Referat mavzu: "Yevropa Ittifoqining iqtisodiy rivojlanishi va uning jahon iqtisodiyotida tutgan o’rni"


Download 94.53 Kb.
Sana14.02.2020
Hajmi94.53 Kb.
TuriReferat

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI TASHQI ISHLAR VAZIRLIGI JAHON IQTISODIYOTI VA DIPLOMATIYA UNIVERSITETI

Fakultet: “Xalqaro iqtisodiyot va menejment ”

Kafedra: “Xalqaro iqtisodiyot”

Fan:”Jahon iqtisodiyoti”

REFERAT

Mavzu: “Yevropa Ittifoqining iqtisodiy rivojlanishi va uning jahon iqtisodiyotida tutgan o’rni”

Bajardi: Axmedova O’

Toshkent 2020
Reja:


  1. Yevropa Ittifoqining integratsiya bosqichlarida tashkil topishi

  2. Yevropa Ittifoqining zamonaviy dunyo iqtisodiyoti va siyosatidagi o'rni va roli



  1. Yevropa Ittifoqining integratsiya bosqichlarida tashkil topishi

Yevropa Ittifoqi bundan 26 yil muqaddam 1-noyabr kuni tuzilgan. Ikki jahon urushi oqibatida vayronaga aylangan, mustamlakalaridan birin-ketin ayrilgan Yevropa dunyoda birinchilikni AQSh va SSSRga berib qo‘ygan edi. Ammo ittifoq tuzilishi uning yana jiddiy xalqaro kuchga aylanishiga, ko‘p sohalarda ilg‘orlashiga olib keldi.

Yevropa qit’asidagi 28 davlatining iqtisodiy va siyosiy birlashmasi bo‘lgan Yevropa Ittifoqi 1993-yil 1-noyabrda kuchga kirgan Maastrixt shartnomasi asosida tuzilgan.

Tarixan Yevropa hududida, Yevropa Ittifoqi bilan taqqoslanadigan birlashgan davlat tuzilmalari mavjud bo‘lgan. Masalan, G‘arbiy Rim imperiyasi, Franklar davlati va Muqaddas Rim imperiyasi. So‘nggi ming yillikda Yevropa parchalanib ketdi. Yevropa Ittifoqini yaratish g‘oyasi birinchi marta AQSh mustaqilligi uchun urushdan keyin paydo bo‘lgan va Napoleon Bonapart tomonidan ilgari surilgan.

Yevropani birlashtirish g‘oyasi Ikkinchi jahon urushidan keyin yana avj oldi. Uning harakatlantiruvchi kuchlari quyidagilardan iborat edi:


    • Yevropa xalqlari anglangan tinchlik zarurati;

    • urush oqibatida vayron bo‘lgan iqtisodiyotni tiklash uchun G‘arbiy Yevropa mamlakatlari o‘rtasida iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish zaruriyati;

    • AQSh va SSSR asosiy kuchga aylangan ikki qutbli dunyo tizimini shakllantirish. Shuningdek, mustamlakachilik tuzumining qulashi natijasida G‘arbiy Yevropa avvalgi siyosiy vaznini va ko‘plab bozorlarini yo‘qotgani.

Birlashgan Yevropa uchun urushdan keyingi harakatning boshlang‘ich nuqtasi Buyuk Britaniya davlat arbobi Uinston Cherchillning 1946-yil 19-sentabrda Syurix universitetida o‘qigan “Yevropa fojiasi” nutqi hisoblanadi. Unda Cherchill yevropaliklarni “milliy nizolarga”, birinchi navbatda, fransuz-nemis qarama-qarshiligiga chek qo‘yishga va qit’ada “Yevropa Qo‘shma Shtatlariga o‘xshash narsani” shakllantirishga chaqirdi.

1948-yil may oyida Gaagada Yevropa Kongressi bo‘lib o‘tdi. Unda Yevropaning 16 mamlakati vakillari, shuningdek, AQSh va Kanadadan kelgan kuzatuvchilar turli integratsiya rejalarini – federal davlat yaratishgacha bo‘lgan loyihalarni muhokama qildi. Kongressning real natijasi 1949-yil may oyida ish boshlagan Yevropa Kengashining tashkil etilishi edi. Dastlab u iqtisodiyot, ijtimoiy rivojlanish, madaniyat, qonunchilik, fan va texnika sohalarida hamkorlik qildi. Hozirda Yevropa Kengashining faoliyati inson huquqlarini ta’minlash va himoya qilishga qaratilgan.



Yevropa integratsiyasining birinchi bosqichi

1951-yil 18-aprelda Germaniya, Belgiya, Niderlandiya, Lyuksemburg, Fransiya va Italiya Parijda 50 yil muddatga “Yevropa ko‘mir va po‘lat jamiyati” (ECSC — European Coal and Steel Community) to‘g‘risida shartnoma tuzdi. Shartnoma 1952-yil iyul oyida kuchga kirdi. Uning asosiy vazifalari ko‘mir va po‘latning umumiy bozorini yaratish, ko‘mir va metallurgiya sanoatida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, mehnat sharoitlarini yaxshilash va bu sohalarda bandlik muammolarini hal qilishdan iborat edi. Shartnoma Yevropada tinchlikni mustahkamlash va xalqlarning birlashishi uchun zamin yaratishga qaratilgan edi. Ko‘mir qazib olish va po‘lat ishlab chiqarishni xalqaro nazoratga o‘tkazish orqali shartnoma taraflari ikkita muammoni hal qildi: milliy iqtisodiyotni modernizatsiya qilishga yordam berdi (keyinchalik bu metallurgiya va og‘ir sanoat uchun asos bo‘lib xizmat qildi) va mamlakatlardan biri yangi urushga tayyorlanish imkoniyatini yo‘q qildi.

Buyuk Britaniya milliy suverenitetini cheklashdan qo‘rqib Yevropa hamjamiyatiga a’zo bo‘lishdan bosh tortdi.

Iqtisodiy integratsiyani chuqurlashtirish maqsadida 1957-yilda xuddi shu olti davlat Yevropa iqtisodiy hamjamiyatini (YeIH, Umumiy bozor) (EEC — European Economic Community) va Yevropa atom energiyasi hamjamiyatini (Euratom — European Atomic Energy Community) tuzdi.

Yevropa hamjamiyatlarining zamonaviy Yevropa Ittifoqiga aylanishi va rivojlanishi jarayoni bir vaqtning o‘zida ko‘payib borayotgan boshqaruv funksiyalarini milliy darajaga (Yevropa integratsiyasi deb ataladigan jarayon yoki davlatlar ittifoqini chuqurlashtirishga) o‘tkazish bilan bir vaqtda tuzilmaviy evolyutsiya va institutsional birlashtirilgan davlatlarning bloklari orqali sodir bo‘ldi. Bu esa Yevropa hamjamiyatlari (va keyinchalik Yevropa Ittifoqi) ishtirokchilari sonini oltidan 28 gacha ko‘payishiga olib keldi.

Yevropa integratsiyasining ikkinchi bosqichi

1960-yil yanvar oyida Buyuk Britaniya va Yevropa iqtisodiy hamjamiyatiga kirmaydigan boshqa davlatlar muqobil tashkilot – Yevropa erkin savdo uyushmasini tuzdi. Ammo Buyuk Britaniya tez orada Yevropa iqtisodiy hamjamiyati yanada samaraliroq birlashma ekanligini anglab etdi va YeIHga qo‘shilishga qaror qildi. Uning ortidan Irlandiya va Daniya ergashdi, ularning iqtisodiyoti Buyuk Britaniya bilan savdoga juda bog‘liq edi.

1961–1963-yildagi birinchi urinish, Fransiya prezidenti de Gollning Yevropa iqtisodiy hamjamiyatiga yangi a’zolarni kiritish to‘g‘risidagi qarorga veto qo‘ygani sababli muvaffaqiyatsiz yakunlandi. 1966–1967-yillardagi qo‘shilish bo‘yicha muzokaralar natijasi ham shunga o‘xshash yakun topdi.

1967-yilda uchta Yevropa hamjamiyati (Yevropa ko‘mir va po‘lat assotsiatsiyasi, Yevropa iqtisodiy hamjamiyati va Atom energiyasi Yevropa hamjamiyati) Yevropa hamjamiyatiga birlashdi.

Bu ish 1969-yilda general Sharl de Goll o‘rnini Jorj Pompidu egallagandan so‘ng boshlandi. Bir necha yillik muzokaralar va qonunlarni moslashtirishdan so‘ng Buyuk Britaniya Yevropa Ittifoqiga 1973-yil 1-yanvarda a’zo bo‘ldi.

Yagona valyuta sari yo‘l

Yevropa Ittifoqining yagona valyuta bo‘yicha birinchi rejasi 1970-yildan boshlanadi. Pul barqarorligini ta’minlash uchun Yevropa Ittifoqi a’zolari o‘z valyutalarining bir-biriga nisbatan faqat tor doirada o‘zgarishiga ruxsat berishga qaror qilishdi. 1972-yilda yaratilgan almashinuv kursi mexanizmi (ERM) 30 yildan keyin yevroni joriy qilish yo‘lidagi birinchi qadamdir.

70-yillarda tabiat ifloslanishini nazorat qilish kuchaygan. YeH ekologik qonunlarni qabul qildi va birinchi marta “ifloslovchi to‘laydi” tushunchasini kiritdi. Greenpeace kabi nufuzli tashkilotlar tashkil etildi. 1972-yilda Irlandiya, Daniya va Norvegiyada YeH referendumlari bo‘lib o‘tdi. Irlandiya (83,1 foiz) va Daniya (63,3 foiz) aholisi Yevropa hamjamiyatiga qo‘shilishni qo‘llab-quvvatladi, biroq Norvegiyada bu taklifni ko‘pchilik qabul qilmadi (46,5 foiz). Daniyada xalq hukumatning yagona evro valyutasiga o‘tmaslikni va’da qilganidan keyingina qo‘shilish bo‘yicha referendumda ovoz berdi, shuning uchun Daniyada hanuz krona muomalada.

1973-yilda Isroilga YeHga kirish taklifi keldi. Biroq “Qiyomat kuni urushi” tufayli muzokaralar to‘xtatildi.

Birdamlikni namoyish etish uchun Yevropa Ittifoqi rahbarlari Yevropa mintaqaviy rivojlanish jamg‘armasini tuzdi. Uning maqsadi yo‘llar va kommunikatsiyalarni yaxshilash, investitsiyalar jalb qilish va yangi ish o‘rinlari yaratish uchun pulni boy hududlardan kambag‘al hududlarga o‘tkazish edi. Ushbu turdagi faoliyat YeH xarajatlarining uchdan bir qismini tashkil qiladi. 1975-yilda Isroil EIHga a’zo bo‘lish o‘rniga assotsiatsion hamkorlik to‘g‘risidagi bitimni imzoladi.

Gretsiya YeHga a’zo bo‘lish uchun 1975-yil iyun oyida murojaat qildi va 1981-yil 1-yanvarda jamiyat a’zosi bo‘ldi.

1979-yilda Yevropa parlamentiga birinchi to‘g‘ridan to‘g‘ri saylov bo‘lib o‘tdi. Yevropa hamjamiyati fuqarolari birinchi marta to‘g‘ridan to‘g‘ri Yevropa parlamenti a’zolarini sayladi. A’zolar milliy delegatsiyalar bo‘yicha emas, balki Yevropa siyosiy guruhlarida (sotsialistlar, konservatorlar, liberallar, yashillar va boshqalar) o‘tiradi. Parlamentning ta’siri doimiy ravishda o‘sib bormoqda.

1985-yilda Grenlandiya ichki o‘zini o‘zi boshqarish huquqiga ega bo‘ldi va referendumdan so‘ng YeHdan chiqib ketdi.

1977-yilda Portugaliya va Ispaniya ariza topshirdi va 1986-yil 1-yanvarda Yevropa Ittifoqiga a’zo bo‘ldi. 1986-yil fevral oyida Lyuksemburgda Yagona Yevropa akti imzolandi, u Yevropa hamjamiyatini isloh qildi va 1993-yil 1-yanvargacha Yevropa hamjamiyatiga a’zo davlatlar uchun yagona bozorni yaratishni maqsad qildi.

Yevropa integratsiyasining uchinchi bosqichi

1992-yilda Yevropa hamjamiyatiga a’zo barcha davlatlar tomonidan Yevropa Ittifoqini ta’sis etish to‘g‘risidagi shartnoma – Maastrixt shartnomasi imzolandi. Maastrixt shartnomasi Yevroittifoqning uchta ustunini o‘rnatdi:



  • iqtisodiy va monetary birlashuv;

  • umumiy tashqi va xavfsizlik siyosati;

  • ichki ishlar va adliya sohasidagi umumiy siyosat.

1994-yilda Avstriya, Finlyandiya, Norvegiya va Shvetsiyada Yevropa Ittifoqiga kirish bo‘yicha referendumlar bo‘lib o‘tdi. Aksariyat norvegiyaliklar yana qarshi ovoz berdi.

Avstriya, Finlyandiya (Aland orollari bilan) va Shvetsiya 1995-yil 1-yanvarda Yevropa Ittifoqiga a’zo bo‘ldi. Faqatgina Norvegiya, Islandiya, Shveysariya va Lixtenshteyn Yevropa erkin savdo uyushmasining a’zosi bo‘lib qolmoqda.

1997-yilda Yevropa hamjamiyati a’zolari tomonidan Amsterdam shartnomasi imzolandi (1999-yilda kuchga kirgan).

Yevropa integratsiyasining to‘rtinchi bosqichi

2002-yil 9-oktabrda Yevropa komissiyasi 2004-yilda Yevropa Ittifoqiga a’zo bo‘lish uchun o‘nta nomzod davlatni tavsiya qildi: Estoniya, Latviya, Litva, Polsha, Chexiya, Slovakiya, Vengriya, Sloveniya, Kipr va Malta. Bu mamlakatlar aholisi taxminan 75 million edi; ularning xarid qobiliyati pariteti bo‘yicha yalpi ichki mahsuloti taxminan 840 milliard dollarni tashkil qiladi, bu deyarli Ispaniya yalpi ichki mahsulotiga tengdir.

Yevropa Ittifoqining bu kengayishini uning eng ulkan loyihalaridan biri deb atash mumkin. Kiprni bu ro‘yxatga kiritishni Gretsiya talab qilgan, aks holda u rejaga veto qo‘yishi mumkin edi.

Yevropa Ittifoqining “eski” va kelajakdagi “yangi” a’zolari o‘rtasidagi muzokaralar yakunlanganidan so‘ng ijobiy yakuniy qaror 2002-yil 13-dekabrda e’lon qilindi. Yevropa parlamenti ushbu qarorni 2003-yil 9-aprelda ma’qulladi.

2003-yil 16-aprelda Afinada Yevropa Ittifoqining 15 “eski” va o‘n “yangi” a’zosi qo‘shilish to‘g‘risidagi shartnomani imzoladi. 2003-yilda to‘qqiz davlatda (Kipr bundan mustasno) referendumlar o‘tkazildi va imzolangan shartnoma parlamentlar tomonidan ratifikatsiya qilindi.

2004-yil 1-mayda Estoniya, Latviya, Litva, Polsha, Chexiya, Slovakiya, Vengriya, Sloveniya, Kipr, Malta Yevropa Ittifoqiga a’zo bo‘ldi. Kiprning ittifoq tarkibiga kirishi orolning ikkala qismida bir vaqtning o‘zida o‘tkazilgan referendumdan so‘ng ro‘y berdi va tan olinmagan Shimoliy Kipr Turk Respublikasi aholisining ko‘p qismi orolning yagona davlatga reintegratsiya qilinishini yoqlab ovoz berdi, ammo birlashish jarayoni Gretsiya tomonidan to‘xtatildi. Gretsiya orolning shimoli turk qo‘shinlari tomonidan bosib olinishi natijalarini qonuniylashtirib qo‘yayotgan “Annan rejasi” shartlariga rozi bo‘lmadi. Natijada Kipr orolning shimoliy qismi vaqtincha Kipr Respublikasining nazoratidan tashqarida ekanligi to‘g‘risidagi eslatma bilan Yevroittifoqqa qabul qilindi.



Yangi Yevropa sari

Yevroittifoqqa a’zo bo‘lgan o‘nta yangi mamlakatning iqtisodiy rivojlanish darajasi Yevropaning o‘rtacha darajasidan ancha past bo‘lgan sharoitda ittifoq rahbarlari ijtimoiy sohaga budjet xarajatlari va qishloq xo‘jaligiga subsidiyalarning asosiy og‘irligi ularga yuklanadigan vaziyatga tushib qoldi. Shu bilan birga, bu davlatlar ittifoq budjetiga ajratmalar ulushini YaIMning 1 foizi miqdorida Yevropa Ittifoqi hujjatlari bilan belgilangan darajadan oshib ketishni xohlamadi.

Ikkinchi muammo shundaki, Yevropa Ittifoqi kengayganidan so‘ng eng muhim qarorlarni konsensus asosida qabul qilish prinsipi samarasiz bo‘lib chiqdi. 2005-yilda Fransiya va Niderdandiyada o‘tkazilgan referendumlarda Yevropa Ittifoqining birlashgan konstitutsiyasi loyihasi qabul qilinmadi va Yevropa Ittifoqi hanuzgacha bir qator fundamental shartnomalarga amal qilmoqda.

2007-yil 1-yanvarda Yevropa Ittifoqining navbatdagi kengayishi bo‘lib o‘tdi – unga Bolgariya va Ruminiya qo‘shildi. Oldinroq ittifoq bu mamlakatlarga Ruminiya va Bolgariya korrupsiyaga qarshi kurashish va qonun islohoti sohasida hali ko‘p ish qilish kerakligi haqida ogohlantirgan. Bu masalada Ruminiya, Yevropa rasmiylarining fikriga ko‘ra, Yevropa Ittifoqi standartlariga javob bermagan holda iqtisodiyot tuzilishida sotsializmning uyg‘unligini saqlab qolgan.

2005-yil 17-dekabr kuni Yevropa Ittifoqiga a’zo bo‘lish uchun nomzodning rasmiy maqomi sobiq Yugoslaviyaning Makedoniya Respublikasiga berildi (2019-yil boshidan beri u rasmiy ravishda Shimoliy Makedoniya deb nomlanadi).

2005-yil 21-fevralda Yevropa Ittifoqi Ukraina bilan harakat rejasini imzoladi. Ehtimol, bu Ukrainada tashqi siyosiy strategiyasi Yevropa Ittifoqiga qo‘shilishga qaratilgan kuchlarning hokimiyatga kelgani bilan bog‘liq edi. Shu bilan birga, Yevropa Ittifoqi rahbariyatining fikriga ko‘ra, Ukrainaning ittifoqqa to‘liq a’zoligi haqida gapirishning hojati yo‘q, chunki yangi hukumat Ukraina xalqaro standartlarga javob beradigan to‘laqonli demokratiyani isbotlashi, shuningdek, siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar o‘tkazishi kerak.

2013-yil 1-iyulda Xorvatiya Yevropa Ittifoqining 28-a’zosiga aylandi.

2016-yil 23-iyunda britaniyaliklarning 52 foizi Yevropa Ittifoqidan chiqib ketishga ovoz berdi. Brexit amalga oshadigan bo‘lsa, Buyuk Britaniya ittifoqni tark etgan birinchi mamlakat bo‘ladi.



  1. Yevropa Ittifoqining zamonaviy dunyo iqtisodiyoti va siyosatidagi o'rni va roli

2010-yilga kelib, 500 millionga yaqin aholisi bo'lgan 27 ta davlatni o'z ichiga olgan Yevropa Ittifoqi dunyodagi eng yirik iqtisodiy va siyosiy integratsiya birlashmasidir va zamonaviy dunyo iqtisodiyotida yetakchilardan biri hisoblanadi. Shu bilan birga, jahon iqtisodiyotidagi o'sish omilini (jahon yalpi ichki mahsuloti), Xitoy, Hindiston, boshqa bir qator rivojlanayotgan mamlakatlar, shuningdek (rivojlanishning qulay variantiga ega) va Rossiyaning ulushi hisobga olinsa, kelajakda Yevropa Ittifoqining ulushi kamayadi. IMEMO RAS tomonidan berilgan prognozlarga ko'ra, 27 mamlakatda Yevropa Ittifoqining ulushi, 2005-yilda 23,7 foizni tashkil etgan, 2020-yilda dunyo yalpi ichki mahsulotining 17,6 foizini tashkil qilishi kerak. 2008-yilda boshlangan global moliyaviy-iqtisodiy inqiroz butun Yevropa Ittifoqi va uning alohida davlatlar global iqtisodiyotidagi mavqeiga salbiy ta'sir ko'rsatdi.

Zamonaviy jahon iqtisodiyotining boshqa subyektlari singari, YI ham iqtisodiyotning globallashuvi va XXI asr boshlarida jahon iqtisodiyotida ro'y berayotgan tub o'zgarishlarga, Yevropa Ittifoqi uchun inqirozga olib kelishi mumkin bo'lgan demografik va energetik muammolarga samarali javob berish muammolariga duch kelmoqda. Yevropa Ittifoqi iqtisodiyotining, umuman, uning alohida tarmoqlari va korxonalarining xalqaro raqobatdoshligini sezilarli darajada oshirishning dolzarb vazifalari. 2008-yilda boshlangan jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi sharoitida ushbu muammolar alohida dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.

Yevropa Ittifoqi oldida ham butun hamjamiyat darajasida ham, a'zo davlatlar darajasida ham iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda davlat siyosatining samaradorligini oshirishga qaratilgan dolzarb vazifalar turibdi. Boshqacha qilib aytganda, vazifa - iqtisodiyotni tubdan modernizatsiya qilish, uni innovatsion rivojlanish va dinamika va samaradorlikni oshirish asosida tarkibiy takomillashtirish. Yevropa Ittifoqi, birinchi navbatda, ta'lim, kasb-hunar ta'limi va qayta tayyorlash sohasida umumiy Yevropa siyosatini shakllantirish va takomillashtirish, ilmiy-texnikaviy rivojlanishning bir qator ko'rsatkichlari bo'yicha AQSh va Yaponiyani ortda qoldirishi kerak. Innovatsion sohalardagi xalqaro raqobat darajasining ortishi ilmiy-tadqiqot va ilmiy-tadqiqot sohasidagi yevropalik hamkorlikni yanada rivojlantirish va takomillashtirishni hamda YIga a'zo davlatlarning birgalikdagi sa'y-harakatlarini tadqiqotning ustuvor yo'nalishlariga yo'naltirishni talab qiladi. Yevropa Ittifoqi ilmiy-tadqiqot ishlarining rivojlanishiga doir doiraviy dasturni amalga oshirmoqda, uning asosiy ustuvorliklari ettita tematik tadqiqot yo'nalishlari bilan belgilanadi:


  • axborot texnologiyalari;

  • barqaror rivojlanishni amalga oshirish va ekologik muammolarni hal qilish;

  • nanotexnologiya va yangi materiallar, shuningdek yangi qurilmalar va texnologik jarayonlar;

  • sg'liqni saqlash uchun genomika va biotexnologiya;




  • aviatsiya va kosmik tadqiqotlar;

xavfsiz va sifatli oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish;

  • ma'lumotlarga asoslangan fuqarolik jamiyatini yaratishga yordam beradigan tadqiqotlar.

YI iqtisodiyotidagi hozirgi tendentsiyalarni ko'rib chiqing. Birinchidan, bu YaIMdagi mahsulot ishlab chiqarishning, xususan qishloq xo'jaligidagi ulushining pasayishi. Ushbu tendentsiya moddiy ishlab chiqarish sektorining ayrim tarmoqlariga (qishloq xo'jaligi, tog'-kon va metallurgiya sanoati, kiyim-kechak, poyabzal va boshqa iste'mol tovarlari ishlab chiqarish) davlat subsidiyalarining qisqarishi va bosqichma-bosqich bekor qilinishi bilan yordam beradi.

Yevropa Ittifoqi rahbarlarining fikriga ko'ra, bu ushbu tarmoqlarni tubdan modernizatsiya qilishga olib kelishi kerak. Shu bilan birga, avtomobilsozlik, mashinasozlik, kimyo sanoati va elektrotexnika kabi sohalar rivojlanmoqda. Yevropa Ittifoqi mamlakatlarining energetika sohasida, birinchi navbatda, tashqi yoqilg'i-energetika resurslariga (shu jumladan, Yevropa Ittifoqining ayrim mamlakatlarida yadro energiyasini rivojlantirish orqali, shuningdek, deb ataladigan alternativ energiya manbalari (shamol, geotermal, quyosh, energiya) qaramlikni bartaraf etish uchun sifatli o'zgarishlarni amalga oshirish kerak. suv toshqini).

Yevropa Ittifoqi mamlakatlarining iqtisodiy rivojlanishiga Xitoy, Hindiston, Janubi-Sharqiy Osiyo, Lotin Amerikasi va boshqa mamlakatlarning raqobati kuchaymoqda, shu sababli tahlilchilar Yevropa Ittifoqi mamlakatlaridan (ayniqsa, "eski" Yevropa Ittifoqi a'zolari) an'anaviy sanoat ishlab chiqarishni bosqichma-bosqich olib chiqilishini kutmoqdalar. . Shu bilan birga, Yevropaning ko'p millatli vakillari o'zlarining tashqi bo'linmalarini strategik boshqarishni va jahon iqtisodiy sohada yanada kengayishini ta'minlaydigan o'z mamlakatlarida ilm talab qiladigan tovarlar va xizmatlar ishlab chiqarishni kengaytiradilar.

Yevropa Ittifoqi iqtisodiyotining o'ziga xos rivojlanish tendentsiyasi bu aylanma va xizmat ko'rsatish sohalaridagi ulushini, birinchi navbatda, moliyaviy va biznes xizmatlarining o'sishi hisobiga ko'payishi hisoblanadi. Bundan tashqari, turizm va mehmonxona biznesini yanada rivojlantirish kerak.

Yevropa Ittifoqi iqtisodiyotidagi innovatsion faollikning o'sishi va tarkibiy o'zgarishlar asosida ishlab chiqarishning energiya zichligini, shuningdek uning mehnat intensivligini (shu jumladan, Internet texnologiyalaridan foydalanish asosida xizmat ko'rsatish sohasida) kamaytirish rejalashtirilmoqda.

Yevropa Ittifoqining integratsiya tuzilmasi va jahon iqtisodiyotining yetakchilaridan biri sifatida hozirgi holati ushbu davlatlarning ushbu hamjamiyatining uzoq vaqt davomida iqtisodiy va siyosiy rivojlanishi natijasidir. Aslida, Yevropa iqtisodiy hamjamiyatining shakllanishiga 1945-1950 yillarda, AQSh G'arbiy Yevropa mamlakatlariga iqtisodiy yordam berish bilan bog'liq Marshall rejasini amalga oshirishni boshlaganida asos solingan. Ushbu yordamni tartibga solish uchun 1948-yilda Yevropa iqtisodiy hamkorlik tashkiloti - OEEC tashkil qilindi va keyinchalik Iqtisodiy hamkorlik va rivojlanish tashkiloti - OECDga aylantirildi. 1948-yilda Belgiya, Niderlandiya va Lyuksemburgdan tashkil topgan Benilüks bojxona ittifoqi, 1951-yilda - Yevropa ko'mir va po'lat assotsiatsiyasi - EUSC tashkil etildi, unga Fransiya, Germaniya, Italiya va Beniluxning ko'rsatilgan uch mamlakati kirdi. Aynan shu 6 mamlakat 1957-yilda Yevropa iqtisodiy hamjamiyatini - Evrosiyo iqtisodiy hamjamiyatini, shuningdek, Yevropaning atom energiyasi hamjamiyatini - Evratomni tashkil etish to'g'risidagi bitimni imzoladilar. Shu bilan birga, Evrosiyo iqtisodiy hamjamiyati va Evratomni bitta organ - EEH Komissiyasi - Evratom boshqardi. 1965-yilda Yevroosiyo iqtisodiy hamjamiyatining yuqori boshqaruv organi va Evrosiyo iqtisodiy komissiyasi birlashtirildi - Evrat va Yagona Kengash va Yevropa hamjamiyatlarining yagona komissiyasi (ushbu kelishuv 1967-yil1 iyulda kuchga kirgan).

1957-yilmart oyida Yevropa Iqtisodiy Hamjamiyatini (EHM) ta'sis etish to'g'risidagi Shartnoma imzolanganda yoki Umumiy bozor shartnomasi deb atalganida ushbu davlatlararo tashkilotga atigi oltita davlat a'zo bo'ldi (Germaniya, Italiya, Fransiya va shuningdek, Belgiya, Gollandiya va Lyuksemburg).
2007-yilboshida Yevropa Ittifoqiga a'zo 27 davlat mavjud edi:


  • Belgiya, Germaniya, Italiya, Lyuksemburg, Gollandiya, Fransiya (YI asoschilari bo'lgan davlatlar);

  • Buyuk Britaniya, Irlandiya va Daniya (Jamiyatga 1973-yilda qo'shilgan);

  • Gretsiya (1981-yilda hamjamiyatga qo'shilgan);

  • Ispaniya va Portugaliya (1986-yildan beri Jamiyat a'zosi);

  • Finlyandiya, Shvetsiya va Avstriya (1995-yilda hamjamiyatga qo'shilgan);

  • Vengriya, Polsha, Chexiya, Slovakiya, Sloveniya, Latviya, Litva, Estoniya, Malta va Kipr (2004-yilmay oyida YI tarkibiga kirdi);

  • Bolgariya va Ruminiya (2007-yilyanvar oyida Yevropa Ittifoqiga qo'shilgan).

Yevropa Ittifoqining 27 ta davlatga kengayishi bilan u iqtisodiy va siyosiy jihatdan yanada mustahkamlanadi. Ushbu 50-yil ichida Yevropa iqtisodiy hamjamiyati nafaqat 6 ta ishtirok etuvchi 27 ta mamlakatdan kengayibgina qolmay, balki xalqaro iqtisodiy integratsiya jarayonining barcha asosiy bosqichlarini - erkin savdo zonasi, bojxona ittifoqi, umumiy bozor, iqtisodiy va pul birlashmalarini bosib o'tib, yangi sifatga ega bo'ldi. Natijada Yevropa Ittifoqiga aylantirildi.

Hozirgi vaqtda Yevropa Ittifoqida xalqaro iqtisodiy integratsiya jarayonini amalga oshirishni ta'minlaydigan institutlarning butun tizimi mavjud.

Yevropa Kengashi aslida 1974-yilda ishlay boshlagan, ammo uning maqomi 1986-yilda Yagona Yevropa qonuni bilan rasmiylashtirilgan. Uning tarkibiga YI davlatlari va hukumatlari rahbarlari, shuningdek Yevropa Komissiyasining Prezidenti kiradi. Yevropa Kengashi Yevropa Ittifoqini rivojlantirish uchun umumiy siyosiy ko'rsatmalarni belgilaydi Yevropa Ittifoqi qoidalariga muvofiq, yiliga ikki marta yig'iladi. Ushbu yig'ilishlarda Yevropa Ittifoqining umumiy holati va eng muhim muammolari, shuningdek, jahon iqtisodiyoti va siyosatining umumiy holati muhokama qilinadi, faoliyatning ustuvor yo'nalishlari aniqlanadi, tegishli dasturlar va strategik qarorlar qabul qilinadi. Agar zarurat tug'ilsa, Kengashning rejadan tashqari majlislari murakkab dolzarb muammolar bo'yicha qarorlar qabul qilish uchun chaqiriladi. Yevropa Ittifoqi tomonidan qabul qilingan siyosiy qarorlar keyinchalik huquqiy hujjatlar va YIning tegishli muassasalari tomonidan qabul qilingan qarorlarga aylantiriladi.

Yevropa Ittifoqi Kengashi (Vazirlar Kengashi) YIning eng yuqori qonun chiqaruvchi organi hisoblanadi. Kengash qarorlar qabul qilish huquqiga ega, a'zo davlatlarning umumiy iqtisodiy siyosatini muvofiqlashtirishni ta'minlaydi, byudjetni boshqarish (Yevropa Parlamenti bilan birgalikda) va xalqaro shartnomalar tuzadi.

Yevropa Ittifoqi Kengashi Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlarning milliy hukumatlar vazirlari darajasidagi vakillaridan iborat. Amalda, YIning aniq faoliyati bilan shug'ullanadigan va ishtirokchi mamlakatlarning tegishli vazirlarini birlashtirgan 25 dan ortiq kengashlar mavjud (masalan, transport kengashi YI mamlakatlari transport vazirlarini birlashtiradi).

Yevropa Komissiyasi (Yevropa Hamjamiyatlari Komissiyasi - CES) - bu YIning ijroiya organi bo'lib, u YIning qonunchilik takliflarini ham o'z tashabbusi bilan, ham Yevropa Parlamenti yoki Yevropa Kengashi nomidan ishlab chiqadi va ularni Kengashga yuboradi. Komissiya Kengash tomonidan qabul qilingan qonun hujjatlari qo'llanilishini nazorat qiladi, buzilish holatlarida sanktsiyalarni qo'llashi mumkin, masalan, ishlarni Yevropa hamjamiyatining Sudiga yuboradi.

Bundan tashqari, Komissiya qishloq xo'jaligi, savdo, raqobat, transport, yagona ichki bozorning ishlashi, atrof-muhitni muhofaza qilish va hokazo sohalarda qarorlar qabul qilish, byudjet va mablag'larni boshqarish vakolatiga ega va byudjet xarajatlari uchun javobgardir. Yevropa Komissiyasi o'z tarkibida bir nechta bo'limlardan iborat (faoliyatning turli sohalarida), Komissiya a'zolari o'zlarining faoliyatlarida milliy hukumatlardan mustaqildirlar, chunki u (Yevropa Parlamenti bilan birgalikda) millatlararo idoradir.

Yevropa parlamenti - to'g'ridan-to'g'ri umumiy saylovlarda saylangan. U Yevropa Ittifoqining qonunchilik jarayonida ishtirok etadi va Yevropa Komissiyasi va boshqa Yevropa Ittifoqi institutlari faoliyati ustidan nazoratni amalga oshiradi, YI byudjetini tasdiqlaydi va davlatlararo shartnomalarni tuzadi. 1979-yildan beri Yevropa parlamenti to'g'ridan-to'g'ri ovoz berish yo'li bilan saylandi.

Yevropa hamjamiyatlari sudlari sudi (Yevropa sudi) 2007-yil oxirida 27 sudyadan (har bir a'zo davlatdan bittadan) va qo'shimcha sudyadan, shuningdek yurist maslahatchilaridan iborat edi.

Sud Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlarning o'zlari va Yevropa Ittifoqi, YI institutlari, YI va yuridik va jismoniy shaxslar o'rtasidagi tafovutlarni tartibga soladi; xalqaro shartnomalar bo'yicha xulosalar beradi; milliy sudlarga berilgan ishlarda dastlabki qarorlarni qabul qiladi (yuridik jihatdan majburiy emas).

Sud Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlarga uning buyruqlarini bajarmaganlarga jarima soladi.

Biroq, Sudning vakolati Yevropa Ittifoqining Maastrixt shartnomasida belgilangan yangi faoliyat sohalariga (umumiy tashqi siyosat va xavfsizlik siyosati va YIga a'zo davlatlarning adliya va ichki ishlar sohasidagi hamkorligi) taalluqli emas.

1989-yilda Yagona Yevropa qonuniga muvofiq, Sudlovni osonlashtirish uchun birinchi darajali sud qo'shimcha ravishda tashkil etildi. Uning vakolatiga shaxslar va kompaniyalarning Yevropa Ittifoqi institutlari va organlariga qarshi da'volarini ko'rib chiqish kiradi; raqobat qoidalari bilan bog'liq nizolar; mehnat nizolari; antidemping protseduralarini qo'llash va boshqalar.

Yevropa Ittifoqidagi asosiy organlardan tashqari, ishchi organlar mavjud: Auditorlar palatasi (Hisob palatasi), Iqtisodiy va ijtimoiy qo'mita va mintaqalar qo'mitasi - fuqarolar va mintaqalarning turli iqtisodiy va ijtimoiy toifalari manfaatlarini ta'minlaydigan maslahat organlari. Yevropa investitsion banki mavjud, uning vazifasi Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlarda tarkibiy tuzatish bilan bog'liq loyihalarni qarz berishdir; Asosan kichik va o'rta korxonalarga kreditlar bo'yicha kafolatlar beradigan Yevropa investitsiya fondi va nihoyat, Yevropa Markaziy banki Maastricht shartnomasiga muvofiq tuzilgan va 1999-yildan buyon pul-iqtisodiy ittifoqida pul-kredit siyosatining mustaqil organi sifatida javobgar.

Yevropa Ittifoqining institutsional tizimida 2009-yil 1 dekabrda Yevropa Ittifoqini isloh qilish to'g'risida Lissabon shartnomasining kuchga kirishi munosabati bilan jiddiy o'zgarishlar yuz bermoqda. Lissabon shartnomasining kuchga kirishi shuni anglatadiki, Yevropa Ittifoqining kelgusida integratsiyalashuvi uchun yangi sharoitlar yaratilmoqda, Yevropa Ittifoqi ichida qaror qabul qilish mexanizmlari soddalashtirildi, to'liq Yevropa (Yevropa Ittifoqi doirasida) diplomatik xizmati yaratildi va Yevropa Parlamentining vakolatlari kengaytirildi.

Lissabon shartnomasi YIning amaldagi shartnomalariga (1957-yildagi Rim shartnomasi; 1992-yildagi Maastricht shartnomasi; 1957-yildagi Yevropa Atom Energiyasi Jamiyatini tuzish to'g'risidagi shartnoma) Yevropa Ittifoqini boshqarish tizimini isloh qilish uchun kiritilgan.

Lissabon shartnomasi YIning kollektiv boshqaruv organlari tizimini, ularning ishlash printsiplari va tartibini soddalashtiradi va ularning faoliyatini yanada shaffof qiladi.

Lissabon shartnomasining muhim elementi shundaki, Yevropa fuqarolarining huquqlari xartiyasi (ba'zi shartlar bilan) qonuniy holga keldi.

Yevropa Ittifoqi Yevropa Ittifoqining Prezidenti (Yevropa Kengashi Prezidenti) lavozimini joriy etdi va uning birinchi saylovini o'tkazdi (2010-yil1 yanvar kuni YIning birinchi Prezidenti Belgiyaning sobiq Bosh vaziri X. Va Rompuy edi), shuningdek, YI Tashqi ishlar vazirligi rahbari lavozimini egalladi (" Tashqi va xavfsizlik siyosati bo'yicha oliy vakili "). Lissabon shartnomasiga muvofiq, Yevropa Ittifoqi o'z vakolatining barcha sohalarida xalqaro shartnomalarning ishtirokchisi bo'lish huquqiga ega. Shu bilan birga, Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlar, agar ular Yevropa Ittifoqi tomonidan tuzilgan shartnomalarga zid bo'lmasa va YI vakolatiga kirmasa, xalqaro shartnomalar tuzish huquqini saqlab qoladi.

2014-yilgacha Yevropa Komissiyasining tarkibi 27 dan 17 gacha Yevropa komissarlariga qisqartiriladi. Yevropa Kengashi (Davlat rahbarlari klubi) YIning to'laqonli institutiga aylanadi. Endi u Yevropa Ittifoqi Prezidenti va Yevropa Komissiyasining prezidentini o'z ichiga oladi. Yevropa Ittifoqi Prezidenti (u Yevropa Ittifoqining Prezidenti ham) ikkinchi muddatga qayta saylanish huquqi bilan 2,5-yilmuddatga saylanadi.

Yevropa Parlamentining vakolatlari kengaymoqda, ular Yevropa Kengashi bilan teng ravishda Ittifoq qonunlari va byudjeti uchun mas'uldirlar. Yevropa Parlamenti Yevropa Komissiyasining raisini saylash huquqini oldi, bunga qadar u faqat Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlar hukumatlari tomonidan ilgari surilgan nomzodlikni ma'qulladi. Yevropa Parlamentining 751 nafar a'zosi (shu jumladan uning raisi) ko'p bo'lmasligi mumkin.Shu bilan birga, o'rinlarni taqsimlash "pasaytirilgan mutanosiblik" tamoyiliga asoslanadi: kamida 6 ta davlatdan vakillar va eng ko'pi 96 kishidan iborat. Ushbu tizim 2014-yildan ishlay boshlaydi.

Muayyan vosita bu Yevropa Ittifoqining umumiy byudjetidir. Ushbu byudjetning daromadlari Yevropa Ittifoqining o'z mablag'lari, shu jumladan Ittifoqqa olib kiriladigan mahsulotlar uchun Yevropa Ittifoqining yagona bojxona tarifida belgilangan bojxona yig'imlari hisobidan shakllantiriladi; Yevropa Ittifoqiga uchinchi mamlakatlardan olib kiriladigan qishloq xo'jalik tovarlari importiga soliqlar; a'zo davlatlar tomonidan yig'ilgan qo'shilgan qiymat solig'ining 1% miqdorida chegirmalar. Yevropa Ittifoqi yagona byudjetining muhim manbai a'zo davlatlarning Yalpi milliy mahsulot hajmiga qarab belgilanadigan badalidir.

Biroq, erishilgan yutuqlarga qaramay, YI mamlakatlarida juda murakkab ijtimoiy-iqtisodiy muammolar mavjud. Masalan, ushbu mamlakatlarning aksariyatida ishsizlik darajasi sezilarli bo'lib, 2008-yilda boshlangan global moliyaviy-iqtisodiy inqiroz davrida kuchaymoqda. Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida demografik vaziyat yomonlashmoqda, aholining qarishi o'smoqda. Ushbu holat iqtisodiy faol aholining muhim qismining Markaziy va Sharqiy Yevropa mamlakatlaridan rivojlangan Yevropa Ittifoqi mamlakatlariga emigratsiyasining ortishi bilan murakkablashadi. Bundan tashqari, Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida nazoratsiz immigratsiyaning o'sishi xavfi mavjud bo'lib, bu millatlararo va ijtimoiy ziddiyatlarni keltirib chiqaradi va kuchaytiradi. Yevropa Ittifoqining Iqtisodiy va valyuta ittifoqi («evro zonasi») doirasidagi muammolar yanada kuchaydi.

Yevropa Ittifoqi uchun jiddiy muammo energiya xavfsizligi bo'lib, u yoqilg'i va energiya manbalariga yuqori narxlarning saqlanib qolishi tufayli ayniqsa keskin bo'lib qoldi.



Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

Enternet saytlari


  1. https://europa.eu/

  2. https://daryo.uz/2019/11/02/yevropa-ittifoqi-tuzilganiga-26-yil-toldi-ittifoqni-qanday-kelajak-kutmoqda/

  3. https://studme.org/141911256909/ekonomika/evropeyskiy_soyuz_mirovoy_ekonomike_nachala_xxi_veka

Download 94.53 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling