Ta'lim jarayoninig qonuniyatlari va tamoyillari. Ta'lim mazmuni


Laboratoriya ishlari metodi


Download 35.07 Kb.
bet7/7
Sana11.11.2021
Hajmi35.07 Kb.
1   2   3   4   5   6   7
Laboratoriya ishlari metodi  
Laboratoriya  metodining  boshqa  o‘qitish  metodlaridan  farqi  shundaki,  bu  metod 
bilan  ish  ko‘rilganda  har  qaysi  talaba  nimanidir  mustaqil,  shaxsan  tajriba  qilib 
ko‘radi.  Dars  pedagog  rahbarligida  talabalarning  mustaqil  tajriba  o‘tkazishlariga 
qaratilgan  bo‘ladi.  Laboratoriya 
mashg‘ulotlarida  mustaqillik,  faollik, 
tashabbuskorlik oshadi.  
Mustaqil ishlar metodi  
Keyingi  davrda  talabalarning  mustaqil  ishlarini  tashkil  etishga  katta  e‘tibor 
berilmoqda.  Chunki  bu  metod  talabada  ijodkorlik,  mustaqillikni  rivojlantiradi. 
O‘quv  dasturlarida  mustaqil  ta‘lim  uchun  soatlar  ajratilmoqda.  Talabalarni 
mustaqil  ishlarini  tashkil  etishda  ma‘lum  fanning  xususiyatidan  kelib  chiqib 
mustaqil  ishning  mazmuni,  shakli  va  vazifalari  tanlab  olinadi.  Topshirilgan 
mustaqil  ishni  bajarish  uchun  pedagog  kerakli  adabiyotlar  va  yo‘l-yo‘riqlarni 
ko‘rsatishi, qisqacha tushintirib berishi lozim.  
Qomusiy olim Abu Rayhon Beruniy (973-1048) ilmiy bilimlarni egallash yo‘llari, 
usullari  haqida  shunday  fikrlarni  bildiradi.  O‘quv  jarayonida  pedagog  quyidagi 
qonuniyatlarga amal qilishi lozim:  
talabani zeriktirmaslik;  
bilim berishda turlilikka asoslanish;  
uzviylikka, izchillikka rioya qilish.  
 
Abu Ali ibn Sino (980-1037) bilim olishda shaxslarni o‘quv muassasasida o‘qitish 
zarurligini  qayd  etar  ekan,  ta‘limda  quyidagi  tamoyillarga  e‘tibor  qaratish 
zarurligini ta‘kidlaydi:  
o‘qitishda jamoa bo‘lib, o‘quv muassasasida o‘qitishga e‘tibor berish;  
bilim berishda talabalarning maylini, qiziqishi va qobiliyatini hisobga olish;  
o‘qitishni jismoniy mashqlar bilan qo‘shib olib borish;  
 
 
  • O'zbekiston  Respublikamizdagi  mustaqil  huquqiy,  demokratik  davlat,  erkin 


    fuqarolik  jamiyati  qurish  yo'lidagi  ulkan  ishlar  inson  mohiyatini  yangidan  kashf 
    qilishga,  uni  o'zligini  anglashda  imkoniyatlarni  ro'yobga  chiqarishga  va  ma'naviy 
    intellektual, aqliy-amaliy rivojlanishi uchun yangi shart-sharoitlar yaratib beradi.  
    Bu  o'z  navbatida  insoniyat  yaratgan  ma'naviy-ilmiy  boyliklarga,  insonning  o'ziga 
    yangicha  munosabat,  yondashuvni  yuzaga  keltirdi.  Prezidentimiz  I.A.  Karimov 
    aytganlaridek:  ―Fuqarolar  endi  ijtimoiy-iqtisodiy  jarayonlarni  ishtirokchisi, 
    bajaruvchisi  emas,  balki  bunyodkori  va  tashkilotchisidir‖.  Bunday  yangicha 
    yondashishlar  pedagogika  fanining  ob'ekti  va  predmetini  kengaytirdi.  Endi 
    pedagogika  fani  faqat  ta'lim-tarbiya  jarayonini  nazariy,  metodik-amaliy 
    ta'minlovchi fan emas, komil inson shakllanishini, rivojlanishini ta'minlovchi keng 
    sohalarni  o'z  ichiga  oladi.Shuning  uchun  kadrlar  tayyorlash  milliy  dasturidagi 
    milliy  ta'minot  maqsadida  shahsga  kadrlar  tayyorlash  tizimining  bosh  sub'ekti  va 
    ob'ekti  sifatida  qaraladi.  Ma'lumki,  pedagogika  fani  tarbiya  va  ta'limning  inson 
    rivoji,  shahs  kamoli  va  mutahassis  shakllanishida  ta'lim  tizimi  o'z  ichiga 
    olmaydigan  etnik,  antropologik,  genetik,  tarihiylik,  mustaqillik,  tabiiy-ekologik, 
    intuitiv, ruhiy-hissiy bilish, rivojlanish, komillik omillariga ham suyanadi. Bundan 
    tashqari  pedagogika  fani  oldiga  yangicha  fikrlash,  yangicha  tafakkur,  milliy 
    mafkuraning keng qamrovli sifatlarini shakllantirish vazifalari yoyildi.  
    Prezidentimiz I.A.Karimov o'zining ―Yuksak ma'naviyat engilmas kuch‖ asarining 
    kirish  qismida  kuyidagilarni  yoritib  o'tgan:  Mazkur  asarda  Mamlakatimizdagi 
    umumta'lim  maktablarining  yukori  sinflarida,  akademik  litsey  va  kasb-hunar 
    kollejlarida tahsil olayotgan o‘quvchilar, Oliy o'quv yurtlarining talabalari, olim va 
    tatkikotchilar, o'kituvchilar, ijodkor ziyolilar, keng jamoatchilik vakillari, umuman 
    ma'naviyat va marifat dunyosi bilan kizikadigan insonlar foydalanishlari mumkin. 
    Shu jumladan asarda oilada tarbiyaning o'rni va ta'siri hakida batafsil tushunchalar 
    berilgan.  
    Jamiyat taraqqiyoti tarihi shuni ko'rsatadiki, faqat ma'naviyat-ma'rifat keng quloch 
    yoygan, ilm-urfon taraqqiy etgan mamlakatdagina adolatli jamiyat qurish va unda 
    bir-biriga  mehr-oqibatli,kamolotli  insonlar  shakllanishi  mumkin.  Bunday 
    jamiyatda  halqning  ertangi  kunga  ishonchi  va  bunyodkorlik,  yaratuvchilik  ishiga, 
    ezgulikka  intilishi  kuchli  bo'ladi.  Bunday  jamiyat  fuqarolarida  sog‘lom  fikr,  aql-
    idrok har doim ustuvor bo'ladi. qayta qurish, oshkoralik va milliy mafkura siyosati 
    mahsulidan  bahramand  bo'lgan  Respublikamiz  halqi  chuqur  bilim  va  yuksak 
    tafakkurga asoslangan ana shunday adolatli, huquqiy jamiyat qurish yo'lidan dadil  
  • olg‘a  bormoqda.  Prezidentimiz  o'zining  ―O'zbekiston  -  kelajagi  buyuk  davlat‖ 


    asarida bunday deydi: ―Biz shunchaki demokratik davlat emas, balki adolatparvar 
    demokratik  davlat  qurishga  intilayapmiz.  Adolatga  intilish  halqimiz  ma'naviy-
    ruhiy  dunyosiga  hos  eng  muhim  hususiyatdir.  Adolatparvarlik  g‘oyasi  butun 
    iqtisodiy  va  ijtimoiy  munosabatlar  tizimiga  singib  ketishi,  ijtimoiy  ko'maklashuv 
    mehanizmida o'z aksini topishi kerak‖.  
    Prezidentimiz o'zining uzoqni ko'ra oladigan dono siyosati tufayli Respublikamizni 
    turg‘unlikdan,  ma'naviy  va  iqtisodiy  qaramlikdan  ozod  qilib,  yangi  mustaqil 
    jamiyat  qura  oldi.  Bu  jamiyatning  asosini  nima  tashkil  qiladi?  Uning  kuchi 
    qayerda?  
    o'z  mustaqil  yo'lini  tanlagan  Respublikamizda  Prezidentimiz  tomonidan  olib 
    borilayotgan milliy mafkura asosida quyidagi besh tamoyil yotadi:  
    1. Iqtisodiyotning siyosatdan ustuvorligi.  
    2. Qonunning ustuvorligi.  
    3. Davlat bosh islohoti.  
    4. Kuchli ijtimoiy siyosat.  
    5. Islohotlarning bosqichma-bosqich amalga oshirilishi.  
    Hukumatimiz  tomonidan  olib  borilayotgan  kuchli  ijtimoiy  siyosat  qariyalar, 
    nogironlarga  ko'rsatilayotgan  g‘amho'rlikda,  yoshlarning  bilim  olishlari  uchun 
    doimiy ravishda ko'rilayotgan chora-tadbirlarda o'z aksini topmoqda.  
    Yurtboshimiz  ta'kidlaganlaridek:  ―Halq  ochlikka,  yo'qchilikka,  qimmatchilikka 
    chidashi mumkin, ammo adolatsizlikka chiday olmaydi‖.  
    Qomusimizda,  ―har  bir  fuqaro  dinidan,  irqidan,  millatidan,  kelib  chiqishidan, 
    amalidan qat'iy nazar qonun oldida barobardir‖, deyiladi.  
    Respublikamizda  amalga  kiritilgan  va  ishlab  chiqilayotgan  qonunlarda  quyidagi 
    kafolatlar ta'minlangan:  
    - aholi turli tabaqalarining o'zaro uyg‘un bo'lishi ta'minlangan;  
    -  barchaning  tengligini,  farovonligini  himoya  qilish  bilan  birga  bu  farovonlikni 
    yuzaga  keltirishdagi  hizmati  va  huquqiga  qarab  har  bir  inson  o'z  ulushini  olishga 
    imkon yaratilgan.  
    Yurtboshimiz  haqiqat,  adolat  kabi  insoniyat  abadul-abad  intilgan  sifatlarni  o'z 
    timsollarida ko'rsatib berayotgan chinakam rahbar sifatida tobora halqning qalbiga 
    singib  bormoqda.  U  istagan  adolat  dunyosi  istiqloldan  so'ng  yurtimiz  uzra  bosh 
    ko'tardi.  Mustaqillik  bizga  ma'rifiy,  madaniy,  adolatli  va  insonparvar  jamiyat 
    qurish  imkoniyatini  berdi.  Endi  bu  jamiyatga  har  bir  inson  o'z  o'rni,  mavqeiga 
    yarasha vijdonan hissa qo'shmog‘i lozim. Biz pedagoglar, ota-onalar, tarbiyachilar 
    ham  talaba  yoshlarda  adolatparvarlik,  vatanparvarlik,  teran  aql-idroklilik  kabi 
    ma'naviy  sifatlarni  tarbiyalashda  o'z  mehnatimizni  ayamasligimiz,  butun  kuch-
    quvvatimizni ishga solishimiz kerak.  
    Buning  uchun  eng  avvalo  inson  fazilatlarining  o'zaro  munosabatlarini  va  o'rnini 
    aniqlab  olmog‘imiz  lozim.  Insonning  ma'naviyati  uning  odobi,  hulqi, 
    madaniyatidan tashkil topadi. Ma'naviyat esa aqliy, ahloqiy, huquqiy, iqtisodiy va 
    siyosiy  bilimlar  zamirida  shakllanadi.  Mazkur  bilimlar  o'z  navbatida  inson  ijobiy 
    sifatlarining kamol  
  • topib,  boyib  borishiga  olib  keladi.  Fazilatlar  insonning  ijobiy  sifatlari  majmuidan 


    iborat.  
    Sifat alohida bir shahsning muayyan bir hislatini ifodalovchi ahloqiy kategoriyadir.  
    Fazilat - alohida shahs, el, elat, halq, ulusga taalluqli bo'lgan ijobiy ahloqiy sifatlar 
    majmui.  
    O'qib-uqqan,  chuqur  ma'naviyatli,  adolatli  va  adolatsizlikning  farqiga  tushungan 
    inson  qaysi  yo'ldan  borayotganligini  tushunib  etadi.  Yurtiga  nisbatan  mehr,  qurur 
    paydo  bo'ladi.  Natijada  u  ham  Vatanining  ravnaqiga  munosib  farzand  sifatida  o'z 
    hissasini  qo'shadi.  Ajdodlarimiz  yashab  o'tgan,  meni  o'z  bag‘riga  olib 
    ulyoaytirayotgan  Vatan  uchun  men  nima  qila  oldim,  meni  go'dakligimdan  edirib-
    ichirgan  ota-onam,  ona  zamin,  qonlari  tomirimda  jo'sh  urayotgan  ajdodlarimiz 
    sha'niga  munosib  ishlar  qilayapmanmiyo-  degan  savollarni  o'z  vijdoni  oldiga 
    ko'ndalang qo'yadi.  
    Prezidentimiz  I.A.Karimovning  ―Yuksak  ma'naviyat  engilmas  kuch‖asarining  4-
    bobida  :  Barchamizga  ayonki,  inson  kalbiga  yo'l  avvalo  ta'lim-tarbiyadan 
    boshlanadi.  Shuning  uchun  kachonki  bu  hakda  gap  ketsa,  ajdodlarimiz  koldirgan 
    bebaho  merosni  eslash  bilan  birga,  ota-onalarimiz  katori  biz  uchun  eng  yakin 
    bo'lgan  yana  bir  buyuk  zot  o'kituvchi  va  murabbiylarning  oliyjanob  mehnatini 
    hurmat  bilan  tilga  olamiz.  Biz  yurtimizda  yangi  avlod,  yangi  tafakkur  sohiblarini 
    tarbiyalashdek  mas'uliyatli  vazifalarni  ado  etishda  birincha  galda  anashu 
    mashakkiyatli  kasb  egalariga  suyanamiz  va  tayanamiz.  Ertaga  o'rnimizga 
    keladigan  yoshlarning  ma'naviy  dunyosini  shakillantirishda  ularning  hizmati 
    nakadar beqiyos ekanini tasavvur qilamiz.  
    Bu  yorug‘  olamda  har  bir  odam  o'zitning  mehribon  ota-onasiga,  ustoz  va 
    muallimlarga  nisbatan  hamisha  minnatdorchilik  tuygusi  bilan  yashaydi.  Inson  uz 
    umri davomida kanday yutuk va natijalarga erishmasin, kaerda kanday lavozimda 
    ishlamasin maktab dargohida olgan ta'lim - tarbiyasi uning etuk shahs va malakali 
    mutahassis bulib shakillanishida ulkan ahamiyatga ega ekani shubhasizdir. ...  
    ...Insonni uning ma'naviy olamini, kashf etadigan yana bir kudratli vosita borki, u 
    ham bulsa, so'z sa'nati badiiy adabiyotidir. Adabiyotning insonshunoslik deb, shoir 
    va  yozuchchilarning  esa  inson  ruhining  muhandislari  deb  tariflanishi  bejiz  emas 
    albatta.  Halkimiz  orasidan  manashu  g‘oyat  mashaqqatli  sohaga  butun  hayoti  va 
    noyob  iste'dodini  bag‘ishlab,  adibiyotimiz  hazinasidan  munosib  o'rin  egallagan 
    o'lmas  asarlar  yaratgan  buyuk  so'z  sanatkorlari-  ularning  barchasining  nomlarini 
    zikr  etish,  albatta,  ko'p  vaktni  ta'lab  kilgan  bo'lur  edi  -  etishib  chikkani  bilan 
    barchamiz fahrlanamiz.  
    Adabiyot so'z san'ati afzaldan halk kalbining ifodachisi, hakikat va adolat jarchisi 
    bo'lib keladi. Hususan, mustakillik yillarida yurtimizda ma'naviyatimizning g‘oyat 
    muhim 
    va 
    uzviy 
    kismi 
    bo'lgan 
    adabiyotni 
    rivojlantirish 
    shoir 
    va 
    yozuvchilarimizning ezgu mehnatini kadrlash va munosib rag‘batlantirish bo'yicha 
    amalga  oshirilayotgan  ishlar  o'z  hosilini  berayotganligini  badiiy  adabiyotimiz 
    jihatidan  ham  janrlar  nuqtiiy  nazaridan  ham  rang  -  barang  bo'lib  borayotgani 
    adabiyot maydonida yangi- yangi nomlar paydo bo'layotgani kitobhon hakimizning 
    albatta quvontiradi. Bularning barasi milliy tiklanish jarayonlari kalam halkining  
  • ijodiy  izlanishlari  uchun  kanday  katta  ufqlar  ochib  berganini  yana  bir  bor 


    ko'rsatadi. Deylik, hozirga payitda tarihiy mavzuni yoritishda  - bu Imom Buhoriy 
    yoki Imom Termiziy bo'ladimi, Jaloliddin Manguberdi yoki Amir Temur siymosii 
    yaratish  bo'ladimi,  olis  va  yakin  o'tmishning  hali  ochilmagan  sahifalarini  aks 
    ettirish  bo'ladimi,  buyuk  ajdodlarimizning  ibratli  hayot  yo'li  tasvirlangan  ko'plab 
    asarlar dunyoga kelmoqda.  
    Biz  pedagoglar  va  ota-onalarning  burchi  farzandlarimizni  va  talabalarimizni 
    Vatanga 
    muhabbatli, 
    imonli, 
    e'tiqodli, 
    adolatparvar 
    qilib 
    tarbiyalash, 
    shakllantirishdan  iboratdir.  Bunday  fazilatlarni  o'zida  kasb  etgan  yoshlarimiz, 
    qanday vaziyatda bo'lmasin, hamma vaqt o'ziga to'g‘ri yo'l tanlay oladi.  
    O'zlarining  chuqur  bilimlari  va  adolatli  hatti-harakatlarini  ko'nikmaga  aylantirgan 
    bunday nufuzli talaba yoshlarimiz mustaqil jamiyatimizga tamal toshini qo'yguvchi 
    fidoyi insonlar bo'lib etishishlari muqarrardir.  
    Inson  -  tabiatning  eng  buyuk  ne'mati.  Unga  aql-idrok,  ong,  farosat  kabi  buyuk 
    fazilatlar  ato  etilganki,  inson  bu  fazilatlarga  sayqal  berib,  rivojlantirib,  olamni, 
    insoniyatni kamolotga etaklab boradi. Taniqli shoirimiz E.Vohidov aytganlaridek:  
    Mulki borliq ichra bir mahal,  
    Mo''jazgina olam yaralgan,  
    Bermoq uchun dunyoga sayqal,  
    Olam aro odam yaralgan.  
    Odamning  inson  sifatida  shakllana  borishi  jarayonida  uning  kamoloti  darajasi 
    odob, 
    ahloq, 
    madaniyat, 
    ma'naviyat 
    elementlarining 
    unda 
    qanchalik 
    mujassamlashganligi  bilan  belgilanadi.  Shu  o'rinda  bu  kategoriyalarning  mohiyati 
    ustida to'htalib o'tish joizdir.  
    Odob - har bir insonning o'zi bir inson yoki jamoa bilan bo'lgan muloqotida hamda 
    yurish-turishida o'zini tuta bilishidir.  
    Hulq - odobning ichki tuyiq ko'nikmaga aylangan ko'rinishi.  
    Ahloq - jamiyatda qabul qilingan, jamoatchilik fikri bilan ma'qullangan hulq-odob 
    normalari majmui.  
    Madaniyat  -  ―jamiyatning  va  unda  yashovchi  fuqarolarning  faoliyati  jarayonida 
    to'plangan barcha ijobiy yutuqlar majmuasi‖.  
    Ma'naviyat - inson ongini aks ettiruvchi barcha ijobiy, ruhiy, intellektual fazilatlar 
    majmuasi.  
    Mushohada  qilish  aqlning  peshlanishiga  olib  keladi.  Aql  ongni  sayqallaydi.  Ong 
    esa  moddiy  va  ma'naviy  manbaga  aylanadi.  Shu  tarzda  inson  sekin-asta 
    takomillashib, komillikka erishib boradi.  
    Yuqoridagi  fikrlardan,  chizgilardan  ko'rinib  turibdiki,  inson  ma'naviyatli  bo'lishi 
    uchun  juda  ko'p  insoniylik  bilimlari  sarchashmasidan  bahramand  bo'lishi,  o'z 
    ustida tinmay izlanishi va hayotni kuzatib, undan saboq chiqarib borishi lozim.  



    Download 35.07 Kb.

    Do'stlaringiz bilan baham:
  • 1   2   3   4   5   6   7




    Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
    ma'muriyatiga murojaat qiling