.X.Bazarova,  N.S.  Suyundikov,  Sh.B.  Matyusupova. 
Farmasevtik  atama  va  reseptlarni  tarjima  qilish  uchun  uslubuy 
qo`llanma. Toshkеnt. 2013 yil. 
3.Л.Х.Базарова, 
Н.С.Суюндиков. 
Ш.Б.Матюсупова. 
Латинский  язык  Учебно  методическое  пособие  по 
направлению промышленная фармация. Toshkent 2013 y  
4.L.X.Bazarova, N.S. Suyundikov. Lotin tili. Sanoat farmatsiyasi 
fakul`teti talabalari uchum uslubiy qo`llama  Toshkеnt. 2009 yil.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

21 
 
 
 
III. FANNI O`QITISHDA FOYDALANILADIGAN INTERFAOL USULLAR.  
 
 
 
 
Ta‟lim metodlari va ularning 
turlari.
 O‗qitishdan ko‗zlanadigan maqsad 
bu davlat ta‘lim standartlarida belgilangan 
bilim va ko‗nikmalarini o‗quvchiga 
yetkazishdan iborat. qachonki o‗quvchi 
tomonidan bilim qabul qilinsa va tushunib 
yetilsa yoki o‗quvchi malaka oshirish 
uchun mo‗ljallangan topshiriqlarni amalda 
namoyish etib bera olsagina o‗qitish 
muvaffaqiyatli kechdi deb hisoblasa 
bo‗ladi. 
Ma‘lumki, ta‘lim olish (ma‘lumot olish) jarayoni – bu ma‘naviy va aqliy qobiliyatlarni tizimli 
rivojlantirib borish, bilim va tushunchalarni shakllantirish va olingan bilimdan foydalana olish 
qobiliyatini tarkib toptirishdan iborat jarayondir. Bu jarayon ta‘lim oluvchining o‗zi orqali 
yoki boshqa birov- ta‘lim beruvchining ko‗magida amalga oshirilishi mumkin. Ta‘lim olish 
jarayoni esa turli xil metodlarga(usullarga) tayangan holda kechadi. 
Metod – grekcha Metodos so‗zidan olingan bo‗lib, izlanish yoki bilish yo‗li, nazariya, 
ta‘limot ma‘nosini anglatadi. 
Ta‟lim metodini(usulini) - ta‘lim oluvchi va ta‘lim beruvchining ma‘lum maqsadga 
qaratilgan, birgalikdagi faoliyatini tashkil qilishning muayyan tizimga va tartibga solingan 
yo‗l-yo‗rig‗i sifatida ta‘riflash mumkin. 
Ta‟lim modelini, esa bir yoki bir nechta ta‘lim metodlari yordamida amalga oshiriladigan   
ta‘lim jarayoni amalga oshirish tuzilmasi, deb qarashimiz mumkin. 
  Ta‟lim metodi - bu ta‟lim oluvchi va ta‟lim beruvchining ma‟lum maqsadga qaratilgan, 
birgalikdagi faoliyatini tashkil qilishning muayyan tizimga solingan yo„l-yo„rig„i. 
  
Ta‘lim metodlarini ta‘lim maqsadlariga erishish bo‗yicha o‗quvchi va o‗qituvchining 
birgalikdagi ish faoliyatini tashkil qilishning belgilari bo‗yicha quyidagicha guruhlarga 
bo‗lish mumkin: 

 
O„qituvchi markazda bo„lgan uslublar

 
O„quvchi markazda bo„lgan (interfaol yoki interaktiv) uslublar. 
Odatda ushbu uslublardan biri yoki bir nechtasi ayrim o‗qitish modellarida birvarakayiga 
foydalaniladi. Odatda dars jarayoni ikki yoki undan ortiq asosiy uslublardan tashkil topadi va 
bu uslublar dars mavzusiga to‗la muvofiq bo‗lib, o‗quvchilarning bilim va tajribasi qay 
bosqichda ekanligiga qarab qo‗llaniladi. 
  
O„qituvchi markazda bo„lgan uslub.
 Bu uslub orqali o‗qituvchi o‗zi egallagan ma‘lumot va 
ko‗nikmalarni o‗quvchilarning sezgi organlari orqali uzatish yo‗llarini qidiradi. Bunda 
o‗quvchilarning ishtiroki passiv bo‗ladi, ya‘ni ular tinglaydilar, kuzatadilar va ma‘ruzalarni 
yozib boradilar. 
Bu uslublar asosan o‗qituvchining qo‗yidagi faoliyat turlari orqali amalga oshiriladi: 
Og„zaki o„qitish usuli (ma‟ruza, hikoya) 
Insonlar o‗rtasidagi eng sodda muloqot yo‗llaridan biri – og‗zaki nutq – og‗zaki ta‘rif yoki 
asosiy mazmunning ogzaki ifodasi hisoblanadi. Bu uslub butunlay «so‗zlash» orqali amalaga 
oshiriladigan o‗qitishning eng rasmiy uslubi hisoblanadi. U 40 daqiqa yoki undan uzoqroq 
davom etadi va odatda o‗quvchining ishtiroki uchun hech qanday imkoniyat 
qoldirmaydi.Bunda asosan o‗quvchining eshitish qobiliyati ishga solinadi. 

22 
 
Tasviriy ifodalarni qo„llash usuli (illustratsiya) 
Bu faoliyat orqali yetkazilishi kerak bo‗lgan bilim yoki malakalarni tasvirlovchi rasmlar 
orqali o‗quvchilarning ko‗rish qobiliyati ishga solinadi. O‗quvchilarga yetkazilmokchi 
bo‗lgan ma‘lumotlar tasvirlab berish orqali, turli simvollar yordamida yetkaziladi. Bunday 
tasviriy ifodalar quyidagi vositalar yordamida amalga oshiriladi: doska, maxsus oq doska, 
flipchart, video tasvir, videoproyektor, kodoskop, kompyuter grafiklar, magnit taxta, rasmlar, 
suratlar, bo‗yoqli rasmlar, grafik va jadvallar, diagrammalar, namunaviy va maxsus shaffof 
qog‗ozga tushirilgan tasvirlar. 
Namoyish etish usuli (demonstratsiya) 
O‗qituvchi ma‘lum bir asbob yoki jihozdan foydalanish vazifasini yoki topshiriqqa aloqador 
harakatlarni namuna sifatida namoyish etib berishi mumkin. Yakka holda namoyish etish 
o‗quvchini ko‗rish qobiliyatidan foydalanishga undaydi. 
  
O„quvchi markazda bo„lgan (interfaol yoki interaktiv) uslublar.
 Bu uslublar 
qo‗llanilganda o‗qituvchi o‗quvchini faol ishtirok etishga chorlaydi. O‗quvchi markazda 
bo‗lgan yondoshuvning foydali jihatlari quyidagilarda namoyon bo‗ladi: 
- ta‘lim samarasi yuqoriroq bo‗lgan o‗qish-o‗rganish; 
- o‗quvchini yuqori darajada rag‗batlantirilishi; 
- ilgari ortirilgan bilimni ham e‘tiborga olinishi; 
- o‗qish shiddatini o‗quvchining ehtiyojiga muvofiqlashtirilishi. 
- o‗quvchining tashabbuskorligi va mas‘uliyatining qo‗llab-quvvatlanishi; 
- amalda bajarish orqali o‗rganilishi; 
- ikki taraflama fikr-mulohazalarga sharoit yaratilishi; 
- o‗qishni sog‗lom muhitda saqlab qolinishi; 
- o‗qituvching yengillik yaratib beruvchi shaxsga aylanishi. 
O‗quvchi butun jarayon davomida ishtirok etadi. Shu sababdan, o‗quvchining bilim va 
ko‗nikmalarini rivojlantirish uchun yetarli darajada o‗quvchilar ishtiroki va amaliyoti mavjud 
bo‗ladi. 
Bu uslublar asosan o‗qituvchining turli faoliyat shakllari orqali amalga oshiriladi. quyida 
ularning ba‘zilari ustida qisman to‗xtalamiz. 
 
Savol berish orqali o„qitish usuli 
O‗qituvchi o‗quvchilar oldiga savollarni ko‗ndalang qilib qo‗yadi va bu bilan ularni berilgan 
ma‘lumotni yana takrorlashga undaydi. Shu tariqa ularni o‗qituvchi tomonidan qo‗llanilgan 
og‗zaki va boshqa aloqa uslublarini tushunib yetganliklari aniqlanadi. 
 
Muhokama usuli 
O‗quvchilarga suhbatlashish, masalalarga oydinlik kiritish, savollar berish, shuningdek 
ma‘lumotni o‗zaro va o‗qituvchi bilan muhokama yo‗li bilan tahlil qilish taklifi kiritiladi. 
  
 
Suhbat usuli 
Mavzuga aloqador manbaviy ma‘lumotlar beriladigan bir sharoitda va darsning bir qismi 
sifatida ana shu mavzu haqida tushuntirish berish muhim hisoblanadi. Odatda ma‘ruza vaqti 
30 daqiqadan uzoq bo‗lmasligi kerak va asosiy vaqt ma‘ruza ta‘riqasida va mashg‗ulot 
so‗ngida o‗qituvchiga savollar berish uchun bir oz vaqt ajratiladi. 
 
Guruhlardagi muhokama usuli 
Ushbu o‗qitish uslubi o‗qituvchining juda oz «so‗zlashiga» imkoniyat yaratadi va vaqtning 
asosiy qismi o‗quvchilarning o‗zaro muhokamalariga bag‗ishlanadi. qachonki o‗quvchilar 
mavzu haqida qandaydir darajada bilimga ega bo‗lsalar bu uslubdan foydalanish maqsadga 
muvofiq hisoblanadi. Xatto mavzu haqida tasavvurga ega bo‗lmagan holda, yoki 
mashg‗ulotlar avvalida o‗rganilgan bilimni takrorlash uchun ham foydalanishlari mumkin. 
 
Yangilik kashf etish orqali o„rganish usuli 

23 
 
Bu yondoshuv o‗quvchilarning egallagan nazariy bilimlarini tadbiq etish bilan bir qatorda 
ularning o‗z-o‗zlarini rag‗batlantirish orqali bilim va ko‗nikmalar to‗plashlariga sharoit 
yaratadi. 
Asosiy tamoyillari quyidagicha: 
1.  O‗rganishdan maqsadni avvaldan aniqlab olish talab qilinadi. 
2.  O‗rganish jarayoni ma‘lum bir topshiriqqa yo‗naltirilgan bo‗lishi kerak. 
3.  Topshiriq quyidagilarni ta‘minlaydi: 
·        Tayanch ma‘lumot olish uchun asos 
·        O‗quvchi uchun notanish bo‗lgan ma‘lumotga chuqur kirib borishiga undaydigan 
so‗rovga e‘tibor berish 
·        Oldindan aniqlangan va sog‗lom tarzdagi o‗rganishga asoslangan natijalar. 
4.  Muvaffaqiyat – faoliyat-yutuq motivatsiyasiga asoslangan. 
5.  Guruhdagi hamkorlik: 
·        fikr va faoliyatni rag‗batlantiradi 
·        mushohadaga chorlaydi 
·        guruh ichida ikki tomonlama fikr-mulohazalar bilan ta‘minlaydi. 
6.  Shaxs yoki guruhning ehtiyojidan kelib chiqqan holda o‗qituvchining qo‗shajak 
hissasiga ajratilgan vaqt chegaralangan. 
7.  O‗qituvchi asosan o‗qish jarayonini yengillashtiruvchi va ikki tomonlama fikr-
mulohazalar bilan ta‘minlovchi shaxs vazifasini o‗taydi. Kamdan-kam hollarda 
o‗qituvchi ma‘lumot bilan ta‘minlaydi. 
 
Amaliy mashg„ulot 
O‗qituvchi bir guruh o‗quvchilarning ko‗nikmalarini to‗liq yoki qisman shakllan-
tiruvchi amaliy faoliyat orqali o‗qitishni xohlasa bu usuldan foydalanishi mumkin. Odatda bu 
jarayon o‗z ichiga so‗zlash, tasviriy ifoda va o‗qituvchi tomonidan namoyish etish va 
muhokamalarni ham o‗z ichiga olishi mumkin. Shu bilan birga, bu jarayon materiallar va 
maxsus jihozlardan foydalanish imkoni bo‗lgan ustaxonalarda amalga oshiriladi. 
Shuni ham yoddan chiqarmaslik kerakki, o‗quvchilar nafaqat rasmiy o‗qitish orqali 
o‗rganadilar, ya‘ni kitoblar, gazeta va jurnallar, televideniye, internet va sinfdosh do‗stlar 
orqali, balki ko‗proq bevosita aloqa orqali o‗rganadilar. Bu vositalar o‗kituvchi o‗tgan darsni 
mustahkamlashda foydalanilishi mumkin. 
Dars jarayonlarida yuqori samaradorlikka erishish uchun quyidagi metod va usullardan ham 
foydalanish mumkin: 
 
Baxs-munozara usuli 
O‗quv guruhini ikki guruhga bo‗lgan holda, biror mavzu bo‗yicha o‗zaro baxs, fikr 
almashinuv tarzida o‗tkaziladi.  
 
Tadqiqot usuli 
O‗zlashtirish darajasining eng yuqori cho‗qisi; o‗quvchilarning olgan bilimlari asosida hali 
o‗rganilmagan kichik bir muammo ustida yakka yoki birgalashib izlanish olib borishi; 
keltirilgan taxminni izlab topilgan dalillar asosida to‗g‗ri yoki noto‗g‗riligini tekshirish; 
Bosqichlari: darsda hammaga qiziqish uyg‗otadigan muammoni yoki masalani qo‗yish, uni 
o‗rganish, tadqiq qilish uchun ma‘lumotlar to‗plash, muammoning yechimiga oid taxminlar, 
bashoratlar qilish va ularning qanchalik to‗g‗riligini to‗plangan ma‘lumotlar asosida tahlil 
qilish va xulosa chiqarish;Ta‘lim oluvchilar ayrim tadqiqot ishlarni ilmiy asoslangan holda 
mustaqil bajarishadi, ularni yozadilar va qo‗yilgan maqsad va natijalarni tahlil qiladilar. 
 
Roli o„yinlar 
Ishbilarmonlik yoki rolli(vaziyatli) o‗yinlar – muammoli vazifaning bir turidir. Faqat bu 
o‗rinda, matnli material o‗rniga o‗quvchilar tomonidan rollar o‗ynaladigan hayotiy vaziyat 
sahnalashtiriladi. Bosqichlari: vaziyatni tushuntirish, mos rollarni bo‗lib berish, maqsad va 
vazifalarni tushuntirish; o‗yin davomida o‗quvchilarning hatti-harakatlarini kuzatib borish; 
o‗quvchilarning hatti-harakatlari orqali ularga bilim olishlariga, ma‘lum malaka va 

24 
 
ko‗nikmalarni egallashlariga imkoniyat yaratish; o‗yin natijalarining tahlili; o‗yin natijalarini 
real hayotiy hodisalar bilan taqqoslash; 
 
Loyiha usuli 
Bu usul bilim va malakalarni, tahlil qilish va baholashni nazarda tutuvchi ta‘limning 
majmuaviy usulini amalga oshiradi. Loyiha usulida o‗quvchilar rejalashtirishda, tashkil 
qilishda, tekshirishda, tahlil qilishda va bajarilgan ishning natijalarini baholashda ko‗proq 
ishtirok etadilar. Ta‘lim oluvchilar ayrim kichik loyiqa ishlarini, diplom va kurs loyihalari, 
bitiruv ishlarini ilmiy asoslangan holda loyihalashtiradilar, mustaqil bajaradilar, ularni 
yozadilar, taqdimot qiladilar, qo‗yilgan maqsad va natijalarni tahlil qiladilar. 
 
Mustaqil o„rganish usuli 
Ushbu usul ta‘lim oluvchilarning o‗quv materialini mustaqil o‗zlashtirishini, o‗z – o‗zini 
tekshiruv malakalarini, berilgan matnning mazmunini to‗liq va ongli ravishda bayon eta 
bilishiga qaratilgan usuldir. Bu usul vaqti–vaqti bilan o‗tkazib turiladi, o‗quvchilarning 
mustaqil o‗rganish, darslik bilan ishlash va mustaqil amalaiy faoliyat bilan shug‗ullanish 
ko‗nikmalarini shakllantiradi. Har bir o‗quvchi alohida yoki umumiy tarzda tashkil 
qilinadigan topshiriqni bajaradi. O‗qituvchi o‗quvchilarning amaliy faoliyatiga aralashmay, 
tashqaridan teskari aloqa- muloqot yordamida yo‗naltirib boshqaradi va nazorat qiladi. 
 
Aqliy hujum 
Dars mavzusiga oid qo‗yilgan muammoni yechish yoki savolga javob topish maqsadida 
g‗oyalarni jamlash va saralash usuli. qatnashchilar birlashgan holda yechimi noma‘lum 
muammoni yechishga yoki savolga javob topishga harakat qiladilar. Eng maqbul yechimni 
topish bo‗yicha shaxsiy g‗oyalarini ilgari suradilar. Bosqichlari: muammoli vaziyatni keltirib 
chiqarish; uning yechimini topish uchun o‗quvchilarni jalb qilish; turli yechimlar taqdimotini 
eshitish; yechimlarni solishtirish va tanlash; xulosalash; 
  
Pinbord usuli 
Bu usul aqliy hujum metodining bir ko‗rinishi bo‗lib, unda qo‗yilgan muammoni hal qilish 
bo‗yicha g‗oyalar alohida qog‗ozchalarda yozilib, doskaga mixlanib boriladi. Ikkinchi 
bosqichda esa, ular turli mezonlar bo‗yicha sinflarga bo‗linadi, saralanadi va muayyan 
tartibda doskada joylashtiriladi. 
 
Boshqalarni o„qitish orqali o„rganish usuli 
Bu usulda ta‘lim oluvchilar belgilangan mavzu yoki qo‗yilgan muammo bo‗yicha bir – 
birlariga axborotlarni almashadilar va o‗z bilganlarini boshqalarga o‗rgatadilar. 
 Lug„at bilan ishlash (diktant
bilimlarni baholashning joriy nazorat shakli; odatda qisqa vaqt davomida o‗tkaziladi; 
o‗quvchilarning o‗tilgan atama va tushunchalarni bilish darajasini tekshirish uchun 
o‗tkaziladi; 
 Konferensiya 
Oraliq nazoratning bir turi bo‗lib, asosan chorak yoki yil davomida ma‘lum mavzular 
bo‗yicha mustaqil yozilgan ishlarning og‗zaki ma‘ro‗za ko‗rinishidagi taqdimoti. 
 Juft-juft muloqot 
Biror mavzu bo‗yicha yonma-yon o‗tirgan o‗quvchilarni o‗zaro muloqotga chorlash; o‗zaro 
fikr almashish va ularni ba‘zilarini tinglash; 
 
Ovozga qo„yish metodi 
Dars davomida bahsli vaziyatni keltirib chiqarish; yuzaga kelgan bahs munozarani boshqarish 
maqsadida, bahs yuritayotgan tomonlarning fikrlarini sinf bo‗yicha ovozga qo‗yish; har bir 
fikr bo‗yicha qarshi, rozi va betaraflarni aniqlash; tomonlarning dalillarini va fikrlarini 
tinglash; so‗ng yana ovozga qo‗yish; xulosalash; 
 «Charxpalak» usuli 
Mazkur metod guruhlarda ishlash usulining takomillashtirilgan ko‗rinishi bo‗lib, uning 
yordamida o‗quvchilar o‗rganiladigan material bo‗yicha ma‘lum bilimga mustaqil ega bo‗lish, 

25 
 
jamoa bilan ishlash malakasini ega bo‗lish, boshqalarni o‗qitish, axborot bilan almashish 
hamda jamao bo‗lib qaror qabul qilish ko‗nikmalariga ega bo‗ladi. 
 Bu uslub har qanday tushunchaga mumkin qadar aniqroq ta`rif topishga imkon beradi, 
talabalarga guruhlarda ishlashni, boshqalar fikriga quloq solishni va umumiy nuqtai nazardan 
ishlab chiqishni o`rgatadi. 
 
KEYS-STADI INTERAKTIV TA‟LIM METODI 
 
 
Keys-stadi  interaktiv  ta‘lim  metodi  sifatida  tinglovchilar  tomonidan  eng  afzal 
ko‗riladigan metodlar qatoriga kirmoqda. Ushbu texnologiya asosan farmatsevtika fanlaridan 
dars  beruvchi  o‗qituvchi  va  tinglovchilarning  umumiy  intellekual  va  kommunikativ 
salohiyatini rivojlantirishga qaratilgan. 
Buning sababi sifatida ushbu metod tinglovchilarga tashabbus bildirish, nazariy holatni 
o‗zlashtirishda  hamda  amaliy  ko‗nikmalarni  shakllantirishda  mustaqillikka  ega  bo‗lish 
imkoniyatini  berishida  ko‗rish  mumkin.  O‗z  navbatida  vaziyatlarning  analizi  (tahlili) 
tinglovchilarning  kasbiy  shakllanish  jarayoniga  kuchli  ta‘sir  o‗tkaza  olishi,  ularning  kasbiy 
jixatdan  ―ulg‗ayishiga‖  xizmat  qilishi,  ta‘lim  olishga  nisbatan  qiziqish  va  ijobiy 
motivatsiyaning  shakllantirishi  alohida  ahamiyatga  ega.  Keyslar  metodi  o‗qituvchining 
tafakkur  turi  sifatida,  alohida  paradigma  ko‗rinishida  gavdalanib,  ijodiy  salohiyatni 
rivojlantirish, noan‘anaviy tarzda fikrlash imkoniyatini beradi.  
 
“Keys metodi” ni  amalga oshirish bosqichlari 
 
Ish bosqichlari 
Faoliyat shakli va mazmuni 
1-bosqich:  Keys  va  uning  axborot 
ta‘minoti bilan tanishtirish 

  yakka tartibdagi audio-vizual ish; 

  keys bilan tanishish(matnli, audio yoki media 
shaklda); 

  axborotni umumlashtirish; 

  axborot tahlili; 

 
muammolarni aniqlash 
2-bosqich:Keysni  aniqlashtirish  va 
o‗quv  topshirig‗ni belgilash 

  individual va guruhda ishlash; 

  muammolarni dolzarblik ierarxiyasini aniqlash; 

  asosiy muammoli vaziyatni belgilash 
3-bosqich: 
Keysdagi 
asosiy 
muammoni  tahlil  etish  orqali  o‗quv 
topshirig‗ining    echimini  izlash,  hal 
etish yo‗llarini ishlab chiqish 

  individual va guruhda ishlash; 

 
muqobil echim yo‗llarini ishlab chiqish; 

 
har  bir  echimning  imkoniyatlari  va  to‗siqlarni 
tahlil qilish; 

  muqobil echimlarni tanlash 
4-bosqich: 
Keys 
echimini  
shakllantirish va asoslash, taqdimot.  

  yakka va guruhda ishlash; 

 
muqobil 
variantlarni 
amalda 
qo‗llash 

26 
 
imkoniyatlarini asoslash; 

  ijodiy-loyiha taqdimotini tayyorlash; 

  yakuniy  xulosa  va  vaziyat  echimining  amaliy 
aspektlarini yoritish 
 
 
 
VI.NAZARIY MATERIALLAR 
 
1-  AMALIY MASHG`ULOT: FONETIKA Lotin tili alifbosi. Unli   harflar. “y” 
harfining qo„llanilishi. Diftonglar. Undosh harflar 
 
1-§. Lotin tili alifbosi 
     Lotin tili alifbosida 25 ta harf bor. 
 
Bosma 
harflar 
Nomi 
 
O„zbekcha 
muqobili  
Bosma 
harflar 
Nomi 
O„zbekcha 
muqobili 
А а 
а 
а 
N n  
en 

В в 
be 

О о 
о 
о 
С с 
se 
s yoki  k 
Р р 
pe 

D d 
дe 
д 
Q q 
ku 
u  bilan birga 
[кv] 
E e 


R r 
er 

F f 
ef 

S s 
es 

G g 
ge 

T t 
te 

H h 
g`e 
o`zbekcha g` 
yoki  h 
U u 


I i 


V v 
ve 

J j 
yot 

X x 
iks 
ks 
K k 
kа 

Y y 
ipsilon 

L l 
el 

Z z 
zeta 
z yoki s 
M m 
еm 

 
 
 
 
2- §.  Unli harflar 
 
Lotin tilida 6 ta unli harf bor. 
A a   unli  harfi [a] deb talaffuz qilinadi:  
   amarus [  amarus] - achchiq 
   ana [ana] - teng miqdorda 
E e   unli  harfi [e] deb talaffuz qilinadi:  
   gemma [gemma] - kurtak 
   gelatina [gelatina] - jelatin 
O o  unli  harfi [o] deb talaffuz qilinadi: 
   odor [odor] - hid, is 
            os [os]-suyak 
I i  unli  harfi [i] deb talaffuz qilinadi: 
             internus [internus] - ichki 
             infans [infans]-bola, go‗dak 
U u   unli harfi [u] deb talaffuz qilinadi: 
                       unus [unus] - bir 

27 
 
             utilis [utilis] - ishlatishga yaroqli 
Y y  unli harfi [i] deb talaffuz qilinadi: 
             Amygdalus [amigdalus]- bodom 
            polyvitamina [polivitamina] - polivitamin. 
 
 
 
 
3-§. «y» harfining qo„llanilishi 
 
« harfi yunon tilidan o‗zlashtirilgan so‗zlarda old qo‗shimcha, o‗zak va 
 qo‗shimcha  sifatida  uchrashi  mumkin.  Shuning  uchun  quyidagi    old  qo‗shimcha,  o‗zak  va 
qo‗shimchalarni esda saqlash kerak.       
 hyper - yuqori, ko‗proq; hypertonia - qon bosimining ko‗tarilishi  
       hypo - past, kamroq; hypotonia - qon bosimining pasayishi 
       oxy - taxir; Oxygenium  - kislorod 
       hydr - suv; Hydrogenium – vodorod 
       pyr - issiqlik; Antipyrinum - antipirin 
       poly - ko‗p; polyvitamina - polivitamin 
       glyc - shirin; Glycerinum-glitserin    
       myc- qo‗ziqorin; Biomycinum – biomitsin. 
 
4-§. Diftonglar 
 
     Ikkita  turli  unli  harflarning  bir  bo‗g‗in  yoki  bir  harf  sifatida  talaffuz  etilishiga  diftong 
deyiladi.  
     Lotin tilida 4 ta  diftong bor: 
 «au» diftongi [au] deb o‗qiladi.  
Masalan: auris [auris] - quloq 
                            auscultare [auskultare] - eshitmoq 
     
 «eu» diftongi [eu] deb o‗qiladi. 
Masalan: Eucommia [eukommia]- evkommiya 
                            Eucalyptus [eukaliptus] - evkalipt 
 «ae» diftongi [e] deb o‗qiladi. 
Masalan: aeger [eger] - bemor, kasal 
                            Crataegus [krategus] - do‗lana 
 «oe» diftongi  [e] deb o‗qiladi. 
Masalan: Foeniculum [fenikulum] - ukrop, fenxel      
                oedema [edema] - shish      
   Agar ae va oe diftonglarida  e  harfining ustiga ikki nuqta qo‗yilgan bo‗lsa,  u holda har bir 
harf o‗zining alohida  tovushini  ifoda etadi. 
                  oё [oe] – Aloѐ [aloe]- aloy, sabur 
                               [ae] - aѐr [aer]- havo.  
 
5-§. Undosh harflar 
 
Bb – harfi [b] deb talaffuz qilinadi: basis – asos, negiz. 
    Cc – harfi ikki tovush [s] va [k]ni  ifoda etadi. Agar  harfi ae,oe  diftonglari, e, i, y  unli 
harflari oldida tursa  [s]  deb o‗qiladi.  
     Masalan:  cito [sito] - tez 
                       cera [sera]-mum 

28 
 
                       cyclus [siklus]-sikl 
                       coeruleus [seruleus] - ko‗k 
    Agar c  harfi  a, o, u  unlilari va undosh harflar oldida yoki so‗z oxirida tursa      [k] deb 
o‗qiladi. 
     Masalan:  creta  [kreta] - bo‗r 
                       сarbo [karbo] - ko‗mir 
                       cucurbita [kukurbita] - oshqovoq 
                       lac [lyak] – sut 
 
 
[s]  agar ae, oe, e, i, y  dan oldin  kelsa 
 
 С 
[k]  a, o, u  unlilari va undoshlardan  oldin; 
        so‗z oxirida kelsa 
 
 
   Dd – harfi [d] deb talaffuz qilinadi: da - ber.  
  Ff –  harfi [f] deb talaffuz qilinadi: folium - barg. 
  Gg – harfi [g] deb talaffuz qilinadi: glandula- bez.  
      H h - harfi o‗zbekcha [g‗] harfi singari talaffuz qilinadi.  
       Masalan: herba [g‗erba] - o‗t, yer  ustki qism 
                                homo [g‗omo] - odam, kishi. 
      J j - harfi  a, o, e, u  unli  harflari  bilan  birgalikda  quyidagicha o‗qiladi: 
                        jo [yo] - jocus [yokus] - hazil 
                        ja  [ya] - janua [yanua] - eshik 
                        ju [yu]- juniperus [yuniperus] - archa 
                                je [ye] - jecur [yekur]- jigar. 
       
        Yunon  tilida j harfi  bo‗lmaganligi  sababli yunonchadan o‗tgan so‗zlarda j harfi o‗rniga 
I, i harfi yoziladi: 
                             Iodum [iodum] – yod. 
        Shuning uchun iod- o‗zakli murakkab so‗zlar I harfi bilan yoziladi. ‖yod‖ so‗zining 
xalqaro kimyoviy belgisi I.  
                             Iodolipolum [iodolipolyum] – yodolipol 
                             Iodoformium [iodoformium] –yodoform. 
      K k - harfi  [k] tovushini beradi, lekin bu harf  tibbiy lotin tilida  kam qo‗lla- niladi: 
                        Kalium [kalium] - kaliy 
                                    Keratinum [keratinum] - keratin. 
       Ll - harfi yumshoq talaffuz qilinadi: 
                         mel [mel] - asal 
                                 lac [lyak]- sut. 
       Mm – harfi [m] deb talaffuz qilinadi: magister - o‗qituvchi. 
       Nn – harfi [n] deb talaffuz qilinadi: niger - qora. 
       Pp – harfi [p] deb talaffuz qilinadi: Piper - qalampir. 
       Rr – harfi [r] deb talaffuz qilinadi: ruber - qizil.   
       S s -  harfi  ikki tovushni [z] va [s]ni ifodalaydi. Agar  harfi  ikki   unli harf o‗rtasida 
yoki har qanday bir unli bilan m yoki n  harflari  o‗rtasida  kelsa [z] deb,  boshqa  hollarda   
[s]   deb    o‗qiladi. 
             Masalan:  dosis [dozis]-doza 
   
                   Rosa [roza] - na‘matak 

29 
 
                                       mensis [menzis] - oy 
                                        reumatismus [reumatizmus]-revmatizm  
                                        Solanum [solanum]-ituzum 
 
 [z]    unli + s + unli; 
          unli + s + m  yoki  n   
                         m  yoki  n+s+ unli 
                       [s]    boshqa  hollarda 
 
 
       
       Tt – harfi [t] deb talaffuz qilinadi: tuber [tuber - tuganak. 
       Vv – harfi [v] deb talaffuz qilinadi: vitrum – kichkina shisha ididsh. 
       X x - harfi [ks] tovushini beradi: 
                         pix [piks] - smola, qatron 
                         faex [feks] - xamirturush. 
       Z z -harfi yunonchadan o‗zlashtirilgan so‗zlarda uchraydi va [z]   deb talaffuz qilinadi: 
                    rhizoma [rizoma] - ildizpoya 
                    Glycyrrhiza[glitsiriza] - qizilmiya, shirinmiya.  
       Lekin zincum so‗zida z harfi  [s] deb o‗qiladi: 
                     Zincum [sinkum] - rux. 
 
2 - AMALIY MASHG`ULOT: Harf birikmalari va qo„sh undoshlarning o„qilishi.    
     Digraflar      
6-§. Harf birikmalari va qo„sh undoshlarning o„qilishi 
 
 qu - harf birikmasi unli harf oldidan kelganda [kv] deb o‗qiladi: 
           aqua [akva]- suv 
           Quercus [kverkus] - dub, eman 
 ngu - harf birikmasi  unli  harf  oldidan kelganda [ngv] deb o‗qiladi: 
            unguentum [ungventum] - surtma 
            lingua [lingva] - til  
 su - harf birikmasi a,e  unli harflari oldidan  kelganda [sv] deb  o‗qiladi:  
            suasor [svazor]-maslahatchi  
        Qolgan hollarda esa [su] deb o‗qiladi:             
                        suillus [suillus] - cho‗chqa  - i (-si) 
  ti -  harf birikmasi unli harf oldidan kelganda [si] deb o‗qiladi: 
           solutio [solutsio] - eritma 
           injectio [inyeksio] - in‘yeksiya 
       ti - harf birikmasi x undosh harflaridan keyin kelsa [ti]  deb  o‗qiladi: 
           mixtio [mikstio]- aralashma 
           combustio [kombustio] - kuyish  
  sch - harf birikmasi [sx] deb o‗qiladi: 
           Schizandra [sxizandra]- limonnik. 
 Lekin lotin tiliga boshqa tillardan o‗tgan so‗zlarda bu harf birikmasi [sh] deb 
o‗qiladi:  
           Schostakovsky [shostakovskiy] - Shostakovskiy. 
7-§. Digraflar 
 
Digraf    deb  ikkita    undosh  harf  birikmasining  bitta  tovush  singari  talaffuz    etilishiga 
aytiladi.  

30 
 
Lotin tilida 4 ta digraf bor. Har bir digrafda h harfi mavjud. 
ch - digrafi [x] deb talaffuz qilinadi: 
                    Chininum [xininum] - xinin 
                    charta [xarta] – qog‗oz 
    ph - digrafi [f] deb talaffuz qilinadi: 
                      pharmacologia [farmakologia] - farmakologiya 
                  Morphinum [morfinum] - morfin 
rh - digrafi  [r] deb talaffuz qilinadi: 
                   Rhamnus [ramnus] - tog‗jumrut 
                   rhizoma [rizoma] - ildizpoya  
th -  digrafi [t]  deb talaffuz qilinadi: 
                   Mentha [menta] - yalpiz 
                   Thermopsis [termopsis]- termopsis. 
 
Eslab qoling!   
 
1.  [f]  tovushini  lotincha  sozlarda    f    harfi,  yunonchadan  otgan  sozlarda  ph  digrafi,  [t] 
tovushini lotincha sozlarda t harfi, yunonchadan otgan sozlarda th digrafi, [r] tovushini 
lotincha sozlarda r harfi, yunonchadan otgan sozlarda rh digrafi ifodalaydi. 
2. Kimyoviy preparatlar nomlarida qollaniladigan yunoncha soz yasaydigan 
qoshimchalarning yozilishini eslab qoling: 
-meth- (methylium) - metil 
                                             -aeth- (aethylium) - etil 
                                            -phen- (phenylium) - fenil 
                                             -thi (theion) - oltingugurt 
                                            -chlo(r)- (chlorum) – xlor. 
 
3 -AMALIY MASHG`ULOT: So„zlarning bo„g„inlarga bo„linishi. Bo„g„inlarning                                                                    
              cho„ziqlik  va qisqalik qoidalari. Urg„u  
 
 8-§. So„zlarning bo„g„inlarga bo„linishi 
 
      Lotin tilida o‗zbek tilidagidek so‗zlar bo‗g‗inlarga bo‗linadi. So‗zda qancha   unli harf  
bo‗lsa, shuncha bo‗g‗in bo‗ladi.  
Masalan: Сu-cur-bi-ta; Cha-mo-mil-la.  
      Tovushlar cho‗ziq va qisqa talaffuz qilinadi. Tovushning cho‗ziqligi harf  
ustiga to‗g‗ri chiziqcha, qisqaligi esa yarim oy shaklidagi belgi qo‗yib belgi- 
lanadi: ā ă, ō ŏ ē ĕ. 
      Tovush va bo‗g‗inlarni  uzun yoki qisqaligini to‗g‗ri aniqlay bilish urg‗uni  
 ( ' ) qo‗yish uchun kerak. 
       Cho‗ziq  unli  tovushli bo‗g‗in - cho‗ziq bo‗g‗in,   qisqa unli  tovushli bo‗- 
g‗in - qisqa bo‗g‗in hisoblanadi. 
 
9-§. Bo„g„inlarning cho„ziqlik  va qisqalik qoidalari;  Cho„ziqlik qoidasi 
 
1. Agar bo‗g‗inda diftong bo‗lsa, o‗sha   bo‗g‗in doimo  cho‗ziq bo‗ladi: 
 Cratāēgus 
2. Agar unli harf ikki yoki undan ortiq undosh harflar oldida kelsa, shu  bo‗- 
    g‗in cho‗ziq o‗qiladi:  
                      tabulētta 
3. x yoki undosh harflari oldida kelgan unli tovush cho‗ziq o‗qiladi:              

31 
 
                       Glycyrrhīza 
4. in, ur, at, ar, ut, os, al qo‗shimchali  bo‗g‗inlar cho‗ziq o‗qiladi:     
                        vitamīnum, tinctūra, nitrātis, gelatinōsis. 
  
Qisqalik qoidasi 
 
1. Unli  harf oldidan unli harf kelsa, bu bo‗g‗in qisqa o‗qiladi:       
                                         injectĭo  
2. Digraflar oldida kelgan unli harf qisqa o‗qiladi:  
                                         Arăchis  
3. ol, ul, ib, id, il harf birikmalari  bo‗lgan bo‗g‗in qisqa o‗qiladi:  
                                        fluĭdus, pilŭla, solubĭlis 
4. b, p, d, t,   harflari r yoki   harflari  bilan birikib  kelganda bu harf birik- 
malaridan oldin turgan unli harf qisqa o‗qiladi: 
                                        Ephĕdra, vertĕbra  
5. h harfi oldida kelgan unli qisqa talaffuz qilinadi:  
                                         extrăho. 
10-§. Urg„u  
  
   Lotin  tilida  urg‗u  so‗zning  oxiridan  ikkinchi  bo‗g‗ini  cho‗ziq  bo‗lsa,  o‗sha  bo‗g‗inning 
unli tovushiga tushadi. Agar so‗zning ikkinchi bo‗g‗ini  qisqa bo‗lsa,  urg‗u so‗zning oxiridan 
uchinchi bo‗g‗indagi  unli tovushga tushadi.   
       ex – trác-tum 
       ver - těb - ra 
        co - la - tú - ra 
        pí - lŭ – la.  
 
Ikki bo‗g‗inli so‗zlarda urg‗u hamisha so‗zning ikkinchi bo‗g‗iniga tushadi. 
                  cí-to. 
    
  
4-AMALIY MASHG`ULOT: So„z  turkumlariFe„l. Fe„l  negizi. Fellarning buyruq 
mayli                               
 
11-§. So„z  turkumlari 
                So‗zlarning ma‗no va grammatik jihatdan o‗hshashliklariga ko‗ra ayrim leksik-
grammatik turlarga bo‗linishi natijasida hosil bo‗lgan guruhlarga so‗z turkumi deyiladi. 
Lotin  farmatsevtika  atamashunosligida  (terminologiyasida)  quyidagi  so‗z  turkumlari  
ishlatiladi
1
: 
1. substantivum – ot 
2. adjectivum –sifat 
                        3. pronomen – olmosh 
                        4. numerale – son 
5. verbum – fe‗l 
6. adverbium – ravish 
7. praepositio – old qo‗shimcha (ko‗makchi) 
8. conjunctio – bog‗lovchi 
9. interiectio – undov 
                       10. 
Download 29.66 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   25




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling