O`zbekstan Respublikasi Xaliq bilimlendiriw ministrligi A`jiniyaz atindag`i No`kis ma`mleketlik pedagogikaliq instituti


Download 481.57 Kb.
Pdf ko'rish
bet5/6
Sana26.05.2018
Hajmi481.57 Kb.
1   2   3   4   5   6

Arnawli  ta`lim  Niderlandiyanin`  arnawli  mektepleri  na`renjan,  aqili  nawqas,  dene 

nuqsanlarina iye bolg`an balalardi ta`rbiyalaydi. Bunday tu`rdegi mektepler eki kategoriyag`a 

bo`linedi

:

  baslawish,  orta.  Ol 



8

  jastan 

21

  jasqa  shekem  bolg`anlar  ushin  arnalg`an.  bunday 



oqiw orinlarina qoyilatug`in tiykarg`i talap tezirek ruwxiy, denesi nawqas balalardi baslawish 

ha`m orta mektepke tayarlap beriwdi ta`miyinlewden ibarat 



Joqari  bilimlendiriw  Niderlandiyada  jaslar  joqari  bilimlendiriwdi  universitet  ha`m 

joqari  o`ner  ta`limi  oqiw  orinlarinda  aladi.  Ha`zir  ma`mlekette 

8

  universitet  ha`m 



5

  institut 

islep turipti. Leyden universiteti en` tun`g`ish joqari oqiw orni esaplanip 

1575


 jilda Vel`gelm 

Oranskiy  ta`repinen  sho`lkemlestirilgen.  Ha`mme  universitetler  ha`m  joqari  oqiw  orinlari 

ma`mlekettiki  yamasa  menshikliginen  tisqari,  rawajlaniw  diqqat  na`zerinde  ten` 

mu`mkinshilikke  ha`m  statusqa  iye.  Joqari  oqiw  orinlari  ma`mleket  ta`repinen  qarji  menen 

ta`miyinlenedi.  Niderlandiyada 

7

  diniy  joqari  oqiw  orinlari  bar  bolip,  olar  ma`mleket 



ta`repinen  ha`m  bir  bo`limin  diniy  ma`kemeler  ta`repinen  ta`miyinlenedi.  Joqari  oqiw 

orinlarinda  oqiw  eki  basqishqa  bo`linedi.  Birinshi  basqish 

4

  jil,  za`ru`r  bolsa 



6

  jil  dawam 

etedi. Sol basqish ta`limi tamamlang`annan son`, pitkeriwshiler pa`n namzatliq da`rejesi ushin 

imtixan tapsiradi. Joqari oqiw orinlarinin` ekinshi basqishina sheklengen mug`dardag`i talantli 

talabalar  o`tkerilip 

2

-



3

  jil  dawaminda  doktorliq  ilimiy  da`rejesi  ushin  dissertatsiya  jazadi. 

Niderlandiyada shet el puqaralarinin`  bilim aliwina, arnawli joqari oqiw orinlari bar. Bunday 

oqiw orinlarinda joqari mag`liwmatli shet el puqaralari arnawli bilim beriw ushin qabillanadi. 



Bul jerde oqiwlar ingliz tilinde alip bariladi. Bunday universitetlerdi qarji menen ta`miyinlew 

bir bo`legi ma`mleket, bir bo`legi shet el puqaralari esabinan boladi. 



U`lken  jastag`ilar  ta`limi  Ha`zirgi  waqitta  Niderlandiyada  u`lken  jasli  puqaralardin` 

bilim  aliwg`a  qizig`iwshilig`i  artip  barmaqta.  Ko`pshilik  bul  kategoriyadag`i  puqaralar  aldin 

tu`rli sebepler menen bilim aliwg`a mumkinshiligi bolmag`an puqaralar. Sonday puqaralardin` 

bilim  aliwg`a  bolg`an  qizig`iwshilig`in  qandiriw  ushin  ma`mlekette  ashiq  mektepler,  ashiq 

universitetler  sho`lkemlestirilgen.  Bul  oqiw  orinlarinda  oqiw  shinig`iwlari  erkin  yamasa 

jumistan  son`  a`melge  asiriladi.  Ha`zir  Niderlandiyada  ma`mleket  uliwma  xalqinin` 

40%

 

25



 

jasqa shekemgi jaslar sho`lkemlestiredi. Ma`mleket jaslar siyasatinin` tiykarg`i bag`dari olardi 

mag`liwmatli  ka`sipli  qiliwg`a,  jaslardi  ma`mlekettin`  ekonomikaliq  siyasiy  turmisinda  aktiv 

qatnasiwin  ta`miyinlew,  olardin`  kewilli  dem  aliwlarin  jaqsiraq  sho`lkemlestiriwdi 

ta`miyinlewge  qaratilg`an.  Son`g`i  waqitlarda  ma`mlekette  jaslardin`  keleshegi  tezlik  penen 

o`zgeredi. Olarda turmis protsesslerine qizig`iwshiliq ku`sheydi, sonin`  menen birge olar o`z 

mashqalalarin  o`zleri  o`zbetinshe  sheshiwge  umtilmaqta.  Jaslar  basqa  ma`mlekettegi 

ten`jaslilar menen ja`miyettegi o`z ornin tabiw ha`m oni bekkemlew ushin gu`respekte. Jaslar 

siyasatina  tiyisli  ma`mleket  a`hmiyetindegi  ma`selelerdi  tinishliq,  den  sawliqti  saqlaw  ha`m 

ma`deniyat  isleri  ministrligi  sheshedi.  Bul  ministrlik  basqa  ministrlikler  menen  birgelikte 

jaslar  za`ru`rshiligin,  sonin`  menen  birge  olardi  jumis  penen  turaqli  jay  menen  ta`miyinlew, 

ekonomikaliq  jag`dayin  jaqsilaw,  olarg`a  meditsinaliq  xizmet  ko`rsetiw  siyaqli  ma`selelerdi 

sheshedi.  Niderlandiyada  jaslar  jumisi  boyinsha  federatsiyasi  bolip  onin`  waziypasi 

hu`kimette, parlamentte jaslar ma`pin ha`m olardin` huqiqlarin qorg`awdan ibarat. 



Qosimsha mag`liwmatlar Niderlandiyada  

4

 mln jaslar ku`ndizgi oqiwlar menen qorshag`an. 



ma`mlekette ma`jbu`riy ta`lim biypul, u`lken jaslilar mektepleri ha`m joqari oqiw orinlari 

pulli. Ayrim mekteplerde ata analar oqiw ta`rbiya jumislarin a`melge asiriwg`a o`z qarjilari 

menen ja`rdemlesiwge razishiliq bildiredi. Bunday  tilekler qabillanadi. Ha`mme oqitiwshilar 

ha`m ta`rbiyashilar miynet haqilarin ma`mleket ta`repinen ta`miyinlenedi. 

  

Bekkemlew ushin sorawlar 

1. Yaponiya ta’lim dizimine sipatlama berin’ 

2.Niderlandiyanin’ ta’lim diziminin’ o’zine ta’n o’zgeshelikleri 

            3. Salistirmali analiz ha’m juwmaq jasaw 



 

A`debiyatlar 

1. I.A.Karimov. Barkamol avlod - O`zbekiston tarrakkietining poydevori.  

2. I.A.Karimov. O`zbekiston kelajagi buyuk davlat. T.: O`zbekiston, 1992. 

3. I.A.Karimov. O`zbekiston XXI asrga intilmoqda. 

4. Jahon mamlakatlari tarixi. 

 

 



 

 

7 TEMA.Rawajlang’an ma’mleketlerde ta’lim-ta’rbiya dizimi va salistirmali 



analiz.  

Joba: 

1.АQSH ha’m O’zbekistan ta’lim diziminin’ salistirmali analizi. 

2

.  Avstraliya  ma`mleketinde  bilimlendiriw  diziminin`  du`zilisi  ha`m  onin`  o`zine  ta`n 



ta`repleri. 

 

 



Tayanish tu`sinikler: 

АQSH  ta’lim  diziminin’  salistirmali  analizi,  Avstraliya  ma`mleketinde  bilimlendiriw 

diziminin` du`zilisi ha`m onin` o`zine ta`n o’zgeshelikleri. 

 


AQShta  na`wbettegi  bilimlendiriw  basqishi  joqari  ta`lim  bolip,  ol  eki  yamasa  4  jil 

oqitilatug`in  kollejler  ha`m  universitetlerde  a`melge  asiriladi.  Son`g`i  basqish,  universitetler 

ha`m  basqa  joqari  oqiw  orinlari  quraminda  sho`lkemlestirilgen  aspirantura  yamasa 

doktoranturalar.  AQta  ma`jbu`riy  ta`lim  16  jasqa  shekem  a`mel  qiladi.  Bul  ma`mlekettegi 

oqiw  orinlarinda  ma`mleketlik  ja`ma`a`t  jeke  ha`m  diniy  mekemeler  ixtiyarinda  boliwi 

mu`mkin. Sonisi itibarg`a ilayiq, AQSh mkteplerinin` pitiriwshi oqiwshilarinan tisqari ba`rshe 

oqiwshilar  dem  alis  waqtinda  jumis  penen  ba`nt  boladi.  AQSh  mekteplerinde  oqiw    jili  180 

ku`n.  Bir  saat  sabaq  45-50  minut.  AQSh  konstitutsiyasina  muwapiq  bilimlendiriw  dizimi 

quramindag`i shtatlar basqariw mekemelerinin` ixtiyarina 1979-jilg`a shekem bilimlendiriwdi 

pul  menen  ta`miyinlew  bilimlendiriwde  ma`mleketlik  siyasatti  a`melge  asiriw,  oqiw 

orinlarinda  ha`reketn  muwapiqlastirip  bariw,  den  sawliqti  saqlaw,  bilimlendiriw  isleri 

wa`zirligi alip baratug`in edi. 1979-jili Bilimlendiriw wa`zirligi g`a`rezsiz bolip ajiralip shiqti. 

Bilimlendiriw  dizimlerine  byudjet  ajiratiw  boyinsha  AQSh  du`n`ya  ma`mleketleri 

ortasinda  jetekshi  orinlardan  biri  iyeleydi.  Bilimlendiriw  diziminin`  rawajlaniw  da`rejesi 

joqari onin` baslawish ta`lim basqishinda oqiwi kerek bolg`an balalardin` 99,9%, orta bo`lim 

94,5 ta`lim aladi. Oqiwshilar uliwma saninin` 46% orta mektepti tamamlag`annan son` kolledj 

ha`m  universitetlerge  kiredi.  Barliq  kategoriyadag`i  bilimlendiriw  ma`kanlarinda  58  mln  jas, 

solardan  bilimlendiriwdin`  joqari  basqishinda  12  mln  jigit  qiz  bilim  aladi.  AQSh  da  ha`r  10 

min`  kisige  307  talaba  tuwri  keledi.  Bul  du`n`yada  joqari  ko`rsetkishlerden  biri.  Bulardan 

tisqari AQSh ta ha`r jili 33 mln kisi u`zliksiz ta`lim ha`m ta`jiriybe asiriw dizimlerinde bilim 

aladi.  Ma`mleketde  3  mln  oqitiwshi  miynet  qiladi.  Ha`r  jili  orta  mektepti  3  mln  oqiwshi, 

bakalavr da`rejesindegi, joqari ta`lim basqishin 932 min` kisi, magistr da`rejesinde bolsa 300 

min` kisi tamamlaydi, jilina 30 min` kisi doktorliq ilimiy da`rejesin aladi. 

Mektepke  shekemgi  ta`rbiya  Amerika  bay  ma`mleket.  Biraq  bul  ma`mlekette  balaar 

jasina  tolg`ansha  analarg`a  tu`rli  ekonomikaliq  ja`rdemler  ko`zde  tutilmag`an.  Perzentlerine 

qarap  u`yinde  otirama  yamasa  xizmetker  jallap  jumisqa  tu`seme  bul  analardin`  isi. 

O`zbekstandag`i  siyaqli  ken`  ha`m  iqsham,  eki  qabatli,  oynaytug`in,  uyiqlaytug`in, 

awqatlanatug`in  ayirim xanalari bar bolg`an baqshalar ha`m  yasliler Amerikada a`det tu`sine 

kirgen emes. Xizmetker jallaw shan`araq ushin ha`ptesine 20 dollardan kemge tu`speydi. Bul 

ma`mlekette  30-40  balag`a  arnalg`an  jeke  ha`m  ma`mleket  qaramag`indag`i  baqshalar  bar. 

Olar xizmetker jallawdan biraz arzaniraq tu`sedi. Biraq eki jag`dayda da  u`yden alip barg`an 

awqatlardi  jediredi.  Krovat,  ko`rpe  to`sek  ko`pshiklerin  ata-analari  aparip  beredi.  Amerikada 

bizlerdegidey tag`amnamalar ha`m oqiw da`stu`rleri joq.  Lekin balalar ushin haqiyqiy ta`lim 

ta`rbiya  protsessii  olar  5  jasqa  tolg`annan  keyin  baslanadi.  A`ne  sol  jasta  olar  G`Kinder 

gardenG`  dep  ataliwshi  tayarlaw  baqshalarina  jalp  etiledi.  AQSh  televideniesinin`  ayriqsha 

kanalinda G`Sezam ko`shesiG` dep atalatug`in ko`rsetiw beriledi, ol oqiwshilarg`a inglis tili, 

ha`riplik,  arifmetika  a`mellerin  bejeriw,  sanaw,  oqiw,  geografiya,  tariyx  boyinsha  bilimlerdi  

qiziqli  ta`rizde  sin`diriwge  ha`reket  etedi.  Amerika  ko`p  milletli  ma`mleket.  Biraq  ha`r  bir 

millet  o`z  perzentine  milliy  u`rp  a`detlerin,  tilin  u`yretiwge  u`lken  a`hmiyet  beredi. 

O`zbeklerde o`z ana tilin, u`rp-a`detlerin, dinin o`z perzentlerine sin`diriwge umtiladi. O`zbek 

balalarida  Orayliq  Aziyada  o`z  ma`mleketi  bar  ekenligin  biledi.  Og`an  umtiladi,  ol  haqqinda 

da  ko`p  na`rselerdi  biliwdi  qa`leydi.  O`zbekstang`a  keliw  ha`r  bir  Amerikaliq  o`zbeklerdin` 

ulli  a`rmani.  Joqarida  aytip  o`tkenimizdey  mektepke  shekemgi  ta`rbiya  mekemelerinin`  jeke 

tu`rleride  bar.  Biraq  ol  Yaponiyadag`iday  rawajlang`an  emes.  Amerikada  menshik  baqshalar 

endi  g`ana  ma`mleketlik  da`stu`rge  kirgizilgen.  Amerikada  oqiwshilardin`  o`z  pikirin  so`zde 

toliq  aniq  tu`sindirip  bere  aliwg`a  o`zligin  an`law,  o`z  qa`dir-qimbatin  biliw,  talantin  sirtqa 

shig`ariw sezimlerin ta`rbiyalawg`a u`lken itibar beriledi. Balalarda sonday  sezimlerdi payda 

etiw kishi jastan baslanadi. 

Baslawish  mektep  Baslawish  mekteplerdin`  tiykarg`i  waziypasi  6  jastan  15  jasqa 

shekem  bolg`an  balalarg`a  toliq  bilim,  uliwma  insaniy,  olardin`  a`depli  bolip  ta`rbiyalawdan 

ibarat.  Baslawish  klasslarda  oqitilatug`in  oqiw  predmetleri  ha`m  da`stu`rleri  balalardin`  jasi 


ortaliqqa maslasip bolip, olar oqiwshilardin` uliwma sawatlilig`in ta`miyinlep beriwden tisqari 

belgili  da`rejede  ka`siplik  bag`darinada  iye  boladi.  Klasstan  klassqa  ko`shiriw  oqiwshinin` 

oqiw  tezligi,jaziwi,  arifmetika,  tariyx,  geografiya,  muzika  o`neri  siyaqli  predmetlerdi 

baslawish  klass  da`stu`ri  ha`mde  oqiwliqlar  da`rejesinde  qanday  o`zlestirilgenin  belgileydi. 

Amerika  mekteplerinde  oqiw  ta`rbiya  jumislari  menen  baylanisli  ma`selelerdi  ha`r  bir  shtat 

o`zine  g`a`rezsiz  belgilep  aliw  huqiqina  iye.  Sol  sebepten  baslawish  mekteplerde  oqiw 

dawamlilig`i  tu`rli  shtatlarda  tu`rlishe  belgilenedi.  Yag`niy  baslawish  ta`lim  4,5,6,8  jilliq 

boliwi  mu`mkin.  Oqiwshilar  sol  da`wirde  inglis  tili,  ta`rbiyat  ha`m  gigiena,  matematika, 

o`nermentshilik  ha`m  ko`rkem  o`ner,  dene  ta`rbiyasi  ha`m  sport  predmetlerinen  sabaq  aladi. 

AQSh  mekteplerinde  oqiw  ha`r  bir  oqiwshi  ushin  maqtanish  boliwin  oqiwshi  o`z  bilimine, 

mu`mkinshiligine  isenim  sezimin  ta`rbiyalawg`a  u`lken  itibar  beriledi.  Oqiwdin`  baslawish 

ta`lim  da`wirinen-aq  oqiwshilar  ushin  ha`r  qiyli  do`gerekler,  sayaxatlar  sho`lkemlestiriledi. 

Biraq  bulardin`  barlig`i  puli  bolip,  og`an  sem`ya  byudjetinen  10-16%  isletiledi.  Qoli  qisqa 

sem`yalardin` perzentlerine ayirim jen`illikler beriledi. 



Orta mektep Amerika Qurama Shtatlarinda toliq orta mektep qatarina 10-11-12-klasslar 

kiredi.  7-8-9-klasslarda  ko`pshilik  jag`dayda  to`mengi  mektep  dep  ataydi.  Sebebi  to`mengi 

mektep  kursin  jaqsi  tamamlag`anlar  joqari  basqish  orta  mektebine  toliq  qabillanadi.  Belgili 

da`rejede 9 klassti tamamlag`anlar orta mekteke tan`law joli menen qabillanadi. Biraq joqarg`i 

orta  mektepler  oqiwshilardin`  bilimine  qaraw  kategoriyalaw  sebepli  86,4%  oqiwshi  olarg`a 

qabillanadi.  Amerikaliq  jaslardin`  ko`pshiligi  orta  mekteplerdi  tamamlag`annan  son`  tiyisli 

diplom  ha`m  arnawli  oqiw  kursin  tamamlag`anin  tastiyiqlawshi  hu`jjetler  aladi.  Oqiwshilar 

a`dette belgili bir klassti, kurs yamasa mektepti juwmaqlawda test sinaqlarinan o`tkeriledi. 

Oqiwshilardin` bilimi to`mendegishe bahalanadi:  A-95-100 ball; V-85-92  ball; S-71-80 

ball;D-65-70 ball; G-0-64 ball. 

Test  na`tiyjelerine  qaray  to`men  ball  alg`an  oqiwshilar  jil  dawaminda  belgili  waqit 

o`tkerilip  sinaqta  qayta  o`tkeriledi.  Amerika  mekteplerinde  sherek  ha`m  oqiw  na`tiyjelerin 

ko`redi, oqiwshilar test sinaqlarinan o`tkeriledi. Ayirim shtatlarda sonday-aq N`yu-Yorkta da 

bilimlendiriw departamenti ta`repinen belgilengen imtixanlar o`tkeriledi. AQSh mekteplerinde 

a`dette oqiwshilar oqiw jili dawaminda eki ma`rtebe o`zlestiriw tabelin aladi. Ayirim okruglar 

bunday tabeller ha`r bir pa`n boyinsha 6 ma`rtebege shekem beriledi. Ha`r bir mektep oqiw jili 

basinan-aq  o`z  oqiw  ta`rtibin  aldinnan  belgilep  aladi.  Ol  to`mendegishe  boliwi  mu`mkin:  7-

sentyabr` oqiw jilinin` baslaniwi; 12-oktyabr` Kolumb ku`ni mu`na`sibeti menen bayram; 21-

oktyabr`  oqiwshilardin`  axlaqiy  qa`biletin  aniqlawshi  test  sinaqlari;  10-noyabr`  shig`armalar 

konkursi;  22-27-noyabr`  da`slepki  dem  alislar;  2-dekabr`  kollejge  kiriw  imtixanlarinin` 

birinshi  basqishi;  22-dekabr`  Rojdestvo  dem  alisi;  13-yanvar`  kollejge  kiriw  imtixanlarinin` 

ekinshi  basqishi;  26-yanvar`  oqiw  jili  ekinshi  yarimina  o`tiw  imtixanlari;  24-fevral`  jaqsi 

oqiwshilardi  aniqlawshi  milliy  imtixanlar;  2-mart  kollejlerge  kiriw  imtixanlarinin`  u`shinshi 

basqishi;  5-aprel`  3  da`wirge  o`tiw  imtixanlari;  12-20-aprel`  ba`ha`r  dem  alisi;  4-iyun` 

kollejlerge  kiriw    imtixanlarinin`  to`rtinshi  basqishi;  30-may  eslew  ku`ni;  12-iyun`  pitkeriw 

keshesi; 20-iyun` jazg`i dem alisqa shig`iw ku`ni. 

Orta mekteplerde oqiwshilarg`a o`zleri tan`lag`an bag`darlarg`a mass halda predmetler. 

Tan`lawda  belgili  erkinlikler  bar.  Misali  inglis  tili,  ja`miyetlik  pa`nler,  matematika,  fizika 

predmetlerine  tiykarg`i  pa`n  bolip,  shet  tilleri,  ko`rkem  o`ner,  ka`siplik  ta`lim  predmetleri 

oqiwshilardin`  qa`lewlerine  qarap  qoyiliwi  mu`mkin.  Orta  mektep  oqiwshilari  ku`ndelik 

ha`reketinde  yarim  waqitti  oqiw  klasslarinda,  qalg`an  waqtin  laboratoriya,  stadionlar, 

ta`jiriybe uchastkalari, a`meliy isler ushin arnalg`an jerlerde o`tkeriledi. 10, 11, 12 klasslarda 

mektep sem`ya birligi, a`sirese bekkem boladi. Sebebi sol basqishta oqiwshilardin` ka`siplerge 

iykemliligi  toliq  qarar  tabadi.  Oqiwshilar  ha`m  ata  analardin`  tileklerine  muwapiq,  ka`siplik 

bag`itlarg`a  mas  keletug`in  predmetlerden  alinatug`in  sabaqlardi  ko`beytiw  mu`mkin. 

Basqasha  aytqanda  oqiwshi  keleshekte  qaysi  tarawg`a  o`z  o`mirin  belgilewge  qarar  qilg`an 

bolsa,  sol  bag`dardag`i  predmetlerdi  u`stin  da`rejede  u`yrenip  tayarliq  jumislarin  alip  baradi. 


Joqaridag`idan  kelip  shig`ip,  jumaqlaw  mu`mkin,  AQSh  orta  mektepleri  o`z  oqiwshilarina 

u`sh  bag`darda:  akademik,  ka`siplik,  uliwma  bag`darlarda  bilim  beredi.  Ha`zirgi  waqitta 

oqiwshilarg`a  to`rt  bag`darda  o`ner,  ka`siplik  tiykarlari  berip  bariladi.  Bular  to`mendegiler: 

Birinshisi,  awil  xojaliq  ka`sipleri  ta`limi  esaplanip,  onda  tin`lawshilarg`a  fermershilik 

tiykarlari  oqitiladi  ha`m  onda  awil  xojalig`i  boyinsha  menejment  jetistirip  beriledi.  Bunday 

ta`lim  Amerikanin`  kelesi  fermerler  da`stu`ri  tiykarinda  is  alip  bariladi.  Ekinshisi,  biznes 

bilimi.  Onda  oqiwshilarg`a  biznes,  biznes  ekonomikasi,  ishki  ekonomika  qa`nigeligi 

u`yretiledi.  Bunday  oqiw  bag`darlarinda  balalardi  insaniyliq  sezimlerin  ta`rbiyalaw 

ma`selelerine  de  a`hmiyet  beriledi.  U`shinshisi  sawda  ha`m  o`ndiris  ta`limi  bolip,  bul  ta`lim 

sistemasi  arqali  ha`r  tu`rli  zatlar  islep  shig`ariw  ha`m  mexanikler  ka`sibi  u`yretiledi. 

To`rtinshisi, qurilis ta`limi bolip, bul ta`lim dizimi arqali ha`r qiyli qurilis ka`sipleri boyinsha 

bilim  ha`m  ko`nlikpeler  beriledi.  AQSh  ta  ha`r  bir  oqiwshinin`  pa`nler  boyinsha  alg`an 

bilimlerin  ja`mlewshi  attestatlar  bar.  Oqiwshiladin`  joqari  oqiw  orinlarina  kiriwi  ushin  a`ne 

sol attestat nusqasi tapsiriladi. A`dette oqiwshilarg`a da`slepki 6 jil dawaminda ba`rshe oqiw 

predmetleri  boyinsha  bir  mug`allim  ta`lim  beredi.  Keyingi  6  jil  ishinde  ha`r  bir  predmet 

boyinsha ayirim mug`allim belgilendi. 

Ha`zirgi  zaman  Avstraliya  bilimlendiriw  sistemasinin`  qurami  to`mendegishe

:

  balalar 



baqshalari,  baslawish  mektep,  kishi  orta  mektep,  joqari  orta  mektep,  joqari  bilimlendiriw 

sistemalarina  kiriwshi  oqiw  orinlari.  Bul  bilimlendiriw  basqishlarinin`  o`zine  ta`n  ta`replerin 

bir-bir ko`rip shig`amiz. Balalar baqshalari. Bilimlendiriwdin` bul basqishina 

3

-



5

 jasli balalar 

qabillanadi. Balalar jas o`zgesheliklerine qarap 

3

,



2

,

1



 jilliq bilimlendiriw kurslarina jalp etiledi. 

Avstraliya  mektepke  shekemgi  bilimlendiriw  mekemelerinin` 

59

,

9%



    menshik, 

40

,



8

 

%



  ti 

munitsipial  (rayon)  ken`esleri  qaramag`inda.  Qalg`an 

0

,

3%



  ti  ma`mlekettiki.  Ma`jbu`riy 

ta`lim.  Bilimlendiriwdin`  bul  bag`anasina 

6

-

15



  jasqa  shekemgi  balalar  jalp  etilip,  olar  sol 

waqit  ishinde    jilliq  baslawish  mektep  ha`m 

3

  jilliq  kishi  orta  mektep  kursin  tamamlaydi. 



9

 

jilliq  bul  ta`lim  ma`jbu`riy  bolip  ha`mme  balalar  biypul  oqitiladi  ha`m  biypul  sabaqlardan 



paydalanadi. Mu`ta`a`j shan`araqlardin` balalari ma`ha`lliy ha`m milliy basqariw sho`lkemleri 

ta`repinen  ajiratilg`an  qarji  esabinan  biypul  awqat,  oqiw  qurallari  aliw  ta`biyiy  xizmetten 

biypul paydalaniw mu`mkinshiligine iye. Bunnan tisqari olarg`a biypul sayaxatlar ha`m basqa 

da  kewil  ashar  tamashalar  sho`lkemlestiredi.  Za`ru`r  bolip  qalg`an  jag`dayda  mu`ta`j 

oqiwshilar  ushin  ekonomikaliq  ja`rdem  ko`rsetiledi.  Bul  basqishtag`i  mekteplerge  qabillaw 

ushin  arnawli  nizam  yamasa  sheklewler  joq.  Tek  denesi  ha`m  aqili  nawqas  balalar 

qabillanmaydi.  Ata-analar  o`z  balalarin  menshik  mekteplerge  beriw  huqiqina  da  iye.  Biraq 

menshik  mekteplerdin`  o`zine  ta`n  sha`rt  sharayatlar  ha`m  talaplar  bar.  Joqari  basqish  orta 

mektebi

:

 Avstraliyada bunday basqish mekteplerdin` ku`ndizgi, keshki ha`m sirtqi bo`limleri 



bar.  ku`ndizgi  joqari  basqish  mekteplerinde  oqiw  mu`ddeti 

3

  jil.  Oqiwshilardin` 



95

 

%



 

ku`ndizgi mekteplerde bilim aladi. Bul  tu`rdegi mekteplerde oqiw iqtiyarli. Bunda to`mengi 

orta  mekteplerdi  tamamlag`an,  joqari  basqish  orta  mekteplerine  kiriw  sinaqlarinan  tabisli 

o`tken 


16

  jastan 

18

  jasqa  shekem  bolg`an  oqiwshi  jaslar  qabillanadi.  Bunday  tu`rdegi  orta 



mekteplerde  uliwma  ha`m  menshik  tarawlardi  qosip  esaplag`anda 

90

 



%

  jas  bilim  aladi. 

Universitetler,  kishi  kollejler,  texnikaliq  kollejler,  arnawli  qa`niygelestirilgen  kollejler 

Avstraliyada joqari bilimlendiriw sistemasin sho`lkemlestiredi. 

Bul ma`mlekette baslawish, orta ha`m joqari oqiw orinlarinan tisqari bir birinen pariqli 

G`Qa`niygelik mektepleriG` ha`m turli mektepleri bar. olardn` ko`pshiligi menshik bolip tu`rli 

firma-kontsern  ha`m  sindikatlar  ushin  qisqa  waqitli  kurslarda  pishiwshi,  tigiwshi,  toqiwshi, 

aspaz, esapshi, mashikada jaziwshi, avtotexnik, elektron esaplaw mashinkalari ushin da`stu`r 

duziwshi  ha`m  basqa  za`ru`r  ka`sipler  u`yretiledi.  Mekteplerdin`  ayirimlari  shet  tillerin 

u`yretiw boyinsha qa`niygelestirilgen. 

1976

 jildan baslap ministrliktin` aniq talaplarin bejerip 



atirg`an tu`rli mektepler G`qa`niygelestirilgen mekteplergeG` aylandirildi. 

Baslawish orta bilimlendiriw oqiw protsessin sho`lkemlestiriw. Bilimlendiriw mazmuni. 

Basqa jerlerdegiden pariqli Avstraliya mekteplerinde oqiw 

1

 aprel`den baslanip kelesi jildin` 



31

  martinda  tamamlanadi.  Baslawish  ha`m  kishi  orta  mekteplerde  oqiw  jili  semestrge 

bo`linedi

:

  aprel`-iyul`,  sentyabr`-dekabr`,  yanvar`-mart.  U`lken  orta  mekteplerde  bolsa  oqiw 



jili 

2

  yamasa 



3

  semestrge  bo`linedi.  Dem  alislar  jazda,  qista  (jan`a  jildan  aldin  ha`m  keyin) 

ba`ha`rde  boladi.  Jazg`i  dem  alislardin`  baslaniwi  ha`m  tamamlaniwi  munipalitetlerdegi 

awhal,  yag`niy  ju`zege  kelgen  jag`daylar  ha`m  oqiw  orinlarinin`  jag`daylarina  qarap 

belgilenedi.  Ko`pshilik  baslawish  ha`m  orta  mekteplerde  dem  alislar  iyun`  ayinin`  aqirinda 

baslanip,  avgust  aylarinda  tamamlanadi.  Awillarda  bolsa  awil  xojaliq  jumislarin  bejeriwden 

kelip shig`ip ba`ha`rgi ha`m gu`zgi dem alislar jazg`i dem alislar esabinan uzaytiriladi. Oqiw 

jili  Avstraliyada 

240

  ku`n  yamasa  AQShtan 



60

  ku`n  ko`p.  Sabaqlar 

7

  saat.  Ko`pshilik 



mekteplerde  sabaqlar  ku`ndiz  saat 

8

30



  baslanip,  u`shten  keyin  tamamlanadi.  Oqiwshilar 

ha`ptesine 

2

-

3



  saat  klasstan  tisqari  klub  jumislarinda 

7

  saat  qa`niygeligi  boyinsha 



shinig`iwlardi  yamasa repititorlar iqtiyarinda boladi. Joqari basqish orta mekteplerinde barliq 

oqiw  protsessinde  oqiwshilar 

80

  sinaq  tapsiradi.  Oqiwshilar  ma`jbu`r



:

  tiykarg`i  pa`nlerden 

tisqari o`z qa`lewlerine ko`re ingliz tili, texnikaliq ta`lim ha`m arnawli pa`nlerden sinawlarg`a 

jalp  etiledi.  Avstraliya  mekteplerinde  elektron  esaplaw  mashinalari  ha`m  basqa  oqiw 

texnikaliq zatlari menen toliq ta`miyinlengenine qaramay, qa`niygelerdin` pikirinshe tiykarg`i 

itibar  oqitiwshi  jumisi  sabaqliqqa  qaratiliwi  kerek.  Olardin`    pikirinshe,  oqitiwshi  ha`m 

oqiwshi  ortasindag`i  jaqsi  qatnas  ornin  ha`r  qansha  rawajlang`an  mashina  da  basalmaydi. 

Ha`mme  sabaqliqlar  menshik  baspaxanalarda  basiladi.  Olardi  basiwg`a  qarjini  ministrlik 

ajratadi.  Joqarida  aytip  o`tilgenindey  sabaqliqlar  baslawish  ha`m  to`mengi  orta  mekteplerde 

biypul,  joqari  orta  mekteplerde  bolsa  pulli.  Sabaqliqlar  bahasi  sonday,  olardi  satip  aliwg`a 

ha`mmenin`  mu`mkinshiligi  bar.  Paydalanilg`an  sabaqliqlar  pulli  bolsa  da  biypul  bolsa  da 

oqiwshinin`  o`zinde  qaldiriladi.  Avstraliyada    oqitiwshi  kadrlar  tayarlaw    sapasina  ju`da` 

u`lken  talaplar  qoyiladi.  Bul  talaplar  sonday  belgili  ka`sipke  talantsiz  ha`m  bag`dari  tuwri 

kelmeytug`in  tosinnan  kisilerdin`  kirip  qaliwi  a`melde  mu`mkin  emes.  Oqitiwshilar 

4

  jilliq 



universitetlerde  ha`m 

2

  jilliq  kollejlerde  tayarlanadi.  Bul  oqiw  orinlarinin`  pitkeriwshilerine 



birinshi  ha`m  ekinshi  da`rejeli  guwaliqlar  beriledi.    Mektep  direktori  boliw  ushin 

1

  da`rejeli 



guwaliqqa  iye  boliwi  sha`rt.  Avstraliya    oqitiwshilarinin`  ja`miyette  tutqan  abroy  itibari 

u`lken, sonin` menen birge olardin` is haqilarida joqari 

74

 

%



 oqitiwshi ja`ma`a`t ha`m kasaba 

assotsiatsiyasina  ag`za.  Bul    olarg`a  bilimlendiriw  mazmunin  ha`m  uslubin  dodalaw 

mu`mkinshiligin beredi.  


Katalog: lektions -> pedagogika%20ham%20psixologiya -> Salistiriw%20Ped
Salistiriw%20Ped -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
lektions -> O`zbekistan Respublikasi Xalk Bilimlendiriu minstrligi Ajiniyaz atindag`i Nokis mamletlik pedagogikalik institut
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston Respublikasi xalq ta`limi vazirligi Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O’zbekiston respublikasi xalq ta`limi vazirligi
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekstan Respublikasi Xaliq bilimlendiriw ministrligi A`jiniyaz atindag`i No`kis ma`mleketlik pedagogikaliq instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston Respublikasi xalq ta`limi vazirligi Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> Xalq pеdagogikasi

Download 481.57 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling