Prof. Dr. Bekir kocazeybek I.Ü. Cerrahpaşa tip fakültesi


Download 4.44 Mb.
Sana15.12.2019
Hajmi4.44 Mb.
  • AKTİF VE PASİF BAĞIŞIKLIK
  • (Aşılar ve Serumlar)
  • PROF. DR. BEKİR KOCAZEYBEK
  • İ.Ü. CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ
  • TIBBİ MİKROBİYOLOJİ ABD

İMMÜNİTE;

    • Hastalıklara,özellikle enfeksiyon hastalıklarına karşı dirençtir.
    • Enfeksiyöz ya da non-enfeksiyöz faktörlere karşı savunma sağlayan sistemdir
      • KONAK İMMÜNİTESİ;
      • DOĞAL(İNNATE) İMMÜNİTE
      • EDİNSEL(ADAPTİF-ÖZGÜL)İMMÜNİTE:
          • Daha yavaş olarak devreye giren ancak daha etkili savunmayı oluşturan bağışıklıktır

IMMUN SİSTEMDE REAKTİF MEKANİZMALAR

  • I.Doğal Immun Yanıt:
    • EH,Fagositler,NK ve Kompleman sistemi gibi
  • II.Edinsel Immun Yanıt:
    • A)Humoral(sıvısal)IY
      • B lenfositlerin
    • B)Hücresel IY
      • T lenfositleriyle
  • III.Immun Sistemde Yanıtsızlık veya DURMA
    • Normal ImmunoFİZYOLOJİK SÜREÇLERLE;
      • ÖRN:IMMUNOLOJİK TOLERANS;
        • Merkezi ve periferik toleransta
          • ☻Apoptoz ve Tregler mek. gibi
    • Patofizyolojik ya da Eksojen faktörlerle İ.S.’in yanıtsızlığı veya Durması
      • Örn;
        • Immün sist.hücreleri proliferatif hast.
          • ☻ Lenfoma,Multiple Myeloma
        • Çeşitli kronik hast.
          • ☻ Sifiliz,TBC,Lepra,Kızamık
      • Örn;
        • Eksojen yapay baskılayıcı faktörler
        • ☻Kortikosteroidler
        • ☻Sitotoksik ilaçlar
        • ☻X ışınları gibi

EDİNSEL(Spesifik)İMMÜNİTENİN KAZANILMASI:

  • AKTİF PASİF
  • Hümoral ve/veya Hücresel IY Yapay Doğal
  • Yapay Doğal Enfeksiyonlar ▲Im. serum Plesanta
  • ●(at ve benzer Hayvan)
  • ▲İnsan Ig veya Lenfosit Kolostrum
  • Aşılama Klinik Klinik
  • hast oluşur hast oluşmaz

Edinsel(Spesifik)İmmünitede;

  • İster doğal yoldan,ister aşılama yoluyla sağlanan AKTİF BAĞIŞIKLIKTA
    • T,B lenfositleriyle
    • Makrofajların işbirliği önemlidir
    • Sonuçta NÖTRALİZAN Ab’lerle güçlü bağışıklık sağlanır
      • HAV
  • Zorunlu ya da fakültatif Hücre içi bakterilerde
    • Makrofaj-T lenfosit işbirliği ile gecikmiş Tip Aşırı Duyarlılık önemlidir
      • TBC

YAPAY AKTİF VE PASİF BAĞIŞIKLIK (AŞILAR VE SERUMLAR)

  • YAPAY AKTİF VE PASİF BAĞIŞIKLIK (AŞILAR VE SERUMLAR)
    • Günümüzde sağlık hizmetleri;
      • Tedaviye öncelik tanımaktan öte
      • Koruyucu ve hastalıkları önleyici temel almaktadır.
    • Bu anlayışla;
      • Mikrobik hastalıklardan korunmada;
        • temizlik, bakım ve beslenmenin düzeltilmesi yanında
        • BAĞIŞIKLAMA ve KORUNMAYA büyük önem verilmektedir.

Son 20-30 yıl içinde;

  • Son 20-30 yıl içinde;
    • Yeni enfeksiyon hastalıkları tanımlanmış
      • Gastrit, duedenal ülser
      • AIDS
      • Hepatit C ve E
    • Yeniden önem kazanan enfeksiyonlar ortaya çıkmış
      • Kuş ve Domuz gribi

Anti-mikrobik ilaçların bilinçsiz, gelişi güzel kullanımıyla DİRENÇLİ MİKROORGANİZMALAR ortaya çıkmış.

    • Anti-mikrobik ilaçların bilinçsiz, gelişi güzel kullanımıyla DİRENÇLİ MİKROORGANİZMALAR ortaya çıkmış.
    • Anti-mikrobiyal tedavilerde çok gelişme olmasına karşın, zoonatik ve vaktör kaynaklı enfeksiyonlarda bilinen ilaçlar yetersizdir.
      • Kırım-Kongo Hemorojik Humması
      • Batı-Nil virüsü

TÜM BU NEDENLERDEN DOLAYI;

  • TÜM BU NEDENLERDEN DOLAYI;
    • SAĞLIK HİZMETLERİNDE EN ÖNEMLİ HEDEF
      • AKTİF BAĞIŞIKLAMA OLARAK AŞILAMADIR
        • Çünkü mikrobik hastalıklarda
          • En etkin
          • En kolay
          • En ucuz
          • En basit yöntemdir
          • Tedavi edici hizmetler çok pahalıdır

ULUSAL VE ULUSLAR ARASI BAĞIŞIKLAMA PROGRAMLARININ HEDEFLERİ

  • ULUSAL VE ULUSLAR ARASI BAĞIŞIKLAMA PROGRAMLARININ HEDEFLERİ
      • Aşı ile korunabilen hastalıklar halen mevcut olmasına karşın;
        • Hepatit B, Kızamıkçık, Poliyomyelit, tbc
      • Bağışıklama programları
        • Çok pahalı olduğundan uygulanamamakta ya da
          • Kızamık yılda 2 milyon ölüme neden olmakta
        • İhmal edilmektedir
          • Kızamık ABD'de salgınlar yapmaktadır

Toplumun boğmaca, difteri, tetanoz ve kuduzdan korunması

  • Toplumun boğmaca, difteri, tetanoz ve kuduzdan korunması
  • Kızamık, kabakulak, kızamıkçık,V-2 virüs, H.inf. tip B,
  • S. pnemoniae yayılımının kontrolü
  • Batı yarım kürede wild tipi poliyomiyelitin, tüm dünyada çiçek hast. ortadan kaldırılması
    • 1980'de doğal çiçek hastalığı ortadan kaldırıldı, ancak biyolojik savaş tehditi için ABD ve Rusyada çiçek virüsü stoklarda tutuluyor.

Kızamık

Çiçek

AŞILAR;

  • AŞILAR;
    • Organizmaya uygun yolla verildiğinde
    • BAĞIŞIK YANIT oluşturarak,
    • Kişinin enfeksiyon hastalıklarından korunmasını sağlayan maddelere denir.
      • Aşı ( vaccine) sözcüğü;
        • Çiçek hastalığından korunmada kullanılan;
        • Düşük hastalandırıcı özellikli olan
        • Poxvirüs grubundan
        • Vaccine virustan türetilmiştir
      • Antijen(Ag) yapısındadır
      • Organizmada Humoral ve/veya hücresel immün yanıt oluşturarak
      • Enfeksiyon hastalığı geçirmeden sanki geçirmişcesine koruma sağlarlar
  • Bir populasyonun bağışıklanması sonucunda;
    • Hastalığa duyarlı bireylerin sayısı azalır
    • ve sonuç olarak enfeksiyonun yayılımı durur
  • AŞI ÇEŞİTLERİ
    • Hazırlanış şekline göre 3 çeşittir
      • Cansız (ölü) mikrop aşıları
      • Canlı mikrop aşıları
      • Mikrop ürünlerinden hazırlanan aşılar
    • Konakta Immun Yanıtı Uyarma Şekillerine Göre;
      • Enfeksiyon oluşturarak;
        • Canlı
          • Virülansı aaltılmış suşlarla, Atenüe
      • Enfeksiyon oluşturmayarak;
        • Ölü bakteri veya inaktive virüs
        • Toksoid
        • Peptit veya Subünit aşılar
        • VLP (virüs benzeri protein)

Genomik Aşılar;

    • DNA Aşıları
      • Belli bir patojenin spesifik Ag’lerini kodlayan
      • genler
      • Bakteriyal bir plazmite klonlanır
      • Plazmit DNA’sı konak kas veya derisine verilir
      • Hem TH1 hem CTL yanıtı oluşturulur

A)AŞI GELİŞTİRİLMASİNDE KULLANILACAK UYGUN MİKROP ÖZELLİKLERİ

  • A)AŞI GELİŞTİRİLMASİNDE KULLANILACAK UYGUN MİKROP ÖZELLİKLERİ
    • Enfeksiyonlardan korunmada en iyi yol aşılamadır
    • Ancak her enfeksiyon etkenine karşı aşı geliştirilememektedir
    • BUNUN NEDENİ;
      • Aşı geliştirmek çok pahalı ve zaman alıcıdır
      • Mikropla ilişkili nedenler
      • Mikrop net ve belirgin enf hastalığına neden olmalıdır.
  • ÇÜNKÜ;
    • Tek bir serotip olmalıdır
    • Antikoru, enfeksiyonu Ya da sistemik yayılımı durdurmalıdır.
    • Kanserojenilk potansiyeli olmamalıdır.
    • Isıya dayanıklı olmalı, farklı ısı koşullarında taşınabilmelidir.

Çiçek hastalığı başarılı Vaccinia aşısı uygulaması ile dünyadan yok edilmiştir.

  • Çiçek hastalığı başarılı Vaccinia aşısı uygulaması ile dünyadan yok edilmiştir.
  • Bunun NEDENİ;
    • ÇİÇEK HASTALIĞI VİRUSU BAŞARILI BİR AŞI HAZIRLANMASINDA UYGUN BİR MİKROPTUR. ŞÖYLEKİ;
      • Yukardaki 4 maddeyi kapsamaktadır.
    • Rinovirüs ise aşılamaya uygun bir virüs değildir. ÇÜNKÜ
      • Ciddi seyirli bir enf. oluşturmaz
      • Çok fazla serotipi vardır.(100 den fazla)

Çiçek Aşısı

B) AŞININ KALİTE ÖZELLİKLERİ

  • B) AŞININ KALİTE ÖZELLİKLERİ
    • Aşının içindeki Ag madde bozulmamış olmalı
    • Canlı aşıdaki mikrop ölmemiş olmalı veya miktarda azalma olmamalı
    • Dışarıdan mikroplarla kontamine olmamalı
    • Aşılar stabil olmalı ve bunun için iyi korunmalı
    • Güneş ışığına maruz kalmamalı
    • Bozulmaması için;
      • Koruyucu maddeler
      • Antibiyotik maddeler konulmaktadır.
  • X

Liyofilize aşılar

    • Liyofilize aşılar
      • Soğukta vakum altında suyu buharlaştırılıp, kuru toz haline getirilir.
      • En sağlıklı korunabilen ve stabilitesi bozulmayan aşılardır
    • Her aşının bir kullanım ömrü vardır
      • Üretim ve son kullanım tarihi olmalıdır
      • Bayat ve stabilitesi bozulmuş aşılar kullanılmaz
      • Kullanılır ise doz tekrarlanmalıdır.

Liyofilize Aşı

    • Zayıf antijenik aşılara adjuvan konur.
      • Aliminyum bileşikleri, su emilsiyonları,saponin
      • Adjuvanın yararları;
        • Ag'leri ASH’ye yönlendirir
        • İmmünojeniteyi güçlendirir
        • ▲T lenfosit aktivasyonunda ASH işbirliğinde
          • Sitokin sentezi ve eş uyaran ekspresyonunu
          • arttırarak
        • Amaca uygun immün yanıt oluşturur

CANSIZ VE İNAKTİF MİKROP AŞILARI

  • CANSIZ VE İNAKTİF MİKROP AŞILARI
    • Bakteri ya da virusların
      • Formaldehit, fenol, aseton gibi kimyasal maddeler Ya da UV ve ısı gibi fiziksel yöntemlerle
      • Bu işlemlerde mikrop bütünlüğü veya Ag yapısı bozulmaz
      • Adjuvan (destek maddesi)
        • Aliminyum
        • monofosforid Lipid A
        • mf59
        • Lipozom,bakteri hücre duvar yapıları gibi

Parenteral yoldan uygulanırlar

    • Parenteral yoldan uygulanırlar
      • İlk uygulamadan 4 gün sonra Ab görülür.
        • Ancak koruyucu değillerdir.
      • Bundan dolayı 2., 3. hatta daha fazla kez, yüksek dozlar kullanılır.
    • Koruyuculuk süreleri diğer aşılardan kısadır.
      • Bağışıklılık yaşam boyu devam etmez
    • Antikor yanıtı IgG'dir.
      • Lokal IgG yanıtı oluşturmazlar.
    • Nadiren kol ağrısı ve tekrar hastalandırıcılık gelişmez.
      • Sadece aşı kompenent maddelerine karşı alerji gelişebilir.
        • Örneğin virüslerin üretildiği yumurta alerjisi
    • ÖLÜ BAKTERİ;
      • Bakterinin tüm hücresinin öldürülmesiyle elde edilir
      • Boğmaca, Tifo ve Paratifo, Kolera, Veba ,Şarbon

İNAKTİVE VİRÜS AŞILARI;

    • İNAKTİVE VİRÜS AŞILARI;
      • Tüm viryon inaktive edilir.
        • Salk Poliyo Aşısı
          • Mamun böbrek hücre kültüründe
        • Kuduz aşısı;
          • Tavşan nöronları, ördek embriyonlarında
          • İnsan diploid hücre kültür (HDCV)
        • İnfluenzae (grip) aşısı
          • Yumurtanın amniyotik veya Allontois boşlukta üretilir
        • Hepatit A aşısı;
          • İnsan diploid hücrelerinde üretilir.

ÖLÜ PROTOZOON AŞILARI

    • ÖLÜ PROTOZOON AŞILARI
      • Plazmodium (sıtma), Leishmania (Şark çıbanı, kala azar)
      • Toxoplazmaya karşı aşı çalışmaları
  • Şark Çıbanı
  • Sıtma

CANLI MİKROP AŞILARI;

  • CANLI MİKROP AŞILARI;
    • Bakteri veya virüs canlı olarak kullanılır
    • Antijenik niteliği bozulmadan HASTALANDIRICI ÖZELLİĞİ (VİRÜLANSI) AZALTILIR veya ORTADAN KALDIRILIR.
      • Bu tip aşılara ATENÜE denir.
    • Hafif seyirli ancak enfeksiyon hastalığına benzer bir bağışıklık oluştururlar
      • Bazen aşı hastalıkları gelişebilir
        • BCG Jit gibi
      • Nadiren yan etki yaparlar ( Kızamık, Kızamıkçık)
      • Diğer virüs enfeksiyonları nadiren engelleyebilir (İNTERFERANS)

BCG

Humoral ve daha çok hücresel immün yanıtı uyarırlar

    • Humoral ve daha çok hücresel immün yanıtı uyarırlar
      • TH1,TH2 ve Bellekli hücreleri devrededir.
      • Bundan dolayı koruyucu süresi uzundur.
      • Bunu TEK DOZ ile bile yapabilirler.
      • IgG ve IgA antikoru sentezlenir
    • Uygulama yolu ve dozu
      • Parenteral, oral Ya da solunum yoluyla
        • oral Ya da solunum yolunda IgA oluşur
      • Genellikle tektir
        • Bazen 6-10 yıl sonra Booster gerekebilir.
      • Adjuvan ihtiyacı yoktur.
    • Kullanılan virüs sayısı ve fiyatı düşüktür.
    • ANCAK; Bu aşılarla ilgili 3 sorun vardır.
      • İmmunsuprese veya gebeler için tehlikeli olabilir.
      • Aşı içeriği (avirulan) virulana dönüşebilir.
      • Aşı içeriğinin canlılığı sürdürülmesi gerekir.

CANLI (ATENÜE) BAKTERİ AŞILARI

    • CANLI (ATENÜE) BAKTERİ AŞILARI
    • S.typhi için (Tifo hast.)
      • Ty21a
    • M. tuberculosis (Tüberküloz)
      • BCG
    • B. artracis (Şarbon), F. tuleransis (tulerami)
  • Şarbon
  • Tuleremi
  • Canlı (Atenüe) virüs aşıları
    • Kızamık, kızamıkçık, kabakulak, Suçiçeği ,Sarı humması (parenteral)
    • Poliyo sabin aşısı (oral)
    • İnfluenza (Nazal sprey)
  • Sabin Aşlsı
  • Nazal-influenza
  • Parenteral
  • CANLI VİRÜS AŞISI
    • Vaccina (aşı virüsü) aşısı kullanılarak
    • Çiçek hastalığı yok edilmiştir
      • ANCAK; biyoterörizmden korunmada
      • Vaccina kullanılmaktadır.

MİKROP ÜRÜNLERİNDEN HAZIRLANAN AŞILAR

  • MİKROP ÜRÜNLERİNDEN HAZIRLANAN AŞILAR
  • TOKSOİD (ANATOKSİN) AŞILAR;
    • Bakteri toksini saf halde elde edilir.
    • Formal veya formaldehitle (%0.3-0.4 oranında) 37C'de 3-4 hafta bekletilerek hazırlanır.
      • Toksik (zehir) etkisi yok olur.
      • Ag yapımı bozulmaz.
    • Daha çok hümoral immün yanıt uyarılır.
      • Ab'ler toksinlere karşı oluşur.
      • NÖTRALİZASYON gelişir.
      • ÖRNEK;
        • Difteri, Botulismus, Tetanoz

KAPSÜL SUBNİT BAKTERİ AŞILARI

  • KAPSÜL SUBNİT BAKTERİ AŞILARI
    • Kapsül antifagositik özelliğiyle bakteri virülansını arttırır.
    • Kapsül Ab ile opsonize olursa fagositoz kolaylaşır.
    • Polisakkaritler zayıf Ag'ler.
      • T bağımsızdırlar.
      • Sadece konakta IgM sınıfı Ab üretirler.
      • Bu Ab'ler çok kısa ömürlü oldukları için;
        • Protein taşıyıcı molekülle bağlanarak immünojeniteyi arttırırlar (KONJUGE AŞI)
          • C. diphtheriae proteini
          • N. menengitidis OMP
          • Difteri toksini
        • Böylelikle IgM ve IgG sınıfı Ab'ler üretirler
    • 2 yaş ve üzerinde kullanılmaktadır.
    • ÖRNEK;
      • H. influenzae B (Hib)
      • S. typhi, S. pneumonae, N. menengitidis
        • S. pneumoniae'de 23 serotip veya 7 serotip
          • non-toksik difteri toksini ile KONJUGE
      • N. menengitidis major 4 tipin ( A,C,Y,W-135)

İNAKTİVE SUBUNİT VİRAL AŞILAR

  • İNAKTİVE SUBUNİT VİRAL AŞILAR
    • Viral tutunma üniteleri (kapsit ya da gikoproteinler)
    • Rekombinasyon yoluyla elde edilir
      • Hepatit B aşısı
        • Daha önceleri kronik HBV KİŞİLERİN SERUMLARINDA elde edilen HBsAg kısmıyla
        • Bugün maya hücrelerin entegre edilmiş HBsAg geninden elde edilir.
        • Aliminyum ile adsorbe edilir
      • İnsan Papilloma Virüs (HPV)
        • HPV'nin L1 elde edilen Ag

MİKROP ÜRÜNLERİNDEN YENİ YÖNTEMLERLE HAZIRLANAN AŞILAR

  • MİKROP ÜRÜNLERİNDEN YENİ YÖNTEMLERLE HAZIRLANAN AŞILAR
    • Çalışmaları halen devam etmektedir.
      • Peptid subünit aşıları
      • DNA aşıları
      • Anti-idiotip antikorlar
    • Bu yöntemlerle hazırlanan aşılar;
      • HIV, P. falciparum, Leishmania enf.
      • S. mutans (diş çürümelerine karşı) umut olabilir.

S. mutans

AŞILAMA VE AŞILAR İLE İLGİLİ BAZI KAVRAMLAR

  • AŞILAMA VE AŞILAR İLE İLGİLİ BAZI KAVRAMLAR
    • Primovaksinasyon
      • Belirli bir aşı ile daha önce hiç aşılanmamış bir kişiye aşının ilk uygulanması
    • RAPEL
      • Primovaksinasyonla sağlanan bağışıklılığı etkin bir düzeyde devamını sağlayan,
      • Bağışıklığı pekiştiren,
      • Belirli zaman aralıklarıyla yapılan,
      • AŞI TEKRARLARINA denir
    • MONOVALAN AŞI;
      • İçinde tek bir mikrop Ya da Ag bulunan
    • POLİVALAN (=Karma/Kombine)
      • Ölü bakteri yada toksoid aşılar. Birkaç tanesi karıştırılarak elde edilen aşıdır.
      • Uygulaması daha kolay, pratik ve zaman kazandırıcıdır.
      • Tek tek uygulamalara göre daha güçlü bağışıklılık kazandırır.

AŞININ KORUYUCULUK DEĞERİ;

    • AŞININ KORUYUCULUK DEĞERİ;
      • Aşılanan kişinin, aşılanmayan kişiye göre o enfeksiyona karşı gösterdiği direnç anlaşılır.
      • Koruyuculuk değerinin araştırılmasında;
        • Hümoral Ya da hücresel immünite ölçülür.
        • ÖRNEĞİN;
          • HBV karşı Anti-HBs yanıtı >10 IU/ml
    • AŞININ KORUYUCULUK SÜRESİ
      • Koruyuculuk etkilerinin ne kadar devam ettiğini gösterir
      • Koruma süresi uzun olan aşılar iyidir.
        • Canlı (atenüe) aşılar

AŞILARIN UYGULANMASI İLE İLGLİ ÖZELLİKLER;

  • AŞILARIN UYGULANMASI İLE İLGLİ ÖZELLİKLER;
    • Aşının tam yarar görebilmesi için
      • Yeterli dozda
      • Yeterli sayıda
      • ve uygun zaman aralıklarıyla
      • Usulüne uygun teknikle yapılması gerekir.

Aşıların uygulanma yolları:

  • Aşıların uygulanma yolları:
    • MUKOZAL UYGULAMA
      • Buruna damlatılarak
      • Buruna püskürtmek
      • Ağızdan verilmektedir
      • Diğer (rektal, genital vb.)
    • PARENTERAL UYGULAMA (Enjeksiyon);
      • Deriyi çizerek
      • Deri içine (Intra dermal)
      • Deri altına (Subkutan)
      • Kas içine (Intramuskular)

Aşı enjeksiyon şeklinde uygulanıyorsa

  • Aşı enjeksiyon şeklinde uygulanıyorsa
    • Deri altına veya kas içine uygulanmalıdır
    • Damar içine uygulanmaz.
      • Çünkü hem aşının bağışıklanma gücü azalır
      • Hem yan etki fazla olur
  • Kas içi uygulamalarda iğne uzunluğu yeterli olmalıdır.
  • Çünkü;
    • Adjuvant madde katkılı olduğu için, yeterli derinliğe yapılmaz, yüzeysel yapılırsa (deri altında) nekroz gelişir.
  • Paranteral uygulamalarda;
    • En iyi yol deri içidir.
      • Daha erken ve güçlü immün yanıt gelişir.
  • Ağız ve burun yoluyla verilen aşılar;
    • kolay uygulanırlar,
    • geniş kitle aşılamalarında seçilen yollardır.

Aşının ilk verilmesinden sonra Ab gelişmesine kadar geçen;

  • Aşının ilk verilmesinden sonra Ab gelişmesine kadar geçen;
    • LATENT SÜREÇ;
      • 24 saat ve 2 haftadır.
        • Kişinin immün sisteme
        • Antijenin yapısına, şekline, dozuna bağlıdır.
    • Bu dönem sonunda 4 gün ile 4 hafta arasında ARTMA dönemidir
    • Sonunda azalma DÖNEMİ başlar
    • İlk önce 3. günden sonra IgM
      • 2. 3. haftada en yüksek
      • 1-2 ay içerisinde kaybolur.
    • 15-20 günlerde IgG sentezlenir.
      • 5. haftada en yüksek
      • Ömür boyu kalır.

İlk kez verilen bir aşıdan, kısa bir süre sonra ikinci Ag verilirse

    • İlk kez verilen bir aşıdan, kısa bir süre sonra ikinci Ag verilirse
      • İlkinde oluşan Ab'ler, 2. leri etkisiz kılabilir.
    • Anneye bağlı IgG antikorları, bebeğe geçtikten sonra en az 5, en fazla 9. aya kadar koruma yapabilir.
      • Bu durumda atenüe aşılar (kızamık, kızamıkçık, kabakulak) uygulamasında bu IgG 'lerin kaybolma süresi dikkate alınır.
        • Bu aşılar 9. aydan sonra yapılır.
    • Yeni doğanda Hücresel immün yanıt oldukça gelişmiş olduğundan ;
      • BCG aşısı hemen doğum sonrası uygulanır.

BCG

AŞILAMA YAŞI;

    • AŞILAMA YAŞI;
      • Aşı enfeksiyonun daha sık görüldüğü yaşta uygulanır
      • Aynı zamanda aşının uygulandığı yaşta yan etkilerinin azlığı veya çokluğudur.
    • AŞILAMA RİSKİ:
      • Aşı ile sağlanacak yarar aşının neden olacağı zararla karşılaştırılır.
        • Hangisi ağır basarsa ona göre karar verilmelidir.

AŞILAMANIN SAKINCALI OLDUĞU DURUMLAR;

  • AŞILAMANIN SAKINCALI OLDUĞU DURUMLAR;
    • İmmün yetmezliği veya immünitesi bozulmuş olanlara ve
      • Lösemi, lenfoma, kanser ve AIDS
    • Radyasyon ve kortikosteroid gibi immünospresif tedavi olanlara
      • CANLI AŞI UYGULANMAZ.
    • Böbrek ve diabet hastalarına;
      • Tifo-paratifo aşısı yapılmaz.
    • Yumurta alerjisi olanlara
      • İnfluenzae, Sarı Humma, Kızamık ve Kabakulak
    • Gebeler;
      • OPV, çiçek, kızamıkçık uygulanmaz
    • Yenidoğan ensefolopatisi veya mental sekelleri olanlar;
      • İlk yıl hiç aşı yapılmaz
    • HIV seropozitif olgulara
      • BCG, OPV, İnfluenzae, pnömokok yapılmaz
    • Gamaglobulin verildikten sonraki 3 ay içinde
      • Canlı virüs aşısı yapılmaz.

AŞILARIN BİRLİKTE UYGULANMASI (=KARMA AŞILAR)

  • AŞILARIN BİRLİKTE UYGULANMASI (=KARMA AŞILAR)
    • Ölü bakteri aşıları ve toksoid aşılar birlikte kullanılabilir
    • Hem zaman kazandırır, hem pratiktir, kolaydır.
    • Tek uygulamaya göre daha güçlü koruma sağlar
      • Difteri+tetanoz+Boğmaca (DTB)
      • DTB+OPV
      • Kızamık+Kızamıkçık+Kabakulak (KKK)
      • İnfluenzae+Tetanoz
  • BAZI AŞILAR EŞ ZAMANLI OLARAK UYGULANIR
    • DTB+ OPV
    • DTB+Kızamık
    • DTB+OPV+Kızamık
    • DTB+OPV+KKK
  • BAZI AŞILAR BİRLİKTE UYGULANABİLİR
    • DTB+ Hep. B.
    • BCG+DTB+OPV
    • BCG+DTB+Kızamık+Sarı humma
    • DTB+Kızamık+Sarı humma+OPV
  • BAZI AŞILAR BİRLİKTE UYGULANMAZ
    • Kolera ve Sarı Humma

AŞILAMADA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN DURUMLAR;

  • AŞILAMADA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN DURUMLAR;
    • AŞILARIN YAN ETKİLERİ;
      • YEREL (Lokal) AŞI REAKS;
        • Isı artışı
        • Kızarıklık
        • Şişlik
        • Ağrı
        • Bazen bölgesel lenf bezlerinde şişlik

HAFİF SİSTEMİK;

    • HAFİF SİSTEMİK;
      • Aşı içindeki yabancı proteinlerin neden olduğu reaksiyonlar
    • AĞIR SİSTEMİK;
      • Nadiren gelişir
    • ALLERJİK REAKS.;
      • Anaflaktik tipte gelişir
        • Aşı şoku denir
      • Bazen allerjik ensefalit oluşur.

GÜNCEL BAZI AŞILAR VE UYGULAMA GRUPLARI;

  • GÜNCEL BAZI AŞILAR VE UYGULAMA GRUPLARI;
    • Pnömokok aşısı
      • >65 yaş
      • Astım dahil kronik kardiyovesküler ve allerjik hast.
      • Splenektomi veya immunsupresif tedavi 2 hafta önce uygulanır
      • 0.5 ml Im/sc tek doz uygulanırlar
        • Yüksek riskli gruplarda > 6 yıl geçtikten sonra
        • Nefrotik sendrom, böbrek yetmezliği, transplantasyon olanlarda
          • pnömokok Ab'ler hızla kaybolur
          • 2. doz aşı yapılır.

İNFLUENZAE AŞISI

    • İNFLUENZAE AŞISI
      • 65(50) yaş ve üzerindekiler
      • Kronik kardiyovasküler ve akciğer hastaları
      • Kronik hastaların ve yüksek riskli kişilerin bakımıyla uğraşan personel ve ev halkı
      • Diabetes mellitus (DM) ve diğer metabolik hastalıklar, böbrek yetmezliği, immunsupresif ve bağışıklık yetmezliği durumları (HIV pozitifliği, kortikosteroid tedavisi ve immunsupresif ve antineoplastik tedavi görenler)
      • Bakımevlerinde kalan kronik hastalıklı yatalak kişiler
      • Uzun süre aspirin tedavisi görmek zorunda olan genç erişkin kişiler
      • Grip mevsiminde bulunan 2. 3. trimestrideki gebe kadınlar
      • 0.5ml deltoid kasa (IM); heryıl ekim başı, kasım ortası
  • HEPATİT B AŞISI
    • Seksüel olarak aktif, çok eşli kişiler homoseksüeller ve çok eşli heteroseksüeller
    • Kan ve kan ürünleri ile temas edenler
    • Mental özürlü, bakımevlerinde kalanlar ve çalışanlar
    • Hemodiyaliz hastaları
    • Pıhtılaşma faktör konstantreleri alanlar
    • HBsAg taşıyıcılarının eşleri ve ev halkı
    • Anti-HCV pozitif olanlar
    • Damar içi uyuşturucu kullananlar
    • Hep.B’nin endemik olduğu yerleri ziyaret edenler
    • Hemofili hastaları
    • Çocuk aşılama programına alınmıştır
    • 0,1 ve 6.ayda 3 doz
  • GEBELİK
    • Canlı aşılar kontrendike
    • Tetanoz-doğum öncesi 2 doz Td verilir
    • Polio ve Sarı humma riski yüksekse bu aşılar uygulanabilir
    • İnaktive aşılar risksiz
      • Annenin ateşlenmesi fetus için riskli olduğundan elden geldiğinde bu aşılardan kaçınılır
    • Gerektiğinde influenzae (gebeliğin 14. haftası ve sonrasında) ve HBV, HAV ve pnömokok aşıları uygulanabilir
    • Emziren anneye canlı veya inaktif aşılardan biri uygulanabilir
  • ULUSLAR ARASI SEYAHAT EDENLERDE AŞILAMA
    • Sarı humma- Seyahat öncesi 1 doz 0.5ml –SC
    • Kolera-0.5 ml IM/SC,0.2ml ID, 2doz 1hafta/1ay arayla
      • (Sarı Humma aşısı ile en az 3 hafta ara)
    • Tifo (Ty21a: 48 saatte bir, 4 doz- rapel 5 yıl sonra,
    • Vi polisakkarit İM-2 yılda bir rapel)
    • N.menengitidis (A,C,Y,w-135): 1 doz/0.5ml SC
    • Japon ensefalit aşısı -0., 7. ve 30. günlerde 0,1ml SC, 2 yıl sonra 1 rapel)
    • Hepatit A: aşı+Ig (3 aydan az kalma-0,02 ml/kg, 4-6 ay kalma:0,06 ml/kg)
  • KAZALAR/TEMASLAR
    • Yanıklar: Td,TIG
    • Hayvan ısırıkları: Kuduz-HDCV+RIg, Td
    • Yılan ve Akrep sokmaları: Özgül antiserumlar
    • Yaşlılar: Pnömokok, İnfluenzae, Td
    • Şarbon: Şarbonun yaygın olduğu bölge hayvanlarının der, kürk, yün, kıl, kemik unu vs ile temas eden çalışanlar
    • Q Ateşi: Koyunlarla teması olanlar ve C. burnetti ile laboratuvarda çalışanlar için inaktif bir aşı vardır
    • Tularemi: Canlı attenue aşı; tularemin endemik olduğu bölgelerde ilgili hayvan ve vektörle temas riskindekilere uygulanır
    • Veba: Laboratuvar personeli, Arizona-New Mexico bölgelerine gideceklere uygulanır
  • BULAŞMA SONRASINDA BAĞIŞIKLAMA
    • Hepatit A : Bulaşma sonrasında 2 hafta içinde Ig+aşı
    • HBV : HBsAg pozitif kişiden bulaş:HBIg+aşı
    • HCV hepatit bulaşında standart Ig etkisiz; izleme yapılır
    • Şüpheli hayvan ısırığı : Aşı(HDCV) +RIg
    • Yaralanma : T veya Td +TIg +SAT
    • Kızamık-Bulaşma sonrası 6 gün içinde Ig (0.25 ml/kg-max 15 ml+aşı
    • Kızamıkçık-Ig ile belirtiler silik geçer, viremi ve fetus enfeksiyonu ve konjenital rubella önlenemez

Türkiye’de Uygulanan Aşı Programı

SERUMLAR (=PASİF BAĞIŞIKLAMA)

  • SERUMLAR (=PASİF BAĞIŞIKLAMA)
    • Bağışık serumları
    • İmmunoglobulinler
      • Pasif bağışıklama için kullanılırlar
      • Hazır Ab içerikli olduklarından, uygulandıkları anda etki gösterirler.
        • Ancak kısa sürelidirler.(3-4 hafta)
        • Aktif bağışıklık oluşma süresine kadar koruyucu ve tedavi edici direnç kazandırır

BAĞIŞIK SERUM (=Anti serum)

  • BAĞIŞIK SERUM (=Anti serum)
    • Bağışıklanmış hayvanlardan elde edilmiş antikor içeren serumlar
    • Hastalık etkeni mikroplar veya ürünleri Ya da yılan, akrep zehirleri Ag olarak kullanılır
      • Deney hayvanlarına verilir.
        • At, sığır, koyun gibi büyük hayvanlar kullanılır
    • Bu hayvanlarda bol miktarda Ab içeren serum elde edilir.
    • Ancak; hayvan kaynaklı serumlar, yabancı protein içerdiğinden allerjik reaksiyon oluşturur.
    • Bundan dolayı, hayvan kaynaklı serumlar yerine insan kaynaklı serum kullanımı artmıştır.
  • İMMÜNOGLOBİNLER (=İnsan Kaynaklı Bağ Serum=Gamaglobulin)
    • İnsan plazması veya plasentadan elde edilir.
    • Yan etkileri oldukça az olup, kullanım alanı geniştir.
    • İki çeşittir.
      • Standart Ig
      • Özgül Ig

Standart İmmunoglobulin;

  • Standart İmmunoglobulin;
    • Eş anlamları;
      • Normal immünoglobulin Ya da gamaglobulin
      • Standart gamaglobulin Ya da polivalan immünoglobulin
    • 1000 kadar donörün plazmasından Immünoglobulin ayırt edilmesiyle hazırlanan üründür.
    • Kullanım alanı;
      • İmmünite bozukluklarında;
        • Enfeksiyonlardan korunmada veya
        • Bulaşıcı hastalıklarla temas sonrası

Özgül immünoglobulin;

  • Özgül immünoglobulin;
    • Eş anlamları;
      • Spesifik IgM, Özgül gamaglobulin , Hiper immünoglobulin gibi
    • Doğal olarak BİR ENFEKSİYON HAST. gelişenlerden Ya da patojene özgü aktif bağışıklama
    • (aşı) olan gönüllü kişilerin plazmasından elde edilir.
      • Bu ürün o mikroba veya ürüne karşı yoğun özgül Ab içerirler.
      • YANİ SPESİFİK Ig'lerdir.
      • Bu Ig'ler hayvan kaynaklı bağışık serumlara oranla Ab içerikleri 15-30 kez daha fazladır.

BAĞIŞIK SERUM VE İMMÜNOGLOBULİN ÖRNEKLERİ;

  • BAĞIŞIK SERUM VE İMMÜNOGLOBULİN ÖRNEKLERİ;
    • Anti toksik serumlar ;
      • Difteri, tetanoz, gazlı gangren, botulismus
    • Anti-bakteriyal serumlar
      • Şarbon,N. menengitidis, Boğmaca
    • Anti-vektör serumlar
      • Akrep, yılan, örümcek
    • Anti-viral Ig
      • Kuduz,Hepatit B, Kabakulak
      • Bunlardan kuduz, HBV, V2'de hem koruyucu hem tedavi özelliği vardır.
    • Anti-toksik Ig
      • Tetanoz anti toksik Ig
  • SIK KULLANILAN IMMÜNGLOBULINLER
    • HEPATİT B immünglobulin (HBIg)
      • İnsan donörlerden elde edilen spesifik Ig
      • ml'sinde 200 IU Anti-HBs bulunur.
      • Riskli gruplar;
        • Sağlık peroneli
        • Özellikle cerrahi ve laboratuvar elemanları
  • UYGULAMA ZAMANLARI;
    • HBV ile kontamine araç-gereç temasından sonra
    • Dializ yapılan hastalar
    • HBV'li kişilerle cinsel temasa girenler
    • HBV taşıyıcı annelerin yeni doğanlarına
    • HBV'li kanın verilmesinden hemen sonra
    • Mümkünse HBV'li kişiyle temas olmadan hemen önce vermek daha önemlidir.

Hem aktif hem pasif bağışıklama birlikte yapılmalıdır.

    • Hem aktif hem pasif bağışıklama birlikte yapılmalıdır.
    • ÖRNEĞİN;
      • HBsAg pozitif kanla, kaza sonucu perkütan Ya da mukoza teması sonrası
        • 48 saat içinde 800 IU
      • HBsAg pozitif anneden doğan bebeklere
        • Doğumdan hemen 12 saat sonra
          • 100 IU
      • Uygulama Dozu
        • 0.006 ml/kg (en çok 5 ml) Im

Kuduz Immunoglobulini

    • Kuduz Immunoglobulini
      • İnsan donörlerinin plazmasından elde edilen Ig'lerdir
      • ml'sinde 150 IU Ab bulunur
      • Hayvan ısırmalarından hemen sonra uygulanır
      • Hem aktif hem pasif bağışıklık birlikte yapılmaktadır.
  • Tetanoz Anti-Toksoid Ig
      • İnsan kökenli ml'sinde 250 IU Ab içerir
      • IM olarak yaralanma sonrası yapılır.
      • Hem koruyucu hem tedavi edicidir.
      • Hem aktif hem pasif bağışıklama birlikte yapılamalıdır.

Anti-D (Rh) Ig

    • Anti-D (Rh) Ig
      • İnsan donörlerinin kan plazmasından elde edilir
      • ml'sinde 250 µg Anti-D Ab'leri vardır.
      • Rh(-) anne, Rh(+) bebeğe hamileyse uygulanır;
        • Eritroblastis fetalisis Hast.
        • Rh(-) anne,ikinci Rh(+) bebeğe immünize olmaması için;
          • Anneye ilk doğumdan hemen sonra(72 saat) Anti-D Ig verilir
          • Böylelikle anne immün olmadan antijenler nötralize edilir.
        • Bu durum anneye bilmeden ilk hamilelik öncesi Rh(+) kan verilmişse aynen geçerlidir


Download 4.44 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling