T o sh k e n t d a V la t iq t iso d iy o t u n IV e r s it e t I f. Sh. Shamsutdinov, Sh. F. Shamsutdinova chet mamlakatlar


 Huquqiy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i


Download 4.32 Mb.
Pdf ko'rish
bet11/44
Sana02.12.2017
Hajmi4.32 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   44

5.3. Huquqiy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i

Soliq  korporatsiyalami  foydasiga  soliq  solishni  universal  quroli 

hisoblanadi.  Soliq  hamma  sanoat,  tijorat,  kredit-moliya  kompaniyalari  va 

ularning  chet  eldagi  filiallariga  qoMlanadi.  Uning  ixtiyoriga  aktsioner 

jamiyati  vakolatiga ega  boMmagan,  lekin  kapitalda  ulush  bilan  qatnashish 

asosida  tashkil  topgan  mayda  korxonalar  (sherikliklar,  kooperativ  va 

boshqalar) kiradi.

Soliq 


solish 

ob’ekti 


kompaniyani 

taqsimlanmagan 

foyda 

ko‘rinishidagi sof daromadi hisoblanadi.



Oxirgi  foyda  va  zarar  hisob  raqami  va  boshqa  buxgalteriya 

ma’lumotlari  asosida  quyidagi  formula  asosida  aniqlanadi:  kompaniyani 

yalpi  daromadidan  ishlab  chiqarish  harajati  chiqariladi 

va  tijorat 

faoliyatini davom ettirish  uchun kerakli harajatlami  chiqarib tashlanadi.

Yalpi  daromadga  qo‘shiladi:  asosiy  faoliyatdan  olingan  tushum 

(tovarlarni  sotish yoki  xizmat  ko‘rsatish),  ortiqcha  xom  ashyo,  material  va 

yarim  tayyor  mahsulotlami  sotishdan  olingan  tushumlar;  asosiy  kapital 

qo‘yilmalar  (yer,  imorat,  inshoot,  uskunalar)ni  sotishdan  olingan  foyda, 

komission  va  boshqa  aktivlar,  «bosh»  va  fillialari  boMgan  kompaniyalar 

bilan  bitim  tuzilganda  hisobga  olinmagan  aktivlar  qo‘shilgan  xolda  amal 

qiladi.


Kompaniyani  moliyaviy  natijasiga soliq  solinadigan bazani  aniqlashda 

ombordagi 

zapaslarni 

(xom 


ashyo 

va 


tayyor 

mahsulotlar) 

va 

tugallanmagan  ishlab  chiqarish  qiymatlaridagi  o'zgarishlam i  ta’siri 



hisobga  olinadi.  1988  yilgacha  bu  zapaslarni  joriy  qiymatini  aniqlashda, 

kompaniyaga  foyda  beradigan  uslub  qoMlanilar  edi.  Sotib  olingan  xom- 

ashyo  oxirgi  bahosi  va tayyor maxsulot -  boshlangMch  sotish  bahosi^ bilan 

hisoblanadi  (xalqaro  amaliyotda  ushbu  uslubni  nomini  «L1FO» 

deb 

atashadi).  Lekin  hozirgi  vaqtda  faqat  ombor  zapaslari  kamaygan  holatda 



bu  uslubdan  foydalaniladi.  Ombor zapaslari  bir xil  kategoriyalari  bo‘yicha 

guruxlanadi  va  kategoriya  tarkibida-ularning  qiymati  bo‘yicha  ajratiladi. 

(Ilgari  moddiy  mazmunidan  qat’iy  nazar  qiymat  printsipi  asosida 

guruhlangan).  Har  bir  kategoriyani  baholashda  o ‘rtacha  baho  olinadi.  Bu 

bahoni  ishlab  chiqarilgan  va  sotib  olingan  tovarlarni  umumiy  qiymatini 

ulaming  miqdoriga  boMish  bilan  aniqlanadi.  Xususan  shuni  qayd  qilib 

o'tish  joizki,  yangi  soliq  qonunchiligi  ombor  qoldiqlarini  kelgusi  yil

*  «LIFO»— hisobga  oxirgi  bosqichda  olinib  birinchi  bo‘lib  hisobdan  chihariladi,  tovar  zahiralarini  ishlab  chiqarishga 

ko‘chirib (yozib) o‘tkazisli usuli


balansiga  o'tqazm aydi.  Shuning  uchun  keyingi  yillari  tovar-material 

boyliklarini  1988 yilga nisbatan ortiqcha hajmiga o'rtacha baho qoMlanadi 

Uning natijasi  korxonani foyda va zarar schetida o‘z aksini topadi.

Korxonani yalpi daromadidan chiqariladigan harajatlar keng miqyosda 

qator  bandlami  o ‘z  ichiga  oladi.  Birinchi  navbatda  xodimlami  ish  haqi 

Lekin  bunda  kompaniya  direktorini  foydada  qatnashish  natijasida  olgan 

toMovi  hisobga  olinmaydi.  Ekspluatatsiya  qilish  harajatlari,  asosiy 

iondlarni ta’mirlash  va yangilash  harajatlari  soliq davrini  boshiga  olingan 

ulami  qiymatini  5%  chegarasida  chiqariladi.  Ilmiy-tekshirish,  tajriba  va 

konstruktorlik ishlarini xarajati birinchi yil amalga oshirganda daromaddan 

to  liq  xajmda  chiqariladi.  Keyingi  yillari  chiqarib  tashlash  haqiqiy 

narajatni  25%  idan  oshmasligi  kerak.  Bundan  tashqari  korxonani  foydasi 

hisobiga  fondlar  tuziladi  va  ular  soliqqa  tortilmaydi.  Qaytishi  ishonchsiz 

о  lgan  qarzlar  fondini  tashkil  qilish  uchun  sotishdan  olingan  tushumni 

0,5%gacha  ajratish  mumkin.  Ajratish  fondini  hajmi  2%ga  etgunga  qadar 

davom etadi.  Keyin  bir yilga ajratma hajmi 0,2%  tushiriladi.  Bu esa rezerv 

sotishdan  olingan  tushumni  5%  hajmiga  ko‘tarilgan  davrgacha  davom 

etadi.  Kompaniya  o ‘zining  xo‘jalik  faoliyati  natijasida  zarar  ko‘rsa,  unga 

kelgusi yil  foydasini shu summaga kamaytirishga ruxsat beriladi.

Agar  zarami  qoplash  uchun  foyda  etarli  boMmasa,  zarami  5  yilgacha 

о  tqazib  borish mumkin.  Yangi  soliq  qonunchiligi bo‘yicha korxona kredit 

bo'yicha  yo'qotishni  toMdirish  fondini  tuzadi.  Har  yili  toMdirish  fondiga 

umumiy  kredit summasini  0,5% ajratiladi.  Ajratish  kreditni  balans  hajmini 

5,0%  gacha  davom  etadi.  Bundan  tashqari  korxonaga  horijiy  valyutalarni 

kursini  о  zgarib  turushi  natijasida  ko‘rilgan  zarami  qoplash  uchun 

y o ’qotish fondi tuzishga ham ruxsat berilgan.

Korporativ 

daromad 


soligMni 

muhim 


elementi 

amortizatsiya 

hisoblanadi.  Amortizatsiya  yerdan  tashqari  hamma  kapital  qo‘yilma 

tuilariga taaluqli.  Amortizatsiya ajratmasi tadbirkorlik tarmoqlari  va asosiy 

vositalar  turlari  bo'yicha  Moliya  vazirligi  belgilagan  me’yorlar  asosida 

amalga oshiriladi.

1988  yilgi  soliq  tadbirlari  bu  fondlami  tashqil  topishiga  muhim 

о  zgartishlar  kiritdi.  Hozirgi  vaqtda  amortizatsiya  fondiga  ajratma 

uskunalarni  haqiqatda  ishlab  chiqarish  jarayonida  ishlatilganda  amalga 

oshiriladi  (ilgari  « 

ishlatish  mumkin  boMsa»  deb  yozilar  edi). 

Amortizatsiya 

belgilangan 

m e’yorlar 

asosida 

hisoblanadi. 

Lekin 

uskunalarni 



ishlatishda  birinchi  yili  norma  50%ga  kamaytiriladi. 

Tezlashtirilgan  amortizatsiya  tarkibi  ham  o'zgargan.  Ilgarigi  qonunchilik



bo'yicha  uskunalarni  olgandan keyin birinchi  uch yil  davomida  15%gacha 

hisobdan chiqarish mumkin edi.

Hozirgi  davrda  har  yilgi  ajratma  stavkalari  quyidagi 

hollarda


Asosiy vositalaming 

turlari


Har yilgi balans qiymatiga nisbatan 

amortizatsiya, % hisobida

Imorat

3-6


Uskuna

10

Mashinalar



10-16

Inventarlar

40

Muassasa uskunalari



12

Avtomobillar

20

Elektrouskunalar



18

Yangi  qonunchilikka  binoan  birinchi  uch  yil  davomida  odatdagi 

amortizatsion  ajratma  koeffitsientlari  1,5  baravardan  ortiqcha  bulishi 

mumkin emas.

Amortizatsiya  ajratmasi  amaliyoti  Italiyada  «ushlab  boMmaydigan» 

aktivlarga ham qoMlaniladi. Bu litsenziya va patentlar sotib olish va h.k.

Amortizatsiya  m e’yori,  aktivlardan  foydalanish  muxlatiga  bogMiq. 

Agar  foydalanish  muxlatini  aniqlash  qiyin  boMsa,  bir  yilga  20%dan 

chiqarishga ruxsat berilgan.

Italiya  qonunchiligi  qator  imtiyozlami  kiritgan.  Korxonani  texnik 

jihozlash  va  iqtisodiy  qoloq  hududlarda  kapital  qo‘yilmani  ko‘paytirish 

uchun 


engillik 

beriladi. 

Iqtisodiy 

qoloq 


hududlarda  joylashgan 

korporatsiyalar  10  yil  davomida  daromad  soligMni  faqat  50%  ini  toMaydi. 

Daromad soligMni boshqarish roli  boshqa holatlarda ham amal  qiladi.  Agar 

asosiy  vositalami  bir  qismini  sotish  natijasida  foyda  olingan  boMsa  va  bu 

foydani  uch  yil  davomida  kompaniya  yangi  asosiy  vositalar  sotib  olish 

uchun  moMjallagan  boMsa,  bu  pul  maxsus  rezerv  fondiga  oMqaziladi  va 

amortizatsiya foiziga tenglashtiriladi.  Shu tariqa soliqdan ozod qilinadi.

Chet  elda  olingan  daromadni  soliqqa  tortish  maxsus  qoida  bo‘yicha 

amalga  oshiriladi.  Chet  elda  toMangan  soliq  Italiyada  imtiyoz  olish 

imkonini  beradi.  Agar  Italiya  boshqa  davlat  bilan  ikkiyoqlama  soliq 

solishdan  ozod  boMish  to‘g‘risida  shartnoma  tuzgan  boMsa,  soliq  olish 

foizi  Italiya  daromad  soligMni  2/3  qismidan  ko‘p  boMishi  mumkin  emas. 

Agar  shartnoma  boMmasa  imtiyozni  olish  25%  chegarasida  boMadi.


Daromadlami universal  printsip asosida soliqqa tortish Italiyada boMmaydi 

va qaysi davlatdan daromad olinganligiga qarab daromad soligMni  stavkasi 

joriy  stavkani  33dan  75%  sini  tashkil  qiladi.  1983  yildan  boshlab  soliq 

yagona 36% stavka bilan olinadi.

Oldin  daromad  soligMni  asosiy  stavkasi  25%  edi.  Bundan  tashqari 

Italiyada  yana  ikkita  maxsus  stavkalar  mavjud  edi.  Qimmatli  qog‘ozlar 

bilan  shug‘ullanuvchi  moliyaviy  va xolding  kompaniyalar uchun  daromad 

soligMni stavkasi 7,5%gacha kamaytirilgan.

«Aralash»  kapital  asosida  ishlaydigan  kompaniya  va  tashkilotlarda, 

davlat ishtiroki 50% dan ortiq boMsa 6,25% stavka bilan toMaydilar.



5.4.  Mahalliy daromad soligM

Mahalliy  organlarni  o ‘zini  mablagMni tashkil  topish  manbai  mahalliy 

soliqlar  hisoblanadi.  Yangi  soliq  islohotiga  binoan  mahalliy  daromad 

solig  ini  markaziy  hukumat 

yig'adi.  Bu  soliqni  maqsadli  xususiyati 

shundan  iboratki,  markaziy  moliya  organlari  toMiq  mahalliy  hokimiyat 

ixtiyoriga o ‘tqazadi.

1977  yilgacha  mahalliy  hokimiyatni  huquqi  hukumat  tomonidan 

belgilangan  chegarada  stavkani  tanlar  edilar.  Lekin  1977  yili  mahalliy 

hokimiyatni  huquqi toMiq chegaralandi.  Soliqni yagona (15%) stavka bilan 

oladigan boMdilar va m ablag1 toMiq davlat byudjetiga tushadigan boMdi.

1982  yili  stavka  16,2%gacha  ko‘tarildi  va hozirgi  vaqtda shu darajada 

saqlanib  turibdi.  Mahalliy  daromad  soligMni  toMovchilar  xususiy  shaxslar 

va korporatsiyalar boMishi mumkin.

Lekin  soliq  solinadigan  ob’ektga,  yuqorida  ko‘rsatilgan  asosiy 

daromad  soligMda  olinadigan  hamma  daromadlar  kirmaydi.  Ayniqsa 

jism oniy  shaxslardan  soliq  olishda  buning  farqi  juda  katta.  Yollanib 

ishlash 


bo‘yicha 

olingan 


ish 

haqi, 


qimmatbaho 

qog‘ozlar 

va 

ja m g ‘armalardan  olingan  foizlar  bo'yicha  asosiy  daromad  soligM 



manbaida  olingan  boMsa,  ular  bu  soliqda  hisobga  olinmaydi.  Italiyadan 

tashqarida  olingan  daromadlar  ham  bu  soliq  ob’ektiga  kiritilmaydi. 

K o'chm as  mulkni  qaytadan  baholashdan  olgan  foydadan,  chayqovchilik 

yoMi  bilan  qimmatbaho  qog'ozlar  operatsiyasini  amalga  oshirishdan 

olingan  foyda,  tadbirkorlik  daromadi  va  erkin  kasb  egalarining  daromadi 

bo'yicha  xususiy  shaxslar  bu  soliqni  to'lamaydilar.  Amaliyotda,  mahalliy 

daromad solig'i  keng mehnatkashlar qatlamiga tegmaydi.


Korporatsiyalar  uchun  asosiy  va  mahalliy  soliqlarni  soliq  solinadigan 

daromadni hisoblashda deyarli farqi juda ham kam.

Kompaniyani  umumiy  daromadidan  horijdagi  filiallar  olgan  daromad 

chiqarib  tashlanadi.  1987-1988  yillar  kiritilgan  soliq  yangiliklari  shundan 

iborat  boMdiki,  soliq  solinadigan  summadan  imtiyozli  chiqarishlar 

kengaydi.  Masalan,  qishloq  xo‘jalik  faoliyati  bilan  shug‘ullanuvchi 

shaxslar  va  yillik  daromadi  6  mln.dan  12  mln.liragacha  bo‘lgan 

korxonalarga  50%  chiqarib  tashlashga  ruxsat  beriladi.  Kosiblar  , 

hunarmandlar  va  chakana  savdo,  oziq-ovqat  va  ichimlik  mahsulotlarini 

sotuvchilar,  davlat  muassasalari  va  korxona  oshxonasiga  olib  kelish  bilan 

shug‘ullanuvchilar  deklaratsiyada  daromadlarini  yana  30%  ga  kamaytirib 

ko‘rsatishlari mumkin.

Mamlakatni  iqtisodiy  orqada  qolgan  janubiy  hududlarida  kapital 

qo'yilmani  keltirish  maqsadida  davlat  mahalliy  soliqdan  ozod  qilishi 

mumkin.

5.5. Meros va  hadyadan olinadigan soliq

Soliq  mulk  bilan  bogMiq  boMib,  uning  egasi  ikki  holatda  o ‘zgarishi 

bilan  bogMiq  (oMganda  va  umrbod  hadya  qilinganda).  Soliq  solishda  bu 

sabablar  o‘rtasida  hech  qanday  farq  hisobga  olinmaydi.  Soliq  solinadigan 

ob’ekt  merosga  olinadigan  mulkni  bozor  qiymati  hisoblanadi.  Soliq 

stavkasi  ikkita  progressiya  printsipida  tashkil  qilingan:  bir  tomondan 

merosga  olinadigan  mulkni  qiymati  inobatga  olinsa,  ikkinchi  tomondan 

qarindoshlik darajasi hisobga olinadi.

Shuning  uchun  soliq  formulasi  ikki  qismdan  iborat  boMib,  alohida 

hisoblanadi,  lekin  birgalikda  byudjetga  olinadi.  Birinchi  qism-merosga 

olinadigan  yoki  hadya  qilingan  mulkni  umumiy  qiymati  (agar  uning 

qiymati  120  mln.liradan  ortiqcha  boMsa),  va  ikkinchisi-  har  bir 

merosxo‘mi  olgan  ulushidan  (manfaat  ko‘ruvchilar).  Oxirgisi  aka  va 

singillardan  boshlab  boshqa  qarindoshlar  tomonidan  toManadi.  Er-xotin, 

ota-onalar va bolalari  bu qismdan ozod  qilinganlar va ularga faqat birinchi 

qismi  taaluqli.  Soliq  formulasi  1973-1974  yillar  o ‘tqazilgan  soliq 

islohotidan  buyon  o'zgarmay  qolgan,  lekin  uning  pog‘onasi  (shkala)  1986 

yilgi qonun qabul qilingandan keyin sezilarli  o'zgarib ketdi.

Mulkni  umumiy  qiymatidan  eng  past  stavka  (3%)  120  mln.liralik 

daromadga qoMlaniladigan boMdi  (avvalgi  pog‘ona bo‘yicha -  50  mln.lira).



Bu  kategoriyani  keyingi  stavkalari  2  marta  qisqartirilgan  edi.  Har  bir 

m erosxo'm i ulushi  bo‘yicha stavka ham  keskin qisqartirildi.

.  . 

5.2.-jadval 



Hozirgi davrda quyidagi meros va hadya soliq pog‘onasi qoMlaniladi: 

______ Meros va hadyadan olinadigan soliqning pog‘onalari_________



Soliq solinadigan 

daromad, 

mln.lira

Mol-mulkni 

umumiy 

qiymatidan 

olinadigan soliq, 

%

------ _ —



------ i - - e

Har bir merosxo'rni ulushidan olinadigan solia  %

Aka-ukalar, opa- 

singillar

3-nchi va 4-nchi 

darajali 

qarindoshlar

Boshqa

merosxo'rlar

5dan-60gacha

-

-

3



6

6 0 -1 2 0

-

3

5

8

120-200

3

6

9

12

20 0 -4 0 0

7

10

13

18

4 0 0 -8 0 0

10

15

19

23

8 0 0 -1 5 0 0

15

20

24

28

15 00-3000

22

24

26

31

3000dan

yuqori

27

25

27

33

5.6.  Qo‘shilgan qiymatga solinadigan soliq

Italiyada  QQS  ni  Yevropa  Ittifoqi  a’zolari  -  mamlakatlami  qarorini 

am alga  oshirish  maqsadida  1973  yili  1  yanvarda  kiritilgan  edi.  Boshqa 

Yevropa  mamlakatlariga  qaraganda  uch  yil  keyin  moliya  tizimini 

yaqinlashtirish  tadbiq  qilingan  edi.  Qo'shilgan  qiymat  soligM  o ‘ziga 

oldingi  oborot  soligM  va  20  dan  ortiq  aktsizlami  birlashtirib  egri  soliq 

solishni keskin soddalashtirdi.

Tovar va xizmatlami  ko‘pchilik qismlariga bu soliq solinadigan boMdi. 

Aktsiya,  obligatsiya,  yer,  ishlab  turgan  korxonalarni  sotish-olish,  kreditlar 

berish,  korxonalarni  qo'shilishi  bo‘yicha  bitimlar va  boshqalar  bu  soliqqa 

tortilmaydi.  Tovarlar  va  xizmatlami  eksport  qilish  ham  bu  soliqdan  ozod 

qilingan.  Lekin ulami  import qilishdan soliq olinadi.

Huquqiy 

jihatdan 

bu 

maxsus 


operatsiyalar 

turi 


sifatida 

rasm iylashtirilgan va soliqni nollik stavkasi qoMlanadi.

N atijada  eksportyorlar  o ‘zlarini  operatsiyalarini  xujjatlashtirib  soliq 

organlariga topshirishdan ozod qilinmaganlar.

Q o ‘shilgan  qiymat  soligMni  fiskal  organlariga  oMqazish  oldingi  oyni 

natijasiga qarab,  har oyda amalga oshiriladi.



ToMovning  hajmi  sotilgan  m ahsulotning  qiym atidan  toMangan  soliq 

summasi  bilan,  ishlab chiqarilgan m ahsulotning tannarxiga qo'shilgan xom 

ashyo  va  yarim   tayyor  m ahsulotlam i  etqazib  beruvchilar  toMashgan  soliq 

summasi  o'rtasidagi  farq sifatida aniqlanadi.  Agar hisobning natijasi  salbiy 

bo'lsa,  soliq  to'lovchi  farqni  kelgusi  oylarga  o'tqazishi  mum kin.  B ir yilda 

bir  marta  yillik  oborot  bo'yicha  deklaratsiya  tuziladi.  Bu  o g 'ir  tartibdan 

kichik  korxonalar ozod qilingan.  Ular 6  oyda yoki  bir yilda  bir m arta  soliq 

to'lashlari  mumkin.

Bundan  tashqari  kichik  korxonalarga  soddalashtirilgan  soliq  olish 

tartibi  1985  yilgi  qonunda  kiritilgan.  Bu  qonun  Italiyaning  m oliya  ahli 

o'rtasida  Vizantini  qonuni  deb  ham  yuritiladi.  Bu  hujjatni  asosiy  mazm uni 

bo'lib  qo'shilgan  qiymat  solig'ini  aniqlashni  soddalashtirilgan  printsipini 

qo'llanilishi  nazarda tutiladi.

Bir  yillik  oboroti  780  m ln.liradan  kam  bo'lgan  m ayda  korxonalar  va 

erkin kasb egalariga bu tartib qo'llanadi.  Q o'shilgan qiym at so lig'ini  hajmi 

katta  korxonalarga  o'xshab  buxgalteriya  kitoblari  asosida  darom adni 

xarajat  bilan  solishtirib  aniqlanm aydi.  Ularda  yalpi  tushum   m axsus 

koeffitsient (foiz) asosida har bir korxonaga kamaytiriladi.

Koeffitsientlar  ishlab  chiqarish  sohasi  va  xizm at  sohasida  faoliyat 

turlariga  qarab  har  xil  belgilanadi.  Uning  hajmi  40dan  97% gacha.  Eng 

yuqori  koeffitsient benzin sotuvchilarga belgilangan  - (97% ).

Q o'shilgan  qiymat  solig'i  tabaqalashtirishgan  stavkalar  asosida 

olinadi.  Hozirgi  vaqtda  ular  im tiyozli  -  2%,  asosiy  -  9%,  ikkita  baland 

(ko'tarilgan)-18 va 38%, hamda nollik  stavkalardan  iborat.

Imtiyozli  stavka  -  2%  birinchi  navbatda  zarur  bo 'lg an   tovarlarga  (non, 

sut  va  boshqa  oziq-ovqat  m axsulotlari),  ham da  gazeta  va  jurnallarga 

qo'llanadi.

Asosiy  stavka  -  9%  keng  sanoat  mollariga,  shu  jum ladan  tekstil 

m ahsulotlariga qo'llanadi.

Restoran  orqali  sotiladigan  oziq-ovqatlar,  spirtli  ichim liqlar,  ham da 

benzin  va  neft mahsulotlari  18%  stavka  bilan  soliqqa  tortiladi.  E ng  yuqori 

stavka  -  38%  qimmatbaho  buyum larga  (m o'yna,  bezak  buyum lari,  sport 

avtomobillari) belgilangan.

5.7.  Maxsus aktsizlar

Egri  soliqlar  tarkibida  bu  to 'lo v   ikkinchi  o'rindagi  fiskal  aham iyatga 

ega.  Italiyada  ayrim  turdagi  tovarlar  va  xizm atlar  uchun  qoMlaniladi


(shakar,  alkogolli  ichimliklar,  elektroenergiya  va  boshkalar).  Eng  katta 

tushum ni  neft  va  neft  m ahsulotlari  ham da  tamaki  m ahsulotlari  bo'yicha 

olinadigan aktsizlar ta ’m inlab beradi.

5.8.  Ish  yuritish  jarayonlaridan olinadigan  soliqlar

Ishbilarm onlik  operatsiyalaridan  olinadigan  soliqlar  eg ‘ri  soliqlarni 

eski  turi  boMmish  gerb,  ro‘yhatga  olish  va  kontsession  soliqiardan  tashkil 

topadi.


Gerb solig  i.

  Soliqni  m axsus  gerb  qog‘ozi  yoki  gerb  m arkasini  har xil 

tijorat  hujjatlarini  qonun 

talabi  darajasida  (qarz  majburiyatlari, 

kvitantsiyalar,  cheklar,  qo‘shilgan  qiym at  olinmaydigan  schet-fakturlar, 

xususiy  kontraktlar  va  yozm a  bitim lar)  rasmiylashtirish  uchun  davlat 

tom onidan  sotish  shaklida  olinadi.  Hamm a  notarial  ishlardan  majburiy 

tartibda  gerb  y ig ‘imi  olinadi.  Gerb  solig4ini  hajmi  hujjatlar  turi  bo‘yicha 

tabaqalashtirilgan.  Ayrim   turlar  tarkibi  ham  bitim  sum m asiga  qarab 

bo  linib tortiladi  (m asalan,  qarz b o ‘yicha tilxat).  Qarz raspiskalari  bo‘yicha 

har bir  1000  liradan soliq  5  dan 8  liragacha olinadi.

F irm a  blanklarini  har  bir  varagMni  bahosi  400  dan  1500  liragacha 

boradi.

Ro yhatga  olish  (qayd  qilish)  solig'i.

  Har  bir  bitim   va  tuzilgan  akt 

m axsus  kitobda davlat tom onidan  ro‘yhatga olinadi.

К о  chm as  yoki  ko‘chirib  b o ‘lm aydigan  mulkni  ayrim   turlariga  (suv 

transporti,  yerda  yuradigan  vositalar,  patentlar  va  boshqalar)  m ulk  huquqi 

bir shaxsdan  ikkinchisiga oMganda qonun bo'yicha ro ‘yhatga olinadi.

B undan  tashqari  ham m a  lizing,  zayom lar  bilan  bogMiq  boMgan 

kontraktlar,  ishonch  qog'ozlari,  hadya  hujjatlari  va  adliyani  qarorlari  va 

k o ‘rsatm alari  ro ‘yhatga olinishi  kerak.

R o 'y h a tg a   olinadigan  hujjatdagi  summa  soliq  solinadigan  ob ’ekt 

hisoblanadi.  Hujjatlarni  turlariga  qarab  soliq  stavkasi  0,5  dan  8,0%  gacha 

boradi.  M asalan,  ko'chm as  m ulk  sotilsa,  eng  yuqori  stavka  -  8,0% 

toManadi.

A g ar  k o ‘chm as  m ulk  qaytadan  sotilsa  (olingandan  keyin  5  yil 

davom ida)  6%   olinadi.  K o‘chirib  boMadigan  mulk  sotilsa,  2%,  qarz 

hujjatlari  v a garov hujjatlaridan -  1,0  % toManadi.

K ontsession 

soliq. 


Q ator 

holatlarda 

ruyxatga 

olish 


soligMga 

qo  shim cha  ravishda  olinadi.  A sosan  bu  ishchan  «ishbilarm on» 

yoki 

ishga  taaluqli,  boMgan  operatsiyalarga  taaluqli  boMib,  davlat 



rozichilik,

m xsat  yoki  litsenziya  beradi.  M axsus  y o ‘riqnom alarda  120  dan  ortiq  shu 

soliqqa  tortiladigan  hujjatlar  ro'yhati  berilgan.  Soliq  hajmi  har  bir  akt 

turiga alohida belgilanadi.

Bu  soliqni  pasportlami  berilishi,  m uzlatgichga  egalik  qilishiga 

ruxsatnomani 

berilishi  munosabati  bilan  olinadi.  Y ig'im lar  hujjatlarni 

berish  vaqtida  yoki  ulam i  yangilash  vaqtida  toManadi.  Bu  yigMmlami 

undirishda  odatda  maxsus  m arkalar  qo'llanadi.  M ahalliy  litsenzion 

y ig 'im lar  jam oat  joylarida  m avsum iy 

savdo  huquqi,  antikvariant 

buyumlarini  savdo qilishga ruxsat olinishida toManadi.



Download 4.32 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   44




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling