Raximov bekbergan maxsudovich lizing xizmatlari va servisini rivojlantirishning istiqbolli yo


-rasm. “O„zqishloqxo„jalikmashlizing”ALK 2010-2014 yillarda lizing


Download 1.12 Mb.
Pdf ko'rish
bet5/7
Sana21.09.2020
Hajmi1.12 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

2.3.1-rasm. “O„zqishloqxo„jalikmashlizing”ALK 2010-2014 yillarda lizing 

operatsiyalari hajmlarining o„zgarishi (mlrd. so„mda)

56

 

 



Rasmga  asosan,  2014  yilda  kompaniya  tomonidan  asosiy  e‘tibor  texnika  soni 

emas, balki sifati, yuqori unumli qishloq xo‗jalik texnikalarini lizing asosida etkazib 

berishga karatilgan. 2012 yilda 164,2 mlrd. so‗mlik qishloq xo‗jalik texnikalari lizing 

asosida  yetkazib  berilgan  bo‗lsa,  2014  yil  davomida  267,6  mlrd.  so‗mlik  texnika 

lizing asosida berildi. 

Kompaniya tomonidan 2010-2014 yillarda yetkazib berilgan texnikalar sonining 

o‗zgarish  dinamikasida  2014  yilda  4415  ta  texnika  lizingga  yetkazib  berilgan,  bu 

o‗tgan yilga nisbatan 795 taga kam. "O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing" ALK tomonidan 

soniga  emas,  sifatiga  alohida  etibor  berilgan.  1-ilovada  2010-2015  yillarda 

"O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing" ALK tomonidan lizingga berilgan texnikalar haqida 

ma‘lumotlar berilgan.

 

Lizingni  paydo  bo‗lishi  bilan  moliyaviy  xizmat  bozori  kengayadi.  Iqtisodiyoti 



rivojlanayotgan  mamlakatlarda  lizing  asosiy  vositalarni  sotib  olish  uchun  kredit 

o‗rniga  muqobil  vosita  bo‗lib  xizmat  qilgan  holda  korxonalarga  bank  oldidagi 

qarzdorligini 

ko‗paytirmaslik 

imkoniyatini 

yaratadi. 

Natijada, 

―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖  kompaniyasi  tomonidan  texnikalar  yetkazib  berila 

boshlandi (2.3.2-rasm). 

                                                 

56

 Manba: «O‘zqishloqxo‘jalikmashlizing» ALKning 2014 yil yillik hisoboti 



 

51 


 

2.3.2-rasm. “O„zqishloqxo„jalikmashlizing”ALK kompaniya tomonidan 

2010-2014 yillarda yetkazib berilgan texnikalar sonining o„zgarish dinamikasi 

(dona)

57

 

Viloyatlar  kesimida  oladigan  bo‗lsak,  Surxondaryo  viloyati  645  ta  qishloq 

xo‗jalik texnika, summasi 26980,2 mln. so‗m bilan  yetakchi o‗rinda bo‗lgan bo‗lsa, 

2013 yilda viloyatlar kesimida eng past ko‗rsatkich Navoiy viloyatiga to‗g‗ri kelgan 

217 ta, summasi 13169,1 mln. so‗mga teng bo‘lgan.  

2014  yilda  4415  dona  summasi  267641  mln.so‗mga  teng  qishloq  xo‗jalik 

texnikasi,  aholi  turmush  darajasini  yaxshilash,  mehnat  unimini  oshirish,  mehnat 

qiyinchiligini kamaytirish va qishloq xo‗jaligining moddiy texnik bazasini yaxshilash 

maqsadida lizing asosida etkazib berilgan bo‗lsa, bu ko‗rsatkich o‗tgan yilga nisbatan 

texnikalar son jihatdan 795 taga kam, lizingga texnika yetkazib berilgan. 

Xulosa qilib aytadigan bo‗lsak, kompaniya tomonidan songa emas, sifatga etibor 

berilayotgani  hamda  O‗zbekiston  lizing  bozorida  lizing  xizmatlarining  kengayishi 

natijasida bir xil vazifani emas balki, qishloq xo‗jaligida bir necha xilda vazifalarni 

bajaradigan  texnikalarni  lizinga  etkazib  berishi  ahamiyatli.  Natijada,  qishloq 

xo‗jaligida  ayrim  texnikalarga  bo‗lgan  talab  pasayib,  2014  yilda  texnikalar  soni 

jihatidan kamaygan (2.3.2-jadval).

 

                                                 



57

 Manba: «O‘zqishloqxo‘jalikmashlizing» ALKning 2014 yillik hisobot ma'lumotlari. 



 

52 


2.3.2-jadval 

2014 yilda “O„zqishloqxo„jalikmashlizing”ALK kompaniyasi tomonidan 

lizingga yetkazib berilgan qishloq xo„jaligi texnikasi to„g„risida ma‟lumot

58

 

№ 

Hududlar 

Jami texnikalar 

2013 yilga 

nisbatan o„sish 

sur‟ati foiz 

hisobida 

2013 yil 

2014 yil 

soni 

dona 

soni 

dona

 

soni 



dona 

summasi, 

mln. 

so„m 

soni 

dona 

summasi, 

mln. so„m 

Qoraqalpog‗iston 



Respublikasi 

234 


11982,3 

213 


13043,8 

91 


108,9 

Andijon 



225 

17714,3 


239 

12438,6 


106 

70,2 


Buxoro 


499 

13423,1 


347 

19555,5 


69,5 

145,7 


Jizzax 


382 

28368,7 


337 

23219,4 


88,2 

81,8 


Qashqadaryo 

452 

24020.6 


354 

22562,3 


78,3 

93,9 


Navoiy 


217 

13169,1 


212 

10327,4 


97,7 

78,4 


Namangan 

256 

17582,5 


253 

16271,8 


98,8 

92,5 


Samarqand 

406 

16743,5 


466 

21881,9 


115 

130,7 


Surxondaryo 

645 

26980,2 


674 

24176,8 


105 

89,6 


10  Sirdaryo 

491 


23678,2 

330 


26502,9 

67,2 


111,9 

11  Toshkent 

624 

30299,6 


428 

30958,4 


68,6 

102,2 


12  Farg‗ona 

403 


24349,8 

358 


24984,6 

88,8 


102,6 

13  Xorazm 

376 

19046.2 


204 

21717,2 


54,3 

114 


 

Jami 

5210 

267358 

4415 

267641 

84,7 

101,1 

Ushbu  jadvalni  tahlil  qilish  asosida  ―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖  ALK 

kompaniyaning  aktivlarini  ko‗rib  o‗tadigan  bo‗lsak,  yildan-yilga  o‗sish 

tendensiyasida  ketayotganini  bilamiz.  Birgina  misol  2010  yilda  286,7  mlrd.  so‗m 

bo‗lsa,  2014  yilda  bu  ko‗rsatkich  727,4  mlrd.  so‗mga  teng  bo‗lgan  bo‗lsa,  5  yil 

mobaynida 440,7 mlrd.so‗m o‗sganligini ko‗rish mumkin (2.3.3-rasm) 

                                                 

58

 Manba: «O‘zqishloqxo‘jalikmashlizing» ALKning 2014 yillik hisobot ma'lumotlari. 



 

53 


 

2.3.3-rasm. O„zqishloqxo„jalikmashlizing "ALK kompaniya aktivlarining 

2010-2014 yillarda o„zgarishi, (mlrd. so„mda)

59

 

Birgina o‗tgan yili misolida oladigan bo‗lsak, 578,2 mlrd so‗mga teng bo‗lgan, 

bu  esa  lizing  kompaniyaning  aktivlari  1  yil  ichida  149,2  mlrd.  so‗ma  oshanligini 

ko‗rsatadi.  Bundan  xulosa  qilish  mumkinki,  2010  yildan  hozirgi  kunga  qadar 

"O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing"  ALK  kompaniyaning  aktivlarini  o‗sib  qishloq 

xo‗jaligini riojpantirishda ijobiy natijalarga erishmoqda. 

Lizing  xizmatlari  ko‗rsatishdan  olinadigan  tushumlar  2013  yilda  27,7  mlrd. 

so‗mni  tashkil  qilgan  bo‗lsa,  2014  yilda  bu  ko‗rsatkich  40,0  mlrd.  so‗mni  tashqi  l 

qildi.  Sof  foyda  o‗tgan  2013  yilda  4,2  mlrd.so‗mni  tashkil  qilgan  bo‗lsa,  hisobot 

davrida  10,4  mlrd.  so‗mni  tashkil  qilib,  o‗tgan  yiliga  nisbatan  6,2  mlrd.so‗m  ko‗p 

bo‗ldi.  Keltirilayotgan  raqamlar  kompaniya  moliyaviy  ko‗rsatkichlarining  yuqori 

tezlik bilan o‗sganligidan dalolatdir (2.3.4-rasm). 

                                                 

59

 Manba: «O‘zqishloqxo‘jalikmashlizing» ALKning 2014 yillik hisobot ma'lumotlari 



 

54 


 

2.3.4-rasm. “O„zqishloqxo„jalikmashlizing”ALK lizing xizmatlari 

ko„rsatishdan olinadigan tushumlarining o„zgarishi, (mln. so„mda)

60

 

Biroq, kompaniya ancha sezilarli korporativ biznesga ega bo‗lib, nafakat qishloq 

xo‗jalik  korxonalari  balki,  fermerlar,  MTP,  MMTP,  «agrotexserservis»lar,  uning 

doirasida  turli  tarmoq  va  mulkchilik  shaklidagi  xo‗jalik  organlari,  jumladan 

«O‗zdonmahsulot» 

kompaniyasi, 

«O‗zpaxtasanoat» 

uyushmasi, 

«Qishlokxo‗jalikkimyo» AJ korxonalariga lizing xizmati ko‗rsatmoqda. Kompaniya 

ancha  sezilarli  korporativ  biznesga  era  bo‗lib,  nafakat  qishloq  xo‗jalik  korxonalari 

balki, fermerlar, MTP, MMTP, «agrotexserservis»lar, uning doirasida turli tarmoq va 

mulkchilik shaklidagi xo‗jalik organlari, jumladan «O‗zdonmahsulot» kompaniyasi, 

«O‗zpaxtasanoat»  uyushmasi,  «Qishlokxo‗jalikkimyo»  AJ  korxonalariga  lizing 

xizmati ko‗rsatmoqda. 

Bundan  tashqari,  "O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing"ALK  kompaniya  tomonidan 

nafakat  qishloq  xo‗jaligini  yangi  texnikalar  va  texnalogiyalar  bilan  taminlashda 

o‗zining  hissasini  kushmokda  balki,  qishloq  xo‗jalik  texnikalarni  ishlab  chiquvchi 

korxonalar  va  zavodlarda  ishlab  chiqarilgan  texnikalarni  lizing  asosida  uskunalarini 

sotilishiga  yordam  beradi.  "O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing"  ALK  kompaniya  paydo 

bo‗lishi  uskunalarni  ishlab  chiqaruvchi  mahalliy  kompaniyalarga  o‗z  uskunalarini 

sotish uchun yangi imkoniyatlar yaratadi.  

Ta‘minotchi  korxonalar  va  zavodlar  «O‗zkeysmash»  K,  «Lemkent 

CHirchik»MCHJ  KK,  «Mexmash»  AJ,  «O‗zKeysTraktor»KK,  «UzClass  Agro», 

                                                 

60

  Manba: «O‘zqishloqxo‘jalikmashlizing» ALKning 2014 yillik hisobot ma'lumotlari. 



 

55 


«Toshkent  qishloq  xo‗jalik  texnikalari  zavodi»  AJ,  «Agregat  zavodi»,  «Urgench 

ozukamash»  AJ,  «Chirchiq  qishloq  xo‗jalik  texnikalari  zavodi»  AJ  «Agrixim» 

zavodi va boshqalar bilan moliyaviy munosabatlarda hamkorlik qilib kelmoqda. 

Ma‘lumki,  kichik  biznes  va  xususiy  tadbirkorlik  subyektlari,  fermer 

xo‗jaliklarini  meliorativ  texnikalar  bilan  ta‘minlashning  eng  qulay  usuli  lizing 

hisoblanadi.  Ya‘ni,  moliyaviy  xizmatlarning  ushbu  turi  imtiyozli  shartlarda,  uzoq 

muddatga  taqdim  etiladi.  Kompaniya  tomonidan  ko‗rsatilayotgan  bunday  xizmatlar 

ko‗lamini  yanada  kengaytirish  maqsadida  xalqaro  standartlarga  javob  beradigan 

ilg‗or usullar joriy qilinmoqda.  

2015 yilda 257 ta va joriy yilning birinchi yarim yilligi davomida 100 taga yaqin 

meliorativ texnika vositalari lizing buyutmalari asosida talabgorlarga yetkazib berildi. 

Hozirgi  kunda  mijozlarga  zanjirli  ekskavator,  buldozer,  avtosamosval,  avtokran, 

avtobenzovoz,  «TTZ-100  NS»  va  «TS-135»  rusumli  traktorlar,  kanal  yuvish 

mashinalari singari 20 ga yaqin texnika vositalari lizing asosida taklif etilmoqda. Bu 

xo‗jalik  yurituvchi  subyektlarning  moddiy-texnika  bazasini  mustahkamlash,  suv 

xo‗jaligi va melioratsiya ishlari ko‗lamini kengaytirish imkonini bermoqda.  

Keyingi  yillarda  kompaniya  tomonidan  iqtisodiy  rivojlanish  strategiyasining 

asosiy  yo‗nalishlaridan  biri  hisoblangan  mahalliylashtirish  ko‗lamini  kengaytirish 

doimiy  e‘tibor  markazida  bo‗lib,  yurtimiz  ishlab  chiqaruvchilari  bilan  hamkorlik 

aloqalari tobora mustahkamlanmoqda. 

Mamlakatimizda  qishloq  xo‗jaligi  sohasida  amalga  oshirilayotgan  islohotlar  va 

tarkibiy o‗zgarishlarni yanada chuqurlashtirish,  yer hamda suv resurslaridan oqilona 

foydalanish  nafaqat  joriy  yil,  balki  yaqin  istiqbolga  mo‗ljallangan  iqtisodiy  das-

turlarning  eng  muhim  yo‗nalishlaridan  biri  etib  belgilangan.  Bu  esa  kompaniya 

zimmasiga  qo‗shimcha  vazifalar  yuklash  barobarida  xizmatlar  ko‗lamini 

kengaytirishni ham taqozo etadi.  



 

56 


III-BOB. XORAZM VILOYATIDA LIZING XIZMATLARI VA 

SERVISINI RIVOJLANTIRISH YO„NALISHLARI VA ISTIQBOLLARI 

3.1. Xorazm viloyatida lizing xizmatlari va servisini rivojlantirish holati 

Ma‘lumki, har qanday mamlakat iqtisodiy siyosatining diqqat markazida turgan 

asosiy masalalardan biri – bu barcha hududlarni barqaror va mutanosib rivojlantirish 

hisoblanadi.  Huddi  shunday  bu  masala  ijtimoiy-iqtisodiy  jarayonlar,  bozorlar, 

iqtisodiyot  tarmoqlari  uchun  ham  dolzarb  hisoblanadi.  Bugungi  kunda  Xorazm 

viloyati  lizing  xizmatlari  bozorida  bevosita  lizing  bilan  shug‗ullanuvchi  bir  nechta 

kompaniya  faoliyat  ko‗rsatmoqda.  Bular  ichida  ―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖ 

aksiyadorlik  lizing  kompaniyasi  (ALK)  Xorazm  viloyat  filiali  markaziy  o‗rinni 

egallaydi. 

Xorazm  viloyati  lizing  xizmatlari  bozorida  ko‗p  yillardan  beri  faoliyat  yuritib 

kelayotgan  ―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖  aksiyadorlik  lizing  kompaniyasi  (ALK) 

O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1990 yil 30 oktyabrdagi 486-sonli 

―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖  aksiyadorlik  lizing  kompaniyasini  tashkil  etish 

to‗g‗risida‖ gi qarori asosida tashkil etilgan. 

Kompaniyaning  asosiy  aksiyadorlari  ―Ipotekabank‖  ATIB,  ―Agrobank‖  ATB, 

Mehnat  va  aholini  ijtimoiy  muhofaza  qilish,  Qishloq  va  suv  xo‗jaligi  vazirliklari, 

―Toshkent  traktor  zavodi‖  AJ,  ―O‗zdonmahsulot‖  DAK,  ―O‗zpaxtasanoatsotish‖, 

―O‗zagromashservis‖, ―O‗zsanoatmashservis‖  uyushmalari, ―Xalq banki‖ va boshqa 

384 ta yuridik va 194 ta jismoniy shaxslar bo‗lib, jami 578 ta aksiyador hisoblanadi. 

―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖  ALKning  xizmat  ko‗rsatish  sohasi  qishloq 

xo‗jaligiga  lizing  asosida  texnikalar  etkazib  berishdan  iborat  bo‗lib,  uning  asosiy 

mijozlari  fermer  xo‗jaliklari  va  agrofirmalar,  mashina-traktor  parklari  va  muqobil 

mashina-traktor  parklari,  viloyat  ―Qishloqxo‗jalikkimyo‖  AJ  va  ularning  filiallari 

hisoblanadi. 

ALK  tomonidan  asosan  fermer  xo‗jaliklari  va  MTPlarni  texnik  hamda 

texnologik  jihatdan  modernizatsiya  qilish  maqsadida  TTZ,  MXM-140,  TL-100A 

traktorlari,  traktor  tirkamalari,  kultivatorlar,  seyalkalar,  pluglar,  kimyoviy  dori 


 

57 


purkagichlari,  o‗t-hashak  o‗rish  va  mineral  o‗g‗itlarni  sochish  agregatlari  hamda 

boshqa turdagi qishloq xo‗jalik texnikalari lizingga beriladi. 

ALK  tomonidan  imtiyozli  lizing  xizmatini  ko‗rsatish  shartlari  O‗zbekiston 

Respublikasi  Vazirlar  Mahkamasining  2000  yil  2  noyabrdagi  424-sonli  ―Qishloq 

xo‗jaligini lizing asosida qishloq xo‗jaligi texnikasi bilan ta‘minlash chora-tadbirlari 

to‗g‗risida‖gi  va  2007  yil  18  iyundagi  123-sonli,  2007  yil  12  dekabrdagi  254-sonli 

qarorlariga  asoslanadi.  Fermer  xo‗jaliklari  hamda  mashina-traktor  parklari 

Respublika  qishloq  xo‗jaligi  mashinasozligi  zavodlari  va  qo‗shma  korxonalari 

tomonidan ishlab chiqarilgan traktorlar va o‗rim-yig‗im texnikalarini lizingga olishda 

quyidagi imtiyozlarga egadirlar: 

- avans sifatida texnika qiymatining 15 foizlik qismi to‗lanadi; 

-  traktorlar  fermer  xo‗jaliklariga,  Qoraqalpog‗iston  Respublikasi  va  Xorazm 

viloyati mashina-traktor parklariga 10 yilgacha, boshqa lizing oluvchilarga 7 yilgacha 

bo‗lgan muddatga lizingga beriladi

- lizing marjasi foizi miqdori Markaziy bank qayta moliyalash stavka-sining 50 

foizidan oshmaydi va lizing oluvchi tomonidan lizing obyekti avvaldan sug‗urtalanib, 

sug‗urta polisi lizing beruvchiga taqdim etiladi. 

ALKning  umumiy  asoslarda  lizing  xizmatini  ko‗rsatish  shartlari  esa 

quyidagilardan iborat: 

-  avans  sifatida  texnika  qiymatining  15  foizdan  40  foizgacha  bo‗lgan  qismi 

to‗lanadi; 

- texnika 1,5 yildan 3 yilgacha bo‗lgan muddatga lizingga beriladi; 

- lizing marjasi foizi miqdori yillik 16-20 foiz darajasida belgilanishi mumkin; 

- lizing obyekti va uning sotuvchisi lizing oluvchi tomonidan tanlanadi. 

Tahlillarga  ko‗ra,  istalgan  bir  mintaqa  yoki  davlat  lizing  xizmatlari  bozorida 

lizing xizmatlarining kredit va garov ta‘minoti eng muhim vazifalardan hisoblanadi. 

Shu  sababli  biz  20011-2015  yillarda  ―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖  ALK  Xorazm 

viloyati  filiali  tomonidan  amalga  oshirilgan  lizing  xizmatlarining  kredit  ta‘minoti 

tarkibi va ulushini ham tahlil qilib chiqdik. 


 

58 


2011-2015  yillarda  filial  tomonidan  amalga  oshirilgan  lizing  xizmatlarining 

kredit ta‘minoti tarkibida eng ko‗p ulush engil avtomobillar (55,9 foiz), binolar (13,3 

foiz), traktor va kombaynlar hamda yuk mashinalari (9,4 foizdan), kafolat xatlari (5,5 

foiz)ga to‗g‗ri kelsa, ishlab chiqarish vositalari (3,7 foiz) va ishonch asosida lizingga 

mol-mulklar berishning ulushi (2,8 foiz) nisbatan kamdir. 

Agar  ―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖  ALK  Xorazm  viloyati  filiali  tomonidan 

2001-2015  yillarda  qishloq  xo‗jalik  korxonalariga  lizingga  berilgan  qishloq  xo‗jalik 

texnikalari qiymati dinamikasini tahlil qiladigan bo‗lsak, bunda nobarqaror ravishda 

o‗sish bo‗layotganini ko‗rishimiz mumkin. 

 

3.1.2-rasm.  “O„zqishloqxo„jalikmashlizing” ALK Xorazm viloyati filiali 



tomonidan 2001-2015 yillarda qishloq xo„jalik korxonalariga lizingga berilgan 

qishloq xo„jalik texnikalari qiymati, mln. so„mda

61

 

3.1.2-rasmdan  ko‗rish  mumkinki,  2015  yilda  2001  yildagiga  nisbatan  lizing 

xizmatlari ko‗lami qariyib 33,6 martaga oshgan. Ammo, 2001-2015 yillar davomida 

―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖  ALK  Xorazm  viloyati  filiali  tomonidan  lizingga 

berilgan  texnikalar  hajmi  nobarqaror  bo‗lgan.  Xususan,  2001-2015  yilda  amalga 

oshirilgan  lizing  xizmatlari  muttasil  oshib  borgan  bo‗lsa,  2009-2011  yillarda  lizing 

                                                 

61

 Manba: «O‘zqishloqxo‘jalikmashlizing» ALKning 2014 yillik hisobot ma'lumotlari  



 

59 


operatsiyalar hajmi kamayib borgan va 2011 yilga kelib ushbu ko‗rsatkich 2008 yilga 

nisbatan qariyb 1,9 mlrd. so‗mga kamayganligini ko‗rish mumkin.  

Shuningdek,  o‗sish  ko‗rsatkichlari  2012-2013  yillarda  ham  kuzatildi.  Ammo, 

2014  yilga  kelib  kompaniyaning  lizing  operatsiyalari  hajmi  2013  yilga  nisbatan  22 

foizga kamayib, 13 197 mln.so‗mni tashkil etdi. 2015 yilga kelib, vaziyat yana ijobiy 

tomonga  o‗zgardi.  Hususan,  ushbu  yil  o‗sish  ko‗rsatkichi  oldingi  yilga  nisbatan  46 

foizni tashkil etib, umumiy hajmda 19 309 mln. so‗mga etgan.   

 Bu  esa  kuzatilayotgan  yillarda  bevosita  qishloq  xo‗jalik  texnikalari  lizingi 

bozorida  jahon  moliyaviy-iqtisodiy  inqirozi  tufayli  pasayish  bo‗lganini  bildirmaydi. 

Zero, bu viloyat iqtisodiyotining xalqaro integratsiya jarayonlari bilan chuqur bog‗liq 

bo‗lmasdan, ichki bozor imkoniyatlari bilan barqaror ishlayotgani samarasidir. 

Bizning  tahlillarga  ko‗ra,  buning  sabablari  Xorazm  viloyati  lizing  xizmatlari 

bozorida  qishloq  xo‗jalik  texnikalari  lizingi  segmentining  oldingi  yillarda  jadal 

sur‘atlarda  oshganligi  munosabati  bilan  ushbu  segmentning  nisbatan  to‗yinganligi 

hamda  O‗zbekiston  Respublikasi  Prezidentining  fermer  xo‗jaliklarining  er 

maydonlarini optimallashtirish bo‗yicha maxsus Qarori chiqqanligi tufayli viloyatda 

ko‗pgina  fermer  xo‗jaliklarining  o‗zaro  birlashib,  yiriklashib  ketganligi  natijasida 

lizing oluvchi subyektlar sonining kamayganligi kabi omillar bilan ifodalanadi. 

Tadqiqot  jarayonida  Xorazm  viloyati  lizing  xizmatlari  bozorida  servisni 

rivojlantirish zarurati quyidagilar bilan asoslandi: 

- lizingga berilgan mol-mulk tarkibida ilg‗or uskunalarning kamligi

-  bir  birlik  qishloq  xo‗jalik  texnikasini  yetkazib  berish  bilan  bog‗liq  transport 

sarf-xarajatlarining yuqoriligi (780-980 ming so‗m); 

-  tadbirkorlarning  texnika  va  uskunalarni  saqlash  hamda  foydalanish 

me‘yorlarini bilmasligi va rioya etmasligi sababli, aksariyat hollarda lizingga berilgan 

qishloq  xo‗jalik  texnikalarining  muddatidan  oldin  ta‘mir  talab  holatga  kelishi,  ular 

tomonidan texnikalarning o‗z bilganicha ta‘mirlanishi; 

-  texnik  ta‘mirlash  markazlarining  kamligi,  mutaxassislarning  etishmasligi 

hamda  ehtiyot  qismlarning  o‗z  vaqtida  etkazib  berilmasligi  (1,5-2  oy)  oqibatida 

texnikalarning  uzoq  muddat  ishlatilmay  turib  qolishi  va  natijada  asosiy  vositalar 

iqtisodiy samaradorligining pasayishi.  


 

60 


Bugungi  kunda  viloyat  lizing  xizmatlari  bozorida  qishloq  xo‗jalik  texnikalari 

segmentining  ulushi  70  foizdan  ortiqni  tashkil  etmoqda.  Aksincha,  boshqa 

segmentlarning  lizing  xizmatlari  bozorida  ulushi  ancha  kam,  ayniqsa  xorijiy 

texnologiyalarning ulushi ahamiyatsiz darajada.  

Viloyatda  xorijda  ishlab  chiqarilgan  mini  texnologiyalarni  etkazib  beruvchi 

yagona  ―Xorazm  Global  Servis‖  MCHJ  kompaniyasi  faoliyat  yuritmoqda.  Suhbat 

jarayonida  kompaniya  asosan  naqd  mablag‗lari  mavjud  bo‗lgan  tabdirkorlik 

subyektlariga  xizmat  ko‗rsatishni  afzal  ko‗rishi  ma‘lum  bo‗ldi.  Buning  sababi 

shundaki,  kredit  yoki  lizing  mablag‗larining  xorijiy  ishlab  chiqaruvchi  kompaniya 

hisob raqamiga kelib tushishi uzoq vaqtni talab etadi (2-4 oy).  

Natijada,  ushbu  holat  kompaniya  bilan  lizing  beruvchilar  o‗rtasidagi  hamkorlik 

aloqalariga  salbiy  ta‘sir  etmoqda.  Viloyatda  asosiy  qishloq  xo‗jalik  texnikasini 

etkazib  beruvchi  hisoblangan  ―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖  ALK  viloyat  filiali 

ma‘lumotlariga  ko‗ra,  lizinga  olingan  texnikalarni  ishlab  chiqaruvchi  korxonadan 

(masalan,  Toshkent  traktor  zavodi)  tashib  keltirish  xizmati  bevosita  lizing  oluvchi 

zimmasiga yuklatilgan.  

Lizing oluvchilar bilan o‗tkazilgan suhbatlardan shu narsa ma‘lum bo‗ldiki, ular 

ikki  yoki  uch  kishi  bo‗lib  ishlab  chiqaruvchi  korxonaga  jo‗naydilar  (Toshkent 

shahriga).  Korxona  hududida  ularni  lizing  kompaniya  mutaxassislari  kutib  oladi  va 

o‗zlari ekspertizadan o‗tkazgan qishloq xo‗jalik texnikasini shu erning o‗zida ularga 

topshiradi.  Lizing  oluvchilar  texnikani  yuk  avtomobiliga  joylashtirib  viloyatga  olib 

keladilar. 

Bizning 

nazarimizda, 

lizinga 

berilgan 

texnikalar 

(traktorlar) 

―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖ ALK viloyat filiali tomonidan markazlashgan xolda 

tashib  keltirilishi  birinchidan,  lizing  oluvchilar  vaqti  va  mablag‗larining  tejalishiga, 

ikkinchidan,  kompaniya  daromadining  oshishiga,  uchinchidan  texnik  xavsizlikning 

ta‘minlanishiga olib keladi. 

Kuzatuvlar  shuni  ko‗rsatdiki,  viloyatda  qishloq  xo‗jaligi  texnikalariga  texnik 

servis  xizmatini  ko‗rsatuvchi  ikkita  markaz  mavjud  bo‗lib,  ulardan  biri  Urganch 

shahrida va ikkinchisi Yangibozor tumanida joylashgan.  


 

61 


Urganch  shahrida  joylashgan,  Toshkent  traktor  zavodi  (TTZ)ga  qarashli  texnik 

servis ko‗rsatuvchi markaz faoliyatini o‗rganish natijasida shu narsa ma‘lum bo‗ldiki, 

ushbu  markaz  qoida  bo‗yicha  texnikalarni  ta‘mirlash  uskunalariga  ega  bo‗lishi  va 

mijozlar  talabiga  binoan  joylarga  chiqib,  qishloq xo‗jalik  texnikalariga  zarur  texnik 

servis  xizmatini  ko‗rsatishi  lozim  bo‗ladi.  Markaz  fermer  xo‗jaliklariga  ularning 

talabiga  ko‗ra,  TTZdan  zarur  ehtiyot  qismlarni  yetkazib  berish  bilan  cheklanadi. 

Ehtiyot qismlarni yetkazib berishga 1,5-2 oy vaqt sarflanadi.  

Yangibozor  tumanida  joylashgan  texnik  servis  ko‗rsatish  markazining  ham 

xizmat ko‗rsatish sifati talab darajasida emas. Ushbu ―Keysservis‖ MCHJ markazida 

texnik xizmat ko‗rsatish uskunalari jismoniy va ma‘naviy eskirgan, mutaxassislar esa 

texnik  xizmat  ko‗rsatish  bo‗yicha  yetarli  malakaga  ega  emas.  Natijada,  joylarda 

texnikalarni  ta‘mirlash  ishlari  bevosita  tegishli  malakaga  ega  bo‗lmagan  fermer 

xo‗jaliklari ishchilari tomonidan amalga oshirilmoqda.  

Yuqoridagilardan  kelib  chiqib,  ―O‗zqishloqxo‗jalikmashlizing‖  ALK  Xorazm 

viloyat 

filiali 


faoliyatida 

servis  xizmatlarini  rivojlantirish  yo‗nalashlari 

quyidagilardan iborat:  


Download 1.12 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling