“Tasdiqlayman” O„quv ishlari bo„yicha prorektor prof O. R. Teshaev 201 yil


 mavzu. Qichishtiruvchi gazlar va kanserogenlar


Download 5.01 Kb.
Pdf ko'rish
bet5/21
Sana30.03.2017
Hajmi5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21

24 mavzu. Qichishtiruvchi gazlar va kanserogenlar. 
Qichishtiruvchi  gazlar:  xlor  va  uning  birikmalari,  oltingugurt  va  azot  uning 
birikmalari.  Asosiy  ishlab  chiqarish  korxonalari.  Fizik-kimyoviy  xususiyatlari,  zaxarlilik 
va xavfliligi, kirish yo„llari. Qichishtiruvchi gazlarda kasbiy zaxarlanish. Chora-tadbirlar. 
Organik erituvchilar: keng tarqalganligi, tasnifi (uglevodlar va ularni birikmalari, spirtlar, 
ketonlar,  efirlar  va  boshqalar).  Asosiy  ishlab  chiqarish  korxonalari,  fizik  va  kimyoviy 
xususiyatlar  zaxarliligi.  Toksikokinetikasi,  organizmdan  chiqish  yo„llari.  Kasbiy 
zaxarlanish va uni profilaktikasi. 
Kanserogenlar  sanoatda.  Tasnifi.  Zamonaviy  ishlab  chiqarish  korxonalarda  ularni 
qo„llash  va  foydalanish.  Kasbiy  kanserogenez  xususiyatlari.  Mehnat  gigiyenasida 
epidemiologik  tekshiruvlarni  o„tkazish  ahamiyati.  Kasbiy  o„smalar  lokalizatsiyasi  (o„pka, 
siydik  pufagi,  jigar  va  bq.),  etiologiyasi,  shakllari  va  xususiyatlari.  Blastomogen  yangi 
kimyoviy  birikmalarni  o„rganish.  Kasbiy  o„smalar  profilaktikasining  umumiy  asoslari. 
Ommaviy va shaxsiy himoya vositalari. Tibbiy-profilaktik chora-tadbirlar.  
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
25 mavzu.Metalllar – ishlab chiqarish zaxarli omil sifatida. 
Ishlab chiqarish zaharlari – mehnat jarayonida ishlovchilarga eng ko„p ta'sir etuvchi 
zararli  va  havfli  ishlab  chiqarish  omillardan  biri  hisoblanadi.  Uning  turlari  5  milliondan 
ortiq,  keng  ko„lamda  ishlatayotganlari  esa  60  mingdan  ortiq..  Ishlab  chiqarish 
zaharlanishlarni  chaqiruvchi  zaharlarga:  metallar,  metallorganik  birikmalar,  organik 
eritmalar, qichishtiruvchi gazlar va h.q. Organizmga ishlab chiqarish zaharlari ta'sir etishi 
ehtimolligi ko„proq bo„lgan asosiy jarayonlar va ishlab chiqarish korxonalari. Metallardan 
zaxarlanishni  ko„payish  sabablari.  Og„ir  metallar:  qo„rg„oshin,  simob,  xrom.  Og„ir 
metallarni  qo„llash  bilan  bog„lik  ishlar  va  korxonalar.  Og„ir  metallarni  asosiy 
xususiyatlari:  fizik-kimyoviy,  toksikologik,  kumulyasiya,  organizmga  kirish  va  chiqish 
yo„llari. Alohida zaxarlar bilan zaxarlanishni oldini olish. Chora-tadbirlar ishlab chiqishda 
zaxarlanishna  ilk  bor  alomatlarini  aniqlashni  ahamiyati.  Asosiy  sog„lomlashtirish  chora-
tadbirlari.  
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
26 mavzu.Ishlab chiqarish muxitidagi biologik omil. 
Biologik  omil  hakida  tushuncha.  Biologik  zarar  turlari:  zooantrapanozlar 
(o„simliklar,  changlanganlik,  urug„lar,  jun,  soch  va  boshqalar  ),  aralash,  organik 

 
 
chang(o„simlik,  paxta,  urug„,  tuproq  changi),  efir  yog„lari,  o„simlikdan  kelib  chiquvchi 
aromatik  birikmalar,  saprofit  mikroflora    (ozuqa,  mikrobiologik  sanoati  va  boshqalar), 
mikrobiologik sintez mahsuloti (BVK, vitaminlar, fermentlar, zamburug„lar, antibiotiklar 
va boshqalar), kelib chiqishi bo„yicha biologik pestitsidlar, to„qima va hujayra kulturalari, 
makroorganizmlar (hayvon va qushlar bilan ishlash). Biologik omillar ta'sir etuvchi asosiy 
ishlab chiqaruvchi sanoatlar: qishlok xujalik sanoati (bug„doy yetishtiruvchi, paxtachilik, 
tabaki  yetishtiruvchi,  bog„bonchilik  va  boshqalar),  mikrobiologik  sanoati,  biologik 
pestitsidlarni  qo„llash  va  ishlab  chiqarish,  chorvachilik,  va  parranda  yetishtirish,  baliq 
yetishtirish, hayvonlarni o„rgatish va xizmat qilish(sirklar, xayvonot bog„lari), kasalliklar 
(infeksion,  psixiatrik  kasalxonalar).  Ishchilar  organizmiga  biologik  omillarni  ta'siri: 
allergen  ta'siri,  infeksion(zooantrapanozlar,  brutsellyoz,  tulyaremiya,  salmonellyoz, 
qichitma,stolbnyak  va  boshqalar),  zaharlilik  ta'siri  (zaharlanish)  ishchilar  jaroxatini 
havfliligi:  profilaktik  chora-tadbirlar:  qishloq  xo„jaligidagi  ishlab  chiqarishda  zamonaviy 
texnikani qo„llash, ozuqa tayyorlashda mexanizatsiya ishlari, mikrobiologik sintez ishlab 
chiqarishda texnologik jarayonni ketma-ketligi, moslamalarni germetiklash, yem saqlovchi 
omborxonalarda  namlikni  kamaytirish,  kasal  xayvonlarni  o„z  vaqtida  aniqlash  va 
izolyasiya  qilish,  ishlab  chiqarish  xonalarini  va  fermalarni  dizenfeksiya  qilish,  ishchilar 
urtasida  tushuntirish  ishlari  o„tkazish,  ShXV  va  maxsus  kiyim  bilan  ta'minlash,  tashqi 
muhitni  muxofaza  qilish,  gigiyenik  mehnat  sharoitini  nazorat  qilish,  maishiy  xonalarni 
jihozlash, dastlabki va davriy tibbiy ko„riklarni o„tkazish. 
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
27 mavzu. Atmosfera bosimi sharoitida mehnat gigiyenasi. 
Yuqori bosim bilan bog„lik ish turlari. Kesson va suv osti sehlarida ishlovchilarining 
ish  sharoiti  va  zararli  omillari.  Giperborik  oksigenatsiya  sharoitida  ishlovchi  tibbiy 
personalning  mehnatining  o„ziga  xosligi.  Kompressiya  va  dekompressiya  sharoitlarida 
saturatsiya  va  desaturatsiya  holat.  Yuqori  atmosfera  bosimi,  inson  organizmiga  va  ish 
holatiga  bog„liqligi.  Dekompression  kasalligi,  kelib  chiqish  sabablari,  klinik  alomatlari, 
oldini olish profilaktik tadbirlari. Bir tartibdagi va har xil tartibdagi dekompressiya holati, 
kesson kasalligida muolaja.  
Past  atmosfera  bosimi  bilan  bog„liq  bo„lgan  asosiy  ish  turlari,  noqulay  havo 
sharoitida  uchraydigan  kompensator  reaksiyalar.  Kislorod  yetishmasligini  spetsifik  va 
nospetsifik  organizmga  ta'siri,  tog„  va  balandlik  kasalliklari,  ularning  kelib  chiqish 
sabablari,  klinik  ko„rsatkichlari.  Past  atmosfera  bosimi  sharoitida  ishlovchi  ishchilarda 
sog„lomlashtirish chora tadbirlari. 
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
28 mavzu. Ishlab chiqarishda yoritilganlik. 
      Ratsional ishlab chiqarishda yoritilganlikni gigiyenik asoslari, uni salomatlikka va ish 
qobilyatiga  ta'siri.  Yoritilganlikni  biologik  ta'siri.  Asosiy  ko„rish  fuksiyalari  va  ularni 
yoritilganlikka  bog„liqligi.  qorong„ulilikka  va  yorug„likka  moslashish,  ko„rish  organini 
charchashga ta'siri. Asosiy yoritilganlik tushunchalari va  o„lcham birliklari. Yaltirash va 

 
 
ko„rlik.  Ishlab  chiqarishda  yoritilganlik  turlari.    Tabiiy  va  sun'iy,  umumiy  va  maxalliy 
yoritilganlik  tushunchalari.  Avariya  holatidagi  yoritilganlik.  Sun'iy  yoritilganlik. 
Cho„g„lanma  va  gazorazryad  lampalarga  bo„lgan  gigiyenik  talablar:  qulayliklari  va 
kamchiliklari.  Armatura,  uning  mohiyati,  tasnifi.  Yoritkichlar  turlari.  Ularni  gigiyenik 
baholash  va  me'yorlash  prinsiplari.  Tabiiy  va  birgalikda  yoritilganlik,  yon  tomonlama, 
yukoridan va kombinatsiyalashgan yoritilganlik. Gigiyenik me'yorlash Tabiiy yoritilganlik 
tushmaydigan  ish  sharoitlarda  qo„llaniladigan  choralar  (fonarsiz  va  oynasiz  ishlab 
chiqarish xonalari, shaxtada ishlovchilar). Ishlab chiqarish binolarida insolyasiya. Yuqori  
insolyasiyani oldini olish usullari. Qonuniy xujjatlar QMQ 2.01.05-98. 
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
29 mavzu. Ishlab chiqarishda ventilyasiya. 
      Ventilyasiya tushunchasi, mohiyati va ishchilarni sog„lig„ini saqlovchi chora tadbirlar 
sistemasidagi  o„rni.  Turi  va  ko„llanilishi  bo„yicha  tasnifi.  Ventilyasiya  unumdorligi  va 
samaradorligi tushunchasi, aniqlash usullari. Tabiiy ventilyasiya: kamchilik va qulayliklari 
zararli  omillarga  qarshi  ko„llanuvchi  moslama  turlari  va  prinsiplari  Aeratsiya  -  qo„llash 
uchun ko„rsatmalar, ta'sir etish prinsiplari. Ishlab chiqarish binolariga  qo„yiladigan asosiy 
talablar,  foydalanish  sharoitlari.  Mexanik  ventilyasiya:  qulayliklari  va  kamchiliklari, 
tasnifi. Umumiy olib ketuvchi va maxalliy olib ketuvchi ventilyasiya – qo„llash sharoitlari. 
Ayrim  ventilyasiya  qismlarga  asosiy    gigiyenik  talablar  (havoni  yig„ish    va  chiqarish 
joylari,  ishlab  chiqarish  xonalar  tarkibi  va  boshqalar).  Maxalliy  olib  keluvchi  va  olib 
ketuvchi  ventilyasion  moslamalar.  Havo  retsirkulyasiyasi  va  undan  foydalanish.  Havo 
olmashinuv  balansi.  Havo  kodensatsiyasi,  ishlab  chiqarishda  qo„llanishi  uchun 
ko„rsatmalar. 
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
30 mavzu. Ishlovchilarda shaxsiy himoya vositalari. 
       Sog„liqni    saqlash    chora  tadbirlari  sistemasida  shaxsiy    ximoya    vositalari.  Tasnifi. 
ShXV  ga  bulgan  gigiyenik  talablar.  Asosiy  va    qo„shimcha  ShXV  haqida  tushuncha. 
Maxsus  oyok  kiyim.  Boshni  himoyalovchi  vositalar.  Kiyim  qoplamalar  uchun 
qo„llanuvchi matolar, kiyimlarni  gigiyenik himoya holatiga baho berish. Nafas organlarni 
himoya  qilish  ShXV  (filtrlovchi  respiratorlar,  protivogazlar)  va  izolyasiya  qiluvchi 
(shlankali    protivogazlar,  kislorodli  –  izolyasiyalovchi  asboblar,  niqoblar,  shlemlar,  
pnevmokostyumlar). Ko„zni himoyalovchi shaxsiy himoya vositalari (ko„zoynak,  shitok) 
va  quloqni  himoyalovchi    (ichki  va  tashqi  antifonlar).  Foydalanish    qoidalari  tozalash 
usullari, samaradorligiga baho berish. Har xil  ifloslanishlardan terini tozalovchi  vositalar  
va  uni  tozalash  usullari. Terini himoyalovchi qo„shimcha vositalar (surtmalar pastalar, 
biologik  qo„lqoplar). 
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
31 mavzu. Ishlovchilar salomatligi 
    Salomatlik  haqida  tushuncha  (Sog„liqni  Saqlash  Jamiyati),  salomatlik  ko„rsatkichlari. 
Kasallanishni  –  sotsial  ijtimoiy,  ishlab  chiqarish  omillari  bilan  bog„liqligi.  Umumiy 

 
 
kasallanish. Umumiy kasalanish ko„rsatkichlari: hodisalar soni, tuzilishi va hq. Kasallanish 
haqida  axborot  manbai,  o„rganish  usullari,  gigiyenik  mehnat  sharoitini  bilgan  holda 
kasallanishni  taxlil  qilishda  metodologik  kirishish.  Kasallanishni  o„rganish  usullari, 
axborot manbai. Kasallanish ko„rsatkichlari. Ishlovchilarni tumandagi ayrim korxonalarda 
VIY bo„yicha kasallanishni taxlil qilish. Asosiy ko„rsatkichlari. Ish qobiliyatini yo„qotish 
hodisa  va  kunlar  bo„yicha  soni,  kasallanish  struktarasi  (chorak  va  yil  bo„yicha)  oldingi 
yillar  bilan  solishtirish.  Ishlab  chiqarish  ob'ektda  zararli  va  havfli  omillarni 
ko„rsatkichlariga baho berish va ularni ishlovchilar o„rtasida kasallanishni o„sishiga sabab 
bo„lishi.  Davriy  va  dastlabki  tibbiy  ko„riklar.  Davriy  va  dastlabki  tibbiy  ko„riklarni 
o„tkazishni  talab  qiluvchi  ishlab  chiqarishda  zarali  va  xavfli  omllarni  aniqlash.  Tibbiy 
ko„riklarga tegishli kontingentni aniqlash, davriy tibbiy seminarlarni o„tkazish va tashkil 
qilishini  nazorat  qilish.  Dastlabki  tibbiy  ko„rik  natijalar  bo„yicha  yakunlovchi  xay'atini 
tuzish.  Kasbdan  zaharlanish  va  kasb  kasalliklarini  sabablarini  aniqlash  mohiyati  va 
ahamiyati.  Kasb  kasalliklari  kelib  chiqish  sababini  aniqlash  ahamiyati,  roli.  Umumiy  va 
kasb kasalliklarni oldini olish choralari. Sog„lomlashtirish chora tadbirlarni ishlab chiqish. 
Ish bilan ta'minlash.    
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
32 mavzu. Ishlab chiqarishdagi shikastlanish va uni oldini olish chora-tadbirlari. 
Shakastlanish  va  ishlab  chiqarish  shikastlanishlariga  ta'rif.  Mexanik,  kimyoviy, 
termik va elektrik shikastlanishlar. Kelib chiqishiga ko„ra shikastlanishning tasniflanishi. 
Ishlab chiqarish shikastlanishining turlari. Ishlab chiqarish shikastlanishlarini registratsiya 
qilish.  Ishlab  chiqarish  shikastlanishlarini  tahlil qilish usullari va ko„rsatkichlari.  Baxtsiz 
hodisalarni  ro„y  berish  chastotasi,  og„ir  baxtsiz  hodisalar  koeffitsienti.  Monografik  tahlil 
usuli. Oldini olish chora-tadbirlari. 
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
33 mavzu. Ayollar mehnat gigiyenasi. 
 
Umumiy  ishchilar  sonini  o„rtacha  hisobda  50%  ni  ayollar  tashkil  etadi.  Ishlab 
chiqarishda (yoki ayrim sexlarda) mehnat sharoiti  yoki uning tarkibi ayollar organizmiga 
noqulay ta'sir ko„rsatishi mumkin (ginekologik kasalliklarni keltirib chiqarishi, repraduktiv 
faoliyatiga  ta'sir  etish  mumkin).  Zararli  va  havfli  ishlab  chiqarish  omil  turlari,  og„ir 
jismoniy  mehnat,  o„ta  zo„riqish,  ko„krak  qafas  organlari  va  qorin  bo„shlig„i  boksa  qon 
aylannishini buzuvchi majburiy ish holati, tebranish, ionlashtiruvchi nurlanish, embriogen, 
teratogen va gonadotoksik ta'siriga ega kimeviy moddalar ta'sir etadi Ayollar organizmiga 
spetsifik  ta'sir  etuvchi  kasbiy  omillar  kriteriyasi.  Ayollar  mehnatini  muxofaza  qiluvchi 
qonuniy  xujjatlar  (SanQvaM  №0115-01)  yukni  tashish  va  ko„chirishni  ruxsat  etilgan 
me'yor  miqdorni  reglamentatsiyasi,  dam  olish  va  mehnat  kilish  tartibi,  tungi  vaqtlarda 
ayollar mehnatini taqiqlash, tug„ishdan avvalgi va tug„ishdan keyiingi ta'til pul miqdorini 
oshirish,  xomiladorlik  davrida  ayollarni  yaxshi  mehnat  sharoitli  ishga  o„tkazish,  ayollar 
gigiyenasi xonasini jihozlash, dastlabki va davriy tibbiy ko„riklarni o„tkazish. 
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
34 mavzu. Ishlab chiqarish ob'ektlarida Davlat sanitariya nazorati 

 
 
     DSENMda  mehnat  gigiyenasi  vrachining  asosiy  ish  faoliyati.  Ishlab  chiqarish 
ob'ektlarida  ish  usullari  va  Davlat  sanitariya  nazorati  turlari.  Ogohlantiruvchi  sanitariya 
nazoratining  umumiy  asoslari  (OSN).  Asosiy  qonuniy  xujjatlar  yangi  qurilayotgan  va 
qayta  ta'mirlanayotgan.  yer  ajratish,  loyihalash,  qurilish  jarayonida  ishtirok  etish, 
topshirish  bosqichlarida  OSN.  Ishlab  chiqarish  ob'ektlarini  texnik  binolarni  ayrim 
qismlarini  qayta  ta'mirlab,  binoni  qurishda  sanitariya  ekspertizasi  JSNning  umumiy 
asoslari  sanitar  tekshiruv  turlari.  Ishlab  chiqarish  muhitidagi  zararli  va  xavfli  omillarga 
miqdoriy  baho  berish,  mehnatni  muxofaza  qilish  va  ishchilar  salomatligini  yaxshilash 
JSNda asosiy qonuniy xujjatlar. 
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
 
35 mavzu. O„zbekiston trikotaj korxonalarida ishlovchi ayollarning mehnat 
gigiyenasi 
yengil sanoatining asosiy tarmoqlari: to„qimachilik, tikuvchilik, oyoq kiyimini 
ishlab chiqarish va teri oshlash korxonalari. Ishlab chiqarish qurilmalariga gigiyenik 
va ergometrik tavsifnoma. Asosiy bajariladigan ishlar bosqichlari, xom-ashyo turi va 
uni  tayyorlash,  ishlabchiqariladigan  mahsulot.  Zararli  va  havfli  ishlab  chiqarish 
omillari:  chang,  shovqin,  tebranish,  noqulay  mikroiqlim  (yuqori  namlik),  majburiy 
ish  xolati,  mehnat  monotonligi  va  tikish  jarayonida  gipokineziya.  Umumiy  va  kasb 
kasallanishi. Oldini olish chora-tadbirlari. 
Adabiyotlar: A - 1,2,5; Q – 12,13,14. 
36 mavzu. Qurilish va qurilish materiallari ishlab chiqarishda mehnat gigiyenasi 
   Qurulish  ishlarining  asosiy  turlari.  Ularni  tashkil  etish  bosqichlari.  Qurulish  ishlarni 
texnologiyasi,  moslamar  turi,  mexanizatsiya  darajasi.  Har-hil  bosqichlarda  mehnat 
gigiyenasi: boshlang„ich sikl, binoni qobig„ini ko„tarish, xonalarni pardozlash ishlari.  
     Asosiy  qurulish  ishlarini  olib  borish,  gigiyenik  ahamiyatiga  ega  bulgan  doimiy  ish 
joyining  bo„lmasligi,  ochiq  havoda  ishlash,  isitish  qurilmalarining  yo„qligi.  Xavfli 
jaroxatlar,  ish  mexanizatsiyasini  yetishmasligi,  balandlikda  ishlash,  har-hil  ishlarni 
bajarish,  dam  olish  va  ish  vaqtida  okilona  foydalanish,  yashash  sharoitini  noqulayligi. 
yetakchi  bo„lgan  zaralarga  ishlab  chiqarishdagi  xavfli  omillar  va  o„rab  turgan  muhit. 
Sovuq  va  issiq  mikroiqlim  sharoitida  mehnat  gigiyenasini  ahamiyati,  umumiy  va  kasb 
kasalliklari.  Sog„lomlashtirish  chora-tadbirlar.  Mehnat  gigiyenasida  ishlab  chiqarish 
materiallariga  kuyladigan  asosiy  shart:  sement,  g„isht,  temir-beton  qorishmasi,  shisha, 
keramika  va  boshqalar.  Texnologik  jarayonga  va  ishlab  chiqarish  asboblariga  gigiyenik 
tavsif.  Asosiy  kasblar.  Ishlab  chiqarishda  xavfli  va  zararli  omillar:  chang,  mikroiqlim, 
tebranish  va  shovqin,  kuchli  jismoniy  zo„riqish.  Umumiy  va  kasb  kasalliklari.  Asosiy 
profilaktik chora-tadbirlar, atrof muhitni muxofaza qilish, mehnat sharoitini yaxshilash. 
Adabiyotlar: A - 1,4, Q – 12,13,14. 
37 mavzu. Poligrafiya sanoatida ishlovchi ishchilarning mehnat sharoitlarini 
gigiyenik xususiyatlari. 

 
 
Zamonaviy 
poligrafiya 
sanoatida 
texnologik 
jarayonlar 
bosqichlari, 
mexanizatsiyalashtirish  darajasi.  Ishlab  chiqarish  muhitining  asosiy  zararli  va  havfli  
omillari, hosil bo„lish manbalari. Poligrafiya sanoatida mehnat jarayonini tashkillashtirish 
xususiyatlari, og„irlik va keskinlik darajalari. Asosiy kasb guruhlari ishlovchilari, mehnat 
sharoitlariga  gigiyenik  tavsifnoma  berish. Poligrafiya  sanoatida  ishlovchilarning  umumiy 
va kasb kasalllanishlari. Oldini olish chora-tadbirlari, ommaviy va shaxsiy. 
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
38 mavzu. Paxtachilik va paxta tozalash zavodlarida mehnat gigiyenasi 
     Qishloq  xo„jaligini  asosiy  tarmoqlari:  dalachilik  va  paxtachilik.  Qishloq  xo„jaligida 
mehnat  gigiyenasining  vazifasi,  mavsumiyligi,  ochiq  havodagi  ish  bajarish  (doimiy, 
smenali), ishchilarning operatsiyasida kasbning doimiy smenasi, aholi yashash joylaridan 
uzoqlikligi, jismoniy zo„riqish, ishchining majburiy tana holati. Mineral o„g„itlarni qabul 
qilish.  Mehnat  gigiyenasining  sharti.  Paxtachilikda  ishning  har-hil  bosqichlari:  ildizning 
tayyorlanishi, tuproqni kultivatsiya qilish, o„simliklarni chekanka qilish, xirmonga yig„ib 
olish    (mashinalar  yordamida).  Birinchi  marta  yig„ib olingan xirmon  -  paxtaning  chigiti. 
Mexanizatorlarni  mehnat sharotiga gigiyenik tavsifi: shoqin, tebranish, rejasiz  mehnat va 
dam  olish  tartibi,  travmatizmning  xavfliligi.  Umumiy  va  kasbiy  kasallanish.  Profilaktik 
chora-tadbirlar. Zamonaviy texnikani ishga tayorlash. Profilaktik chora-tadbirlar. Shovqin 
va  tebranishga  qarshi  chora  tadbirlar. Sovuq va  issiqga qarshi profilaktik  chora-tadbirlar, 
ovqat  tayyorlash,  kiyim  kechaklarni  saqlash,  ShHV  bilan  ta'minlash,  pestitsid  bilan 
zaharlanishga qarshi profilaktik chora-tadbirlar. Sanitar oqartuv ishlari. 
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
39 mavzu. Mashina qurilish sanoatida mehnat gigiyenasi 
      Mashinasozlik  sanoatini  mamlakat  miqiyosida  iqtisodiy  va  ishlab  chiqarish  tavsifi. 
Barcha  ishlab  chiqarish  tarmoqlarini  ilmiy  texnikaviy  rivojlanishda  mashinasozlik 
sanoatini 
ahamiyati. 
Mashinasozlikni 
turlari 
(tarmoqlari). 
Mexanizatsiya 
va 
avtomatizatsiya  -    ishlab  chiqarishni  rivojlantirishda  asosiy  yo„llari.  Mehnatni 
yengillashtirish va mehnat sharoitini gigiyenik yaxshilash. Texnologik jarayon boskichlari, 
mehnatni  tashkillashtirilganligi  va  jihozlanganlik  turlari,  ularning  gigiyenik  tavsifi. 
Tayerlov  va  asosiy  sexlar.  Issik  sexlar:  quyish,  termik  va  qoliplash.  Texnologik 
jarayonning  jihozlarning  xavfli  va  zararli  omillarning  ahamiyati:  issituvchi    mikroiqlim 
(nurlanish, konveksiya), fizik zo„riqish, chang, gaz, yuqori chastotali tok. Asosiy kasblar 
va ularning fizik-gigiyenik tavsifi. Umumiy va kasb kasalliklar. Profilaktik chora-tadbirlar. 
Sovuq  sexlar:  mexanik,  yig„uv,  galvanik.  Metallga  sovuq  ishlov  berishning, 
jihozlanishning  asosiy  kasblarning  turlari,  usullari.  Zararli  va  xavfli  omillar:  chang, 
shovqin,  tebranish,  suritiladigan  va  sovutiladigan  suyukliklar,  ularning  ishlovchilarga 
ta'siri. Payvandlovchi ishiga gigiyenik tavsif. Bo„yash (malyarlik) ishlar: bo„yash, metall 
qoplash  ishlari  va  ularning  tavsifi,  zararli  ishlab  chiqarish  omilari:  erituvchilarning 
bo„yoqlarning  par  va  gazlari.  Mashinasozlik  sanoatida  ishlovchilarning  umumiy  va  kasb 
kasalliklari. Ularga qo„llaniladigan profilaktik chora-tadbirlar. 

 
 
Adabiyotlar: A - 1,2,9; Q – 12,13,14. 
4. Amaliy seminar mashg„ulotlar  
4.1. Amaliy/seminar mashg„ulotlarning tematik rejasi* 
 
4-kurs 
 
Ma
vzu       
№ 
Amaliy/seminar mashg„ulotlar  mavzusi 
    
1. 
Ishlovchilar organizmida funksional holatini o„rganish usullari 
2. 
Ishlovchilarni ish pozasini gigiyenik baholash 
3. 
Ishlab chiqarishda ish kuni xronometraj usuli   
4. 
Mehnatning og„irligi va keskinligini baholash 
5. 
Ishlab chiqarishda mikroiqlimni tekshirish usullari 
6. 
Ishlovchilar organizmiga noqulay mikroiqlim ta'sirini o„rganish usullari 
7. 
Mikroiqlimni gigiyenik me'yorlash. Noqulay mikroiqlim ta'sirini oldini olish 
bo„yicha profilaktik chora-tadbirlarni ishlab chiqish 
8. 
Elektromagnit maydon kuchlanganligini tekshirish usullari  
9. 
Ishlab chiqarish ob'ektlarida ogoxlantiruvchi sanitariya nazorati. 
10.  . Ogoxlantiruvchi sanitariya nazoratining birinchi yo„nalishi 
11.  Ogoxlantiruvchi sanitariya nazoratining ikkinchi yo„nalishi. 
12. 
Ishlab chiqarish qurilishida situatsion vaziyat va bosh rejalar loyixalarini 
gigiyenik ekspertizasi  
13. 
Bosh reja va situatsion rejalar loyixasini sanitariya ekspertizasi bo„yicha 
xulosa berish. 
14.  Ishlab chiqarish ob'ektlarida maishiy xizmat xonalar loyixasini sanitar 
gigiyenik ekspertizasi  
15.  Maishiy xizmat loyixalarini sanitariya ekspertizasi bo„yicha xulosa tuzish. 
16.  DSENMda ish yuritish. 
17.  Fizik omillarni o„rganish usullari. 
18.  Kimyoviy omilni gigiyenik baho berish bosqichlari. 
19.  Ishlab chiqarish ob'ektlarida joriy sanitariya nazorati. 
20.  Sanitariya targ„ibot ishlarini shakl va usullari.  
 
21. 
Zararli va havfli omillarni ta'sirini oldini olish maqsadida ShXV larni 
ko„llanilishi 
22.  Ishlab chiqarishda changni tortish usuli bilan aniqlash 
23.  Ishlab chiqarishda changni dispersligini aniqlash 
Oraliq nazorat   

 
 
 
5-kurs 
Ma
vzu       
№ 
Amaliy/seminar mashg„ulotlar  mavzusi 
 
24. 
Ishlab chiqarish korxonalarida shovqinni gigiyenik  baholash usullari va 
bosqichlari  
25. 
Shovqinni ishlovchilar organizmiga ta'siri, uning funksional holatini 
tekshirish usullari (audiometriya) 
26.  Ishlab chiqarish korxonalarda tebranishni tekshirish usullari  
27. 
Ishlab chiqarish korxonalarida tebranishni organizmga ta'siri, uning 
funksional tekshirish usullari (vibrotestr, kapillyaroskop) 
28. 
Shovqin va tebranishni oldini olishga qaratilgan  sog„lomlashtirish chora-
tadbirlarini ishlab chiqish 
29. 
Ish joy havosida zaharli moddalarni miqdorini aniqlash usullari (aspiratsion 
usul)  
30. 
Kimyoviy moddalarni zaxarli ta'sirini tajriba o„tkazish usullari orqali 
o„rganish  
31. 
Kimyoviy moddalarning zaharlilik ko„rsatkichlari asosida uning xavfliligini 
aniqlash tartibi  
32. 
Ishlab chiqarishda yoritilganlikni gigiyenik baho berish usullari 
(lyuksmetriya) 
33. 
Ko„rish funksiyasiga yoritilganlik ta'sirini fiziologik usuli yordamida 
baholash  
34.  Ishlab chiqarishda yoritilganlik loyihasini gigiyenik ekspertizasi  
35.  Ishlab chiqarishda yoritilganlik loyihasiga xulosa tuzish  
36.  Ishlab chiqarishda ventilyasiyani gigiyenik baholash 
37.  Ventilyasiya loyihasini gigiyenik ekspertizasi   
38. 
Ishlab chiqarishda ventilyasiya loyihasiga xulosa tuzish  
Oraliq nazorat 

 
 
39. 
Vaqtinchalik mehnat qobiliyatini yo„qotilishi bo„yicha kassallanishni  
hisobga olish va taxlil qilish   
40. 
Ishlab chiqarish ob'ektlarida vaqtinchalik mehnat qobiliyatini 
yo„qotganlik bo„yicha iqtisodiy samarani va zararni aniqlash usullari  
41. 
Kasb kasalligini va kasbdan zaharlanishda tekshiruv o„tkazishni 
o„rganish  
 
42. 
Ishlovchilarni ishga kirishdan avval dastlabki va davriy tibbiy 
ko„riklardan o„tkazish 
43. 
Ishlab chiqarish ob'ektlarida ishchilarda kasallanishni o„rganish  
 
44. 
Umumiy kasallanishni kamaytirishga, kasbdan zaharlanish va kasb 
kasalliklarini oldini olishga qaratilgan sog„lomlashtirish chora-tadbirlarni 
ishlab chiqish 
 
45. 
Pestitsidlarni omborxonalarda saqlanishiga, transportlarda tashishga 
bo„lgan gigiyenik talablar 
46. 
Dalalarni pestitsidlar bilan ishlov berishda traktor va aviatsion usullariga 
qo„yiladigan gigiyenik talablar  
47. 
Pestitsidlarni qo„llashda shaxsiy ximoya vositalariga, idishlarga va 
maxsus kiyimlarga qo„yiladigan talablar 
48. 
Mukammal sanitariya tekshiruv o„tkazish bosqichlari   
49. 
Ishlab chiqarish korxonalarida mukammal sanitariya tekshiruvini  
o„tkazish 
50. 
Sanitariya tekshiruv dalolatnomasini rasmiylashtirish va olingan 
natijalarni gigiyenik baholash 
51. 
Ish joylari attestatsiyasi va mehnat sharoitlariga professiografik tavsif 
52. 
Ish joylarini attestatsiyadan o„tkazish va mehnat sharoitlari kartasini 
tuzish 
53. 
Oraliq nazorat, OSKI 

 

Download 5.01 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling