O'zbekiston respublikasi xalq ta'lim vazirligi ajiniyоz nomidagi nukus davlat pedagogika


kamchilik,  etishmovchilik  yo`q,  ro`zg`oyari  oddiy.  Lekin  shu  odam  bir


Download 0.62 Mb.
Pdf ko'rish
bet8/10
Sana05.04.2017
Hajmi0.62 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

kamchilik,  etishmovchilik  yo`q,  ro`zg`oyari  oddiy.  Lekin  shu  odam  bir 

hodisa  sabab  bo`lib  o`zgarib  qoladi.  O`ziningjoniga  qasd  qiladi.  Ammo  bu 

uni  bezorilar  kaltaklagani-yu,  kasalxonada  yotib  chiqqani  va  shundan 

keyingi  g`alvali  mojarolar  tufayli  emas,  balki  o`zining«turish-turmushini, 

atrofidagi 

odamlarningunga 

munosabatini 

chuqurroq 

o`ylab 

ko`rganidandir.  O`zidan,  shash  tarzidan  noroziligi  oqibati  shunday 

kamsuqum,  be’zor  halol  odamni  o`zgartiradi.  U  o`ziga  qarshi  o`zi  isyon 

qiladi. Ana shu o`zgarishningildizini ochish qissaningmohitini tashkil qiladi. 

Bu  borada  yozuvchi  shunday  yozadi:  «Elchiev  bu  hisobda  alam-nadomat 

bilan  shunga  amin  bo`ladiki,  qashshoq,  zavqdan  bebahra  shadi.  Jo`ngina 

ro`zg`oyarlik!  Oddiy  qumursqacha  tirikchilik  g`ami!  Kunim  o`tib  turibdi-

ku,  qornim  to`q,  ustim  but-ku,  deb  yuraveribdi-Ko`ngil  to`qligini  o`ylab, 

ham ko`rmabdi. Axir odam kun sanamoq, chun keladimi bu dunyoga? Esiz 

umr! Bunday g`aribgina, g`imirsib kun kechirgandan kechirmagan afzal! 

na  shunga  iqror  bo`ldiki,  hayotdan  qo`rqib  shabdi.  Avvaliga  xotinini, 

topgan  baxtini  o`ylab  qo`rqibdi,  keyin  bola-chaqasini  o`ylab  qo`rqibdi, 

kattarok,  bir  ishga  bel  bog`lagani  jurhati  etmabdi,  ikkilanibdi, 

hadiksirabdi. Boriga shukur qilib, qanoat qilib shayveribdi, intilmabdi». 

Elchiev  o`z-o`zi  bilan  kurashlardan,  uzoq  qiynalishlaridan  so`ngshu 

falsafani tushunib etadi. 

Ma’lumki,  mustaqillik  qo`lga  kirguncha  bo`lgan  davrda  yozilgan  ilmiy 

ishlar  va  badiiy  asarlarda  milliy  ozodlik  kurashchilari  obrazlari  odamlar 

tinchini  buzuvchi  va  xalq  xo`jaligiga  juda  katta  zarar  keltiruvchi,  xotin-

qizlarningnomusini bulg`oyavchi, tutgan ishiningderli barchasi yovuzlikdan 

iborat  kimsalar  qilib  tasvirlangan.  80-yillarningo`rtalarida  yuzaga  kelgan 

qayta  qurish  siyosati  va  SSSRningparchalanib  ketishi  tufayli  yillar 

davomida  xalqdan  sir  tutilib  kelingan  tarixiy  hujjatlarni  o`rganishga  va 

yoritishga  imkon  tug`diradi.  Oqibatda  ko`p  narsa  oydinlashadi.  Jumladan, 

milliy-ozodlik  harakatiningyuzaga  kelishi  va  ularningaslida  kimligi  ochib 

berildi. Bu narsa asarlarda ham o`z ifodasini topa boshladi. YOsh yozuvchi 

Bahodir  Murod  Alining«Ko`kto`nliklar»  qissasi  shulardan  biridir.  qissa 

Hayotiy jarayonningmumkin qadar aslida qanday bo`lsa, shunday yoritgani 

va yozuvchilik mahorati bilan ajrab turadi. Xo`sh, bu nimalarda ko`rinadi? 

Birinchidan,  asarda  voqelik  emas,  inson  qismati,  taqdiri,  uningdard  va 

alami  tasviri  etakchilik  qilishi;  ikkinchidan,  insonningruhiy  olami  tuyg`usi, 

tortgan  iztirobi,  dunyoqarashi  samimiylik  va  katta  insoniy  dard  bilan 

inkishof  qilinishi;  uchinchidan,  insongasinfiy  yondoshishdan  holi  inson 

sifatida  qarashi  va  bor  nuqson  hamda  fazilatlari  ila  tasvirlanishi; 

to`rtinchidan,  kasal  mohiti  tarixiy  nuqtai  nazardan  to`g`ri  yoritilishida 

ko`rinadi. 

Qissa  voqealari  uchta  etakchi  qahramon  faoliyati,  qismati  asosiga 

qurilgan.  Bular  milliy-ozodlik  kurashchilariningrahbarlari  -  Asqaralibek, 

SHomirzabek  va  qizillar  yo`lini  tutgan  mulla  Jaloliddin.  Bu  uch  obraz 

faoliyati  va  ular  bilan  bog`liq  bo`lgan  shaxslar  xatti-harakati  uch  olamni 

tashkil qiladi. Lekin shunga qaramay bu olamlar xlitlikka ega. 

Qissa  voqeasi  Asqaralibekni  xiyonat  tufayli  qo`lga  olinib,  to`laga 

tashlanganidan  boshlanadi.  Asar  syujeti  esa  Asqaralibek  xotirasi  asosiga 

qurilgan,  xotira  quruq  bayon  qilinmaydi,  balki  tasvirlanadi.  Tasvir 

voqealari  esa  Asqaralibekningruhiy  dunyosini  inkishof  qilishga,  qismati  va 

fojiasiningmohitini  ochishga  yo`naltirilgan.  Oqibatda  syujet  rivojida 

Asqaralibek  kishi  ko`z  oldida  ulug`lashib  boradi.  CHunki  uningo`z  xatti-

harakati va hayotiy hodisalar hamda jarayondan chiqargan xulosalari katta 

falsafiy  umumlashmaga  ega  bo`lib,  vatan  taqdiri  va  milliy  qadritlar 

mohitini anglashga imkon beradi. 

Ma’lumki,  fosiqlar  dunyosi  va  tubanlikningasosi  iymonsizlikdir,  Biz 

kechagi  70  yillik  hayotimizgp  nazar  solar  ekanmiz,  buninghaqiqatligini 

chuqur  anglaymiz.  CHunki  sosialistik  jamit  deb  atalgan  tuzumda  kishini 

iymonli  qiladigan  qadritlarga  -  diniga,  azaliy  urf-odatlariga,  milliy  ruhitga 

hujum qilingan edi. Oqibatda odamlar bo`g`izigacha iymonsizlik botqog`iga 

botdi, ayniqsa, keyingi 30 yil ichidagi avlod. Lekin har qanday adolatsizlik, 

diyonatsizlik  jamitida  ham  go`zal  xilqatlar,  insoniylik  yo`qolmaydi. 

SHundaylarningsharafiga  ezgulik  hamisha  g`oyalibdir.  YOsh  yozuvchi 

Jamila  Ergashevaning«Zubayda»  nomli  qissasi  xuddi  shu,  g’ni  qalbdagi 

og`riqqa bag`ishlanganligi bilan muhimdir. 

Qissa  ngi  tamoyil  yo`nalishida  yozilgan.  Unda  totalitar  tuzum  paytida 

chop 

etilgan 

ko`pchilik 

asarlardagi 

kabi 

qahramonlari 

o`sha 

davrningetakchi  mafkurasi  izmida  harakat  qilmaydi,  ularningbarcha 

faoliyatlari  -  tuyg`ulari,  hissiyotlari,  o`y-fikrlari,  orzu-umidlari,  ngilishlari, 

xatti-Harakatlari  o`ta  tabiiy,  jonli  hayotiydir.  SHuningdek,  unda  voqelik 

emas, insonningqismati, fojiasi, dardlari, fosiqlar tufayli yuzaga kelgan kalb 

og`riqlari  -  suvaydo  etakchilik  qiladi.  Bu  hol  so`zsiz  asarga  mahzunlik 

kiritgan. Mazkur mahzunlik qissani o`qish davomida kitobxon qalbiga ham 

ko`chadi. Og`riq paydo qiladi. 

Qissa  voqealari  ezgulik  va  fosikashk  dunesininginkishofi  asosiga 

qurilgan.  Ezgulik  olamini  Zubayda,  qurbongullar  tashkil    qilsa,  fosiqlik, 

tubanlik  dunyosi  Normurod,  Hikmatullo,    Matlablar  faoliyatida  o`z 

ifodasini  topadi. 

Otashbek 

hayotligida 

olam 

Zubayda 

ko`ziga 

g`oyat 

go`zal, 

odamlarningbarchasi  ma’sum  ko`rinardi.  Fosiqlik  dunyosiga  duch 

kelmaganidan  butun  olamni  ezgulik  chulg`agan  deb  bilardi.  Lekin  hayot 

Zubayda  o`ylaganicha  emas,  ayniqsa  70  yillik  zamon  Hazrat  Navoiy 

aytganidek,  «YOmonga  gul  berdi,  xshiga  deb  xor,.  .  .  yomonga  baxt  berdi, 

xshini  badbaxt»  edi.  qissada  xuddi  shu  haqiqat  Zubayda  va  Qurbongul 

qismatida o`z ifodasini topadi. 

Zubayda  eriningvafotiga  uch  oy  bo`lganda,  fosiqlik  dunyosiga  duch 

keldi.  «Bir  kuni  kechasi  nafasi  qaytib  uyg`oyanib  ketdi,  ammo  elkalaridan 

bosib  turgan  ikki  qo`l  o`rnidan  turishga  qo`ymasdi:  -nga  jim!  Bolalar 

uygonib ketadi. - Normurod?! Siz. - Ha, men. Menman nga, qo`rqmang, - u 

hansirab  >  o`pmoqqa  urinardi.  Zubaydaningnafasi  qaytib  ketdi.  -  Ahmoq, 

iblis! - katta-katta davralarda sovrin olib yurgan polvonni elkasidan oshirib 

tashlashga  zo`r  berib  o`rinar  edi.  -  Vijdonsiz!  Hali  akangningtuprog`i 

sovumasdan turib. . ,» 

Zubayda  uningbu  iflosligini  ichiga  yutdi.  Eriga  ko`p  xshiliklar  qilgan 

qaynag`asi Bektosh akadan andisha qildi. 

Ma’lumki,  inson  murakkab  xilqatdir,  ayniqsa  fosiq  va  mahatlar. 

Ularninghar  bir  xatti-harakati  g`arazli  maqsad  sari  yo`naltiriladi.  Ular 

inson  ruhitini  anglashda  ham  ancha  bilimdon  shaxs  hisoblanadi.  Birlari 

(Normurod  singari)  inson  tuyg`ularini  jumbushga  keltirib,  iroda  bukish 

hisobiga  o`z  maqsadiga  erishsa,  o`zgalarni  esa  o`ta  ziyoli,  aqlli,  xoksor 

ko`rinishga  intilib,  o`zlari  xususidagi  xshi  fikrlarni  g`oyat  sekinlik  bilan 

uyg`oyatib  borib,  maqsadga  erishadi.  Bu  kabilar  g`oyatda  xavfli 

shaxslardir.  CHunki  bundaylar  kishiningham  jismiga,  ham  mulkiga 

changsolishadi.  Jamila  Ergashevaninginsonlarningbu  xususiyatini  so`zda 

emas, xatti-harakati, faoliyati tasvirida ochib berishi kishini xursand qiladi. 

Bu xususiyat Hikmatullo obrazida o`z ifodasini xshi topgan. 

Hikmatullo  Zubaydaga  haqiqiy  oshiq,  uningshikasta  ko`ngliga  malham 

bo`lishga,  ishontirishga  intilganda,  katta  maqsadni  ko`zda  tutgandi.  ’ni 

Otashbekdan qolgan hovlini sottirib, mashinaga ega bo`lish va tarallabedod 

qilib  yurishni.  Zubayda  esa  uningiltijo  va  va’dalarini  keskin  rad  etolmadi. 

Normurod  bilan  bo`lgan  voqeadan  keyin  rad  ham  etolmasdi.  Ko`p 

o`tmasdan  Hikmatullo  masalani  ko`ndalangqo`di.  Ayniqsa,  Zubayda 

«qizingiz  tekkan  juvormagningkatta  xotini  o`z  og`zi  bilan  aytibdi.  U 

juvormag,  onasiga  «nozi  ko`p  ekan,  mashina  olib  olay,  javobini  berib 

yuboraman»  degan  haqiqatni  Bektosh  akaningqizi  orqali  eshitgach, 

taqdiridan  fig`oyan  chekdi.  Bu  fig`oyan  faqat  Zubaydaningfig`oyani  emas, 

ezgulik olaminingfig`oyanidir. 

O`zbek  sarguzasht  qissalaridan  biri  O`lmas  Umarbekovning«YOz  yomg`iri» 

qissasi syujeti bir qotillik izlarini aniqlash tasviri asosida qurilgan. Unda voqealar 

Munisaningo`ldirib  ketilishi  tasviridan  boshlanib,  qotillikningfosh  etilishi  bilan 

tugaydi.  Asar  syujeti  qizg`in.  YOzuvchi  ikki  yo`nalish  voqealarini  –  tergov 

xodimlariningtezkor  harakati va qotillikningizlanishida yordam beruvchi muhit va 

hayotni  navbatma-navbat  tasvirlash  yo`lidan  boradi.  Qahramonlar  ham  ikki 

toifadir.    Munisaningeri Rahim  Saidovningo`y  xotira  fazilatlari  ancha  teran talqin 

etiladi.  Milisi  kapitani  Sobir  Aliev,  leytenant  Sultonov  kabi  qonun 

himochilariningtezkor 

harakatlari 

batafsil 

chiziladi. 

Asar 


sarguzasht 

adabiyotiningumumiy  an’anaviy  xususiyatlari  o`zida  to`la  mujassam  etgan, 

sarguzasht  ruhi  asarningboshidan  oxirigacha  badiiy  to`qimani  zabt  etgan. 

Qahramonlar  ruhiti  ko`pincha  suhbatlarga,  harakatlarningo`ziga  singdirilgan.  Bu 

hol  asarni  milliylikdan  uzoqlashtirmaydi.  Ayniqsa,  Rahim  Saidov  va  Sobir 

Alievlar  o`y  –  mushohadalari,  oilaviy  muammolari,  orzu-intilishlari  bilan  milliy 



muhit xosliklarini ifoda etadi.  

O`lmas 

Umarbekov 

qissasida 

sarguzasht 

adabiyotningengasosiy 

xosliklari 

san’atkorona 

yuzaga 

chiqdi. 

YOzuvchi 

realistik 

tasvir 

yo`riqlariga  amal  qiladi.  Jinot  qidiruvchilariningfaktlar  tahlilidagi 

ziyrakliklarini  va  kasbkorlariningmashaqqatli  tomonlarini  ham  ochishga 

intiladi. na Said Ravshanning«CHordoqdan otilgan o`q» (1980) qissasi jinot 

qidiruv  xodimlariningsargushatiga  boy,    lekin  havf-xatarga  to`la 

faoliyatlarini  tasvirlashga  qayaratiladi.    Omon  Muxtorning«Mo`’jiza», 

Fayzulla  Qilichevning«Zanjir»,  Botir  Nosirovning«Oltin  qasr  vojeasi» 

qissalarida ham ana shu  umumiy xosliklar qqol ko`zga tashlanadi. Albatta,  

bular va na talay shu  kabi asarlarningg`oyaviy badiiy savilari bir xil emas. 

SHuningdek  bu  qissalarni  O`.Umarbekovning«YOz  yomg`iri»  qissasiga  va, 

ayniqsa,  uningso`nggi  asari  «Fotima  va  Zuhra»  sarguzasht  romaniga 

tenglashtirib  bo`lmaydi.  YOzuvchi  qissalaridagi  fojeaviylikni    inson 

ma’navitiningmanzara-  mohitini    chuqurlashtirib  ochib  berishda  katta 

mahorat ko`zga tashlanadi.  

 

TEKSHIRISH SAVOLLARI: 

1. Milliy qadritlarningtiklanishida qanday omillar rol o`ynadi? 

2.Milliy  ozodlik  kurashchilari  avvalgi  adabiyotlarda  qanday  yoritilgan? 

3.Hozir ular haqda  qanday asarlar yaratildi va qanday baho berildi? 

4.Bugungi kun qissalarida qansi mavzu etakchilik qilpti? 

5.Bugungi kun qissalariningo`ziga xosligi nimada? 

ADABIYOTLAR; 

1.

 

Adabiy turlar va janrlar.1 jild. T. «Fayu,, 1991  

2.

 

A.Abrorov «O`zbek povesti». T. «Fan» 1973 yil.  

3.

 

Solijonov Y . Nutq va uslub. 2002.  

4.

 

Solijonov Y. Men sizdan saboq oldim. T.2007. 

5.

 

U.Normatov,  H.Boltabev.  ngi  nazariy  tamoyillar.  “Jahon  adabiyoti” 

jurnali. 2004 yil. Mart.154-163-betlar.  

6.

 

H.Karimov «Davr va inson» T «Fan» 1992  

7.

 

H.Karimov  «Milliy  ozodlik  kurashchilari  va  adabiyot»  T.  «Kamolot» 

1997 

8.

 

H.Karimov. SHukur Xolmirzaev. «Kamolot» 1999  

9.

 

F. Olim «Milliy so`z» T. «YOzuvchi» 1999.  

10.

 

A.Ulug`oyav «Qissachiligimiz qirralari» T. «O`qituvchi» 1991  

11.

 

I. Mirzaev «Nasrimiz abadiy  olami» T., 1991 y .  

10- MAVZU: HOZIRGI O`ZBEK ROMANLARINING  O`ZIGA XOS 

TOMONLARI  

Reja: 

1.  Romanningjamit  ma’naviy  taraqqiyotida,  inson  kamolotida  tutgan 

o`rni, analitik qahramonga ega bo`lgan romanlar. 

2. Tarixiy va ijtimoiy voqelik o`zininghaqikiy ifodasini topgan romanlar. 

Z. Totalitar tuzum illatlari tub mohiti ochib berilgan romanlar. 

4. 

Roman 

janridagi 

izlanishlar: 

modernistik 

yo`nalishdagi 

romanlarningyuzaga kelishi. 

TANCH  TUSHUNCHALAR:    1.Analitik  obraz  -  o`zininghar  bir 

harakatini,  faoliyatini,  tutgan  ishini  tahlil  qiladigan,  o`z  kamchiligini  o`zi 

anglaydigan va to`g`rlay oladigan aql-idrokli, mulo’azali shaxs obrazi. 

2.Inson  konsepsisi  -  shaxsninghar  bir  voqea-hodisaga,  muhit  va 

sharoitga o`ziga xos mustaqil yondashishi, fikrlashi, qarashi. 

Sirtdan  qaraganda  hozirgi  davr  adabiyoti  eksperimental  adabiyotdek   

taassurot      qoldiradi.      Haqiqatan      ham      keyingi      yillar  shunday  asarlar 

(Omon  Muxtorning«Ko`zgu  oldidagi  odam»,  «Tepalikdagi  xaroba»,  «Ffu» 

romanlari,  SHoim  Bo`taevning«Muyulishdagi  uy»  qissasi  va  b.)  vujudga 

keldiki,  ularningzamirida  yotgan  adiblar  nitini  maxsus  tayyorgarliksiz 

anglash  qiyin.  CHunki  an’anaviy  uslubda  emas,  g`arbningmodernistik 

adabiyot  deb  atalmish  yunalishida  yozishgan.  Ma’lumki,  bu  tarzdagi, 

adabiyotda ob’ektiv olam, voqelik, inson, uningxatti-harakati, u shagan yoki 

shayotgan  jamit  muhiti,  mafkurasi  yozuvchiningtasvir  ob’ekti  bo`lmay, 

balki  insonningularga  munosabati,  to`g`rirog`i,  Uningtafakkur  yunalishi 

asosiy  ob’ekt  sanaladi.  Kitobxon  bevosita  qahramon  bilan  emas, 

uningtafakkuri  bilan  munosabatga  kirishadi,  qahramon  esa  yozuvchi 

tomonidan  yaratilgan  inson  emas,  tabiiy  harakati,  shuuri  ila  go`yo  o`zini-

o`zi ratgan (albatta, shartli ravishda), yozuvchini o`z ongoqimi yo`nalishiga 

soladigan intellektual shaxsdir. Lekin adabiyotshunoslik ilmidan ma’lumki, 

insonni  bir  holatdan  ikkinchi  holatga  soladigan,  ezg`ulikka  undaydig`an, 

komil ine’nga aylantiradigan narsa shakl, katta falsafiy tafakkur emas, shu 

tafakkurningasos-zaminida  yotgan  mohitdir.  Agar  biz  hozirgi  romanlarga 

shu  mohit  nuqtai  nazari  bnlan  endashsak,  ular  shaklan  ngi  bo`lgani  bilan 

mazmunan asl o`zbek adabiyoti an’ana'larini eslatadi. 

Biz  adabiyotda  insonningbaxti  va  baxtsizligi,  boshiga  tushgan  kulfat  va 

fojiasiga  jamit  aybdor  deb  sharhlashga  o`rganib  qolganmiz.  Lekin  jamit 

abstrakt  narsa  ekanligin,  u inson  faoliyati orqali  realikka  aylanishini,  sa’y-

harakati tufayli yuzaga kelishini, inson manfaatlari uchun ijobiy yoki salbiy 

rolg’ o`ynanashi, uni boshqaruvchi insonga bog`liqligini uylab ko`rmaymiz. 

Hatto 

mumtoz 

adabiyotadagi 

adolatli 

shoh 

obrazi 

talqiniga 

dunyoqarashningcheklanganligi  deb  unga  qarshi  chiqqanmiz.  Antik  dunyo 

adabiyotiningtamal  toshini  qo`ygan  Esxil,  Evripid,  Sofokllarningtaqdiri 

azallik  g`oyasiga  ham  qarshi  chiqib,  uni  inkor  qilganmiz.  Lekin  botinan 

hamisha  bir  narsaga  tan  berib  kelganmiz  va  his  qilganmiz.  ’ni  inson 

tiynatidagi  insoniy  xususiyatlar  -  hallollik,  diyonatlilik,  iymonlik 

uningtaqdirida  katta  ijobiy  rolg’  o`ynashini.  Ma’lumki,  bu  ijtimoiy  masala 

islom  dini  ta’siridagi  adabiyotningbosh  masalasi  hisoblangan.  Butungi 

kunda  buni  haqiqat  ekanligini  ochiqchasiga  tan  ola  boshladik.  «Ffu» 

romani asosida xuddi shu masala yotadi. Adib  kechagi o`zi shagan hayotga 

va  uninghosilasiga  SHarq  falsafasi  nuqtai  nazaridan  yondashib,  o`z 

qarashlarini  asoslaydi.  Bu  borada  o`zininghayotini  bosh  qahramoni  Mulla 

Toshpo`lat va uningoilasi faoliyati tasvirida ishontiradi. 

Ma’lumki,  insonningbarcha  harakati  ham  faoliyat  bo`lmaydi.  Ma’lum 

bir  insoniy  e’tiyoj, maqsad  sari  qayaratilgan  harakatgina  faoliyat sanaladi. 

SHoyim 

Bo`taevning«Qo`rg`oyanlangan 

oy» 

romanidagi 

obrazlarningbarcha  xatti-harakati  faoliyatdir.  CHunki  ular  yozuvchi 

maqsadiga  buysundirilgan,  Sirtdan  qaraganda  qahramonlaringfaoliyati 

bilan  bog`liq  voqealar  bir-biriga  uzviy  bog`lamagandek  tuyuladi.  SHundan 

romanni  kompozision  arqoq  deb  xulosa  chiqarish  mumkii,  ayrim 

adabiyotshunoslar.  Lekin  unday  emas.  Voqelar  yozuvchiningilgari  surgan 

konsepsisi  -  tafakkur  yo`nalishi  orqali  uzviy  bog`lanadi.  Demak,  mazkur 

roman  ham  ngi  yo`nalishda,  ’ni  totalitar  tuzum  paytida  yozilgan  asarlar 

kabi qahramon faoliyati hukmron  mafkuraga buysundirilmagan, nutq irod 

etgirilmagan.  Ular  erkin  harakat  qilishadi,  o`zi  shagan  muhit,  sharoit, 

zamonningxususiyatlarini  ruhitlarida  mujassam  etishadi.  SHundan  ular 

faoliyati  zamirida  etgan  yozuvchi  konsepsisini  ilg`ab  olish  qiyin. 

Uninguchun  fikrlash  darkor,  Demak,  roman  voqealari  tafakkur  elagidan 

o`tkazilsagina  adib  niti  anglashiladi.  Anglash  esa  ma’navit  sari  qo`yilgan 

qadamdir.  CHunki  yuqorida  aytganimizdek,  tafakkursiz  ma’navit  yuzaga 

kelmaydi.  Demak,  asar  insonni  komillikka  undaydi,  uningahamiti  ham 

shundadir. 

Roman  ikki  fasldan  iborat.  Birinchi  qism  “Avvalgi  fasl»,  ikkinchisi  esa 

«So`nggi  fasl»  deb  nomlanadi.  SHoyim  Bo`taev  bejizga  romanini  shunday 

faslga bo`lmagan. U birinchi faslda otalar hayoti, turmush tarzi, ruhiti bilan 

kishini  oshno  qilsa,  ikkinchi  fasdda  kechagi  jamit  tili  bilan  aytganda, 

kelajak avlod - yoshlar hayoti qalamga olingan. 

«Avvalgi  fasl»da  faoliyat  ko`rsatgan  qahramonlar  -  Ubaydulla 

chavandoz,  Zokir  bulbul,  Tirkash  bobo,  Rashid  bobolar    tabiatga  juda  qii 

kishilar.  Ular  O`rtaqaynar  qishlog`i,  uningRangon  tog`ininghar  bir 

giyohini,  hayvonot  olamini  behad  sevadilar  va  ardoqlashadi.  Ular  tabiat 

bilan inson qismati ko`rinmas rishtalar orqali bog`langanligini his qilishadi, 

abadiy  qobilitlariga  buysunishadi.  Ubaydulla  chavondoz  Rangon  tog`lariga 

oq  bo`kan  (sayg`oyaq)  na  qaytib  kelganini  qishloq  odamlariga  aytganda 

barcha  sevinadi.  CHunki  bu  jonivorlar  bu  erni  tark  etganiga  ko`p  yillar 

bo`lgan  edi.  Ularsiz  tog`lar  ham  bir  g`arib,  rangsiz  holga  tushib  qolgandi. 

Oq  bo`kanlar  bilan  ezgulik  qaytib  keldi.  CHunki  ular  shafqatsizlik  tufayli 

Katalog: lektions -> ozbek%20adabiyoti -> O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> O'zbekiston respublikasi xalq ta'lim vazirligi ajiniyоz nomidagi
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Navoiyshunoslik
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Chet el adabiyoti tarixi
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> O`zbekiston respublikasi xalq ta`limi vazirligi ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> O’zbеk аdаbiyoti kаfеdrаsi
O`zbek%20tili%20va%20adabiyoti%20yo`nalishi -> Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika

Download 0.62 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling