T o sh k e n t d a V la t iq t iso d iy o t u n IV e r s it e t I f. Sh. Shamsutdinov, Sh. F. Shamsutdinova chet mamlakatlar


Download 4.32 Mb.
Pdf ko'rish
bet36/44
Sana02.12.2017
Hajmi4.32 Mb.
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   44

daromad solig‘ i

Jismoniy  shaxslardan  olinadigan daromad  soliq  davlat  byudjetini  yirik 

daromadlari  qatoriga  kiradi.  K o‘ pchilik chet el  mamlakatlarida fuqarolarni 

shaxsiy  daromadiga  solinadigan  soliq  davlat  byudjeti  daromadini  asosiy 

manbai  hisoblanadi.  Masalan,  jism oniy  shaxslardan  olinadigan  daromad


soligM  AQShni  federal  byudjetida  40%   dan  ortiq  qismni  tashkil  qiladi. 

Korporatsiya  foydasiga  solinadigan  soliq  10%  ni  tashkil  etadi.  Daniya 

byudjetida  daromad  soligMni  salmogM  48% ga  teng,  deyarli  qolgan  barcha 

soliqlarning  yigMndisini  umumiy  summasiga  to‘ g ‘ ri  keladi.  Germaniyada 

byudjet  daromad lari  ichida  birinchi  o ‘ rinni  egallaydi.  Frantsiyada  esa, 

qo'shilgan  qiymat soligMdan keyin ikkinchi o ‘ rinda turadi.

Rossiya  Federatsiyasida  ham  bu  soliqni  ahamiyati  ortib  bormoqda. 

Lekin,  bu  jarayonga  aholining  asosiy  qismini  daromadi  darajasi  pastligi 

to‘ sqinlik  qilayapti.  Fuqarolardan  olinadigan  daromad  soligM  an’ anaviy 

soliq  boMib,  Rossiya  va  chet  el  iqtisodida  har  doim  iqtisodiy  rivojlanish 

davrida ham amal qilgan.

Fuqarolardan  olinadigan  daromad  soligM  kelib  tushadigan  hajmi 

bo  yicha  korxonalar  foydasiga  solinadigan  soliq,  q o ‘ shilgan  qiymat 

solig  idan  keyin  uchinchi  o ‘ rinda  turadi.  1994  yili  Rossiya  Federatsiyasini 

umumiy  soliq  tushumini  13%  ini  tashkil  qildi.  Bu  soliqni  ma’ lum  qismi 

federal  byudjetga  tushadi.  Qolgani  esa  Rossiya  Federatsiyasi  sub’ ektlari 

ixtiyoriga  beriladi.  Bu  mablag1  ijtimoiy  soha  o b ’ ektlarini  harajatini 

qoplaydi  va  mahalliy  o ‘ z -o ‘ zini  boshqarish  organlarining  ixtiyoridagi  uy- 

jo y   fondini  saqlab  turish  uchun  sarflanadi.  Bu  mablagMar  Federal 

g  aznachiligi  bosh  boshqarmasini  toMov  buyrugM  bilan  maqsadli  ishlatish 

uchun  federal  byudjetdan  Rossiya  Federatsiyasini  sub’ ektlari  byudjetiga 

o'tkaziladi.

Fuqarolardan  olinadigan  daromad  soligM  -  progressiv  soliq  boMib,  uni 

hisoblash  soliq  stavkasini  maxsus  shkala  (daraja)si  b o ‘ yicha  amalga 

oshiriladi,  fuqarolarni  daromadiga  progressiv  stavka  bilan  soliq  solish 

bo  yicha  iqtisodiy  adabiyotlarda 

tanqidiy  fikrlar  berilgan  va  soliqni 

hisoblash  tartibini  takomillashtirish  taklif  qilingan.  Soliq  solinadigan 

bazani  tashkil  topishini,  jism oniy  shaxslardan  olinadigan  soliq  hajmini 

davlat  soliq  xizmatini y o ‘ riqnomasi  asosida  boshqariladi.  Soliq mexanizmi 

yordamida  fuqarolar  daromadini  boshqarilishini  1  yanvar  1998  yildan 

yangi  m e’ yori  belgilangan.  Lekin,  har  qanday  yangiliklar  kiritilmasin, 

soliq  solish  bazasini  tashkil  topishidagi  kamchiliklar  saqlanib  qolmoqda. 

Bular  o ‘ z  navbatida  daromad  soligM  o ‘zining  funktsional  yo'nalishini, 

daromadlarni  boshqarishini  toMiq  bajara olmaydi.

Rossiya  Federatsiyasida  qoMlanilayotgan  soliq  solish  shkalasi  chet  el 

tajribasidan  olingan.  Horijiy  mamlakatlarda  fuqarolarni  daromadlari 

o ‘ rtacha  daromad  olish  darajasi  bo'yicha  nisbiy  tenglashtirilgan,  yuqori



daromadlar  esa  fiskal  tizim  orqali  yaxshi  tartibga  solingan  usullar  bilan

ushlab olinadi. 

.

Rossiya Federatsiyasi  fuqarolarining daromadlari  o ‘ rtasidagi  tarq ortib 



bormoqda,  yuqori  daromadlar  fiskal  tizimni  chetlab  o ‘ tadi,  Rossiya 

Federatsiyasini  soliq  xizmati  soliq  solish  uchun  ularni  butunlay,  qamrab

olmaydi. 

..

Daromad  solig‘ ini, 



boshqaruvchi  asosiy 

hujjat 


-  bu  R ossiya 

Federatsiyasini  «Jismoniy  shaxslardan  daromad  s o lig 4i  olish »  (keyingi 

o ‘ zgarishlami  hisobga olgan holda) qonuni hisoblanadi.

Soliq to‘ lovchilar quyidagilardan iborat:

1.  Rossiyada doimiy  yashash  maqomiga ega boMgan jismoniy  shaxslar 

(rezidentlar)  Rossiyada  umumiy  yig‘ indisini  olganda  kalendar  yil 

davomida eng  kamida  183  kun yashagan shaxslar rezident hisoblanadi.

2.  Rossiya  hududida  daromad  olgan  taqdirda  doimiy  yashash 

makoniga ega boMmagan jismoniy shaxslar (norezidentlar),

Jismoniy  shaxslarga  Rossiya  Federatsiyasi  fuqarolari,  horijiy  shaxslar

va fuqarolik huquqi y o‘ q shaxslar kiradi.

3.  Chet el  shaxsiy  kompaniyalari.  -  Ularning daromadi  uning egalarini 

daromadi  hisoblanadi.  Shaxsiy  kompaniyani  egasi  vatanida  ro‘ yhatga 

olingan 


shaxsiy 

kompaniyani 

mulkiga  qarashli 

x o ‘jalik 

birligini 

daromadiga  korporatsiya  foydasiga  solinadigan  soliq  yoki  boshqa  shunga 

o ‘ xshagan  soliq  solinmaydigan  jismoniy  shaxs  hisoblanadi.  Jismoniy 

shaxsni  daromad  solig‘ i  to‘ lovchisi  deb  hisoblash  uchun  uning yoshi  ta’ sir 

qilmaydi.  Jismoniy  shaxslarni  soliq  solinadigan  o b ’ ekti  ularning  kalendar 

yil  davomida olgan umumiy daromadlari hisoblanadi:

rezidentlarda 



Rossiya 

Federatsiyasi 

va 

undan 


tashqaridagi

manbailardan olingan;

-  norezidentlarda  faqat  Rossiya  Federatsiyasidagi  manbalardan

olingan.


Soliq  o b ’ ekti  sifatida qonunshunos  yillik  umumiy  daromadni  belgilab, 

tushunchani  ta’ rifini bermaydi.  Bu to‘ g‘ risida ikki xil  fikr mavjud.

Birinchisi  b o ‘yicha  -   olingan  hamma  boylik,  uning  daromadi 

hisoblanadi.  Ikkinchisi  bo‘ yicha  boylikning  bir  qismigina  daromad, 

qolgani  daromadga kirmaydi.

V.l.Dal  ta’ rifi  bo‘ yicha,  «Yalpi  daromad,  kirimni  ja ’ mi,  harajat  va 

tashkilotning  sarfini  hisobga  olmagan  holda,  s o f daromad,  foyda,  haqiqiy 

harajatni,  yalpi  daromaddan  chiqarib  tashlangandan  keyingi  qolgan 

qismi».


Bu  erda  «daromad»  har-  xil  ahamiyatda  ifodalangan.  Haqiqiy  uning 

ahamiyati  qonun chiqaruvchi  unga qanday  fikr kiritganiga bogMiq.  Hozirgi 

vaqtda  daromadni  qonuniy  aniqlash  y o ‘ qligi  uchun  daromad  solig‘ ini 

olishda  echilmagan  muammolar  kelib  chiqadi.  Shuning  uchun  hozirgi 

qonunshunoslikni  tahlii  qilib,  uning  aniq  mezonini  ishlab  chiqish  va uning 

asosida soliq solinadigan bazani to‘ g ‘ ri  aniqlash kerak.

1. 

«Jismoniy  shaxslardan  daromad  soligM  olish  to‘ g ‘ risida»gi  Rossiya 



Federatsiyasi  qonunida  qonunshunoslar  daromad  olish  uchun,  qoida 

b o ‘ yicha, jism oniy  shaxsni  harajatlar qilishi  zarur.  Lekin  keltirilgan  qonun 

jism oniy  shaxslar  harajatlari  turlarini  ro'yhatini  bermaydi  va  bu  deyarli 

mumkin emas.

Qonunda  mol-mulkni  sotib  olish  bahosida  sotganda  daromad  yuzaga 

keladi,  deb  ко  rsatilmagan.  Ko'rsatilgan  holda  ham  daromadni  y o ‘ qligi 

qonunchilikda  tushuntirilmaydi.  Chunki  jismoniy  shaxslami  harajatlari 

mavjud  (zararlar,  keyinchalik  sotiladigan  mollami  sotib  olish  harajati  va 

h.k.).  Bunday  harajatlar,  soliq  qonunchiligida  tan  olinmaganda  ham, 

haqiqatda,  ular  ob  ektiv  mavjuddir.  Shunday  qilib,  jismoniy  shaxsni 

daromadini  kelib  chiqishini  hisobga  olgan  taqdirda,  uning  har  qanday 

daromad  olish  bilan  bogMiq  boMgan  harajatini  hisoblash  kerak.  Faqat 

daromadni  tasdiqlovchi  hujjatlar  mavjud  boMgan  taqdirda  harajat  hisobga 

olinadi.


Shunday  qilib,  olingan  boylik  shaxsni  moddiy holatini yaxshilanishiga 

ta’ sir  etganida,  ya’ ni  uni  daromadligi  holatini  tasdiqlaganida  daromad  deb 

hisoblanadi.  Bu  so ‘ nggi  holat  daromadlar  uni  olish  bilan  bogMiq  boMgan 

harajatdan (sarfdan) ortgan vaqtda yuzaga keladi.

Kompensatsion  toMovlar  va  ma’ naviy  zararlarni  qoplash,  jismoniy 

shaxsni  daromadini tashkil qilmaydi,  chunki  u tiklash vazifasini  bajaradi.

2 .  Solik  huquqshunosligida  faqat  shunday  boyliklar  tan  oiinadiki, 

ularni  moddiy  baholash  imkoniyati  boMganidagina  (aqliy,  ma’ naviy 

boylikdan farq  qiladi) tan olinadi.

3.  Daromadlar  aniq jismoniy  shaxgsa  nisbatan  aniqlanadi,  ya’ ni,  soliq 

solishda  jism oniy  shaxs  shaxsan  olgan  daromadi  (shaxsiy  daromad) 

hisobga olinadi.

4.  «Darom ad»  tushunchasini  yana  bir negizi,  uni  qonuniy  asosda  olish 

kerakligini  izohlaydi.  Mol-mulk  jinoyatkorona  yoki  boshqa  noqonuniy 

yoMlar  bilan  olinganida,  jismoniy  shaxs  daromadiga  kirmaydi.  Chunki 

asossiz boyish orqali  olingan boylik hisoblanadi.



Daromadni  mezoni  pul  mablagMarini  yoki  boshqa  mulklami 

jismoniy  shaxs  ixtiyoriga  kelib  tushishi  hisoblanadi.  J'smon.y  sha_xs 

qandaydir  mulkni  arenda  shartnomasi  asosida  olingan  vaqtda,  о  m  

qoplamay  foydalanilgan  holda  va  h.k.  uni  mol-mulk  huquqiga  о  tmagan

davrida, daromad kelib chiqmaydi. 

.

6. 


Soliq 

solishda 

pul 

shaklida olingan  daromad  (R ossiya Federatsiyasi



valyutasi  yoki  chet  el  valyutasi)  va  natural  olingan  daromadlar  yig  mdisi 

hisoblanadi.  1997  yil  21  yanvardan keyin Rossiya qonunchnigida darom 

olish  deb,  moddiy  naf,  manfaat  olishni  ham  hisoblanadi.  Manfaatn 

mazmuni  quyidagidan  iborat  boylikni  oddiy  holatdan  katta hajmda olina 

yoki  tejaladi  (odatdagidan  ko‘ proq  boylikni  saqlanadi).  Jismoniy  shaxsga 

bepul  xizmat  ko‘ rsatilganda  (masalan,  korxona  xizmatchiga  о  zmmg 

hisobidan  turistik  yoMlanma  sotib  olgan)  daromad  hisoblanadimi,  dega 

savol  javobsiz  qolgan.  Agar  manfaatni  daromad  5о11ё ‘ >  Я °"ипс^ > ё ^ а  

to‘ g‘ ridan-to‘ g‘ ri 

ko'rilgan 

bo'lsagma 

soliqqa 


tortiladi. 

Rossiya 


qonunchiligida  xizmat 

sifatida  olingan 

manfaatni 

soliqqa  tortish

k ° 



)arini  tushuntirish  hujjatlarida  qanday  tarzda  kelib



tushishini  daromadga  o ‘ tkazib  borish  mezoni  ko'rin.b  tur.bd^  Masa an, 

me’ yoriy  hujjatlarda  bepul  (davlat  yoki  mumtsipal  hisobiga)  о  qitish 

ko‘ rilgan.  Bunday  manfaatni  olish,  jismoniy  shaxsni  soliq  soh" ad! g  

daromadiga  kirmaydi.  Bu  tartib  davlat  tomonidan  xusus.y  mulkchillikka 

bepul  kvartira  berish,  davlat  pensiyasmi,  stipendiya,  subsidiya  va 

boshqalarini  olishda  ham  qoMlaniladi.  Shunday  holat  iqtisodiy  nuqtai- 

nazardan  to‘ g‘ ri  hisoblanadi.  Chunki  teskan  holatda,  milliy  у  P 

daromadni  qaytadan  taqsimlashga  to‘ g‘ ri  kelar  edi.  Davlatga,  кеУш 

toMashni  talab  qilgandan  ko‘ ra  toMayotgan  summasini  bir  qismmi  ushlab 

turish  afzalroq  hisoblanadi.  Chunki  natija  bir  xil  bo  ladi.  Shunday  qil  , 

qonunchilikda  ko‘ rsatilgan  davlat  yoki  mumtsipialitetdan  olingan  har

qanday 


manfaat jism oniy 

shaxs daromadi hisoblanadi.

Yuqorida  keltirilganlardan  xulosa  qilib,  daromad  jismoniy  shaxs 

o'zining  mehnat,  tadbirkorlik  faoliyati  natijasida  boshqa  shaxslardan 

(davlat va munitsipialitetlardan tashqari) olingan  moddiy  boylik va boshqa 

asoslarda  olingan  shaxsni  umuman  moddiy  ahvolmi  yaxshilaydigan 

kirimlar  hisoblanadi  deyish  mumkin.  Kalendar  yili  jismoniy  shaxs  olgan 

hamma  daromadlar  summasidan  olingan  mablag‘ lami  chiqarib  tashlash 

natijasida  yalpi  (umumiy)  daromad  aniqlanadi.  Umumiy  yi  i 

so 


daromad  (soliq  solish  ob’ ekti)  -   bu  kalendar  yili  olingan  yalpi  daromad

bilan  shu  daromadni  olish  bilan  bogMiq  boMgan  va  hujjatlar  bilan 

tasdiqlangan  harajatni  o'rtasidagi  farq  hisoblanadi.  O b’ ektni  aniqlashda 

natura  ho atda  olingan  daromad  umumiy  yillik  daromad  tarkibida  davlatni 

boshqansh  narxida  baholanadi.  Agar  bunday  baho  bolmasa,  daromad 

olish  vaqtidagi  erkin  (bozor)  narxi  bilan  baholanadi.  Bu  talabni 

bajarmaslik  jismoniy  shaxs  daromadini  kamaytirishga  olib  keladi.  Soliq 

so  inadigan  umumiy  daromadni  hajmi  (soliq  solinadigan  baza)  daromad 

solig  i  qonunining  ikkinchi  modassida  belgilangan  tartibda  va  sharoitda 

aniqlanadi.  Umumiy  soliq  olinadigan  daromad  yillik  umumiy  daromad 

bilan  lmtiyozlar  (chiqarib  tashlashlar)  o ‘ rtasidagi  farq  sifatida  aniqlanadi. 

Umumiy  soliq  solinadigan  daromadga  soliq  stavkasini  q o ‘ llash  natijasida 

soliqni  oklad  summasi  kelib  chiqadi.  Byudjetga  toManadigan  daromad 

solig  ining  summasi  (soliq  majburiyati)  avans  toMovlar  va  berilgan  soliq 

kreditlarini chiqarib tashlash y o ‘ li  bilan aniqlanadi.

Yuqorida  yoritilgan  mulohazalami  hammasini  qisqacha  quyidagi 

holatda ko‘ rsatish mumkin: 

ё

Daromad -  chegirib tashlash = yalpi  daromad



Yalpi  daromad -  harajatlar = umumiy (sof) daromad

Umumiy daromad -lm tiy ozla r = umumiy  soliq solinadigan daromad

Umumiy  soliq  solinadigan  daromad  x  soliq  stavkasiga  =  oklad 

summasi.


Byudjetga  beriladigan  soliq  summasi  =  soliq  okladi  -   avans  va 

kreditlar summasi.

Soliq  solinadigan  kalendar yili  olingan  umumiy  daromaddan  daromad 

solig*1  1997 yili  quyidagi  hajmlarda olingan:



15.5.-jadval



Rossiyada  1997 yili  olingan  umumiy daromaddan daromad  solig‘ i

Kalendar yili  olingan  soliq solinadigan 

umumiy daromadning haimi

Soliq  stavkasi va summasi

12.000.000 rub

12%


12.000.001  dan  24.000.000  rub.gacha

3.840.000rub.+25%  24.000.000 

rub.dan ortiqcha summadan

36.000.001  dan 48.000.000 rub.gacha

6.840.000 rub + 30%  36.000.000 rub 

dan ortiqcha summadan

48.000.001  m b va undan yuqoridan

10.440.000 m b +35%  48.000.000  m b 

ortiqcha summadan


2001  yildan  boshlab,  jismoniy  shaxslardan  daromad  solig‘ i  yagona 

stavkada -   13% da olinadigan b o ‘ ldi.

may 2002 yildan boshlab  Rossiya Federatsiyasida eng kam  ish haqi 



450  rub xajmda va 2003  yildan  600 rub. va 2005  yil  may oyidan  1100  rub. 

qilib belgilandi.

Ko'pchilik  rivojlangan  mamlakatlarda  hali  daromad  soligMni  yuqori 

stavkalari  qoMlanadi.

15.6.-jadval

Iqtisodiy  rivojlangan  mamlakatlarda qoMlanilgan daromad  solig‘ ining

993 yilgi eng yuqori stavkalari

Kanada


29

AOSh


31

Buyuk Britaniya

40

Avstraliya



47

Yaponiya


50

Italiya


51

Germaniya

53

Frantsiya



57

Shvetsiya

72

Moddiy  manfaatlar  summasidan  daromad  soligM  boshqa  daromad- 



lardan ajratilgan holda  15% stavka bilan olinadi.

Daromad  soligM  to‘ g‘ risidagi  qonun  umumiy  soliq  solinadigan 

daromaddan chiqarib tashlash yoMi  bilan  imtiyozlar beriladi.

Asosiy chiqarib tashlanadigan summalarga q o ‘ yidagilar kiradi:

1)  Har  oyga  belgilangan  eng  kam  ish  haqi  xajmida  bolalar  va  boshqa 

qaramogMdagi odamlami  harajatini  qoplash uchun;

2)  Hayr-ehson  tariqasida  hisob  raqamidan  o ‘ tkazib  yuborilgan  pullar 

harajati;

3)  Yangi  uy-joy,  kvartira,  dala  hovli,  b og ‘  uyi  sotib  olish  va  shu 

maqsadlar  uchun  bank  va  kredit  muassasalaridan  olingan  ssuda  va  ular 

bo‘ yicha  foizlarni  qaytarish  harajatlari.  Bir  yilga  minimal  ish  haqini  5000 

hajmigacha kredit olish  mumkin;

4) Rossiya Federatsiyasi pensiya foiziga ajratma toMash harajati.

Soliq  imtiyozlari  berishda,  faqat  ular  davlatni  daromadini  to‘ plash

bilan  chegaralanib  qolmay,  aholini  daromadini  ijtimoiy  adolat  asosida 

qaytadan  taqsimlash  vazifasini  ham  hisobga  olishi  kerak.  Bunda  soliq



solish  asosi  qilib,  jismoniy  shaxsni  moddiy  ahvoli,  uning  ijtimoiy  statusi 

(tutgan o ‘ mi) va boshqa sharoitlar hisobga olinadi.  Hozirgi  kunda daromad 

soligM  to‘ g ‘ risidagi  qonunchilik  soliq  toMovchini  statusini  ijtimoiy 

ahvolini  hisobga  oladi  (urush  qatnashchisi,  xarbiy  xizmati  va h.k.).  Qonun 

asosiy  ish  joyida  mehnat  va  boshqa  majburiyatlarini  bajarganlik  uchun 

olgan  har-xil  o b ’ ekt,  daromadlami,  asosiy  ish  joy i  boMmagan  joylarda 

olgan  daromadlari  va  tadbirkorlik,  boshqa  faoliyatdan  olinadigan 

daromadlami  ham  ko‘ rib  chiqadi.  Shunga  qarab  daromad  soligMni 

hisoblash va uni toMash tartibi o ‘ matiladi.

Daromad  soligM  to‘ g ‘ risidagi  qonun  Rossiya  Federatsiyasida  doimiy 

yashash  joy i  boMgan  chet  el  fuqarolari  yoki  fuqarolik  huquqiga  ega 

boMmagan  shaxslami  va  doimiy  yashash  joyi  boMmagan,  lekin  Rossiya 

Federatsiyasi  hududida  daromad  oluvchilami  soliq  toMash  xususiyatlarini 

ham  belgilab  bergan.  Soliqni  asosiy  ish  joyda  hisoblash  kalendar  yilni 

boshidan  boshlab,  har  oyda  umumiy  daromadi 

olinib,  uni  belgilangan 

minimal  ish  haqi  hajmiga  va  bolalar,  qaramogMdagi  shaxslar  harajati 

summasiga  kamaytiriladi  va  oldin  toMangan  soliqlar  chiqarib  tashlanadi. 

Y il  tugagandan keyin, jism oniy shaxsni  umumiy daromadini hisobga olgan 

holda  (toMiq so‘ mda)  qaytadan  hisob-kitob qilinadi.  Korxona,  muassasa va 

tashkilotlar jismoniy  shaxslardan  hisoblanib  ushlangan  summani,  bankdan 

naqd  pul  olgan  kunlaridan  kechiktirmay  byudjetga  oMkazishlari  kerak. 

Y oki  shu tashkilotni  bankdagi  schetidan  xodimni  koM'satmasi  bilan boshqa 

jo y g a   pulni  o ‘tkazish 

vaqtida  soliq  byudjetga  y o ‘ naltiriladi.  Korxona, 

muassasa  va  tashkilotlar  o ‘ zlarining  bankda  schetlariga  ega  boMmasalar 

yoki  ish  haqini  mahsulotni  sotish,  xizmat  ko‘ rsatish  va  shu  ishni  bajarish 

natijasida  olgan  tushumdan  toMasalar,  ish  haqi  toMangan  vaqtdan  keyingi 

kunidan  kechiktirmay  bank  orqali  hisoblangan  soliq  summasini  byudjetga 

o ‘ tkazadilar.

Jismoniy  shaxslar daromadidan  ushlangan  soliq  byudjetga  oMkaziladi. 

Daromad  manbaidan  ortiqcha  ushlangan  soliq,  kelgusi  toMovlar  hisobiga 

qaytadan  hisob-kitob  qilinadi  yoki  toMovchining  talabi  bo‘yicha  unga 

qaytariladi.

Asosiy  ish  joy i  boMmagan  joydan  daromad  olsa,  soliq  yuqorida 

koM'satilgan  tartibda  hisoblanadi  va  toManadi.  Bu  vaqtda  jismoniy  shaxs 

daromadidan  qonunda  belgilangan  minimal 

ish  haqi  va  bolalar, 

qaramogMdagi  shaxslami  ta’ minlash  mablagM chiqarib tashlanmaydi.

Jismoniy  shaxsga  korxona,  muassasa  va  tashkilotlar  mualliflik  haqi 

toMashda va  chop  etish,  bajarish  uchun  haq  berish yoki  ilmiy  adabiyot va


san’ at  asarlarini  boshqa  tartibda  foydalanganligi,  yangilik  ochgan,  kashf 

qilgan,  sanoat  namunasini tayyorlagan  mualliflarga  haq toMashda va yillik 

umumiy  daromadni  hisoblashda,  hujjatlar  bilan  tasdiqlangan  harajatlar 

chiqarib  tashlanadi.  Agar  bu  harajatlarni  hujjatlar  bilan  tasdiqlash 

imkoniyati  boMmasa  Rossiya  Federatsiyasi  xukumatining  28  may  1992 

yilgi №355  «Jismoniy shaxslarga chop etish, bajarish yoki  ilmiy,  adabiyot, 

san’ at  asarlarini,  hamda  yangilik  ochish,  kashf  etish,  va  sanoat 

namunalarini  yaratish  uchun  haq  toMash  soliq  solish  maqsadida  undan 

harajatlar 

summasini 

chegirib 

tashlash» 

to‘ g ‘ risidagi 

qarordan 

foydalaniladi.  Tadbirkor  sifatida  ro‘ yhatga  olingan  korxona,  muassasa, 

tashkilot  va  jismoniy  shaxslar  eng  kamida  bir  kvartalda  bir  marta  о  zlaii 

joylashgan  hududni  soliq  organlariga  jismoniy  shaxslarga  o ‘ tgan 

yilga 


berilgan  daromadlar va ulardan  ushlangan  soliq  summasi,  ularning  doimiy 

yashaydigan joylari  ko‘ rsatilgan holda ma  lumot topshiradilar.

Berilgan 

ma’ lumot  daromad 

oluvchilarni 

doimiy 


yashaydigan 

joylaridagi  soliq  organlariga  yuboriladi  va  soliq  organlari  jismoniy 

shaxslar  bergan  deklaratsiyani  tekshirishda  foydalanadilar.  Tadbirkorlik 

faoliyatidan  olingan  daromadga  va  boshqa  daromadlarga  soliq  solishda, 

harajatlar  tarkibi  Rossiya  Federatsiyasi  xukumati  tomonidan  belgilangan 

mahsulot  (ish,  xizmat)  tannarxiga  q o ‘ shiladigan  harajatlar  tarkibi  asosida 

olinadi.  Harajatlarga  hujjatlar  bilan  tasdiqlangan  harajatlar  kiradi.  Hisobot 

yili  asosiy  ish  joyiga  ega  boMmagan  jismoniy  shaxslar  daromadi  soliq 

solishda 

daromad 


soligM 

to‘ g‘ risidagi 

qonuniga 

binoan 


chiqarib 

tashlanadigan  summalar  va  imtiyozlar  hisobiga  kamaytiriladi.  Jismoniy 

shaxs  bir  necha  ro‘ yhatga  olingan  tadbirkor,  korxona,  muassasa  va 

tashkilotdan  daromad  olsa, chiqarib  tashlash  faqat jismoniy  shaxs  tanlagan 

bitta  tashkilot  bo‘ yicha  amalga  oshiriladi.  ToMovchida  asosiy  ish  joyi 

boMsa,  faqat shu erdagina chegirib tashlash  amalga oshiriladi.

Hisobot  yili  ko‘ rilgan  zararlar,  kelgusi  yili  soliq  solishda  hisobga 

olinmaydi.

Daromad 

soligM 


hisoblanadi:

a) tadbirkor  sifatida  ro‘ yhatga  olingan  korxona,  muassasa,  tashkilotlar 

va  jismoniy  shaxslar  va  notariuslar-jismoniy  shaxslarga  toMaganda  yil

davomida; 

t  . 

.

b)  joriy  yili  jismoniy  shaxs  oladigan  taxminiy  daromad  to  g  nsidagi



ma’ lumot asosida soliq organlari tomonidan;

V) 

hisobot  kalendar  yili  jism oniy  shaxs  olgan,  deklaratsiyada  va 

boshqa  ma  lumotlarda  ko‘ rsatilgan  haqiqiy  daromad  asosida  soliq 

organlari  tomonidan. 

M

Soliq  solish  jismoniy  shaxsni  doimiy  yashaydigan  joyida  amalga



oshiriladi.  Agar  uning  faoliyati  boshqa joyda  bo‘ lsa -   bu  faoliyatni  o ‘ tish

J°y 


.  olinadi.  Lekin,  jismoniy  shaxs  doimiy  yashaydigan  joyidagi  soliq

orgamga  daromadi  va  toMangan  soliq  hajmi  to‘ g ‘ risida  majburiy  xabar 

qilishi  kerak. 

J

Jismoniy shaxslami  daromadiga  soliq  solish soliq  organlari  tomonidan 

yil  davomida  haqiqiy  olgan  daromadi  to‘ g ‘ risidagi  deklaratsiya,  ulami 

taoliyatmi  tekshirish  materiallari  va  korxona,  muassasa  tashkilot  va 

jism oniy shaxslar bergan maMumotlar asosida amalga oshiriladi.

Soliq  organlari  tomonidan  hisoblagan  soliq  (tadbirkorlar  tomonidan) 

quyidagi tartibda toManadi:

- j o r i y   yil  davomida  toMovchilar  o ‘ tgan  yilgi  daromad  yuzasidan 

hisoblangan  yillik  soliq  summasini  1/3  qismini  va  birinchi  marta  soliq 

to  lashga  tortilga n la r-joriy  yili  toMashga  muljallangan  soliq  summasini 

uchdan  bir  qismini  byudjetga  oMkazadilar.  Soliqni  avans  toMovlarining 

muxlatlari - 1 5   lyul,  15  avgust va  15 noyabr hisoblanadi.

Soliq  toMovchining  daromadi  yil  davomida  keskin 

ko‘ payib,  yoki 

keskin  kamaysa,  uning  arizasiga  binoan  soliq  organi  toMash  muxlati 

kelmagan vaqtda qaytadan hisob-kitob qiladi;

. . . "   , 

tugagandan  keyin  soliq  hamma  manbalardan  olingan  umumiy 

yillik  daromaddan  olinadi.  Bunga  tadbirkor  sifatida  ro‘yhatdan  o ‘ tgan  har 

qanday  korxona,  muassasa,  tashkilot  va  jismoniy  shaxs  uchun  har  xil 

bajarilgan  ishlar  uchun  olingan  daromadlar  q o ‘ shiladi.  Hisobot  viliga 

hisoblangan  soliq  summasi  bilan  yillik  umumiy  daromad  yuza'sidan 

olinadigan  soliq  summasi  o ‘ rtasidagi  farq  toMovchilardan  olinadi  yoki. 

hisobot yilidan keyingi yilni  15  iyuligacha qaytarilib beriladi.

Tadbirkor  sifatida  ro‘yhatga  olingan  korxona,  muassasa,  tashkilot  va 

jism oniy  shaxs,  soliqni  daromad  summasini  berishda  ushlab  qoladi  Agar 

yil  davomida  bitta  jismoniy  shaxsga  bir  necha  marta  toMasa,  soliq  yil 

boshidan  b o ‘yon  toMangan  umumiy  summasidan  olinadi.  ToMangan 

summa va  ushlangan soliq  b o ‘yicha  maMumotni  bir kvartalda  bir martadan 

ortiq  boMmagan  holatda  daromad  manbai  manzilida  soliq  organlariga 

topslnradilar.  Soliq  organlari  bu  maMumotlami  jismoniy  shaxsni  doimiy 

yashaydigan  manzilidagi  soliq organiga j o ‘ natadi.



Soliqni  ushlash  va  noto‘ g ‘ ri  ushlangan  soliq  summasim  qaytarish 

daromad soligM to‘ g ‘ risidagi  qonunni 21  moddasida k o ‘ rilgan.

Jismoniy  shaxsni  soliq  toMashga  o ‘ z  vaqtida  tortilmasa  yoki  uning 

daromadidan  soliq  noto‘ g ‘ ri  hisoblanganda  uni  undira  bihsh  yoki 

qaytarish,  noto‘ g‘ ri  ushlangan  holat  aniqlangan  vaqtdan  oldingi  3  yildan 

ortiq  boMmagan  vaqtga  amalga  oshiriladi.  ToMovchini  soliq  toMashdan 

bosh  tortish  natijasida  toManmagan  soliq  summasi,  uning  hamma  bosh 

tortgan  vaqtiga  to‘ g‘ ri  keladigan  hajmda  undirilib  olinadi.  Jismoniy 

shaxsdan  ushlanmagan  yoki  toMiq  olinmagan  soliq  summasi  korxona, 

muassasa  va  tashkilot  tomonidan  qarzni  to'liq  uzilganiga  qadar  olinadi. 

Jismoniy 

shaxsdan 

qarzni 

undirib 


olish 

Rossiya 


Federatsiyasi 

qonunchiligida belgilangan kafolatni  saqlash asosida amalga oshiriladi.

Jismoniy  shaxsdan  daromad  olish  manbaida  soliqni  undirib  olish 

imkoniyati  bo‘ lmasa,  yoki  oldindan  ma’ lum  boMsa  undirib  olish  bir  necha 

yillar  davomida  amalga  oshirilishi  mumkin  va  korxona,  muassasa, 

tashkilot  bir  oy  muxlat  ichida,  o ‘ zi joylashgan  manzilidagi  soliq  orgamga 

xabar qiladi.  Bu  soliqni  undirish  soliq  organi jismoniy  shaxsga  beradigan 

toMov  talabnomasi  asosida  amalga  oshiriladi.  Qonunda  jismoniy  shaxs 

umumiy  yillik  daromadi  to‘ g ‘ risida  deklaratsiya  berish  va  umumiy  yi  1 

d a ro m a d d a n  

soliqni  hisoblash tartiblari  belgilangan. 

s  *  ■  • j  

Haqiqiy  olingan  daromad  va  amalga  oshirilgan  harajatlar  to  g  risidagi 



deklaratsiyani  hisobot  yilidan  keyin  1  aprelgacha  jismoniy  shaxslar  o ‘ zi

yashaydigan 

manzildagi soliq organiga topshiradilar.

Faqat  asosiy  ishlash  joyidan  daromad  oladigan  shaxs,  Rossiya 

Federatsiyasida  doimiy  yashash  joyi  boMmagan  shaxslar  va  hisobot  yi 

i

 



umumiy soliq  solinadigan daromadi,  soliqni  minimal  stavkada hisoblangan 

summasidan  past  boMsa  deklaratsiya  topshirishdan  ozod'  qilinadilar. 

Tadbirkorlik  faoliyatidan  olingan  daromad,  yoki  boshqa  daromad  olgan 

shaxslarga  yuqoridagi  tartib  qoMlanmaydi.  Ular  deklaratsiya  benshlari

ксгзк

Yil  davomida  yangi  daromad  manbai  pay do  boMsa,  shaxs  shu 



daromadlar  paydo  boMgan  kundan  boshlab  bir  oy  o ‘ tgandan  keyin  besh 

kun  ichida  deklaratsiya  topshiradilar.  Deklaratsiyada  birinchi  oy  faoliya  l 

natijasida  olgan  daromadi  va  joriy  yilni  oxirigacha  olinadigan,  kutilgan 

daromad  hajmi  ko'rsatiladi.  Agar  yilni  oxirigacha  olinadigan  daromad 

manban  yopilsa,  to‘ xtatilsa,  deklaratsiya  daromad  manbai  y o ‘ qolgan 

kundan boshlab  5  kun  ichida shaxs tomonidan topshirilishi  kerak.



uni  O llh  m l l v   h 

м   У 


S  yi1  daVOmida  olgan  hamma  daromadi, 

Dekbrati' 

?  

и

  !soblangan  va  to‘ langan  soliq  summasini  k o ‘ rsatadi 

Deklaratsiya  topshinlgandan  keyin  bir  oy  ichida  shaxs  unda  k o‘ rsatilgan 

daromadni  amqlash,  oydinlashtirishi  mumkin.  Hisoblangan  soliq  so ‘ mnfasi 

b.  an,  y,l  davomida  o ‘ tkazilgan  soliq  summasi  o ‘ rtasfdagi  Д

  h T s X I 

v o k i T l   УШ  5 .lyuldan  kechiktirmay jismoniy  shaxs  tomonidan  to‘ lanadi 

atunol

  !?  ° T ni  qaytan  beradL  Ag3r yil  davomida qaytadan  hisob-kitob

m u x la H ch i^   f   ° rgan‘ gr   dek' aratSiya toPsWrilgan  kll" da"   boshlab  ikki  oy 

muxlat ichida farq masalasi  echilishi  kerak.

1997Я? Г Г п е? о а,1/5Й 8''  DaV’at  S° Hq  X‘Zmati  (D SX)  tomonidan  25  aprel 

qilib bo  lmavd 



h  \ \

  « So,l,q.deklaratsiyasi  bo‘yicha  ishlaganda  oshkor

L ’ lumot  n l k l 1! 

ta.m" llash»  xatida “ «Я  deklaratsiyasi  b o ‘yicha 

ma  lumot  olish  uchun  murojaat  qilinadi  yoki  so'raladi,  bu  ma’ Iumotlar

soliq  orgamni  mulki  emasdir  va  ulami  saqlash  va  oshkora  b o ‘ lmasligini 

maasadida 

"  




У*™



6

 

b° ‘yicha  qonunni  ta’ minlash



Soliq  solinadigan jismoniy shaxslar majburiyatlari:

uch1m n 'f enda?

il  day ° mida ° Ig3n  daromadlari  va shu  daromadlami  olish 

uchun qilingan harajatlarm  hisobini  o lib  borish;

b o ‘ v S h p T u da  .k° ‘ rsatilga" dek  soli4  organlariga  daromad  va  harajatlar



Download 4.32 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   44




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling