Tasdiqla yman


mingdan  bir  ulush  borligini  bildiradi,  ya’ni


Download 3.13 Mb.
Pdf ko'rish
bet5/10
Sana20.12.2019
Hajmi3.13 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

mingdan  bir  ulush  borligini  bildiradi,  ya’ni

745 

3

 + 700 + 40 + 5 -  з +  700 



40

1000


4

1000


1000

 

1000



 

1000


3,745 = 3

= 3 + — +

10

 



100

 

1000



O nli  kasrlarning  xona birliklari jadvalini  keltiramiz:

Oddiy

kasr,

aralash

0 ‘nli kasr

Butun  qismi

son


...

yuzlar

o‘nIar

birlar


o‘ndan

birlar

yuzdan

biriar

mingdan

birlar

...


  sJ 

10

0



9

7

12-22-  I

 

100  1

1

1



2

9

2

8

103  367 



1000

1

0

3



7

3

6



7

Har  qanday  o ‘nli  kasr  o‘zining  xona  qoeshiluvchilari  yigMndisi

 

ko‘rinishida  ifodalanishi  mumkin.



1)  О'nil  kasrda  qaysi xona  birliklari  orasiga vergul  qocyiladi?

2) 0 ‘ nli  kasrning  kasr  qismidagi  xona  birliklari  nomini

 

ayting,



5  raqami  sonlarning  har  birida  qaysi  xonani  egallagan:

5Д ;  0,54;  ЗД5;  6,375;  0,2575;  5,5501;  5,0505;  545,5251?

Sonlaming har birida vergulni bir xona ehapga (o'ngga) suring

 

va  hosil  boigan  sonlarni  o'qing:



24,315; 12,658;  11,38; 41,275;  312,906;  108,00678; 0,560789.

Butun  qismi  8,  maxraji  10  bo‘(gan  barcha  kasrlarni  yozing..

 

0 ‘nli  kasr  ko*rinishida  yozing:



1V  0 





1

I I  


Hh____

b

  ____ 4-------

7

 

10



 

100


 

10005


Xll-Mustahkamlash:

2 - m i s o i .   2,71 —1



;  2)  5 + i -  +

8

10



 

1000




3)  6 +

100 

1000

71

=  Z +

100  "  

100 

100  '  100  “

10  100*

Bunday  yozuv 

o ‘nli  kasrning xona  birliklari  bo*yicha  yoyilmasi 

deyiladi.  0 ‘nli  kasrning  kasr qismidagi har bir xonaning marfcibasi o‘zi-

 

dan bevosita keyin keladigan xona martabasidan 10 marta katta bo‘ladi.

 

O'quvchilarni  baholash.  Uyga  vazifa  mavzuga  oid  misollar  yechish.


I-Sana_______ 

II- Sinf-_____________  

15 

Tekshirdim

III-Darsning m avzusi: 

O'lchov  birliklarini  o'nli  kasrlar  bilan  ifodalash.



IV-Darsning m aqsadi:

Ta'lim iy  m aq sad  

-   O'lchov  birliklarini  o'nli  kasrlar  bilan  ifodalash 

haqida ilmiy  tushunchalar  berish.

Tarbiyaviy  maqsad -  O'quvchilarni o'z  maqsadiga  erishish  ruhida tarbiyalash.  Bir-

birlariga  o'zaro  hurmat, jamoa  bo'lib  ishlash,  o'zaro yordam va  berilgan vazifani

bajarishda  mahsuliyat sezish  ko'nikmalarini tarkib toptirish.

Rivojlantiruvchi  maqsad -  O'quvchilarni  mustaqil  ishlash,  ijodiy izlanish, guruxlarda 

ishlash orqali  bilim  olishga, xotirani  mustahkamlashga, tez fikrlash, fikrni aniq 

ifodalashga  o'rgatish,  til  madaniyatini  o'stirish.

V-Dars tu ri: 

Yangi tishuncha  va  qonunlarni o'rgatuvchi  dars.



VI-Darsda foydalaniladigan  metodlar:  Hamkorlik texnologiyasi,  "Aqliy  hujum" ,

VII-Darsda foydalaniladigan jihozlar:  ko'rgazmalar

VIII-Tashkiliy qism:

a)  salomlashilsh 

b)  navbatchi  axboroti

c) 


davomatni  aniqlash 

d)  uyga vazifani tekshirish



IX-Darsning  rejasi:

a)  o'tilgan  mavzuni  takrorlash 

b)  yangi  mavzu  bayoni 

c) 


mustahkamlash. 

d) 


O'quvchilarni 

baxolash


X-O'tilganlarni  takrorlash:



. 0 - 7 1  

-i 


71 

<-|  70+1 

о 

70 





2 - m i s o l .   2,71 ^ 2  + 1(Ю- 2 +   j00 

2 4   l0o  b 

100

 

1  Ю  * 



100



Bunday  yozuv 



о ‘nti  kasming xona  birliklari  bo*yicha  yoyilmasi 

deyiladj.  0 ‘nJi  kasming kasr qismidagi bar bir xonaning martabasi o‘zi-

 

dan bevosita key in keladigan xona marlabasidan 10 marta katta boladi.



XI-Yangi  mavzu  bayoni:

Uzunlik,  massa,  yuz,  hajm  o'lchov  birliklari  va  ular  orasidagi  .

 

munosabatlar sizga 



4-

  va 

5~

 sinflardan  tanish.

0 ‘lchov  birliklarini  o ‘nli  kasrlar  yordamida  ifodalash  qulay.

Haqiqatan  ham:

1  m  =  10  dm, 

I  dm =  ^   m = 0,1  m;

Uzunlik 

10 



1

birliklari 



__ 

sm> 



sm = ^   dm = 0,1  dm.

1- m i so 1. 



km 625 m ni kilometrda ifodalang.



Ye с his h

.  3  km  625 m = 3 km + 625 m = 3 km + k m  ==

 

3 ^  km -   3,625  km. 



Ja vo b ;

  3  km  625  m  =  3,625  km.

©

Massa

biriiklari

I  t =  1000  Kg,

I  sr =  100  kgs

2- in i s о 1  4  t  7  sr 68  kg ni tonnadaifodalang.

Yechish

«  4 t 7 s r 6 8 k g - 4 t  + 7sr+68kg = 4 t  + ^   t + ] ^   t =

4t + 

t=  41 + 

™   t =

 4 Ж   t = 4 768  t

1000 

1000 

1 000 

*

I  g a =   1 0 0 0 0   m 2;

1  Ш2:

l

10000


ga= 0,0001  ga;

1  sotix= I  ar=100  m2;  1ш2= щ   sotix=0,01 sotix=(),01 

ar.

1  dm2 = 

ш2 = 0,01  m2.

1  m2 =  100  dm2;

3- m i so b   4 ga 57 ar 89 m2 ni  gektarda ifodalang.

57

Yechish

. 4 ga 57 ar 89m2=4ga + 57 ar- 89m2=4ga+ —  ga+

89 



5700+89  „ 

,  5789 

A

  CTOO _

ga 

= 4 g a +  



ga = 4,5789ga.

10000


10000 

lir f  =  1000  dm3;

1  dm3  =  1000  sm3;

10000


1 dm3 =  щ ш 3 = 0,001  m3;

1  sm3 = 

dm3 = 0,001  dm3.

4 - miso 1. 



m3  27  dm3  ni kub metr  (m3)da  ifodalang.



Yech ish





m3  27  dm3 = 



m3 +  27  dm3 = 



m3 + 27 * 



dm3 =

 

- 3  



n r 



27 

щ - 

m3 



3 m3 







3

m3 

=3,027 m .



so‘m 

=  100  tiyin,  1  tiyin = ^   so*m -  0,01  so‘m.

•v '  




5 - m i s o l .   75 so‘m

35 

tiyinniso‘mda ifodalang.

Y e c h is h

.  75  so‘m  35  tiyin  = 

75 

so‘m  +  35  tiyin  = 

75 

so‘m  +

+ 3 5 - 1  

tiyin 

=  75  so‘m  + 

so‘m  =  7 5 ~   so‘m  = 75,35  so‘m.

35

100

100

Xll-Mustahkamlash:

7 - i a i s o l .   Choynakning  sig‘imi  750  sm3.  Unga  necha  litr  suv

 

kctadi?



Y e ch is h .

  7 5 0 sm3 = 7 5 0 - I s m 3 = 750  - ^ - / = ^   / = 0 , 7 5 0 / =

1000 

1000 

*

-  0,75 

L

I-Sana__________  

II- Sinf-_____________  

16 

Tekshirdim__________

III-Darsning mavzusi: 

O'nli  kasrlarni  10  ga,  100  ga,  1 0 0 0   ga  ko'paytirish 

va  bo'lish.

IV-Darsning maqsadi:

Ta'limiy  maqsad 

-   O'nli  kasrlarni  10  ga,  100  ga,  1 0 0 0   ga  ko’paytirish 

va  bo'lish haqida ilmiy  tushunchalar  berish.

Tarbiyaviy  maqsad -  O'quvchilarni o'z  maqsadiga  erishish  ruhida tarbiyalash.  Bir- 

birlariga  o'zaro  hurmat, jamoa  bo'lib  ishlash,  o'zaro yordam va  berilgan vazifani 

bajarishda  mahsuliyat sezish  ko'nikmalarini tarkib toptirish.

Rivojlantiruvchi  maqsad -  O'quvchilarni  mustaqil  ishlash,  ijodiy izlanish, guruxlarda 

ishlash orqali  bilim  olishga, xotirani  mustahkamlashga, tez fikrlash, fikrni aniq 

ifodalashga  o'rgatish,  til  madaniyatini o'stirish.

V-Dars

 

turi: 

Yangi tishuncha  va  qonunlarni o'rgatuvchi  dars.

VI-Darsda foydalaniladigan  metodlar:  Hamkorlik texnologiyasi,  "Aqliy  hujum" ,

VII-Darsda foydalaniladigan jihozlar:  ko'rgazmalar

VIII-Tashkiliy qism:

a)  salomlashilsh 

b)  navbatchi  axboroti

c)  davomatni aniqlash 

d)  uyga vazifani tekshirish

IX-Darsning  rejasi:

a)  o'tilgan  mavzuni  takrorlash 

b)  yangi  mavzu  bayoni 

c) 


mustahkamlash. 

d) 


O'quvchilarni 

baholash


X-O'tilganlarni  takrorlash:

7 - mi sol .   Choynakning  sig'imi  750  sm5.  Unga  necha  litr  suv

 

ketadi?



Yechish

.  750 sm5 = 750-1 sm3 = 750—

  /=   ^

  /=0,750 /=

1000 

1000 

*

■ 0,75 

L

XI-Yangi  mavzu  bayoni:

a - 10 = a:  0,1 

a : 1 0  = a-0,1

a -100 = a : 0,01 

e : 100 = a ■ 0,01

a ■ 1000 = 

a

 : 0,001 

Jfcf 

a : 1000 = a ■ 0,001

Qonuniyatni sezdingizmi?!

1.  0 ‘nli  kasrlarni  10  ga,  100  ga,  1000  ga,  ...  ko‘paytirisb.

1 - m i s o L   Ko‘paytmani  toping:  3,14159  10.

Ye c h is h

, O'nli kasmi natural songa ko'paytirish qoidasiga muvofiq:

 

3,14159  10 =  31,41590 =  31,4159.



0 ‘nli  kasrni 

10

 

g a , 



100

 

g a , 



1000

 

g a ,  . . .   k o'p aytirisb   uchun:

 

1 - qadam :  ko‘paytuvchi:  1 0 , 1 0 0 , 1 0 0 0 , . . .  dagi nollar soni sanaladi.

2- qadam: 

o ‘nli kasrdagi vergul nollar soni n ech ta b o 'ls a ,  shuncha

 

xo n a  o 'n g g a  suriladi.



2 - mi s o l ,   Ko'paytmani  toping:  2,718  10000.  Bu  misolda o'nli

 

kasrda veiguldan keyin  3 ta raqam, ikkinchi ko'paytuvchida 4 ta nol bor.



Y e c h i s h 

Olnli  kasrning  kasr  xonalari  somni  ko'paytuvchidagi

 

nollar  soniga  tenglashtirish  kerak:



2,718  10000 = 2,7180  10000 = 27180.

T  T   1 

г  

\

3  ta 

4 ta  nol 

4 ta 

4 ta  nol  4  —  3  =  1  ta

 

raqam 



raqam 

nol

A gar o^nli kasrda verguldan keylngi raqam lar soni ko'paytuvehldagi

 

nollar  sonidan  kam   bo‘isa ,  u  holda  o'n li  k asrn i 



10

 

g a , 



100

 

g a ,

 

1000 


g a ,  . . .   ko‘ paytirish  uchun:

1* fpsfasit:  o‘nli kasrda vergiddan keyingi raqamlar son! ko‘pay-

 

tavchidagi  soOar sonkian  nechta  kamligi  hisoblaaadi.



2 - 

qadam: berilgan o‘nli kasrni vergulsiz yozib,  uning davomidan

 

o‘shaitcka  nol  yozib  qo*yfladi.

2.  0 ‘п11 

kasral 

10  ga,  100  ga,  1000 



g a,  ...  bo‘lish.

1 - mi s o l .   Bo'linmani  toping:  141,42:10.



»  -  » 

I д .  ло  1Л 

14142.10 

14142  I 

14142 

142

Y e c h i s h

.  141,42:  10 =  ~-T—~: — = 

rr- -  

= 14

100 

'  I 

100 

10 

1000 

1000

 

=  1 4 ,1 4 2 .



Bu  misoldan  shunday  xulosaga kelamiz:

Xll-Mustahkamlash:

2 - mi s o l .   Bo‘linmani  toping:  141,42:10000.

Bu  misolda  oenli  kasrning  butun  qismidagi  raqamlar  soni  3  ta,

 

bo'luvchidagi  nollar  soni  esa  4  ta.  Bu  holda  o‘nli  kasr butun  qismi

 

oldiga 4 -  3  =  1  ta  nol qo‘yiladi, ya’ni butun qismi oldiga  nol yozish

 

bilan  u  bo'luvchidagi  nollar  soniga  tenglashtiriladi:



141,42:  10000 = 0141,42:10000 = 0,014142;

3  ta 

4 ta nol 

4 ta 

4  ta no]  4 — 3 =  1  ta

 

raqam 



raqam 

nol

yoki:  , 4 1 , 4 2 : 1 0 0 0 0 =   ^

- ^

 = ^

 = 0,014142.

O'quvchilarni  baholash.  Uyga  vazifa  adib  asarlaridan  na'munalar  o'qish.

I-Sana__________  

II- 

Sinf-______________ 

17 

Tekshirdim__________

III-Darsning mavzusi:  O'nli  kasrlarni  o'nli  kasrga  ko'paytirish.

IV-Darsning maqsadi

Ta'limiy  maqsad -  O'nli  kasrlarni  o ’nli  kasrga  ko'paytirish  haqidailmiy 

tushunchalar  berish.



Tarbiyaviy  maqsad 

-  O'quvchilarni o'z maqsadiga erishish ruhida tarbiyalash.  Bir- 

birlariga o'zaro hurmat, jamoa  bo'lib ishlash, o'zaro yordam va berilgan vazifani 

bajarishda  mahsuliyat sezish  ko'nikmalarini tarkib toptirish.



Rivojlantiruvchi  maqsad 

-  O'quvchilarni mustaqil ishlash, ijodiy izlanish, guruxlarda 

ishlash orqali  bilim olishga, xotirani mustahkamlashga, tez fikrlash, fikrni aniq 

ifodalashga o'rgatish,  til  madaniyatini o'stirish.



V-Dars

 

turi: 

Yangi tishuncha va qonunlarni o'rgatuvchi  dars.

VI-Darsda

 

foydalaniladigan  metodlar: 

Hamkorlik texnologiyasi, "Aqliy  hujum" ,

VII-Darsda

 

foydalaniladigan jihozlar: 

ko'rgazmalar

VIII-Tashkiliy qism:

a)  salomlashilsh 

b)  navbatchi axboroti

c)  davomatni aniqlash 

d)  uyga vazifani tekshirish

IX-Darsning  rejasi:

a)  o'tilgan  mavzuni  takrorlash 

b)  yangi  mavzu  bayoni 

c) 


mustahkamlash. 

d) 


O'quvchilarni 

baholash


X-O'tilganlarni  takrorlash:

2 -m is o l. 



Bo'linmani  toping: 

141,42:10000.



Bu 

misolda  oenli  kasming  butun  qismidagi  raqamlar  soni  3  ta, 

bo‘luYchidagx  noilar  soni  esa 



ta. 



Bu 

holda  o‘nli  kasr butun  qismi 

oldiga 



-  3  = 



ta  nol qo‘yiladi,  ya’ni butun qismi oldiga  nol yozish 

bilan  u  bo'luvchidagi  noilar  soniga  tenglashtiriladi:

141,42 :  10000 -  0141,42:10000 = 0,014142;



  т ~r  т  \

3 ta 

4 ta nol 

4 ta 

4 ta no]  4 — 3 =   1  ta

raqam 


raqam 

nol


yoki:  1 4 1 ,4 2 :1 0 0 0 0 =   ^

- ^

 =  ^

 =  0,014.42.

XI-Yangi  mavzu  b a y o n i:

O'nli kasmi o'nli  kasrga ko‘paytirish tushunchasiga olib keladigan 

bitta masalani ko‘ raylik.

M a s a i  a .  Tomonlari  8,3  sm va  5,7  sm  bo*lgan  to'g'ri  ^rtbur- 

chakning  yuzini  toping.

Yechish.

  1 - u s u l .   Tomonlari 

a

 va 

b

 boMgan to*g‘ri  to‘rtbur-

chakning  yuzi 

S =  ab

  formula  bilan  hisoblanishini  bilasiz.  Demak, 

berilgan masalani yechish uchun 8,3 va 5,7 o‘ nli kasrlar ko'paytmasini 

topish  kerak.  Buning  uchun  esa:

—  ko*paytmani  oddiy  kasrlar  ko^payt- 

masi ko'rinishida yozib olamiz:

—  oddiy kasrlarni  ko‘ paytirsb qoidasiga 

ko‘ ra:

—  maxraji  10  ning  darajasi  bo'lgan 

oddiy  kasrni  o'nil  kasr  ko‘ rinishida 

yozish  qoidasiga  mufofiq:

Demak,  berilgan  to4g£ri  to'nburchak- 

ning  yuzi:

8,3 *5,7 = 47,31  (sm2).

47,31  sm2.

J a v o b

 

Yoki

V

$

S

7

1

5 в



1

I

4

1

5

4

7

3



1

verguldan keyin (kasr qismida)  1 ta raqam 

verguldan keyin (kasr qismida)  1 ta raqam

verguldan keyin  (kasr qismida)  2ta  raqam

(1  +  3  =   2)

2-  

ti u 1.  Masalani yechishga quyidagicha yondashish ham mum­

kin.  5,7  =  57  :  10  bo'lgani  uchun

8,3 ■ 5,7  = 

8,3 ■ (57 :  10)  =  (8,3 - 57); 10 = 473,1:10 = 47,31  (sm2).

Bunda  о ‘nil  kasrlardan  biiini,  bizning  misblda  5,7  ni  57 :  10  deb 

yozib  olib,  o fnli  kasrlar  ko‘paytmasini  topish  O'nli  kasrni  natural 

songa ko‘paytirishga keltiriladi.

Xll-Mustahkamlash:

M i 


о 1


.  K o'paytm ani  hisoblang:  2,08 - 0,027.

Ko'paytm ani  «ustun»  usulida  bajarish  qulay:

V

0

8

0 ,

0

? ,

7

1

i 4 5 в

1

4

1

6

0 . 0

$ 6

1

6

verguldan  keyin 

2  ta  raqam 

verguldan  keyin  3  ta  raqam

veiguldan  keyin  i j ?  ta  raqam

1  ta  0  yozib 

q o 6yiladi

O'quvchilarni  baholash.  Uyga  vazifa  adib  asarlaridan  na'm unalar  o'qish.


I-Sana

II- Sinf-

18 

Tekshirdim

III-Darsning mavzusi:  O'nli  kasrlarni  yaxlitlash.

IV-Darsning maqsadi:

Ta'limiy  maqsad -  Erkin  Vohidov haqida ilmiy  tushunchalar  berish.

Tarbiyaviy  maqsad 

-  O'quvchilarni o'z maqsadiga erishish  ruhida tarbiyalash.  Bir-

birlariga o'zaro hurmat, jamoa  bo'lib ishlash, o'zaro yordam va  berilgan vazifani

bajarishda  mahsuliyat sezish  ko'nikmalarini tarkib toptirish.



Rivojlantiruvchi  maqsad 

-  O'quvchilarni mustaqil ishlash, ijodiy izlanish, guruxlarda 

ishlash orqali  bilim olishga, xotirani mustahkamlashga, tez fikrlash, fikrni aniq 

ifodalashga o'rgatish,  til  madaniyatini o'stirish.




Download 3.13 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling