Sut tarkibida: oqsillar, yog'lar, uglevodlar


Download 88 Kb.
bet1/3
Sana13.01.2022
Hajmi88 Kb.
#329230
  1   2   3
Sut tarkibi
Bog'liq
6-Sinf tarix fanidan mavzulashtirilgan testlar, Adjective, 416- GURUH MAKTABGACHA TA’LIM YO'NALISHI JJO’RAYEVA SHOIRANING, matematika uzb 5 imtihon 2021, matematika uzb 5 imtihon 2021, Презентация1, Презентация1, Презентация1, OZIQ, OZIQ, ВВЕДЕНИЕ, ВВЕДЕНИЕ, nem, ВВЕДЕНИЕ

Sut tarkibi



Sut tarkibini hisobga olsak, uydagi mahsulot va do'konda sotib olinadigan narsalar sezilarli darajada farq qiladi. Ozuqa moddalarining maksimal konsentratsiyasi sog'ishdan so'ng darhol sut tarkibida mavjud, biroq yangi sutni yaxshi ko'radiganlar, xuddi uni qabul qilgan odamlar kabi. Ushbu maqoladan sut tarkibida nima borligini va uning foydali xususiyatlari nimadan iboratligini bilib olasiz.

Sut tarkibida: oqsillar, yog'lar, uglevodlar

Agar siz xom sigir sutining tarkibiy qismini nazarda tutsangiz, siz o'rta vaznga - 64 kaloriya kaloriya tarkibidagi sutga murojaat qilishingiz mumkin. Ushbu mahsulotda 100 g 87.3 g suv, 3.2 g oqsil, 3.6 g yog', 4.8 g karbonhidrat. Bu salomatlik foyda keltiradigan mukammal muvozanatli mahsulotdir.

Taqqoslash uchun, ayol sutining kimyoviy tarkibi kattaroq protein miqdori: 1,5 g, undagi yog' miqdori 3,5 gramm, uglevodlar esa 100 ml mahsulotga 7,5 g ni tashkil qiladi.

Sutning vitamin va mineral tarkibi

Sut tarkibidagi foydali moddalarga boy bo'lib, unda erigan, oson hazm bo'ladigan shaklda bo'ladi. Kaliy, magniy, kaltsiy, natriy, yod, kobalt, fosfor , marganets, ftor, sink, molibden, mis va temir. Bu moddalar nafaqat tananing o'z vazifalarini bajarishiga ruxsat bermaydi, balki metabolik jarayonlarni ham yaxshilaydi.

Bundan tashqari sut tarkibida A, B karotin, B1, B2, B9, C, PP va E vitaminlari mavjud. Bu vitaminlar va minerallarning muvaffaqiyatli kombinatsiyasi tufayli bu kombinatsiyaning barcha moddalari sut orqali organizm tomonidan osongina so'riladi, bu sut maksimal foyda keltiradi .

Sutning tarkibi va xususiyatlari

Boy tarkibga ega bo'lgan sutni nafaqat oziq-ovqat, balki tibbiy maqsadlar uchun ham ishlatish mumkin. Masalan, sut quyidagi ta'sirlarga sabab bo'ladi:



  • katta miqdorda  oson sindiriladigan kaltsiy suti miqdori tishlar va suyaklarni mustahkamlaydi;

  • sutdan foydalanishda organizm turli xil virusli infektsiyalarga osonlik bilan qarshilik ko'rsatadi;

  • kechasi uchun bir stakan iliq sut uyqusizlik uchun to'g'ri vositadir;

  • Agar har kuni haftada bir marta xom tuxum bilan stakan sut ichsa, siz O'chokli va bosh og'rig'idan qutulishingiz mumkin;

  • sut yaxshi bosimni pasaytiradi;

  • sut sotib olganingizda, yong'oqning yonishi belgilari yengillashadi;

  • vitamin B2 tufayli organizm yog 'birikmalari bilan osonroq kurashadi, ya'ni sut vaznini yo'qotish uchun foydalidir.

Bundan tashqari, sut kosmetologiyada qo'llaniladi, chunki teriga yaxshi ta'sir qiladi, uni engil, namlovchi va yumshoq qiladi.

SUT

Sut – odam va sut emizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqriladigan suyuqlik; fiziologik jihatdan yangi tugʻilgan nasliy oziqlantirishga moʻljallangan murakkab kimyoviy tarkibga va barcha oziq moddalarga ega. Tarkibida suv, oqsil, yogʻ, mineral moddalar, vitaminlar, fermentlar, gormonlar va boshqa(lar) moddalar bor. Sut tarkibida organizmning normal oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur koʻpgina oziq moddalarning maqbul nisbatlarda boʻlishi uni qimmatli oziq-ovqat mahsulotiga aylantiradi.

Q. x. hayvonlari sudi – qimmatli oziovqat mahsuloti. Chorva hayvonlari sutdan sariyogʻ, sir, kazein, qatiq va boshqa(lar) mahsulotlar ishlab chiqariladi. Sigir sudi koʻp isteʼmol qilinadi. Qoʻy, echki, biya, tuya, buyvol, qoʻtos, shimol bugʻusi va boshqa(lar) hayvonlar sutdan ham foydalaniladi; hayvonlar sutning tarkibi ularning turi, yoshi, oziqlanishi va saqlanish sharoitiga, laktatsiya davriga, yil mavsumiga qarab oʻzgarib turadi.

Sut oqsillari, asosan, kazein, albumin va globulindan iborat. Shirdon fermenti va kuchsiz kislotalar taʼsirida kezeinning ivish xususiyatidan tvorog, pishloq, kazein i. ch. da foydalaniladi. Albumin yosh organizmning oʻsish jarayonlarini taʼminlashda, globulin immun tanachalarning paydo boʻlishida muhim rol oʻynaydi.

Oqsillar tavsifiga koʻra sut kzeinli (juft tuyoqlilar – sigir, echki, qoʻy) va albuminli (bir tuyoqli – biya, bugʻu, eshak) S. ga boʻlinadi. Kazeinli S. oqsilida kamida 75 % kazein, albuminli S. da 50-65 % albumin boʻladi. Biologik xususiyatlariga koʻra albuminli S. kazeinli S. ga qaraganda foydaliroq hisoblanadi.

Sut oqsilida hayotiy zarur barcha aminokislotalar, shu jumladan, almashtirib boʻlmaydigan aminokislotalarning toʻliq majmui bor; ayniqsa, S. da lizin, metionin va triptofan maqbul nisbatlarda mavjud; Oltingugurtli aminokislotalar metionin va sistinga boy. Sut oqsillarini organizm yaxshi oʻzlashtiradi. Sut yogʻi kimyoviy tarkibiga koʻra glitseridlar aralashmasidan iborat, sovtilgan S. da diam. 0,1 dan 20 mkm (1 ml da 3 mlrd. ga yaqin) yogʻ donachalari (suspenziya), yangi sogʻilgan va isitilgan S. da tomchi (emulsiya) shaklida boʻladi. Sovugan S. da yuzaga koʻtarilgan yogʻ donachalari qaymoqli hosil qiladi. Sut tarkibidagi laktoza – disaxarid, sof oq kristal kukun, turli bijgish jarayonlariga oson kirishadi.

Sutda mineral moddalar organik va noorganik kislotalarning tuzlari shaklida mavjud. Sut dagi mineral moddalar: mikrelementlar – kalsiy, fosfor, natriy, kaliy, oltingugurt, xlor, magniy va boshqa(lar) (100 g S. da aksariyat kalsiy – 115-130 mg %, fosfor -95-105 mg %), mikroelementlar – rux, mis, marganes, molibden, temir, kumush va boshqa(lar) bor.

Sutda (ayniqsa, yozda) vitaminlarning koʻp turi uchraydi; Sut tarkibiga fermentlar (ulardan eng muhilari – laktaza, peroksidaza, lipaza, amilaza, fosfataza, katalaza), gormonlar (oksitotsin, prolaktin, tiroksin, follikulin, adrenalin, insulin va boshqa(lar)), kasalliklarga qarshi immunitet paydo boʻlishiga yordam beruvchi immun tnachalar (antitoksinlar, agglyutininlar, opsninlar va boshqa(lar)), gazlar (S02, 02, N2, NH3) kiradi. Sutli bijgʻishni keltirib chiqaradigan bakteriyalar S. ning normal mikroflorasini hosil qiladi. Yangi sogʻilgan S. tarkibida antibaterial moddalar (lakteninlar) boʻlgani uchun u bakteritsid xususiyatga ega. Yangi sogʻilgan S. baktsriyaga chidamliligini 2-3 soat saqlaydi, shuning uchun sogilgandan keyin S. ni darhol 10° dan past haroratgacha sovutiladi, 4—6° da Sutni ikki sutka saqlash mumkin.

S. zavodlarda pasterlanadi va qaynatildi. Pasterlangan S. qaymogʻi olinmagan, yogʻlligi standart normaga yetkazilgan, vitamilashtirilgan boʻladi.

Oʻzbekistondagi S. z-dlarida S. dan sepratsiya usulida qaymoq, sariyogʻ olinadi, pasterlangan va qaynatilgan ichimlik S., sut kukuni, kuyultirilgan (konservalangan), vitaminlar qoʻshilgan S. lar va boshqa(lar) mahsulotlar ishlab chiqariladi.




Download 88 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling