Suyaklarning tuzilishi. Suyaklarning tarkibi, organik va anorganik moddalar. Tana skeleti. Qo‘l va oyoq skeleti suyaklarining tuzilishi Miya qutisining tuzilishi. Gavda muskullarining tuzilishi. Bosh va bo‘yin muskullarining tuzilishi


Download 139.05 Kb.
Pdf ko'rish
Sana21.04.2022
Hajmi139.05 Kb.
#648455
Bog'liq
Suyaklarning tuzilishi labaratoriya
4m (1), Adabiyot 1 5(@Kitob ulashaman bot), 8sinf tarix test, 10 B Algebra xomaki, 10 B Algebra xomaki, 5-variant, статья-1 (2), muloqot psixologiyasi 1111111111111111, test, 1-ORALIQ NAZORAT ISHI (1), 1-ORALIQ NAZORAT ISHI (1), 1-ORALIQ NAZORAT ISHI (1), 1-ORALIQ NAZORAT ISHI (1), 11 sinf Informatika test 1-4 chorak, Plotter


Suyaklarning tuzilishi. Suyaklarning tarkibi, organik va anorganik moddalar. 
Tana skeleti. Qo‘l va oyoq skeleti suyaklarining tuzilishi.. Miya qutisining 
tuzilishi. Gavda muskullarining tuzilishi. Bosh va bo‘yin muskullarining 
tuzilishi. 
Suyaklar haqidagi ta’limot 
Odam tanasining 1,5 - 1,7 kismi suyaklardan iborat bulib, suyaklar yigindisiga 
skelet deyiladi. Skelet degan suzi grekcha “skeleton” suzidan kelib chikib, 
“kuritilgan” degan ma’noni anglatadi. Bunday ma’noni kiritilishiga sabab, kadimgi 
davrda skelet oftob ta’sirida yoki kumning kizigidan foydalanib tayyorlangan. 
Skelet tarkibiga 200 dan ortik suyaklar kirib, ulardan 33-34 tasi tok sonda buladi. 
SHartli ravishda skelet 2 kismga - uk skeleti va kushimcha skeletiga ajratiladi. Uk 
skeletiga kalla skeleti (29 suyaklar), ko’krak kafasi (25 suyaklar), umurtka 
pogonasi (26 suyaklar) kiradi. Kushimcha skelet tarkibiga kul skeleti (64), oyoq 
skeleti (62) kiradi. Rasm № Odam skeleti. 1- kalla skeleti, 2- umurtka pogonasi, 3- 
umrov suyagi, 4- kovurga, 5- tush suyagi, 6- yyelka suyagi, 7- bilak suyagi, 8- 
tirsak suyagi, 9- kaft oldi suyaklari, 10- kaft suyaklari, 11- barmok falangalari, 12- 
yenbosh suyagi, 13- dumgaza, 14- qov suyagi, 15 quymich suyagi, 16- son suyagi, 
17- tizza qopkogi, 18- katta boldir suyagi 19- kichik boldir suyagi, 20- oyoq 
panjasining kaft oldi suyaklari, 21- oyoq panjasining kaft suyaklari, 22- barmok 
falangalari 
Skelet suyaklari organizmda bir kancha funktsiyalarni bajaradi: 
1. Ximoya vazifasi - suyaklar yigindisi odamlarda, xamma umurtkali xayvonlarda 
organizmni sirtidan joylashib, tashki skeletni xosil kiladi va atrofdagi muxitda 
buladigan turli-tuman ta’sirotlardan saklaydi. Ayrim suyaklar organizmda turli 
bushliklar xosil kilib, bu bushliklar ichida joylashgan a’zolar tashki muxitdan 
pishik ximoyalangan buladi. Masalan, umurtka kanalida orqa miya joylashgan, 
kalla skeleti ichida – bosh miya, ko’krak kafasida yurak, upkalar, kizilungach va 
yirik kon tomirlari joylashgan. 
2. Tayanch vazifasi - yumshok to’qima va a’zolar skeletining tashkil etuvchi ayrim 
kismlariga birikib turishi natijasida, a’zolarni organizmda muayyan joyda urnashib 
turishini ta’minlaydi. 
3. Xarakat vazifasi - skeletni tashkil kilib turgan suyaklar bir - biri bilan bo’g’imlar 
orqali birlashib, xar xil rыchaglar xosil kiladilar. Suyaklarga paylar va boglamlar 
yerdamida muskullar birikib, nerv sistemasi tomonidan keladigan impulьslar 
yordamida muskullar kiskarishini yuzaga keltiradi. Suyak va muskul 
sistemalaridan tayanch-xarakat apparati xosil buladi va tanani fazoda turli 
xolatlarda saklashda, turli xarakatlarni bajarishda ishtirok etadi. 
4. Kon yaratilishi yeki gemopoez funktsiyasi – ma’lumki, naychali suyaklarining 
kanalida suyak iligi yeki kumigi joylashgan. Suyak kumigi emrional xaetning 


uchinchi oyi oxirida paydo buladi. Eritrotsitlar va donador leykotsitlar suyak 
kumigida takomil topadi. Demak, suyaklar kon yaratuvchi asosiy manba 
xisoblanadi. 
Suyaklarning mineral modda almashinish funktsiyasida ishtirok etishi – suyaklar 
turli tuzlarni tuplanish deposi xisoblanadi. 
Suyak – a’zo sifatida nafakat suyak to’qimasidan, balki uni tarkibiga biriktiruvchi 
to’qima, kon tomirlari va nervlar kiradi. Tashkaridan suyak suyak usti pardasi yeki 
periost bilan qoplangan. Suyak pardasi pishik biriktiruvchi to’qimadan tashkil 
topib, uning tarkibida kon tomirlari, limfatik tomirlar va nervlar utadi. Suyak usti 
pardasining tashki kavati tolali, ichki kavati - suyak xosil kiluvchi katlam bulib, 
to’g’ridan-to’g’ri asosiy suyak to’qimasi bilan birlashib ketadi. Suyak usti pardasi 
tarkibidagi osteoblastlar suyakni rivojlanishini, eniga usishini va turli jaroxatlardan 
sung tiklanishini ta’minlaydi. Endost yupqa, nozik parda bulib, suyakni suyak 
kumigi tomondan qoplab turadi. Endost tarkibida osteoblastlar va kollagen 
tolalaning tutamlari uchraydi. 
Suyaklar bir vaktda xam kattik, xam elastik xususiyatga ega bulib, ularning 
tarkibida 1/3 kismi organik moddalar (ossein) bulsa, kolgan 2/3 kismini esa 
anorganik moddalar – kalьtsiy, fosfor va magniy tuzlari tashkil etadi. Suyaklar 
elastikligini ossein ifodalasa, kattikligi esa mineral tuzlari tufayli xosil buladi. 
Organik va anorganik moddalarning nisbati suyaklarda yoshga karab uzgarib 
boradi. Yosh organizmning suyaklari tarkibida ossein kup bulganligidan ular 
egiluvchan va maxkam buladi. Yosh ulgayib borgan sayin suyaklarda mineral 
tuzlar mikdori oshadi. SHuning uchun keksa kishilarning suyaklari uzining elastik 
xususiyatlarini asta-sekin yukotib borib, murt va tez sinadigan bulib koladi. 
Suyaklar tarkibida organik va anorganik moddalardan tashkari A, D va S 
vitaminlari xam buladi. Yosh bolalarning suyaklari tarkibida kalьtsiy tuzlari va D 
vitamini yetishmasa raxit kasalligi vujudga keladi, suyaklarning pishikligi 
kamaya?i va xar tomonga kiyshayishi mumkin. 
Suyaklarni bo’g’im xosil kiladigan satxlari bo’g’im togaylari bilan qoplangan. 
Suyak kavaklari suyak iligi bilan tula buladi. Suyak iligi, organizmga kon 
elementlari ishlab beradi va muxim biologik vazifani bajaradi. Ilik sarik va kizil 
buladi. Sarik ilik asosan yog xujayralaridan iborat bulsa, kizil ilik retikulyar 
to’qimasidan iborat nozik qizil massa bulib, kon shakliy elementlarni ishlab 
chikarish manbasi xisoblanadi. 

Download 139.05 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling