O`zbekiston Respublikasi xalq ta`limi vazirligi Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti


Mavzuni mustahkamlash uchun savollar


Download 485.95 Kb.
Pdf ko'rish
bet7/7
Sana19.12.2017
Hajmi485.95 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

Mavzuni mustahkamlash uchun savollar. 

1.

 



Individning shaxsiy va kasbiy sifatlari munosabatlari? 

2.

 



Etnik muammolarni psixodiagnostik metodikalar bilan bog`liqligi haqida. 

3.

 



Etnik muammolarni individni huquqlarini ta`minlanganligi bilan bog`liqligini diagnostika 

qilish. 

4.

 

Shaxsiy sirni ta`minlash haqida. 



5.

 

Maxfiylik,  psixologo-diagnoz  mutaxassisning  asosiy-ijtimoiy  psixologik  etnik  qoidalari 



haqida. 

6.

 



Ma`lumot natijalarini shartlashganligi haqida. 

 

 



Tavsiya etiladigan adabiyotlar 

73.


 

Burlachuk L.F., Morozov S.M. “Slovar`-spravochnik po psixodiagnostike” – SPb.: Piter 

Kom, 1999 god. -528 c. 

74.


 

Gamezo  M.V.,  Domashenko  I.A.  “Atlas  po  psixologii”.  Inform.-metod.  posobie  k  kursu 

“Psixologiya cheloveka”, “Pedagogicheskoe obщestvo”, - M.: 2001 god. -448 c. 


 

37

75.



 

Djek  Palmer,  Linda  Palmer.  Evolyutsionnaya  psixologiya.  Sekretы  povedeniya  HOMO 

SAPIENS. - SPb.: Praym-eVROZNAK, 2003 god. -384 c. 

76.


 

Drujinin V.N. Eksperimental`naya psixologiya.- 2-e izd., dop.- SPb.: Piter, 2001 god. -320 c. 

77.

 

eliseev  O.P.  Praktikum  po  psixologii  lichnosti.  2-e  izd.,  ispr.  i  pererab.-  SPb.:  Piter,  2002 



god. -512 c. 

78.


 

Nishonova Z.T. va boshqalar Psixodiagnostika o`quv qo`llanma T.: TDPU 2008 

 

 

 



14-ma`ruza 

Bilish faoliyati diagnostikasi 

 

Reja: 

1.

 



Bilish jarayonlariga umumiy tavsif.  

2.

 



Diqqat psixodiagnostikasi.  

3.

 



Xotira, tafakkur diagnostikasi.  

Tayanch tushunchalar: 

Bilish jarayonlariga umumiy tavsif, diqqat psixodiagnostikasi, xotira, tafakkur diagnostikasi. 



14.1.Bilish jarayonlariga umumiy tavsif

Turli  yosh  davridagi  bolalar  guruhini  tekshirishda  psixodiagnostika  metodikalari  o`z 

xususiyatlariga  ega.  Masalan:  chaqaloqlik  davridagi  bolalarni  tekshirishda  sensamotor 

xarakatlarni  o`rganishga  mo`ljallangan  metodlar  qo`llaniladi.  3  yoshdan  6  yoshgacha  bo`lgan 

bolalarni  tekshirishda  sodda  xarakatlarni  yoki  og`zaki  qo`llanmalarni  bajarishga  qaratilgan 

topshiriqlar  beriladi.  Qalam,  qog`oz,  plastilin  va  boshqa  o`quv  vositalari  qo`llaniladigan 

topshiriqlar bola katta bo`lgan sayin qiyinlashtirib boriladi. 

Bolalarni  psixologik  tekshiruvda  chet  va  sobiq  sovet  psixologlari  foydalangan  an`naviy 

metodikalarni ko`rib chiqamiz. 

Insonning sensamotor sohasi asosiy nerv jarayonlari xarakatchanligi tipini, ixtiyoriy dikkat 

darajasini, ishga qobiliyatlik sur`atini xarakterlaydi. Ma`lumki bola xayotining dastlabki yillarida 

jismoniy  va  ruhiy  sifatlarining  rivojlanishda  sensamotor  faollik  bosh  miya  faoliyatida  shartli 

reflektor  aloqalarining  mustahkamlanishiga  imkon  beradi.  (Ya.P.Frumkin,  S.M.Livishin,1979). 

Ular  shu  bilan  birga  temperament,  iroda,  xissiyot  xususiyatlarining  hamda  bilish  psixik 

jarayonlarining rivojlanishiga imkon beradi. (E.A.»olubeva,1980:E.B.Ayurova.1986). 

Masalan  1-2  yoshli  bolalar  sensamotor  soxasini  tekshirishda  an`anaviy    metodlardan 

foydalanib,  u  yoki  bu  xarakat  malakalarining  qanday  shakllanganligiga,  ular  ma`lum  yosh 

davridagi  o`rtacha  ko`rsatkichga  qanchalik  mosligiga  e`tibor  beriladi.  Ko`pincha  bu  tadqiqotlar 

bolalar motor xarakati rivojlanishidagi kechikish mavjudligi keyinchalik bolaning barcha psixik 

taraqqiyotida  kechikish  sodir  bo`lishining  ob`ektiv  zamini  sifatida  qaralishi  kerak.  Shu  bilan 

birga, erta yurgan bola o`z tengdoshlarini barcha tomondan qoldirib ketadi, deb faraz qilish ham 

xatodir.  Bola  xayotining  birinchi  ikki  yilidagi  umumiy  jismoniy  taraqqiyot  bolaning  keyingi 

aqliy taraqqiyotini belgilamaydi.(R.N.Myussen,1987). 

Bolaning  sensamotor  sohada  rivojlanish  darajasi  xaqida  uning  atrofidagi  turli  predmetlar, 

jumladan,  o`yinchoqlar  bilan  xarakat  qilish  xususiyatlari  darak  berib  turadi.  O`yinchoqdan 

diagnostik  qurol  sifatida  foydalanish  uning  tevara-atrofidagi  xodisalarni  bilishga  intilishi  va 

faollik  darajasi  hamda  predmetlardan  foydalanishda  amaliy  ko`nikmalarning  mavjudligini 

aniqlab beradi.  

Kattaroq  bolalarni  tekshirishda  konkret  psixologik  metodikalardan  foydalanish  mumkin. 

Chunki  xuddi  shu  davrdan  boshlab,  so`zli  topshiriqlarni  bajarish  bo`yicha  yo`l-yo`riqlarni 

tushuna boshlaydi, unda zarur shaxsiy sifatlar shakllangan bo`ladi, bilishga qiziqish rivojlangan 

bo`ladi,  u  kattalar  bilan  birga  eksperimental  psixologik  tadqiqotlarda  nisbatan  uzoqroq  ishtirok 

etish xolatida bo`ladi. 

 


 

38

Shakllarni joylashtirish bo`yicha topshiriqlarni bajarish qarori. 

DoskaQ 

Sinaluvchi xarakatlari 



Ko`rsatil gan yordam 

turi 


Topshiriqni bajarish vaqti 

 

 



 

 

 



Bu  metodika  juda  sodda  bo`lib,  3  yoshdan  katta  bolalarni  tekshirishda  foydalanish 

mumkin. Bolalar figuralarni o`yin deb qabul qilib,bu topshiriqlarni qiziqib o`ynaydilar. 



14.2.Diqqat psixodiagnostikasi 

 LINK KUBI. 

Bu  metodika  diqqat  barqarorligini,  ziyrakligini,  xissiy  reaktsiyani  aniqlashga  imkon 

beradi.  Tajriba  o`tkazish  uchun  3H3sm,  kattalikda  bir  xil  27  kichik  kubchalardan  iborat  kub 

kerak.  Kichik  kubchalarning  tomonlari  3  xil  (qizil,  yashil,  sariq)  ranglarga  bo`yalgan  bo`ladi, 

ulardan tashqi tomonidan bir xil rangdagi katta kubik yasash mumkin bo`lsin. 

Bolaga  bir  xil  rangli  kub  kursatiladi  (masalan  qizil),  so`ngra  buzib  tashlab,  xuddi 

shundayini  yana  kurish  kerakligi  aytiladi.  Eksperimentator  qo`shimcha  ravishda  bolaga,  agar  u 

qizil  tomonini  ichkarida  qoldirsa,  unda  qizil  rang  tashqari  tomonda  etishmasligi  aytiladi. 

Topshiriqni  bajarish  vaqtida  sinaluvchining  ziyrakligiga,  tez  bajarishiga,    xissiyotiga  axamiyat 

beriladi. 

14.3.Xotira, tafakkur diagnostikasi 

R.Meyli  testi  1961  yilda  ishlab  chiqarilgan  bo`lib,  7-14  yoshli  bolalar  va  kattalarning 

ko`rish va eshitish xotirasini o`rganishda qo`llaniladi. Tadqiqot ikki bosqichdan iborat: 

Birinchi  bosqichda  rasmda  tasvirlangan  predmetlarni  xotirada  olib  qolish  xotirasi 

o`rganiladi.  

Ikkinchi  bosqichda  tadqiqotchi  o`qib  bergan  so`zlarni,  predmetlarini  eshitib  esda  olib 

qolish qobiliyati o`rganaladi. Bu tadqiqotlar bir kunda o`tkazilmaydi. Xotiraning o`rganilayotgan 

Meyli testi uchun qo`zg`aluvchi material –6 jadval, 



                            Tadqiqot bosqichlari  

Rasmlar-ning  

1 seriyasi 

Rasmlar-ning 

II-seriyasi 

So`zlar-ning 

qatori 


So`zlarning  

2 qatori 

Nuxat 

Chig`anoq 



Karton 

jadval 


Eshak 

Krovat` 


Vagon 

Xafta 


Kalit 

Truba 


Dexqon 

So`m 


Arava 

Nok 


Pianino 

qarg`a 


Qo`ng`iroq-cha  

Supurgi  

Botinka 

Dom na pech` 

va xakozo hammasi bo`lib 6-ta so`zlar tuplami mavjud. 

Tajriba o`tkazish uchun  turli predmetlar tasvirlangan 60 ta  rasm ikki seriyada va 60 ta 

so`zlar to`plami – 2 qatorda kerak bo`ladi. 

Ko`rish xotirasi o`rganilayotganda qo`yidagi qo`llanma beriladi: «`Xozir men sizga turli 

predmetlar tasvirlangan rasmlarni ko`rsataman, siz ularning nomini istalgan tartibda aytasizlar .. 

«`Rasmlarning  har  biri  2  soniya  ko`rsatiladi,  10  soniya  tanaffusdan  keyin  sinaluvchi 

predmetlarni ham, rasmda  yo`q bo`lgan qo`shib qo`yilgan predmetlarning  nomini  yozib boradi. 

Rasmlarning  2-seriyasi  boshqa  kuni,  so`zlar  qatori  bo`yicha  tajribalar  ham  boshqa  kunlar 

o`tkaziladi.  Sinaluvchiga  quyidagi  qo`llanma  beriladi:  «`Men  hozir  sizga  so`zlar  qatorini  o`qib 

beraman, siz bo`lsa eshitib bo`lganingizdan so`ng, ularni istalgan tartibda menga aytib berasiz»`.. 

Tadqiqotchi  tadqiqot  qatoriga  sinaluvchi  aytgan  barcha  so`zlarni  takrorlanganlarini  ham,  yo`q 

so`zlarini qo`shib qo`yganlarni ham  yozib boradi. Olingan natijalar foizlarda miqdoriy o`lchash 

orqali qilinishi mumkin. 

KO`RIB ESDA OLIB QOLINGAN NARSANI QAYTA TIKLASh. 

Ko`rish  xotirasi  xusuiyatlarini  D.Veksler  (1945)taklif  etilgan  metodika  yordamida 

o`rgani  mumkin.  Bu  metodika  xotira  shkalasini  o`rganish  subtestlaridan  biridir.  Sinaluvchiga 

turli geometrik shakllar tasvirlangan rasmlarga qarash taklif etiladi. Xar bir rasm sinaluvchiga 10 



 

39

soniya  ko`rsatiladi.  Keyin  sinaluvchi  toza  oq  qog`ozga  ko`rgan  narsasini  qayta  esga  tushirib, 



chizishi kerak. Tajriba natijalarini miqdoriy tahlil qilish mumkin. 

Shakl A: 1) ikki kesishgan chiziq va ikki bayroq-1 ball: 

2) to`g`ri joydlatirilgan bayroq-1 ball. 

Chiziqlar kesishda to`g`ri burchak-16 ball. Eng yuqori –3 ball. 

Shakl  B:  2)  katta  kvadrat  ikkita  diametri  bilan  –1  ball:  2)  katta  kvadartda  4ta,  kichik 

kvadratda 4ta kichik kvadrat -1 ball: 3) ichki diametr barcha kvadrat ichki kvadratchalar bilan 1-

ball: 4) kvadaratchalardagi 4ta nuqtalar –1ball: 

 5) aniq taqsimlangalik –1ball: Sinaluvchi olish mumkin bo`lgan eng yuqori baho 5-ball va o`ng 

yoki chap tomonlari esga tushirilganda eng yuqori baho 3 ballga teng xisoblanadi. 

Shakl G: 1) katta to`g`ri burchak ichida kichik  to`g`ri burchak –1ball: 2) ichki  to`g`ri 

burchakning  hamma  uchlari  tashqi  to`g`riburchak  uchlari  bilan  birlashtirilgan-1ball:  3)  kichik 

to`g`ri  burchak  katta  to`g`ri  burchakda  aniq  joylashtirilgan-1ball:  Eng  yuqori  baho  3  ball:  Eng 

yuqori natija –14 ball. 

Bu  metodikadan  bolalar  bog`chalarining  katta  va  tayyorlov  guruhi  bolalarini  hamda 

boshlang`ich  sinf  o`quvchilarini  tekshirishda  foydalanish  mumkin.  Bu  topshiriqlarni 

bajarganlaridan  so`ng  bolalarni  nafaqat  geometrik  shakllarni  xotirada  olib  qolishi  va  uni  esga 

tushirish  qobiliyatlari  haqidagina  emas,  balki  xotira  bo`yicha  rasm  chizish  malakalarining 

shakllanganligi, sesamator faoliyat xolati haqida ham bila olishga imkon beradi. 

 

Mavzuni mustahkamlash uchun savollar. 

1.

 



Bilish jarayonlariga umumiy tavsif Bering. 

2.

 



Diqqat psixodiagnostikasi haqida. 

3.

 



Xotira, tafakkur diagnostikasi haqida. 

Tavsiya etiladigan adabiyotlar 

79.


 

Burlachuk L.F., Morozov S.M. “Slovar`-spravochnik po psixodiagnostike” – SPb.: Piter 

Kom, 1999 god. -528 c. 

80.


 

Gamezo  M.V.,  Domashenko  I.A.  “Atlas  po  psixologii”.  Inform.-metod.  posobie  k  kursu 

“Psixologiya cheloveka”, “Pedagogicheskoe obщestvo”, - M.: 2001 god. -448 c. 

81.


 

Djek  Palmer,  Linda  Palmer.  Evolyutsionnaya  psixologiya.  Sekretы  povedeniya  HOMO 

SAPIENS. - SPb.: Praym-eVROZNAK, 2003 god. -384 c. 

82.


 

Drujinin V.N. Eksperimental`naya psixologiya.- 2-e izd., dop.- SPb.: Piter, 2001 god. -320 c. 

83.

 

eliseev  O.P.  Praktikum  po  psixologii  lichnosti.  2-e  izd.,  ispr.  i  pererab.-  SPb.:  Piter,  2002 



god. -512 c. 

84.


 

Nishonova Z.T. va boshqalar Psixodiagnostika o`quv qo`llanma T.: TDPU 2008 

 

 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

Katalog: lektions -> pedagogika%20ham%20psixologiya
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
lektions -> O`zbekistan Respublikasi Xalk Bilimlendiriu minstrligi Ajiniyaz atindag`i Nokis mamletlik pedagogikalik institut
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston Respublikasi xalq ta`limi vazirligi Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O’zbekiston respublikasi xalq ta`limi vazirligi
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekstan Respublikasi Xaliq bilimlendiriw ministrligi A`jiniyaz atindag`i No`kis ma`mleketlik pedagogikaliq instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekstan Respublikasi Xaliq bilimlendiriw ministrligi A`jiniyaz atindag`i No`kis ma`mleketlik pedagogikaliq instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> Xalq pеdagogikasi

Download 485.95 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling