O'zbekiston respublikasi xalq ta'lim vazirligi ajiniyоz nomidagi nukus davlat pedagogika


Uzoq  yo`l  yurib,  ham  jismon,  ham  ruhan  charchagan  ota,  No`’monni


Download 0.62 Mb.
Pdf ko'rish
bet10/10
Sana05.04.2017
Hajmi0.62 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Uzoq  yo`l  yurib,  ham  jismon,  ham  ruhan  charchagan  ota,  No`’monni 

ko`rib  butun  charchoqlarini  esidan  chiqarib  yubordi.  Butun  jismi  bilan, 

quvonchu  tashvishlari  bilan  unga  talpindi.  Biroq  u  otaningquvonchini, 

xursandchiligini cheksiz hajonini sezishni, tushunishni  xohlamaydi. 

-Nazarov,  xo`sh?  Keling?  -  Sulaymon  ota.  -  Xo`shingnimasi?  Meni 

tanidingmi?  -  Nazarov,  Kimsiz?  Yo`q  tanimadim.  –  Sulaymon  ota:  -

Barakalla. O`zimam tanimaysan deb o`ylovdim. Men seni tanidim». 

Sulaymon  otaningxatti-harakatlarini  erinibgina,  mensimay  ko`zatib 

turgan  Nazarov,  otani  tanimaslikka  harakat  qiladi,  uni  bag`riga  bosib, 

o`zini  tiyolmay  yig`layotgan  bosh  qahramonga  «o`zingizni  bosing»  deb 

buyruq beradi. O`zini yig`idan to`xtatolmagan ota «qanday bosay, o`g`lim?! 

O`ttiz  yil        kutdim  seni,  Yo`lingda  ko`zlarim  to`rt  bo`ldi.  Ko`rmay  o`lib 

ketamanmi qo`rquvdim, Zebi xolangga o`xshab. - Zebi xola kim? -Sulaymon 

ota:  -  Ko`zingaytib  turibdi,  qo`rqib  ketding.  qo`rqma.  qari  bo`lsam  ham, 

hali birovga tashvishim tushgani yo`q. Esingdami, urushga ketayotganingda 

menga ikkita qo`y tashlab ketuvding. Nazarov: - qo`y?. Sulaymon ota; -Ha. 

Ikkita  hisori  qo`y.  Nazarov:  -E,  bo`ldi,  bo`ldi.  Esimga  tushdi.  Xo`sh?. 

Sulaymon  ota:  -  SHu  qo`ylar  to`rt  yuztaga  etdi.  Nazarov:  -  To`rt  yuzta?» 

Qo`ylarningdaragini  eshitgan  No`’monjon  endi  butunlay  o`zgaradi,  «Obbo 

otaxon-ey. . . Obbo siz-ey! Qo`ylar hech xayolimga  kelgani yo`q. Lekin ana 

boraman,  mana  boraman  bilan  vaqt  o`tib  ketarkan,  shuncha  yil  o`tib 

ketibdi. 

Lekin 

baribir 

borardim. 

Sizni 

bir 

ko`rib 

kelardim.» 

Qo`ylarningto`rt yuztaga etganligini eshitgan No`’monjon otaga soxta iltifot 

qilishiga  utadi.  No`’monjon:  -  Ota!  To`xtang!.  Sulaymon  ota:  -  Men  senga 

ota emasman, O`sha o`ttiz yil oldin meningoldimdan urushga ketgan yigitga 

otaman. Bu dunyoda ham, u dunyoda ham. Senga emas». 

O`ttiz  yil  bolam  deb,  qalbiningengtubida  asrab  kelgan,  uningxayollari 

bilan,  uningiztiroblari  bilan  ko`milib  shagan  Sulaymon  uchun  bir  lahzada 

hammasidan judo bo`lib qolish oson ish emas edi. 

Ma’lumki,  dramada  qahramonningo`ziga  xosligini  belgilashda  remarka 

muhim va asosiy omil hisoblanadi. Bu borada SH, Boshbekov asarlari qqol 

misol  bo`la  oladi.  Uning«Temir  xotin»  nomli  jiddiy  komedisiningbosh 

qahramoni  Qo`chqorningxarakter  sifatida  shaklanishida remarka  katta  rol 

o`ynaydi,  Qo`chqorningshash  sharoitiningqanday  ekanligi,  u  haqidagi 

dastlabki  xarakteristika  drama  boshida  berilgan  remarkada  beriladi: 

«Qishloqdagi  oddiy  kamtarona  hovli.  To`g`rida  bir  necha  ustunli 

peshayvon,  o`ngda  pastgina  peshayvon  ko`cha  eshik,  oldiroqda  yog`oyach 

karovat.  Sahnadagi  har  bir  jihoz,  har  bir  buyumda  nimadir  etishmaydi. 

Eshik  deraza  romlari  rmi  bo`lgan,  qolganiningrangi  o`chib  ketgan, 

yog`oyach karovatningbitta og`i yo`q. O`rniga g`isht terib qo`yilgan, ko`rpa 

yostiqlarga  moq  tushgan,  piyolalarninglabi  o`chgan  yoki  chegaralangan, 

choynakningjumragiga tunika kiygizilgan va hakoza». 

Keltirilgan 

remarkadan 

bosh 

qahramonningshash 

sharoiti, 

uy 

jihozlariningko`rimsizligi, 

tunu 

kun 

mehnat 

qilsa 

ham 

xshi 

shamaganligining guvohi bo`lamiz. 

Holat  tasviri  remarkasida  bosh  qahramon  faoliyatidagi  holat 

tasvirlanadi.  Bu  remarkani  bosh  qahramon  obraziningshakllanishida 

ahamiti katta bo`ladi. Qo`chqorningdastlabki harakatlari, ’ni tomashabinga 

qinlashish  jarayonidagi  uningkayfiti  muallifningdastlabki  remarkasida 

amalga    oshiriladi.  Avvaliga  Alomatninggaplariga  mensimay  qarayotgan 

Qo`chqor,  endi    o`zini  boshqarolmay  qoladi,  Ta’sirlanib  ketadi. 

Alomatning:  «qalbingizningunutilib  ketgan,  o`zingiz  ham  bilmaydigan,  alla 

qaysi  burchaklarida  miltillagan  ushoqqina  norozilikdan  qo`rqasiz»,  -  deb 

aytgan  gapi  Qo`chqorni  cho`chitib  yuboradi.  CHunki  u  temirdan  bunday 

gaplar 

chiqishini 

sira 

kutmagan 

edi. 

Alomatningbu 

gaplarida 

Qo`chqorningarmoni-fojeasi  yotadi.  Qor  endi  chidolmaydi,  sira-sira  toqat 

qilolmaydi,  Alomatningkeyingi  gaplarini  hajon  bilan    kutib  turgan 

Qo`chqor  qalbidan  sizib  chiqayotgan  ko`z  yoshlarini  shirishga  urinadi. 

Muallif  aynan  shu  vazitni  «ko`zlarida  yosh  o`ynab»  remarkasi  bilan 

tasvirlaydi. 

«Ko`zlarida 

yosh 

o`ynab» 

remarkasida 

bosh 

qahramonningichki  iztirobi,  alami,  erkak  kishiningayol  oldidagi  erga 

urilayotgan  g`ururi  ifodalangan.  Qo`chqorningruhiy  kechinmalari  muallif 

tomonidan  berilgan  remarkada  o`ta  ta’sirli  ifodalangan.  Dramatizmni 

kuchaytirish  uchun  muallif  remarkasi  katta  ahamitga  ega.  «Baralla 

yig`lagancha,  oyok  ostidagi  shiqlarni  zarb  bilan  tepib,  yosh  bolaga  o`xshab 

engashib  yig`laydi.  Alomatningelkasidagi  qizil  mikrosxemani  oldida- 

qo`shni hovli tomon otib yubordi». 

Qo`chqorningfojiasi avvalo umrini behuda o`tkazgani, tunu kun mehnat 

k;ilib  biror  kun  ro`shnolik  ko`rmaganidadir.  Muallif  ushbu  komedini  tom 

ma’nodagi tragik  komedi deyishga haqli. CHunki Qo`chqorningbutun orzu 

va  umidlari  Alomatninggaplaridan  so`ngchilparchin  bo`ldi.  U  o`z  hayotini 

ma’nisiz  ekanligini  his  qildi.  Bu  nafaqat  Qo`chqorning,  balki  minglab 

«Qo`chqorlar»ningham fojiasidir. 

Navbatdagi  qo`yilgan  mikrosxema  Qo`chqorningfig`oyanini  ko`kka 

chiqardi. CHunki uningto`g`risida turgan robot ayol bosh qahramonningna 

ko`z  yoshi,  na  alam,  na  qayg`usi  bilan  ishi  bor!»  Alomat  (kuylab)  «na 

o`ynalik,  na  kuylaylik,  iqbolimiz  porloq  ekan  davron  suraylik.  Iqbolimiz 

porloq  ekan,  davron  suraylik!  (To`xtovsiz  aytaveradi).  Alomat  aytgan 

qo`shiqningmazmunidagi 

«Iqbolimiz 

porloq 

ekan» 

jumlasida 

Qo`chqorningbaxtsizligi, 

«davron 

suraylik» 

jumlasida 

esa 

fojeasi 

mujassamlashgan.  SHuninguchun  Qo`chqorni  na  nasihat,  na  maqtov,  na 

yig`i tinchlantiradi. U qaysar boladek hech narsaga ko`nmaydi. 

70-80  yillar  o`zbek  dramaturgiyasida  yaratilgan  qator  asarlar  o`zbek 

xalqini  mustaqillikka  ma’naviy  jihatdan  tayyorlashga  xizmat  qildi  va 

ulardagi  qator  qahramonlar  kitobxonlar  ongida  va  teatr  sahnasida  hamon 

shab kelmoqda. 

Mustaqillikdan  keyingi  yillarda  dramaturgiyamizda  nigicha  qarashlar  va 

milliy qadritlarni aks ettiruvchi asarlar yaratildi. Xususan, «CHimildiq», «Kuyov», 

“Qirmizi  olma”,  “Superqanona”  singari  komedilarda  o`zbekona  ruh  kuchli. 

«CHimildiq»  dramasida  asosan  o`zbek  udumlari  va  urf-odatlari  haqida  bayon 

etiladi.  Asar  xalqimiz  ruhiga  mosligi  tufayli  ham  kitobxonlar  tomoshabinlar 

e’tiborini tortdi. Qisqa vaqt ichida bu drama asosida badiiy filg’m ham ishlandi.  

Davrimizningijtimoiy-siyosiy  voqealari  bilan  bog`liq  dramalar  ham 

ko`pchilikka  ma’qul  bo`lmoqda.  Hamid  G`ulomning  «Bir  million  fojeasi», 

Odil 

YOqubovning«Bir 

qasr 

fojeasi» 

dramalarida 

bugungi 

hayotimizningayrim 

qirralari 

 

aks 

etdi. 

 

Umuman 

olganda 

adabiyotningdramaturgiya  sohasida  unchalik  ko`p  asarlar  yaratilmagan 

bo`lsada  yuqoridagi  dramalarda  davrimiz  davr  harakteri  o`z  ifodasini 

topolganiga maqtovga loyiqdir.  

TEKSHIRISH SAVOLLARI: 

1.

 

Hozirgi o`zbek dramaturgasiningumumiy ahvoli qanday?  

2.

 

Bugungi  kun  o`zbek  dramaturgiyasida  ma’naviy-axloqiy  masalalar 

qanday yoritilpti? 

3.

 

O`.Umarbekov dramalariningo`ziga xosligi nimada?  

4.

 

SH.Boshbekov dramalariningngiligi nimada?  

5.

 

Dramada bosh qahramonningo`rni va ahamiti qanday? 

 

ADABIYOTLAR: 



1.

 

 U.Normatov,  H.Boltabev.  ngi  nazariy  tamoyillar.  “Jahon  adabiyoti” 

jurnali. 2008 yil. Mart.154-163-betlar. 

2.

 

X.Abdusamatov. Teatr tanqid ko`zgusida. T„ «Fan» 1993 yil. 

3.

 

S.Aliev,    O`zbek  dramaturgiyasida  ngi    uslubiy    izlanishlar. 

«O`zbek tili va adabiyoti» 1993 yil, 1--son, 15-bet. 

4.

 

B.Imomov. Dramaturgiyak mahorat sirlari. T., 1991 yil,. 

5.

 

T.Islomov. Tarix va sahna. T., 1998 yil. 

6.

 

O`zbek dramaturgiyasi tarixi. T., 1995 yil. 

7.

 

M.Qo`shjonov.  Dramaturgiyayamizdagi  yangi  sahifa.  «O`zbekiston 

adabiyoti va san’ati» 1996 yil 31 may. 

Katalog: lektions -> ozbek%20adabiyoti -> O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> O'zbekiston respublikasi xalq ta'lim vazirligi ajiniyоz nomidagi
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Navoiyshunoslik
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Chet el adabiyoti tarixi
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> O`zbekiston respublikasi xalq ta`limi vazirligi ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> O’zbеk аdаbiyoti kаfеdrаsi
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika

Download 0.62 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling