Tayyor dori turlari texnologiyasi


Download 1.56 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/11
Sana28.09.2020
Hajmi1.56 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

 

O‟ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG‟LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI 
TIBBIY TA‟LIMNI RIVOJLANTIRISH MARKAZI 
 
TOSHKENT FARMATSEVTIKA INSTITUTI 
 
 
 
“TAYYOR DORI TURLARI TEXNOLOGIYASI” 
 
 
 
FANIDAN LABORATORIYA ISHLARINI BAJARISH BO‟YICHA 
 
 
 
 
 
 
 
O‟QUV-USLUBIY QO‟LLANMA 
 
 
 
TOSHKENT – 2018 

 

 

 

 

 

So‟z boshi 
“Tayyor  dori  turlari  texnologiyasi”  fanining  o„quv  fani  sifatidagi  ahamiyati,  talabalarda 
mutaxassislik  mahoratini  mukammal  shakllantirish,  ularda  laboratoriya  sharoitida  tayyor  dori  turlarini 
tayyorlash  texnologiyasi  bo„yicha  umumiy  ko„nikmalar  hosil  qilishdan  iborat.  “Tayyor  dori  turlari 
texnologiyasi”  fanining  o„quv  fani  sifatidagi  vazifasi,  mutaxassislik  mahoratini  egallash,  laboratoriya 
sharoitida  tayyor  dori  turlarini  tayyorlash  texnologiyasi  bo„yicha  umumiy  ko„nikmalar  hosil  qilish, 
hamda ularni zamonaviy texnologiya nuqtai-nazaridan tayyorlash uslubini takomillashtirishdan iborat. 
Mustaqil  O‟zbekiston  Respublikasi  aholisini  yuqori  samarador,  turg‟un  va  arzon  dori-darmon 
bilan  ta'minlash,  farmatsevtik  texnologiyaning  ustuvor  vazifalaridan  hisoblanadi.  Hozirgi  kunda 
Respublikamizda  ishlab  chiqarilayotgan  dori-darmon,  aholi  extiyojining  10%  qondira  oladi  xolos. 
Bundan  ko‟rinadiki,  aholi  uchun  zarur  bo‟lgan  dori  vositalarining  asosiy  qismi  horijiy  davlatlardan 
valyuta hisobiga keltirilmoqda. Bu esa, dorining tannarhiga salbiy ta'sir ko‟rsatmoqda, shuningdek undan 
foydalanish imkoniyatini cheklab qo‟ymoqda. 
Ushbu  o‟quv-uslubiy  qo‟llanma  maxalliy  ishlab  chiqarishda  TDVlarining  ishlab  chiqarilish 
ko‟lamini  kengayishida,  talabalarga  asosiy  qo‟llanma  bo‟la  oladi.  Sababi  ushbu  qo‟llanmada  korxona 
sharoitida  ishlab  chiqariladigan  qattiq  (kukunlar,  granulalar,  tabletkalar,  kapsulalar,  drajelar),  yumshoq 
(surtmalar,  kremlar,  linimentlar,  pastalar,  gellar)  va  suyuq  dori  shakllari  (farmatsevtik  eritmalar, 
in'ektsion  va  infuzion  eritmalar,  nastoykalar,  suyuq,  quyuq,  quruq,  moyli  ekstraktlar)  alohida-alohida, 
ularni  ishlab  chiqarish  uchun  barcha  shart-sharoitlarni  o‟z  ichida  mujassam  etgan  xolda  yozildi. 
Talabalar  bevosita  bu  dori  turlarini  laboratoriya  sharoitida  o‟z  qo‟llari  bilan  tayyorlab,  sifatiga  baxo 
beradilar. 
Talabalarga mavzular hozirgi zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar asosida tushunarli 
qilib  yoritilgan  bo‟lib,  ular  tegishli  mavzularni  o‟zlashtirishda  talabalarda  korxona  sharoitida  ishlab 
chiqariladigan  TDVlarining  tayyorlanish  texnologiyasi  uchun  zarur  bo‟lgan  asosiy  va  yordamchi 
moddalar,  shuningdek  asbob-uskunalar  va  yordamchi  materiallar  to‟g‟risida  umumiy  va  to‟liq 
tushunchaga ega bo‟ladilar. 
Ushbu o„quv-uslubiy qo„llanma O„zbekiston Respublikasi Sog„liqni saqlash vazirligining Fan va 
tibbiy  ta‟lim  Bosh  boqarmasi  va  Tibbiy  ta‟limni  rivojlantirish  markazi  tomonidan  O„zR  SSV  Fan  va 
tibbiy  ta‟lim  Bosh  boshqarmasining  26.10.2018  yildagi  9-sonli  bayonnomasi  va  Tibbiy  ta‟limni 
rivojlantirish  markazining  19.10.2018  yildagi  9-sonli  bayonnomasi  bilan  chop  etishga  tavsiya  qilingan 
bo„lib,  mualliflar  jamoasi  o„quv-uslubiy  qo„llanma  bo„yicha  berilgan  barcha  taklif  va  mulohazalarni 
e‟tirozsiz qabul qiladi. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

1-mavzu. Antidibetik ta‟sirli yig‟mani tayyorlash texnologiyasi 
Maqsad:  Korxona  sharoitida,  dorivor  o„simlik  xom  ashyolari  asosida  yig„malarni  tayyorlash 
texnologiyasi  va  sifatini  baholash  bo„yicha  umumiy  ko„nimalarga  ega  bo„lish.  Ularni  tayyorlashda 
ishlatiladigan  asbob-uskunalar  va  qurilmalar  bilan  tanishish.  Maydalash,  elash  va  aralashtirish 
jarayonlari xaqida umumiy tushunchalarga ega bo„lish. 
Mavzuning  axamiyati:  Dorivor  o„simlik  xomashyolari  asossida  tayyorlanadigan  yig„malar 
tabiiy,  zaharsiz  va  qo„shimcha  ta‟sirlarining  yo„qligi  bilan,  sintetik  yo„l  bilan  olingan  dori  vositalariga 
nisbatan  bir  qancha  imkoniyatlarga  ega,  shuningdek,  ularni  tayyorlash  texnologiyasi  ham  murakkab 
asbob-uskunalar  va  texnologik  liniyalarni  talab  qilmaydi.  Bu  jihatlardan  yig„malarni  tayyorlash 
texnologiyasini  kengaytirish,  ularning  assortimentini  ko„paytirish  farmatsevtik  texnologiyada  dolzarb 
masalalardan biridir. Maydalash, elash va aralashtirish jarayonlarisiz TDV larini tayyorlashning ayniqsa 
korxona  sharoitida  yig„malar  ishlab  chiqarishning  iloji  yo„q.  Shunday  ekan,  bu  xar  uchchala  jarayonni 
ham amalga oshirish uchun zarur bo„lgan shart-sharoitlarni to„g„ri belgilay olish texnologlardan chuqur 
bilim va amaliy ko„nikmani talab qiladi.  
Amaliy  mashg„ulot  mavzusini  yoritishda  “Moychechak”  pedagogik  texnologiya  usulidan 
foydalaniladi  
 
Vaziyatli masalalar: 
1.  3o„ldirli  tegirmon  me‟yorida  to„ldirilgan  bo„lishiga  qaramay,  uning  foydali  ish  koeffitsienti 
me‟yorida emas. 
2.  Kerakli darajada maydalangan o„simlik xomashyosini elakdan o„tishi qoniqarsiz. 
3.  Saqlanish davomida yig„maning mog„orlanishi kuzatildi. 
Talabalar bilimini tekshirish uchun savollar:: 
 
Ўқитувчи:  
йиғмаларни 
тайѐрлаш 
технологик 
босқичлари    
 
6-талаба:  
сифатини баҳолаш    
 
5-талаба:  
қадоқлаш    
 
3-талаба:  
аралаштириш    
 
4-талаба:  
бирламчи 
сифатини баҳолаш    
 
1-талаба:  
майдалаш   
 
2-талаба:  
элаш    

 

1. Yig„malarning ta‟rifi, tavsifi va tasnifi 
2. Yig„malarning tarkibiy qismlari 
3. Yig„malar tayyorlashni texnologik bosqichlari 
4. Yig„malarni sifatini baholash 
5. Yig„malarni qadoqlash va o„rash 
6. Yig„malarga misollar keltiring 
7. Yig„malarni ishlatilishi 
8. Maydalash nima? 
9. Elash va laklar 
10. Aralashtirish turlari 
Kerakli asbob-uskunalar va qurilmalar: 
1.  Elak (teshigining diametri 1 va 2 mm bo„lgan)  
2.  Byuks  
3.  Quritish javoni 
4.  Tigel 
5.  Tozalangan suv  
6.  Ammoniy nitratning to„yingan eritmasi  
7.  10% li xlorid kislotasi eritmasi 
8.  Soat oynachasi 
9.  Suv xammomi 
10.  Kulsiz filtr 
11.  Konussimon kolba 
12.  Suvsiz kalsiy xlorid  
13.  Eksikator 
Qandli diabetga qarshi ishlatishga mo„ljallanagn yig„maning tarkibini tanlashda xalq tabobati va 
zamonaviy tibbiyotda eng ko„p ishlatiladigan dorivor o„simlik xom ashyolariga murojaat etildi.  
Buning  uchun  adabiyotlar  manbaalariga  tayangan  xolda  10  nomdagi  qandli  diabetga  qarshi 
ishlatishga  mo„ljallangan  dorivor  o„simlik  xom  ashyolari  tanlab  olindi  (1-jadval).  Tarkiblar  uchun 
qoqio„t  ildizi  asos  qilib  olindi.  SHuningdek  grek  yong„og„i,  qalampir  yalpiz  bargi,  na‟matak  mevasi, 
frangula  po„stlog„i,  cherinka  mevasi,  valeriana  ildizi,      qizil  loviya,  chayon  o„t  bargi,  marmarak  bargi 
foydalanildi. 
Bu  o„simliklarda  yig„ma  tarkibini  tanlashda  1:1  nisbatdan  foydalanildi.  Dorivor  o„simlik  xom 
ashyolari aralashmalaridan damlama tayyorlanib, ularni sun‟iy chaqirilgan qandli diabetga qarshi ta‟siri 
o„rganildi. 
Tajribalar  og„riligi  150-184  g  li  52  ta  laboratoriya  kalamushlarida  olib  borildi.  O„tkir 
giperglikemiya  tajribadagi  kalamushlarning  qorin  bo„shlig„iga  glyukozani  gipertonik  eritmasidan  4,5 
g/kg miqdorda yuborish bilan, sun‟iy qand kasalligi esa kalamushlarning teri ostiga alloksan preparatini 
170  mg/kg  miqdorda  yuborish  yo„li  bilan  yuzaga  chiqarildi.  So„ngra  kalamushlar  ma‟lum  guruhlarga 
bo„linib  chiqildi.  Nazorat  guruhidagi  kalamushlarga  og„iz  orqali  mos  ravishda  tozalangan  suv,  tajriba 
guruhidagi kalamushlarga esa 50 mg/kg va 100 mg/kg xisobida yig„madan tayyorlangan damlama og„iz 
orqali yuborildi. 
Tajriba boshlanguncha va tajribaning 30, 60, 90 va 120 daqiqalarida kalamushlardan qon olinib, 
undagi  qand  miqdori  fermentativ  usul  bilan  aniqlab  chiqildi.  Olingan  natijalar  matematik  xisob  kitob 
qilinib,  nazorat  guruxidan  olingan  natijalar  bilan  qiyosiy  solishtirildi  va  o„rganilayotgan  preparatning 
gipoglikemik ta‟siri aniqlandi. 
O„rganilgan  tarkiblarning  qandli  diabetga  qarshi  ta‟siri,  terapevtik  samaradorlik  bo„yicha 
baxolandi,  ya‟ni  “kuchli”,  “o„rtacha”,  “kuchsiz”  va  “juda  past”  ko„rsatkichlari  bilan  tarkiblar  bir  biri 
bilan qiyosiy o„rganildi. 

 

Olingan  natijalar  2-jadvalda  keltirilgan  bo„lib,  undan  ko„rinib  turibdiki,  6-tarkib  ya‟ni  qoqio„t 
asosida  gazandi  bargi,  na‟matak  mevasi  va  chernika  mevasi  asosida  tanlangan  tarkib  eng  yuqori 
terapevtik samaradorlikni namoyon qilgan. 
1-jadval 
Qandli diabetga qarshi mo„ljallangan yig„ma uchun o„rganilgan tarkiblar
 
t/r 
O„simlik xom 
ashyosining nomi 
Yig„ma tarkiblari 









10 
1. 
Qoqio„t ildizi  










2. 
Na‟matak mevasi  










3. 
Qalampir yalpiz bargi 










4. 
Frangula po„stlog„i 










5. 
Valeriana ildizi  










6. 
CHernika mevasi 










7. 
Qizil loviya 










8. 
Grek yong„og„i 










9. 
Marmarak bargi 










10. 
Chayon o„t bargi  










Izoh: O„simlik xom ashyolari 1:1 nisbatda olingan. 
2-jadval 
Qandli diabetga qarshi mo„ljallangan yig„ma uchun tanlangan tarkiblarning terapevtik 
samaradorligini o„rganish natijalari 
O„rganilgan tarkib 
raqami 
Terapevtik samardorlik 
1. 
 + + 
2. 
+ + + 
3. 
 + + 
4. 
+ + + 
5. 
+ + + 
6. 
+ + + + 
7. 
+ + + 
8. 
+ + 
9. 
+ + 
10. 
+   
Izoh:   
+ + + +  
- kuchli antidiabetik ta‟sir namoyon bo„ldi. 
 
 
+ + +     
- o„rtacha antidiabetik ta‟sir namoyon bo„ldi. 
 
 
+ +        
- kuchsiz antidiabetik ta‟sir namoyon bo„ldi. 
 
 

   
- juda past antidiabetik ta‟sir namoyon bo„ldi. 
 
 
 
 

 

3-jadval 
Qandli diabetga mo„ljallangan yig„mani giperglikemiyada qondagi qand miqdoriga ta‟sirini 
o„rganish natijalari 
t/r 
O„rganilgan namuna 
Qondagi 
qandning 
boshlang„ich 
miqdori 
Alloksan 
yuborilgandan 
keyingi qand 
miqdori 
O„rganilgan vaqtlar, daqiqa 
30 
60 
120 
1. 
Fiziologik eritma, 1 ml 
 
5,3±0,5 
 
12,1±0,7 
6,3±0,3 
7,3±0,45 
6,1±0,25 
2. 
Taklif etilgan yig„ma (1)  
11,2±1,1 
5,5±0,25 
6,05±0,3 
5,4±0,3 
3. 
Taklif etilgan yig„ma (2) 
11,9±0,9 
5,6±0,2 
5,9±0,3 
4,98±0,2 
4. 
Taklif etilgan yig„ma (3) 
11,4±1,0 
5,3±0,25 
5,6±0,4 
5,25±0,2 
Bundan xulosa qilib 6-tarkib bo„yicha taklif qilingan tarkib taklif etiladi: 
Qoqio„t ildizi 
 
 

10,0 
Gazandi bargi 
 
 

10,0 
Na‟xmatak mevasi  
 

10,0 
CHernika mevasi   
 

10,0 
Yig„maning umumiy og„irligi 

40,0 
Antidiabetik ta‟sirga ega bo„lgan yig„maning texnologiyasi va tayyor yig„mani qadoqlash. 
Taklif  etilgan  tarkib  bo„yicha  qoqio„t  ildizi,  na‟matak  mevasi,  chernika  mevasi  va  chayon  o„t 
bargi  alohida-alohida  tortib  olinib,  maydalandi  va  teshigining  diametri  0,2  mm  bo„lgan  elakdan 
o„tkazildi. So„ng o„simlik xom ashyolari bir xil aralashgunga qadar aralashtirilib, sifati baxolandi va 40,0 
dan qadoqlandi.     
4-jadval 
Qandli diabetga qarshi mo„ljallangan yig„maning son ko„rsatkichlarini aniqlash natijalari 
t/r 
O„rganilgan son 
ko„rsatkichlari 
Qoqio„t 
ildizi 
Na‟matak 
mevasi 
Chernika 
mevasi 
Chayono„t 
bargi 
Yig„ma 
1. 
Namligi, % 
14 
15 
17 
14 
15 
2. 
Umumiy kul miqdori, % 



20 

3. 
10% xlorid kislotasida 
erimaydigan kul miqdori,%  


0,8 


4. 
Bargni qoraygan va burushgan 
qismlari, % 
10 

0,25 


5. 
7 mm li elakdan o„tmagan 
qismlari 
10 


10 

6. 
0,5 mm li elakdan o„tgan 
qismlari, % 
10 


15 

7. 
Organik aralashmalar, % 
0,5 
0,5 



8. 
Mineral aralashmalar, % 

0,5 
0,5 


 
 
 
 
 
 
 

 

2-mavzu. Galmanin va sun‟iy karlovar tuzi kukunlarini tayyorlash texnologiyasi 
Maqsad: Korxona sharoitida ishlab chiqariladigan kukunlar haqida umumiy tushunchalarga ega 
bo„lish, ularni ishlab chiqarishda ishlatiladigan yordamchi moddalar bilan tanishish. Korxona sharoitida 
kukunlarni ishlab chiqarish texnologiyasini o„zlashtirish. 
Mavzuning  axamiyati:  Qattiq  dori  shakllari  korxona  sharoitida  ishlab  chiqariladigan  TDVning 
asosiy  qismini  tashkil  qiladi.  Jumladan  kukunlar  tayyorlanish  texnologiyasi  bo„yicha  nisbatan  oson  va 
qulay  bo„lganigi  uchun  ularni  ishlab  chiqarish  ko„lami  bugungi  kunda  ancha  keng.  Ishlatilish  nuqtai 
nazaridan  ham  kukunlar  bir  qancha  afzalliklarga  egadir.  Ayniqsa  ularni  tayyorlashda  tarkib  uchun 
yordamchi  moddalar  turi  va  miqdorini  to„g„ri  tanlash,  tayyor  kukunlarni  nafaqat  biologik 
samaradorligini, balki ularning turg„unligini ham ta‟minlashda asosiy omil bo„lib hizmat qiladi .  
Amaliy  mashg„ulot  mavzusini  yoritishda  “Aylana  stol”  pedagogik  texnologiya  usulidan 
foydalaniladi  
 
Vaziyatli masalalar: 
1.  Kukunni tarkibiga kirgan yordamchi moddalarni namligi yuqori 
2.  Massa belgilangan vaqtda yaxshi aralashmagan. 
3.  Galmaninni saqlash jarayonida bo„lakchalar hosil bo„ldi. 
Talabalar bilimini tekshirish uchun savollar::  
1.  Sun‟iy karlovar tuzi kukunining tarkibi. 
2.  Murakkab chuchukmiya kukuni tarkibi. 
3.  Galmanin kukuni tarkibi. 
4.  Korxonada ishlab chiqariladigan kukunlarni texnologik bosqichlari. 
5.  Kukunlarni tayyorlashda ishlatiladigan yordamchi moddalar.    
6.  Tegirmonlar. 
7.  Kukunlarning maydalik darajalari 
8.  Korxona sharoitida ishlatiladigan aralashtirgichlar. 
9.  Korxonada ishlatiladigan elaklar. 
Ўқитувчи:  
саноат миқѐсида 
ишлаб  
чиқариладиган 
кукунларнинг 
авзалликлари? 
5-талаба: 
мураккаб асбоб 
ускуналарни 
талаб 
этилмаслиги  
2-талаба: 
Ишлаб чиқариш 
кўламининг 
оддийлиги ва 
қулайлиги 
1-талаба: 
Ишлаб чиқариш 
кўламининг 
кенглиги 
4-талаба: 
Таъсир қилувчи 
моддаларни ҳар хил 
физик-кимѐвий 
жараѐнлардан 
ҳимояланганлиги 
6-талаба: 
дозаларга 
аниқ 
бўлинганлиги 
3-талаба: 
кукунларни ичиш, 
ташқи мақсадлар 
ва  инъекция учун 
ишлатилиши 

 
10 
10. Korxonada ishlab chiqariladigan kukunlarni ishlatilishi. 
1-laboratoriya ishi 
Galmanin kukuni. 
Pul. Galmaninum. 
Vazifa 
1. 12,0 g galmanin tayyorlang.  
2. Laboratoriya ishini qadamma-qadam bajarishni chizing. 
3. Tayyor maxsulotning sifatini tekshiring.  
Tarkibi. 
Salitsil kislotasi 
 
- 2 g. 
Rux oksidi   
 
- 10 g. 
Talk  
 
 
- 44 g. 
Kraxmal 
 
 
- 44 g. 
Kerakli asbob uskunalar va yordamchi materiallar. 
1. M.X.Islamgulov asbobi.  
2. CHinni kosacha. 
3. Teshigining diametri 100 mkm bo„lgan elak.  
4. Qopqog„i zich berkiladigan shisha idish, polietilen xaltacha.  
5. Pergament qog„ozi, slyuda, tosh va tarozilar.  
6. Paxta, qog„oz quticha yoki sellofan xaltacha. 
7. Salitsil kislota. 
8. Rux oksidi, talk, kraxmal. 
Ishni bajarish tartibi: 
Kerakli  mikdorda  tortib  olingan  moddalar  M.X.Islamgulov  asbobiga  solinib,  12  soniya 
davomida  maydalanadi.  Taxminan  40  soniyadan  so„ng,  asbob  qopqog„i  ochilib,  maydalangan  kukun 
pergament qog„ozga solinadi va teshigining diametri 100 mkm li elak orqali o„tkazilib, tortiladi. Tayyor 
maxulot asosiy ta‟sir qiluvchi moddalari bilan standartlanib, qadoqlanadi. 
Laboratoriya ishini qadamma-qadam bajarish tartibi 
 
 
 
Бажарилди 
Майдалаш 
Элаш 
Аралаштириш 
Баҳолаш 
Қадоқлаш 
Тайѐр маҳсулот 
Ҳосил бўлди 
Олинди 
Рух оксиди 
Салицил кислотаси  
Тальк    
Крахмал  
Қадоқловчи 
материал 
Кукун 

 
11 
Tayyor mahsulotning sifatini tekshirish 
Tayyor  maxsulot  tavsifi.  Oq  yoki  och  pushti  rangli,  ushlab  ko„rilganda  yog„simon  xossaga 
ega, maydalanmagan zarrachalari sezilmaydigan kukun. 
Chinligi.  Mahsulotning  spirtli  ajratmasiga  temir  (SH)-xlorid  qo„shilganda  binafsha  rang  hosil 
bo„ladi (salitsil kislotasi). 
Mahsulotni  suvda  qaynatib,  sovutilgan  eritmasi  yod  bilan  havo  rangli  suyuqlik  hosil  qiladi 
(kraxmal). 
Maxsulotning  kislotali  ajratmasiga  kaliy  ferrotsianid  eritmasi  qo„shilganda  oq  cho„kma  hosil 
bo„ladi (rux). 
Miqdorini  aniqlash.  Salitsil  kislotasi  preparatni  efirli  ajratmasidan  neytrallash  usuli  bilan 
aniqlanadi. Uning mikdori 1,8-2,2% bo„lshii kerak. 
Rux  oksidi  eritma  xoliga  o„tkazilib,  trilonometrik  usulda  aniqlanadi.  Uning  mikdori  9-11% 
bo„lishi lozim. 
Qadoqlash. 50 g dan qalin qog„oz qutichalarda chiqariladi.  
Saqlanishi. Quruq va salqin joyda saqlanadi.  
Ishlatilishi. Oyoq terlaganda antiseptik vosita sifatida ishlatiladi. 
2-laboratoriya ishi 
Sun‟iy karlovar tuzi kukuni. 
Pul. Sal Carolinum Factitium. 
Vazifa 
1. 8 g sun‟iy karlovar tuzini tayyorlang. 
2. Laboratoriya ishini qadamma-qadam bajarishni chizing. 
3. Tayyor maxsulotning sifatini tekshiring. 
Tarkibi. 
Natriy sulfat (quritilgani)   
- 44 g. 
Natriy gidrokarbonat 
 
- 36 g. 
Natriy xlorid 
 
 
- 18 g. 
Kaliy sulfat   
 
 
- 2 g. 
Kerakli asbob-uskunalar va yordamchi materiallar: 
1. M.X.Islamgulov asbobi.  
2. CHinni kosacha. 
3. Teshigining diametri 200 mkm bo„lgan elak. 
4. Qopqog„i zich berkiladigan shisha idish, polietilen xaltacha.  
5. Pergament qog„oz, slyuda, tosh va tarozilar.  
6. Paxta, qog„oz quticha yoki sellofan xaltacha.  
7. Natriy sulfat, natriy gidrokarbonat, natriy xlorid va kaliy sulfat. 
Ishni bajarish tartibi: 
Kerakli  mikdorda  tortib  olingan  moddalar  M.X.Islamgulov  asbobiga  solinib,  12  soniya 
davomida  maydalanadi.  Taxminan  40  soniyadan  so„ng,  asbob  qopqog„i  ochilib,  maydalangan  kukun 
pergament qog„ozga solinadi va teshigining diametri 200 mkm li elak orqali o„tkazilib, tortiladi. Tayyor 
maxsulot baxolanib, qadoqlanadi. 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
12 
Laboratoriya ishini qadamma-qadam bajarish 
 
 
Tayyor maxsulotning sifatini tekshirish 
Tayyor maxsulot tavsifi. Oq, 10 qism suvda eriydigan kukun. 
CHinligi.  Gidrokarbonatlarga  suyultirilgan  kislota  qo„shilganda  karbonat  angidrid  gazi  ajralib 
chiqadi. Sulfatlar bariy xlorid eritmasi yordamida oq cho„kma hosil qilishi bilan aniqlanadi.  
Xloridlar  kislotali  muhitda  kumush  nitrat  eritmasi  bilan  oq  cho„kma  hosil  qiladi.  Kaliy  ioni 
natriy  kobalta  nitrit  eritmasi  bilan  sariq-tillarang  cho„kma  beradi.  Natriy  ioni  rangsiz  alangani  sariq 
rangga bo„yaydi. 

Download 1.56 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling