O`zbekstan Respublikasi Xaliq bilimlendiriw ministrligi A`jiniyaz atindag`i No`kis ma`mleketlik pedagogikaliq instituti


Download 481.57 Kb.
Pdf ko'rish
bet3/6
Sana26.05.2018
Hajmi481.57 Kb.
1   2   3   4   5   6

 

Bekkemlew ushin sorawlar 

 

1. Ta`lim tuwrali nizam xa`m Kadrlar tayarlawdin` milliy da`sturi boyinsha  



tu’sinik

?

 



2. Arnawli mektepler haqqinda tu’sinik

?

 



3. Informatsiya degende neni tu`sinemiz

?

 



 

 

 

A`debiyatlar 

1. I.A.Karimov. Barkamol avlod - O`zbekiston tarrakkietining poydevori.  

2. I.A.Karimov. O`zbekiston kelajagi buyuk davlat. T.: O`zbekiston, 1992. 

3. I.A.Karimov. O`zbekiston XXI asrga intilmoqda. 

4. Jahon mamlakatlari tarixi. 

 

 



 

5. Evropa ma`mleketlerinde ta`lim-ta`rbiya ma`selelerinin` alip bariliwi ha`m 

salistirmali analiz 

Ðåæå. 


1.Germaniyada ta`lim-ta`rbiya protsesslerinin` o`zine ta`n o`zgeshelikleri. 

2. Frantsiyada ta`lim siyasatinin` alip bariliwi 

3. Angliya ta`lim dizimi 

 

 



 

Tayanish tu`sinikler: 

Evropa 


ma`mleketlerinde 

ta`lim-ta`rbiya 

ma`selelerine 

salistirmali 

analiz,  

Germaniyada  ta`lim-ta`rbiyasi,  Frantsiya  ta`lim  siyasatinin`  ha’m  Angliya  ta`lim  dizimi 

o’zgeshelikleri 

 

Germaniyada  mektep  ha`m  joqari  bilimlendiriw  O`zbekstan  Respublikasi  o`z 

g`a`rezsizligin  qolg`a  kirgizgennen  son`  ekonomikaliq  siyasiy  tarawdin`  ha`mme  tarawlari 

siyaqli  xaliq  bilimlendiriwinin`  shet  ma`mleketler  bilimlendiriw  mekemeleri  menen  birligi 



ushin ken` mu`mkinshilikler ashildi. A`sirese Germaniya ta`lim wa`zirligi ha`m oqiw ta`rbiya, 

ja`ma`a`t sho`lkemleri menen o`z-ara qatnaslar tez rawajlanip barmaqta. 

Wa`zirlikler da`rejesinde kelisimler bolsa da, G`Nemis xaliq araliq rawajlaniw fondiG`, 

G`Adenaur  jamg`armasiG`,  G`Gete  institutiG`  menen  qatnaslardin`  ornatiliwi  respublikamiz 

g`a`rezsizligi  menen  ten`les.  Sol  qatnaslar  a`tirapinda  seminarlar,  konferentsiyalar, 

sabaqliqlar,  ko`rgizbeler,  o`z-ara  bilimlendiriw  tarawinda  ta`jiriybe  almastiriwlar  bolip 

o`tpekte.  Ha`zirgi  waqitta  bul  baylanislardin`  jan`a  jan`a  formalari  izlenbekte.  Bul  qatnaslar 

aytiw  kerek  bolsa,  bilimlendiriw  tariwindag`i  wa`zirlikler  du`ziletug`in  sha`rtnamalarg`a 

tayarlang`an tiykar bolip esaplanadi. Jaqinda G`Nemis xaliqara rawajlaniw fondiG` usinisina 

muwapiq  bir  topar  pedagog  alimlar,  qa`niygeler,  bilimlendiriwdi  basqariw  jumisshilari 

Germaniyada  boldi.  Olar  O`zbekstan  ushin  arnawli  tayarlang`an  G`Bilimlendiriw  diziminde 

salistirmali,  analiz,  bazar  ekonomikasina  o`tiw  sharayatinda  bilimlendiriwde  ju`z  beretug`in 

o`zgerislerG` dizimlerin u`yrenip qaytqan. A`ne sol seminar ha`m sapar qatnasshilari qatarina 

avtorda  bolip  ilaji  barinsha  ma`mleket  bilimlendiriw  dizimlerin  ko`rsetip  beriwdi  o`z  aldina 

maqset  qilip  qoydi.  Aytip  o`tiw  kerek,  Germaniyanin`  bazar  ekonomikasina  o`tiw  joli  bizin` 

respublikamizdag`ig`a  uqsap  ketedi.  Eki  German  ma`mleketi  birleskennen  son`  aldin`g`i 

Germaniya  Demokratik  respublikasinda  bilimlendiriwdi  qayta  ko`riw  boyinsha  alip  barip 

atirg`an  isler  de  bizin`  sharayatimizg`a  maqul  keledi.  Germaniyanin`  ha`zirgi  da`wir 

bilimlendiriwindegi  tiykarg`i  mashqala  da`slepki  GDRdag`i  ta`limdi  bir  milliy  qa`lipke 

saliwdan  ibarat.  Bunin`  ushin  toliq  mu`mkinshilik  bar.  Sebebi  Germaniyada  payda  bolg`an 

bilimlondiriw  dizimi,  mazmun  ha`m  usillari,  qarar  tapqan  isshiler  tayarlaw  ha`m  qaytat 

tayarlaw  da`stu`ri  bar.  Baslawish  mektep.  Oqiw 

6

  jastan  baslanadi  ha`m 



4

  jil  dawam  etedi 

(Berlinde 

6

  jil).  Soni  aytip  o`tiw  kerek  da`slepki  eki  jil  oqiw  dawaminda  balalarg`a  baha 



qoyilmaydi, olarg`a uliwma xarakteristika beriw menen sheklenedi. Baslawish mektepte toliq 

to`rt jil oqig`annan keyin oqiwshilar bag`darlang`an basqishtag`i mektepke o`tedi. Bul jerde 

5

-

6



  klass  basqishindag`i  arnawli  mektep  tipine  baylanisli  yamasa  baylanisli  emes  arnawli 

da`stu`r  tiykarinda  oqitiladi,  bunda  balalardin`  ata  analari  mektep  tipin  tin`law  yamasa 

o`zgertiw  mu`mkinshiligine  iye  boladi.  Keyin  balalar  nawbettegi  mektep  tipine  ko`shedi

:

 



bular tiykarg`i, arnawli mektep (rawajlaniwda keshikken yamasa anomaliya xalatinda bolg`an 

balalar ushin), real oqiw orni (matematika ha`m tabiyg`iy pa`nler oqitilatug`in orta oqiw orni) 

gimnaziya

;

 uliwma bilimlendiriw mektepleri h.t.b 



3

%



 bala 

1

 basqishti tamamlag`annan son` 



tiykarg`i mektepke o`tedi 

9

 yamasa 



1

0 jilliq oqiwdi tamamlag`annan son` ka`siplik tayarliqqa 

o`tiledi  ha`m 

18

  jilg`a  deyin  parallel  oqiw  orinlarinda  oqiydi.Tiykarg`i  mektepti  tabisli 



tamamlag`anlar o`nermentshilik ha`m sanaat ka`rxanalarinda tu`rli ka`sipti iyelewi mu`mkin. 

Tiykarg`i  mektep  da`stu`ri  jilma  jil  analiz  qiling`anda  oqiwg`a  bolg`an  talap  toqtawsiz  asip 

baratirg`anlig`in  kuzettik.  Bul  ayirim  pa`nlerden  sabaq  o`tilgende  ko`lemin  asiriw  ha`m 

mazmunin  a`piwayidan  quramalig`a  qarap  bariw  arqali  a`melge  asiriladi.  Real  bilim  jurti 

tiykarg`i  mektep  ha`m  joqari  b`sqish  mektebi  ortasinda  turadi.  Qag`iydag`a  ko`re  bul  jerde 

oqiw 


6

  jil  dawam  etedi.  (

5

  klasstan 



1

0  klassqa  shekem)  ha`m  toliq  orta  mag`liwmat  beriw 

menen  tamamlanadi.  Oqiw  ornin  pitkeriwshiler  arnawli  orta  oqiw  ornina  yamasa  joqari 

basqishtag`i  ka`sip  texnikaliq  mektebine  kirip  oqiw  mu`mkinshiligine  iye  boladi. 

Ekonomikaliq  yamasa  ma`mleket  xizmetindegi    ortasha  lawazimdi  iyelew  ushin  real  oqiw 

ornin tamamlaw kerek. Sonida aytip o`tiw kerek, barliq oqiwshilardin` shama menen 

3

0-

35



 

%

 



orta  mag`liwmat  da`rejesine  iye  boladi.  Tog`iz  jilliq  gimnaziya  (oqiw 

5

-



13

  jilliq) 

Germaniyadag`i  joqari  basqishli,  traditsion  mektep  esaplanadi.  A`weldegidey  ayirim 

predmetlerdi  oqitilatug`in  (matematika,  fizika,  til  ha`m  basqalar)  gimnaziya  ha`zirde  joq. 

Gimnaziya,  pitkergenligi  haqqindag`i  attestati,  joqari  oqiw  ornina  kiriw  mu`mkinshiligin 

beredi.  Institutqa  kiriwdi  qa`lewshiler  sani  ko`beyip  ketkenligi  sebepli,  qabillawda  belgili 

shekleniwler  kirgizildi.  Qa`niygeler  menen  bolip  o`tken  baylanislar  soni  ko`rsetedi,  u`sh 

basqishli mektep ta`limi  keyingi jillarda belgili da`rejede kemshiliklerge  ushiramaqta. Misali 



ko`pshilik  balalarg`a  keyingi  oqiwi  ushin  biraz  erte  bag`dar  beriliwi  belgili  naraziliqlardi 

keltirip  shig`armaqta.  Bul  kemshiliklerge  qarsi  da`liller  joq  emes,  bag`dar  basqishi  ha`m 

rawajlaniwi  boyinsha  balalardi 

7

  jilliq  oqiw  mektebin  tuwri  tan`lawg`a  tayarlaw  kerek.  Bul 



jerde  ha`mme  na`rse  mektep  jumislarina  pu`tkil  qatnas,  metod  ha`m  mazmun  en`  qolay 

tan`lawg`a  barip  taqaladi,  ha`zirde  alimlar  ha`m  ta`jiriybeshiler  ma`sele  u`stinde  is  alip 

barmaqta. Keyingi basqish uliwma bilim beretug`in mektepler bolip, onda u`sh tiptegi mektep 

birlestirilgen.  Bul  jerde  qag`iydag`a  ko`re 

5

-

1



0  klasslardag`i  balalar  oqiydi.  Olardin` 

ayirimlarinda  gimnaziyadag`iday  joqari  basqishlari  bar.  Oqiwshilar  o`zlerinin`  talantlarina 

qarap  joqari  yamasa  a`piwayi  kurslarda  oqiwi  mu`mkin.  Bul  jerde  oqiw  planina  ka`siplik 

ta`lim de kirgizilgen.  

Uliwma  bilim  beretug`in    mekteplerdi  tamamlag`ani  tuwrisindag`i    guwaliq  (attestat) 

federal  jerler  ta`repinen  ta`n  alinadi.  Arnawli  mekteplerde  uliwma  mekteplerde  oqiw 

mu`mkinshiligine  iye  bolmag`an  ka`r  saqawlar,  ko`zi  a`zziler  ha`m  basqa  dene  aqlinda 

nuqsani bar baxalar ha`m o`spirimler bilim aladi. Germaniyada o`z waqtinda bilim alalmag`an 

u`lken  jastag`ilar  ushin  bilim  aliwg`a  mu`mkinshilik  jaratip  qoyilg`an.  Keshki  gimnaziyada 

sanaat, awil xojalig`i ha`m basqalarda isleydi, 

3

-

6



 jil dawaminda oqiw kursin tamamlag`annan 

son` erjetkenlik attestatin aliw ushin imtixan tapsiradi. Sonday jol menen keshki mekteplerde 

tiykarg`i  mektep  yamasa  real  oqiw  orinlarin  tamamlag`ani  tuwrali  guwaliqqa  iye  boliwi 

mu`mkin. Germaniyada mektep bilimlendiriw dizimi ha`mme waqit rawajlaniwda ha`m oqiw 

orinlarinin` jan`a forma  ha`m tipleri izlenbekte. Bul a`sirese  sobiq GDRsina tiyisli bul jerde 

bilimlendiriw  sistemasi  ma`mleketke  qarasli  ha`m  ma`jbu`riy  edi  (oqiw  da`stu`rin 

ideyalastiriw,  oqitiwshilardi  qayta  tayarlaw  tiykarinda 

2

  ha`m 



4

  basqishli  mektepke  o`tiw 

mu`mkinshiligin  izlemekte

;

  rawajlaniw  ha`m  ta`rbiya  protsessi,  tapsirmani  kemeytiw  ha`m 



basqalarg`a su`yenip jan`a mazmundag`i mektep bilimlendiriwin a`melge engiziwden h.t.b.). 

Oqiwg`a  qabillaw  (ha`r  qanday  tu`rdegi  oqiw  orinlarinda)  imtixansiz  bilimlendiriw 

haqqindag`i  xu`jjetke  tiykarlanip  a`melge  asiriladi.  Oqiwg`a  qabillanatug`inlar  sani  oqiw 

orinlari  sani  menen  belgilenedi.  Qabil  qiliwdin`  tiykari  bolip

:

  oqiwshilar  ata  analarinin` 



ka`rxana  yamasa  sho`lkem  menen  du`zgen  sha`rtnamalari

;

  (eger  ka`rxana  menen  sha`rtnama 



du`ziw  mu`mkinligi  bolmasa)  ata  analardin`  o`ner  oqiw  orni  menen  du`zgen  sha`rtnamalari 

xizmet  qiladi.  Oqiw  orinlari  o`zlerinin`  pitkeriwshilerin  jumisqa  jaylastiriw  mashqalalari 

menen  shug`illanbaydi.  Biraq  sog`an  qaramay,  pitkeriwshilerdin`  ko`pshiligi  sol  ka`rxanada, 

basqalari bolsa miynet birjalarina jiberiledi.  

Germaniya  o`ner  texnikaliq  bilimlendiriwinin`  to`mendegi  ta`repleri  itibarli. 

1

.  Oqiw 



orinlari  laboratoriyalari,  ustaxanalarin  ta`miyinlew,  olardi  shiyki  zatlar  ha`m  materiallar 

menen  ta`miyinlew,  isbilermenler  yamasa  ka`rxanalar  ta`repinen  biypul  a`melge  asiriladi. 

Sebebi  bazar  ekonomikasinin`  sha`rtlerinen  biri  sonnan  ibarat,  tadbirkarlar  oqiw  orinlarin 

jan`a  zamanago`y  texnologiyaliq  zatlar  menen  ta`miyinlewden  ma`pdar.  Bunin`  sebebi 

birinshiden  o`zinin`  zatlarin  reklama  qiliw  maqseti  bolsa  ekinshiden  tezirek  jean`a  tu`rdegi 

zatlardi isley alatug`in qa`niygelerge iye boliw. 

2

. O`ner texnikaliq bilimlendiriwdin` jetekshi 



bag`darlari  keleshegin  belgilew  ha`m  oni  a`melge  asiriw  federal  bilimlendiriw  ha`m 

ma`deniyat  ministrliginin`  waziypasi.  Bul  iste  og`an  federal  ekonomika  wa`zirligi,  miynet 

ministrligi  birlikte  isleydi.  Da`stu`rlerdin`  mazmunlilig`i  ha`m  na`tiyjeliligi  federal  o`ner 

ta`limi  instituti  ta`repinen  a`melge  asiriladi  (onda 

7

00  den  aslam  adam  isleydi).  Bul  institut 



jumisin Bas komissiya quramina kirgen federal xu`kimet, ag`zalari, jumis beriwshiler ha`m jer 

wa`killeri  muwapiqlastiradi.  Territoriyaliq  ta`repten  bolsa  oqitiwdin`  teoriyaliq  bo`limi 

mazmuni  jerlerdin`  kul`tus  ministrligi,  islep  shig`ariw  a`meliyatin  bolsa,  tu`rli  palatalar 

(sanaat, o`nermentshiliu, awil xojalig`i, meditsina h.t.b.) tekseredi ha`m ta`miyinleydi. 



Oqitiwshi kadrlar tayarlaw Germaniya Federativ Respublikasinda ha`r bir mektep tipi 

ushin  arnawli  tayarlang`an  oqitiwshilar  bar.  Olardin`  ha`mmesi  joqari  mektepti  tamamlag`an 

boliwlari sha`rt. Baslawish ha`m tiykarg`i mekteptin` bolajaq oqitiwshilari alti semestr oqiydi. 

Real  mektep,  arnawli  mektep,  gimnaziya  ha`m  o`ner  texnika  oqiw  orinlarinin`  oqitiwshilari 

ko`p  mu`ddet  oqiwlari  kerek.  Oqiw  tamamlang`annan  keyin  oqitiwshiliqqa  namzatlardin` 

ha`mmesi  imtixan  tapsiradi.  Oqitiwshi  lawazimina  iye  bolg`annan  son`  qag`iydag`a  ko`re 

o`mirlikke lawazimg`a qoyiladi. To`mendegi xalatqa itibardi qaratayiq. Bolajaq oqitiwshilar 

3

 



jil oqig`anlarinan son` real sharayattag`i mektepte 

2

 jilliq praktikadan o`tedi, bunda ha`ptesine 



1

0-

12



  saattan  sabaq  beredi.  Bul  da`wirde  olarg`a  arnawli  oqitiwshilar  belgilenedi,  bul 

oqitiwshilar olardin` ha`reketin nazaratta tutadi, praktika tamamlang`annan son` sha`kirtlerine 

tiyisli  xarakteristikani  beredi.  Sonnan  keyin  mektep  ken`esi,  joqari  sho`lkemler  menen 

birgelikte bolajaq oqitiwshilardan imtixan aladi ha`m olardin` kelesi jumislarin baxalap, tiyisli 

ma`sla`ha`tlerdi  beredi.  Bul  protsesstin`  ja`ne  o`zine  ta`n  ta`repi  sonda,  imtixan  ha`m 

ma`sla`ha`tlerden keyin  bolajaq oqitiwshi bir jilg`a sinaq waqti menen jumisqap alinadi. Bul 

sinaw  mu`ddetin  tabisli  tamamlag`anlar  g`ana  oqitiwshi  ma`rtebesi  beriledi.  Praktikant 

talabalar  qoyilg`an  talaplardi  orinlay  almasa  mektepke  qosilmaydi.  Onin`  u`stine 

attestatsiyadan  o`tkeriw  ha`m  litsenziya  beriw  ken`  a`det  bolg`anlig`in  itibarg`a  alsaq, 

oqitiwshi ha`mme waqit ta`jiriybesin asirip bariwg`a ma`jbu`r boladi. Bolmasa ol oqitiwshiliq 

lawaziminan  ayriliwi  mu`mkin.  Joqari  bilimlendiriw  Joqari  bilimlendiriw  mekemelerinin` 

menshikleri,  shirkew  ha`m  bundesverge  tiyislilerinen  tisqari  bolg`an  joqari  oqiw  orinlari 

oblast`lar  basqariwinda  boladi.  Federatsiya  joqari  bilimlendiriw  tizimine  tiyisli  uliwma 

printsiplerdi    ta`rtipke  saladi.  Misali,  federatsiya  joqari  oqiw  orni  qurilisi  ha`m  joqari  oqiw 

ornindag`i  izertlewlerdin`  bir  bo`legin  finansliq  jaqtan  ta`miyinlewdi  o`zine  aladi.  Joqari 

mektep  o`z-o`zin  basqariw  huqiqina  iye.  Olar  nizam  shegarasinda  o`z  ustavlarin  qabillaydi. 

Joqari oqiw orni shtatindag`i rektor yamasa bir neshe jilg`a saylanatug`in Prezident basqaradi. 

O`z-o`zin  basqariwda  waziypalari  aniq  bo`lip  berilgen  bir  neshe  gruppalardin`  basqishpa 

basqish qatnasi printsipine a`mel qilinadi. Onin` quramina professor oqitiwshilar, oqitiwshilar, 

ilimiy  isshiler  ha`m  basqa  isshiler  kiredi.  Ko`pshilik  oblast`larda  talabalar  g`a`rezsiz  xalda 

o`z-o`zin  basqaradi.  Joqari  bilimlendiriw  sistemasinda  universitetler  ha`m  olarg`a 

ten`lestirilgen  joqari  oqiw  orninin`  en`  isenimli  rolin  oynaydi.  Bul  oqiw  orinlarinda  oqiw, 

diplom  aliw,  magistr  da`rejesin  aliw  yamasa  ma`mleketlik  imtixanlari  tapsiriw  menen 

tamamlanadi.  Sonnan  son`  oqiwdi  dawam  ettirip,  doktorlik  da`rejesin  (ilimiy  da`reje)  aliw 

ushin imtixan tapsiriladi. Ma`mlekette jan`a, arnawli oqiw orinlari bar, olar barg`an sayin ken` 

jayilip  baratir,  bul  jerde  oqiw  a`meliy  bag`dar  boyinsha  alip  bariladi,  og`an  mexanikaliq, 

ekonomika,  jemiyetlik  ta`miyinlew,  dizayn,  awil  xojalig`i  siyaqli  qa`niygelikler  kiredi,  bul 

jerde diplom aliw ushin imtixan tapsiriladi. Bu`gingi ku`nde institutqa kiriwshi jaslardin` ha`r 

u`shten biri sol tiptegi joqari oqiw ornin tan`lamaqta. 

197


0 jildan baslap uliwma bag`dardag`i 

joqari  oqiw  orinlari  yaki  federal`  oblast`ta  bar.  Olar  tu`rli  tiptegi  joqari  oqiw  orinlari,  oqiw 

basqishlari,  tamamlaw  formalarina  muwapiq  birlesken.  Biraq  bul  model`  ken`  tarqalmadi. 

Germaniya  Federativ  Respublikasi  ushin 

1976

  jilda  Xengendag`i  sirtqi  universitettin`  payda 



etiliwi  jan`aliq  boldi.  Ha`zirgi  waqitta  bul  jerde  shama  menen 

5

0000  talaba  oqimaqta,  olar 



oqiw menen birge regional oqiw orayi xizmetinen paydalanmaqta. 

Bilimlendiriw tarawindag`i siyasat xaliqtin` ko`plegen qatlami ushin joqari oqiw orinlari 

da`rwazasin  ken`  ashti.  Bir  neshe  misallar 

1952


-

1953


  jillar  qisqi  semestrde  oqiwg`a 

qabillang`an  talabalardin` 

%

  isshilerden  edi. 



1987

  jil  jazg`i  semestrde  bul  san 

19

 

%



 

sho`lkemlestirdi. 

1952

  jil  barliq  talabalardin`  besten  bir  bo`legi  xayal  qizlar  bolsa,  bu`gingi 



ku`nde  olar 

4



%

  jetti.  Federatsiya  ha`m  oblast`lar  nemis  joqari  oqiw  orinlarinda  shet  elliler 

oqiwinan ma`pli. 

1991


 jil olar 

76

000 g`a jetti. Ma`mleket bul ma`selege xaliqlardin` bir birin 



tu`sinip jetiw isine, qosilg`an u`les dep qaraydi. Talabalardin` oqiwi erkin sho`lkemlestirilgen. 

Ko`p  sanli  oqiw  basqishlari  menen  birge  oqiw  planlari  usiniladi  ha`m  talaba  sinawdan 



o`tkeriledi,  biraq  oqiwdin`  ko`plegen  basqishlarinda  talabalardin`  o`zleri  pa`nler  ha`m  oqiw 

ornin  tan`laydi.  Oqiwg`a  haqi  to`lenbeydi.  Eger  talabalar  yamasa  olardin`  ata  analari  aziq 

awqat qa`rejetlerin ko`tere almasalar oqiw ushin ekonomikaliq ja`rdem ko`rsetiw haqqindag`i 

federal  nizamg`a  muwapiq  olar  ekonomikaliq  ja`rdem  aladi.  Bul    ja`rdemnin`  yarimi 

stipendiyag`a  qosip  berilse,  ekinshi  yarmi  qariz  esabinda  beriledi.  Oqiw  tamamlanip,  miynet 

ha`reketi  baslang`annan  son`,  bul  ja`rdemler  toqtatiladi. 

1991

  jilda  bunday  ja`rdem  jan`a 



qosilg`an  oblast`  boyinsha  oqiwg`a  kirgen  bes  talabanin`  u`shewine  eski  oblast`ta  bes, 

talabadan birewine beriledi. Talabalardin` jemiyetlik qorg`aniwi ushin joqari oqiw orinlarinda 

olarg`a ko`meklesiwshi fond bar, olar ma`mleketten pul aladi, biypul jataqxana ha`m talabalar 

asxanasinan paydalanadi, jan`a oblast`ta 

7

0

%



 talaba internatlarg`a jaylastirilg`an eski oblast`ta 

da  turaq  jay  ushin  ju`da`  kem  xaqi  to`lenedi.  Oqiwg`a  kirgenlerdin` 

4

0

%



  ata  anasi  menen 

turadi. Erkin turaq jay bazari talabalar aldinda og`an to`lew menen baylanisli u`lken mashqala 

qoyadi. Kerisinshe sug`urta qorg`awina aliwi talabalarg`a qolayli sharayat jaratadi, talabalardi 

baxitsiz  ha`diyselerden  qorg`aw  ushin  olar  ma`mleketlik  sug`urta  dizimine  kirgizilgen  ha`m 

ma`mleketlik kassalarg`a az mug`darda haqi to`leydi. Keyingi waqitlarda joqari oqiw orinlarin 

ken`eytiw,  ju`zesinen  o`tkerilgen  shig`islarg`a  qaramay  og`an  bolg`an  talap  ja`nede  artpaqta. 

Erkin oqiw jaylarin bo`listiriw Orayliq basqariw ta`repinen ajiratilg`an oqiw jaylari boyinsha 

a`melge asiriladi. Talap joqari bolg`an oqiwg`a, ma`selen meditsina, veterinariya  tarawlarinda 

tan`law  o`tkeriledi.  Sol  tan`lawg`a  muwapiq  erjetkenlik  attestatindag`i  ortasha  baha 

shig`ariladi,  ku`tiw  mu`ddeti  test  ha`m  sawbet  na`tiyjeleri  esapqa  alinadi.  Biraq  eksport 

jag`daylarida  na`zerde  tutiladi.  Ma`mlekette  bilimlendiriwdi  qayta  ko`riw  boyinsha  ma`sele 

ko`pten  beri  dodalanadi,  bunda  oqiw  protsessin  qisqartiw  usinilmaqta.  Ha`zir  universitet 

talabalari 

14

  semsetr,  yag`niy 



7

  jil  oqiydi.  Olar  oqiwg`a  kiriwge  shekem  ka`rxanalarda  bir 

neshe  jil  islewi  yamasa  bundesverda  xizmet  qiliwin  esapqa  alsaq,  talabalar  haqiyqiy  miynet 

ha`reketin  biraz  kesh  baslamaqta.  Sabiq  Germaniya  Demokratik  Respublikasi  joqari  oqiw 

orinlari  ilimiy  ken`esleri  usinislarina  muwapiq  qayta  sho`lkemlestirilmekte.  Akademiyaliq 

izertlew  sho`lkemleri  joqari  oqiw  orinlarina  tarqatiladi,  universitetten  tisqarida  izertlew 

mekemelerine o`tkeriledi. Bul is 

9

0 jillar ortasinda aqirina jetkeriledi ha`m sol maqsetler ushin 



1

,

8



  milliard  nemis  markasi  ajiratilg`an.  Bul  joqari  oqiw  orni  ha`m  izertlew  institutlarin 

jan`alaw da`stu`ri tiykarinda 

1996

 jilda aqirina jetkeriledi. Germaniya Federativ Respublikasi 



puqaralardin` 

1

0  millioni  ha`r  jili  ta`jiriybe  asiriw  mu`mkinshiliginen  paydalanadi.  Ha`zirgi 



zaman industrial ja`miyetinde ha`mme na`rse o`zgeriste, rawajlaniwda ta`jiriybe asirip bariw 

o`mir za`ru`rligi. Bunnan tisqari insan o`miri dawaminda jan`a ka`sip iyelewi yamasa eskisin 

rawajlandiriwi  za`ru`r.  Xaliq  universitetleri  Xaliq  universitetlerine  XIX  aqirlarinda 

Skandinaviya u`lgisine ko`re tiykar salindi. Onin` ha`m a`meliy ha`m teoriyaliq a`hmiyeti bar. 

Germaniya  Federativ  Respublikasinin`  batis  ta`repinde 

85

0  ge  shamalas  xaliq  universitetleri 



bolip,  jaylarda  olardin` 

38

00  filiallari  islep  turipti.  Olar  tiykarinan  ja`ma`a`t,  rayon  yamasa 



spisoktan o`tken ja`miyetler qaramag`inda. Oblast`lar olardi pul mablag`i  menen ta`miyinlep 

turadi.  Xaliq  universitetleri  partiyalardan  ha`m  dinnen  tisqari  mekeme.  Olardin`  ko`pshiligi 

keshki, olardi internat xaliq universitetleri toltiradi. Tek 

1989


 jilda xaliq universitetlerinde 

4

00 



000  kurslar  sho`lkemlestirilip,  olarda 

5

,



5

  mln  tin`lawshi  ta`jiriybe  asiradi  (

1965

  jilda 


78

000 


kursta 

1

,



7

  mln.  tin`lawshi  ta`jiriybe  asirdi) 

87

0000  ayirim  shig`islarda 



4

  mln  tin`lawshi 

qatnasti. Ma`mleket ta`jiriybe asirg`anlardi qollap quwatlaydi ha`m bul maqset ushin  ha`r jili 

5

,



5

  mln  marka  mablag`  ajiratadi.  Ta`jiriybe  asiriw  kurslarinda  oqiw  da`wrinde 

tin`lawshilarg`a mablaq penen ekonomikaliq ja`rdem beriledi. Kurslar ha`m oqiw qollanbalari 

qa`rejetleri toliq yamasa bir bo`legi ma`mleket ta`repinen to`lenedi. Tiykarinan jumissizlar o`z 

ta`jiriybesin  asiriw  mu`mkinshiliklerinen  ko`birek  paydalanadi  ha`m  bul  menen  jumis 

tabiwlari  tezlesedi.  Yarim  jil  dawaminda  ta`jiriybe  asiriw  kurslarin  tamamlag`anlardin` 

75%

 

jumis  penen  ta`miyinlenedi.  Xaliq    universitetlerinde  usinilg`an  oqiw  bag`darlari  ha`r  qiyli. 



Ta`jiriybe  asiriw  tarawinda  ka`siplik  awqamnin`  ornida  u`lken.  Shirkewlerde  puqaralardin` 

bilim  da`rejesin  asiriwda  aktiv  qatnasadi.  Evangel`  shirkewi  o`zinin` 

15

  akademiyasinda 



a`hmiyetli  ma`seleler  boyinsha  konferentsiyalar  sho`lkemlestiredi.  Katolikler  ta`jiriybe 

asiriwda neke, shan`araq ma`selelerine, teologiya ha`m ma`deniy tarawlarg`a u`lken a`hmiyet 

beredi.  Siyasiy  partiyalarg`a  jaqin  bolg`an  fondlar  da  ta`jiriybe  asiriwdi  tiykarg`i 

waziypalardan biri dep biledi. Bug`an Kondrad Adinauer (XDS) fondi, Fridrix Zbert (SDPG) 

fondi,  Fridrix  Nauman  (SVRP)  fondi,  Ganch  Zaydel`  (XSS)  fondi,  G`ReshanbogayG` 

(G`KamalakG`, G`JasillarG`) birlesken fondlari kiredi. Xaliq uliwma bilimlendiriw da`rejesin 

asiriwda (000 artiq kurslar sho`lkemlestirilgen, sirtqi menshik institutlarda o`zinin` u`leslerin 

qosip  kelmekte. 

1989

jilda  bul  kurslarda  ((0  000  kisi  ta`lim  aldi,  solardan 



4

0000  adam  jan`a 

federal`  oblast`tan.  Bul  jerde  batistag`iqa  uqsap  ta`jiriybe  asiriw  boyinsha  ko`p  qirli 

mekemeler sho`lkemlestiriw ko`zde tutilg`an. Germaniya Federativ Respublikasinda izertlew 

isleri 

3

 tu`rdegi bag`darda alip bariladi. Joqari oqiw orinlarinda, ma`mleketlik ha`m menshikli 



institutlarda,  ilimiy  tekseriw  bo`limlerinde.  Joqari  oqiw  orinlarinda  izertlew  menen 

shug`illaniw olardin` a`zeliy traditsiyasi.  

Joqari oqiw orinlarinin` izertlewlerinin` tiykarg`i bag`dari fundamental a`meliy izertlew 

bolip,  olarg`a  basqa  ilimiy  tekseriw  institutlari,  sanaat  laboratoriyalari  jaqinnan  ja`rdem 

beredi.  Bul  olardin`  teoriyaliq  bilimlerin  a`melde  iske  asiriw  mu`mkinshiligin  beredi. 

Ryussel`dorf, Rettingon, Xaydel`burg, Maynts ha`m Myunxendag`i joqari oqiw orinlari ha`m 

pa`nler  Akademiyasi  bekkem  baylanis  ornatqan.  Olar  o`z-ara  ilimiy  axborotlar  menen 

almasinip  turadi,  ijtimoiy  pa`nler,  ma`selen  entsiklopediya  basip  shig`ariw  siyaqli  uzaq 

mu`ddetli planlardi qollap quwatlaydi. Joqari oqiw ornindag`i izertlewlerdi Nemis izertlewleri 

Jemiyetinin`  ja`rdemisiz  ko`rip  bolmaydi.  Joqaridag`i  mag`liwmatlardan  ma`lim  boldi, 

Germaniya  bilimlendiriwi  o`zine  ta`n  bag`darg`a,  ju`da`  quramali  dizimge  iye.  Germaniya 

ma`mleketinde,  rawajlang`an  ma`mleketler  qatarinan  orin  aliwda  o`zin  aqlap  kiyatirg`an 

bilimlendiriw  sistemasi  bar.  Usi  ku`nlerde  oni  qayta  ko`riw  jolinda  jan`a  izleniwler  alip 

barilmaqta. 



Katalog: lektions -> pedagogika%20ham%20psixologiya -> Salistiriw%20Ped
Salistiriw%20Ped -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
lektions -> O`zbekistan Respublikasi Xalk Bilimlendiriu minstrligi Ajiniyaz atindag`i Nokis mamletlik pedagogikalik institut
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston Respublikasi xalq ta`limi vazirligi Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O’zbekiston respublikasi xalq ta`limi vazirligi
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekstan Respublikasi Xaliq bilimlendiriw ministrligi A`jiniyaz atindag`i No`kis ma`mleketlik pedagogikaliq instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston Respublikasi xalq ta`limi vazirligi Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> Xalq pеdagogikasi

Download 481.57 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling