Sotsiometriya metodınan gruppa, jámáát aǵzaları óz-ara bir-birlerin jaqsı


Download 36.66 Kb.
Sana16.05.2022
Hajmi36.66 Kb.
#672862
Bog'liq
10.Sotsiometriya.ameliy.
Umumiy psixologiya, ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН, ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН, тест 5-9, тест 5-9, 01 Maruza. Tushuncha (1), 9-amaliy], 7-Mavzu. Bozor segmentatsiyasi va tovarni bozorda poziciyalashti, 6-ameliy.TIM.Bibinaz, About myself, zebra, 11-sinf-Tarix-namuna, 4- ma’ruza. Chiziqli tenglamalar sistemasi Reja, 1c425541-bef9-4d0b-840a-96b7f6b77186

Sotsiometriya metodı. Sotsiometriya metodı birinshi bolıp amerikalıq
psixolog Dj. Moreno tárepinen usınıs etilgen. Bul metoddıń mánisi sonnan
ibarat, insan ol yamasa bul kórsetkish boyınsha gruppa aǵzaların tańlaydı. Etilgen
tańlawlar tiykarında kisiniń gruppa daǵı shaxslararo munasábetler sistemasında tutqan
ornı haqqında juwmaq etiledi.
Sonday eken, sotsiometriya metodı járdeminde gruppa aǵzaları ortasındaǵı simpatiya
yamasa antipatiyani anıqlaw múmkin. Sotsiometriya metodın operativ tárzde
ótkeriw, onıń nátiyjelerin bolsa matematikalıq qayta islew hám grafik túrde ańlatıw
múmkin.
Sotsiometriyani izertlew metodı retinde tán alıw menen bir qatarda onıń birpara
kemshiliklerin da kórsetip ótiw zárúr. Tiykarǵı kemshilik sonnan ibarat,
sotsiometriya metodı ámeldegi munasábetler strukturasınıń sebeplerin anıqlaw
imkaniyatın bermeydi. SHuning ushın da sotsiometriyadan alınǵan maǵlıwmatlar
baqlaw, sáwbet, psixologiyalıq - pedagogikalıq eksperiment nátiyjeleri menen toltırılıwı
kerek.
Sotsiometriya metodınan gruppa, jámáát aǵzaları óz-ara bir-birlerin jaqsı
bilgen jaǵdaylardagina paydalanıw múmkin. Bul metod járdeminde shaxstıń xızmet
maydanınan bolatuǵın hám jeke munasábetlerdegi haqıyqıy ornın anıqlaw,
baslanǵısh gruppalar ámeldegi yamasa joqlıǵın tabıw, baslanǵısh gruppalardıń
payda bolıwı hám tarqap ketiwi sebeplerin anıqlaw múmkin.
Sotsiometriya metodınıń mánisi sonnan ibarat, tekseriliwshige birge
etiletuǵın jumısları yamasa gruppa aǵzalarınıń jumısların birgelikte orınlawǵa qálewleri
tuwrısında sorawlar beriledi. Beriletuǵın sorawlar tańlaw kórsetkishleri dep ataladı.
Kúshli hám kúshsiz kórsetkishler parıq etedi. Kúshliler tereń hám turaqlı
munasábetlerdi, kúshsizleri júzeki hám biyqarar munasábetlerdi anıqlaw imkaniyatın
jaratadı. Mısalı, “xızmetdoshlaringizdan qay-qaysısı menen bir brigadada islewdi
qálelerdingiz?” degen soraw boyınsha anıqlanǵan kórsetkish kúshli kórsetkish
esaplanadı, sebebi ol uzaq waqıt dawam etetuǵın, zárúrli munasábetlerge tiyisli.

“Kimni birge ekskursiyaga barıwǵa usınıs qılatuǵın edińiz?” - kúshsiz kórsetkish,


sebebi ol tereń bolmaǵan hám waqtınshalıq munasábetlerdi belgileydi. Kúshli hám
kúshsiz kórsetkishler mazmunı tárepinen túrlishe bolıwı múmkin, lekin olardaǵı
ulıwma zat - nátiyjeler, yaǵnıy serik tańlaw.
Tańlawlar sanı sheksiz bolıwı múmkin, biraq ámeliyattıń kórsetiwishe,
kisiniń gruppa daǵı jaǵdayı hám óz-ara munasábetlerin anıqlaw ushın 3 ta kisi
tańlaw jetkilikli. Bunda sinaluvchidan, birinshi náwbette kimni tańlawı, eger 1 shaxs
menen múmkinshilik bolmasa 2 - náwbette kimni tańlawı hám de ekinshisin tańlaw
múmkinshiligi bolmasa, 3 - náwbette kimni tańlawı haqqında soraladı.
SHerikni tańlaw óz-ara hám bir tárepleme bolıwı múmkin. 1 - halda A - B ni,
B - A ni tańlaydı. Bul óz-ara bir-birin tańlaw esaplanadı. Tańlaw bir tárepleme
bolǵanda A - B ni, B bolsa v ni yamasa G ni tańlaydı.
Tańlaw bir tárepleme bolǵanda A - B ni, B bolsa v ni yamasa G ni tańlaydı.
A
B
A
B
V
Gruppa, jámáát degi óz-ara munasábetler grafik túrde shınjır, úshmúyeshlik yamasa
juldızsha formasında ańlatılıwı múmkin.
Sotsiometriya ne hám ol ne ushın kerek?
Sotsiometriya muǵdarlıq ólshew usılların málim gruppalar jáne social strukturalardıń ózinde qóllawǵa úles qosadı hám biz gruppa dárejesinde de, onıń hár bir aǵzasınıń múmkinshiliklerin, óz-ara tásirinlerin hám intellektual párawanlıǵın túsiniwge járdem beredi.

Bul usıldı psixolog hám terapevt Yakob Levi Moreno islep shıqqan. Jaratılǵannan berli sotsiometriya túrli gruppalardıń strukturalıq bólimleri, mısalı, oqıw, oqıw, miynet yamasa sport tarawlarında óz-ara tásirdi bahalaw hám ólshewde júdá qımbatlı qural bolıp kelgen.


Sotsiometrik metod muǵdarlıq jantasıwǵa tiyisli bolǵan bir neshe metodologik resurslardan paydalanadı, mısalı, sotsiometrik test metodikası spektriga tiyisli bolǵan anketa hám soraw.

Sotsiometriya tariyxı
Sotsiometriya 20 -ásirdiń baslarında Jeykob Levi Moreno jasaǵan Qospa Shtatlarda tuwılǵan. Bul jańa kontseptualizatsiya sotsiometriyani bir neshe aǵzadan ibarat gruppalarda da, talay quramalı hám úlkenlew social sharayatlarda da gruppa jáne social óz-ara tásir dinamikasın úyreniw, kesellikti anıqlawlaw hám boljaw qábiletine iye bolǵan texnikaǵa aylantırdı.

Jeykob Levi Morenoning tásiri


venalıq psixiatr hám Zigmund Freydning shákirti óz mámleketindegi qashqınshılar koloniyasini shólkemlestiriwde sheriklik etkeninde birinshi ret sotsiometrik izertlew menen baylanısda bolǵan. Sonday etip, Moreno adamlar gruppalarında júzege kelgen hár qıylı mashqalalardi tikkeley bilip, sotsiometrik joybarlaw arqalı bul gruppalardı hám olardıń aǵzaların shólkemlestiriwge urındı.

1925 jıldan baslap Jeykob Levi Moreno Nyu-Yorkka kóship ótti hám sol kózqarastan ol óziniń sotsiometrik usılı ushın bekkem teoriyalıq tiykar jarattı. Ol óz usılın ózi jasaǵan qalanıń Sing-Sing qamaqxanasında keń kólemde sınaqtan ótkerdi. Bul test sizge málim bir fizikalıq sharayatta túrli gruppalar ortasındaǵı jeke munasábetlerge tásir kórsetetuǵın bir neshe ózgeriwshiler haqqında tolıqlaw maǵlıwmat beredi.

Jıynalǵan maǵlıwmatlardan paydalanǵan halda hám óziniń úlken tájiriybesine tıykarlanıp, ol usıldı rawajlanıwlashtirdi hám sotsiogrammalarning jáne de ısıwlanǵan versiyasın, úlken gruppa sharayatında shaxslar ortasındaǵı jaqsı yamasa jaman munasábetlerdi úyreniwge múmkinshilik beretuǵın diagrammalar sıyaqlı ingl.

Sol waqıttan baslap Moreno óziniń sosyogrammalarini Amerika akademikalıq hám ilimiy jámiyetshiligine xabarladı. Onıń metodologiyasi júdá unamlı bahalandı hám ol muǵdarlıq hám psixososial analizlerdi baslawda eń kóp isletiletuǵın hám nátiyjeli qurallardan birine aylandı.


Birinshi eskizidan bes jıl ótip, 1930 -jıllarda, Jakob Levi Moreno sotsiometriyaga tiykar salıwdı tugatadigan shaxslararo munasábetlerge arnalǵan shıǵarmasın baspa etdi. Áyne sol waqıttan baslap Moreno tárepinen jaratılǵan metodika júdá tez rawajlanıp, kóplegen kontekst hám joybarlarda qollanıladı. Haqıyqattan da, onıń 1936 jıldan baslap óz qánigelesken akademikalıq jurnalı da bar edi. Bunnan tısqarı, Nyu-Yorkdagi Sotsiometriya institutı shólkemlestirilip, keyinirek Moreno institutı dep atalıp, Jeykob Levining húrmetine atalǵan.

Sotsiometriyaning maqsetleri
Sotsiometriya túrli maqsetlerdi kózleydi hám hár qıylı maqsetlerde paydalanadı. Yakob Levi Morenoning sózlerine kóre, sotsiometriyaning tiykarǵı wazıypaları tómendegilerden ibarat :
Insan bir gruppa adamlarda oyatatuǵın xoshyoqish dárejesin bahalań.
Bunıń sebeplerin kórip shıǵıń.
Tap sol gruppanıń hár qıylı strukturalıq bólimleri ortasındaǵı shártlesiw dárejesin analiz etiń.
1. Biykarlaw etilgen adamlardı anıqlań
Sotsiometriyaning maqsetlerinen biri gruppanıń basqa strukturalıq bólimleri tárepinen kóbirek biykarlaw etilgen shaxslardı anıqlaw hám klassifikaciyalaw bolıp tabıladı.. Tap sol tárzde, ol keri jaǵdaylar menen de shuǵıllanadı : qalǵanlar tárepinen eń qádirli bolǵan shaxslardı anıqlaw hám klassifikaciyalaw.
Nátiyjede, birinshisi menen islew, olardıń social kónlikpelerin targ'ib qılıw hám qalǵanları menen baylanısların hám munasábetlerin bekkemlew, usınıń menen birge eń qádirli bolǵanlardıń etakchilik qábiletin asırıw múmkin.
2. Izolyatsiya etilgen adamlardı anıqlań
Sotsiometriyaning taǵı bir maqseti gruppadan ajıratılǵan yamasa ajıratılǵan dep esaplanǵan adamlardı anıqlaw. Bul qanday olshenedi? Olar gruppa ishindegi dinamikada hám munasábetlerde unamlı yamasa unamsız tásir kórsetpeytuǵın shaxslar bolıp tabıladı.
3. Gruppanıń dinamikasın analiz etiń
Gruppanıń dinamikasın úyrenip shıqqannan keyin, bul bizge usınıs etetuǵın múmkinshiliklerden taǵı biri, ol qanday tásir etiwi hám birpara ózgerislerge iykemlesiwimasalan, jańa shaxslardı kirgiziw yamasa basqalardıń shıǵıp ketiwi sıyaqlı.
Bul ush maqsetti bul metodika járdeminde eń kóp analiz etiletuǵın eki gruppa bolǵan tálim hám kásiplik sharayatlarda sotsiometriya arqalı tabıw múmkin.

Sotsiometrik metod qanday isleydi?


Jeykob Levi Moreno tárepinen islep shıǵılǵan sotsiometrik metod ádetde tálim sharayatında qollanıladı. Kásiplesler ortasındaǵı óz-ara tásir, xoshyoqish / antipatiya hám awızbirshilik dárejesi boyınsha kóbirek maǵlıwmat hám analiz elementlerine ıyelew ushın paydalanıladı. Sonıń menen birge, ol bul aǵzalardıń bir neshesi ortasında júzege keliwi múmkin bolǵan birpara unamlı naǵıslardı yamasa kelispewshiliklerdi anıqlawǵa jáne bul dinamikanıń gruppaǵa qanday tásir etiwine xızmet etedi.

Sotsiometriyaning tiykarǵı funktsiyaları tiykarınan eki bolıp tabıladı: birinshiden, gruppa ishindegi jeke munasábetlerdi anıqlaw. Sonı atap ótiw kerek, sotsiometriya kemnen-kem jaǵdaylarda úlken gruppalardı úyreniwge, qáwip astında bolǵan ózgeriwshilerdi jaqsı anıqlawǵa múmkinshilik beredi. Gruppa ishindegi minez-qulıq naǵısları anıqlanǵannan keyin, usıl sotsiometrik test járdeminde qollanıladı.


Sotsiometrik test - bul analizden ótken hár bir gruppa aǵzası tolıqtırıwı kerek bolǵan anketa. Ol qatnasıwshılarǵa zálel etkazmasdan yamasa basım ótkermesten basqarilishi kerek. Sınaq hár qıylı stsenariylerdi usınıs etedi hám qatnasıwshına qaysı basqa aǵzalar menen kishi gruppa dúziwdi ábzal kóriwlerin hám olardıń sebeplerin tańlaw erkinligin beredi. Sol tárzde hám hár bir a'zoning juwapları arqalı gruppa ishindegi dinamikanı hám hár bir qatnasıwshınıń basqa shaxslarǵa salıstırǵanda úlken yamasa kishilew minnatdorchiligining sebeplerin óz qolı menen biliw múmkin.
Aqır-aqıbetde, boljaw ushın usıl isletiledi. Yaǵnıy, bul qatnasıwshılar ortasındaǵı qarama-qarsılıqlardı sheshiw ushın eń uyqas hám nátiyjeli dinamikanı aldınan kórip shıǵıwǵa járdem beredi hám ilgeri anıqlanǵan jaqsı dinamikanı xoshametlentiredi.
Download 36.66 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling