Reja: Kursning predmeti, maqsadi va vazifalari


Download 306.32 Kb.
Pdf ko'rish
bet5/5
Sana07.04.2022
Hajmi306.32 Kb.
#627993
1   2   3   4   5
Bog'liq
Dars tahlili, glossariy, 1650022277 (3), 1650022277 (3), DasturiyTaminotSifatiAlisherUralov, 1650342909, 2 5248967295803333262, Тест МТ
Aristotelning 
fikriga ko‘ra, materiya: issiq, quruq, sovuq va namlikdan iborat 
bo‘lib, u havo (issiq-nam), suv (sovuq-nam) va quruqlik (sovuq va quruq)lardan tashkil topgan. 
Atmosferaning quyi qismida havogina emas, suv ham bor, quruqlikdan chiqqan suvlar 


bug‘lanib, yana sovub, yomg‘ir shaklida yerga tushadi. parlanish va yomg‘ir yog‘ishi tabiiy 
hodisalardir, deydi u. Aristotel daryo to‘g‘risida ham fikr yuritib, daryo yer osti suvlaridan 
oziqlanadi, ko‘p daryolar tog‘lardan oqib tushgan suvlardan paydo bo‘lishini aytadi.
Aristotelning «Meteorologiya» asarida yer ustini o‘zgarishi to‘g‘risidagi maxsus bob bo‘lib, 
unda quruqlik va dengiz o‘z o‘rinlarini almashtirib turishi, Misr mamlakati Nil daryolarini 
oqiziqlaridan hosil bo‘lganligini yozgan.
Aristotel yer qimirlashi to‘g‘risida to‘xtalib, yer qimirlashi shamollarni keltirib chiqaradi, ya’ni 
bug‘lar yer osti bo‘shlig‘iga tushishi sababli tinch havoda kuzda va bahorda kechasi yer 
qimirlashlar bo‘lishini yozgan. U momaqaldiroq, chaqmoq, bo‘ronlar ham quruqlikda parlanish 
natijasida hosil bo‘ladi, degan fikrni beradi.
Aristotel tirik org
anizmlar dunyosini o‘rganib, birinchi bo‘lib hayvonlarni guruhlarga ajratadi va 
ularning 500 turi mavjudligi to‘g‘risida qimmatli ma’lumotlar beradi. Uning « Meteorologiya » 
asari umumiy tabiiy geografiya faniga asos solgan deb aytish asoslidir. 
Ammo Arist
otel ba’zi chalkashliklarga ham yo‘l qo‘ygan. Masalan, u Kavkaz tog‘ini eng baland
Sirdaryoni esa Araks deb ataydi. Yer yuzasi shimol tomonga ko‘tarilib boradi, degan chalkash 
fikrni ham bergan.
Xullas, Gerodotdan Aristotelgacha bo‘lgan grek mutaffakirlari qadimgi greklardan o‘z 
tushunchalarini kengligi bilan ajralib turadi. Ammo er.avv.V-IV asrlarda geografiya alohida fan 
sifatida ajralmagan bo‘lib, tarix bilan aralash holda yozma emirik xarakterga ega edi. 
Ellenizm erasida (er.avv.330-146yy) greklarning sharqqa tomon va Aleksandr 
Makedonskiyning yurishi davomida Gretsiya sharqiy mamlakatlar bilan savdo-sotiq ishlarini 
rivojlanishi, Hindiston bilan Gretsiya madaniyatining aralashuvi, geografiya, matematika, 
astronomiya bilimlarini kengayishi, geografiya va boshqa tabiiy fanlarning filosofiyadan ajralishi 
yuzaga keladi.
Aleksandr Makedonskiy (356-323y) o
‘ziga Persiyani bo‘ysundirib er.avv. 330-324 yillar orasida 
u juda ko
‘p mamlakatlarni bosib olib, O‘rta Osiyogacha kirib kelgan. Yurish ishtirokchilari 
Hindiston, shimoliy G
‘arb, Osiyo 
mamlakatlarning
o
‘simlik va hayvonlar olami, daryo 
toshqinlari, tabiiy hodisalarini ham o
‘rganib asarlar yaratdilar. Masalan, Rim tarixchisi Arrian 
«Hindiston» nomli asarini yozdi. Asarda Hindiston va uning atrofidagi viloyatlar to‘g‘risida tarixiy 
ma’lumotlar berilgan.
A.Makedonskiy o‘limidan so‘ng uni davlati bo‘linib ketdi, ulardan eng kuchlisi Misr davlati bo‘lib 
qoldi. Shu davrda (er.av.275-195yy) Aristotel shogirdi Erotosfen yer aylanasidan 11 ta 
meridian va 10 ta parallel o‘tkazib, gradus turini teng oraliq silindrik proektsiyaga o‘xshash qilib 
tuzgan. Giarxeratosfen 
gradus to‘rini tanqid qilib, «kenglik» va «uzunlik» terminini qabul qildi 
va quruqlik yuzasini ken
glik bo‘yicha «iqlim» poyasalariga ajratgan. CHegara qilib eng uzoq 
kun, ya’ni 12, 13 soatlik joylarini olingan. 

Download 306.32 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling