Tayyorladi: Do’stmurodov Murodjon Olimjon o’g’li


Download 435.24 Kb.
Pdf ko'rish
Sana07.01.2023
Hajmi435.24 Kb.
#1082710
Bog'liq
MURODJON



Mavzu:Bulung’ur xalq og’zaki ijodi, xalq o’yinlari, marosim va bayramlari. 
Tayyorladi:Do’stmurodov Murodjon Olimjon o’g’li. 
Tel raqami: +998335015356 
BULUNG’UR DOSTONCHILIK MAKTABI. 
“Bugun biz yodgor baxshi va Tilla 
kampir,Jossoq shoir va Amin 
baxshi,Shernazar baxshi va Ergash 
Jumanbulbul,Fozil Yo’ldosh va Pulkan 
shoir,Islom shoir va Abdulla shoir, 
Saidmurod Panox va Bekmurod 
Jo’raboy o’g’li, Berdi baxshi va 
Rahmatulla Yusuf o’g’li,Qodir shoir va 
Shoberdi baxshi kabi dostonchilarning 
nomlarini ehtieom bilan tilga olamiz.” 
ISLOM KARIMOV 
Bulung’ut tumani Samarqand viloyatidagi baxshichilik san’ati markazlaridan biri 
xisoblanadi.Bu maktabga mansub baxshilar qaxramonlik dostonlarini ijro etish bilan 
mashxur bo’lganlar. Bu maktab repertuaridagi dostonlar soddaligi, o’ta an’anaviy va 
nisbatan arxaikligi bilan ajralib turadi. 19-20-asrlaeda yashagan Amin baxshi, 
Muhammad shoir, Chinni shoir, Tovbuzar shoir, Qurbonbek shoir, Jo’ra shoir,Fozil 
Yo’ldosh o’g’li kabi o’nlab yirik dostonchilarni birlashtirgan bu maktab vakillari 
Bulung’ur , Jonboy, Poyariq, G’allarol, Zomin Jzzax atroflarida dostonchilik qilib 
yurganlar.Ular dostonlarni asosan do’mbira, ba’zan qo’biz jo’rligida ijro etganlar. Bu 
maktab vakillaridan yozib olingan “Alpomish” “Yodgor” “Yusuf bilan Ahmad”
“Mashriko” “Zevarxon” va boshqa dostonlar badiiy uslubiy jihatidan Bulung’ur 
dostonchilik maktabiga xos xususiyatlarni o’zida mujassam etgan.Bulung’ur 
dostonchilik maktabi vakillari Farg’ona vodiysidagi o’zbek dostonchilari, jumladan 
Yangiqo’rg’on tumanidagi Qulbuqon dostonchilari ijodi shakllanishiga ijobiy tasir 
ko’rstgan. 
XALQ OG’ZAKI IJODINING oqsoqoli. 
Birinchi prezidentimiz Islom Karimov o’zining “Alpomish” dostonining 1000-yilligiga 
bag’ishlangan tantanalarda so’zlagan nutqida Fozil Yo’ldosh o’g’lining nomini ulug’ 
dostonchilarimiz nomlari bilan bir qatorda ehtirom bilan tilga oldi. 


Fozil Yo’ldosh o’g’li(1872-1955) o’zining 83yillik umri davomida XIX asr oxiri va 
XXasrning birinchi yarmidagi ijtimoiy-siyosiy voqealarning guvohi bevosita ishtirokchisi 
sifatida adabiy merosimizni to’plash va saqlash bilan birga, ozi yashagan tarixiy davr 
muammolarini, xalqimizning orzu-umidlari va ozodlik uchun kurashini oz dostonlari va 
termalarida aks ettirdi. 
Baxshi shoir 1872-yilda xozirgi Bulung’ur tumanining Loyqa qishlog’ida (hozirdz Loyqa 
qishlog’I Baxmal tumaniga qaraydi) tug’ilgan.O’zining kunlarim dostonida aytilishicha, 
turmush tashvishlari sabab, yoshlik va o’smirlik yillarida G’allarol hududidagi Nayman , 
Moltob, Sarbazor qishloqlarida 10-yil cho’ponlik qiladi.Fozil shoir kuylagan mashxur 
“Alpomish” dostoni o’zbek davlatchiligining ilk davrlari tarixini, mustaqil davlat yaratish 
haqidagi, xalqimizning azaliy orzu – umidlari to’g’risidagi ulkan epic asar bo’lib, uning 
millatimiz tarixiy xotirasini tiklashdagi ahamiyati va umumbashariy qadriyar sifatidagi 
qiymati beqiyosdir. 
Birinchi prezidentimiz bu haqida takidlaganidek: “Alpomish dostoni bizga 
insonparvarlik fazilatlaridan saboq beradi. Odil va haqgo’y bo’lishga, o’z yurtimizni, 
oilamiz qo’rg’onini qo’riqlashga, do’st – yorimizni, or – nomusimizni, ota-
bobolarimizning muqaddas mozorlarini har qanday tajavuzdan ximoya qilishga 
o’rgatadi”. 
Shoirnig “Jizzax qo’zg’aloni” dostoni Trkiston xalqlarining chor Rossiyasi 
mustamlakachilik zulmi va mahalliy aholini mardikorlikka olishga qarshi 1916-yilda 
ko’tarilgan milliy ozodlik ko’rinishlariga bag’ishlangan. 
“Ochil dov” dostoni esa milliy istiqliol kurashlarining yorqin obrazlari yaratilgan. 
Bugun mustaqillik bergan imkoniyatlar Fozil shoir asarlarini chuqurroq o’rganishga 
ehtiyoj tug’dirmoqda. Mustaqilligimizning 11-yilligi arafasida, 2002-yil avgust oyida, 
Fozil Yo’ldosh o’g’li tavalludining 130-yilligini nishonlash to’g’risidagi Samarqand viloyar 
hokimining qarori milliy adabiyotimiz va madaniyatimiz uchun tengsiz xizmatko’rsatgan 
buyuk baxshi-shoir xurmatini joyiga qo’yish borasidagi muhim qadamdir. 
FOZIL SHOIR HAQIDA. 
XX asr boshida o’zining oqinlari bilan Samarqand viloyatida epic san’atning muhim 
chashmalari bo’lgan: Ikki baxshichilik maktabi- Bulung’ur va Nurato maktablari mavjud 
edi. Bu maktablarda davrimizning ikki ulig’ oqini Fozil Yo’ldosh o’g’li va Ergash 
Jumanbulbul o’g’li yetishib chiqdi. 


Fozil ota aytatrtgan dostonlar ichida eng ulug’I va badiiy ishlanishi tomonidan eng 
mukammali, shubxasiz,”Alpomish” dostonidir. 
G’AFUR GULOM. 
“Taajjubli yodlash kuchga ega bo;lgan Fozil ota bilan va aytgan dostonlari o’zining 
tematik boyligi kompozitsyaviy silliqligi va texnalogik ravonligi bilan sifatlanadi”. 
MAQSUD SHAYXZODA. 
QAYTA O’RGANISH EHTIYOJI. 
(Men ozgalar kuni bilan yozilgan tarixni, tarix sanamayman.Hech 
bir bosqinchi oz mustamlakasi to’g’risida to’g’ri fikr bildirmagan.) 
Birinchi prezidentimiz I.A. KARIMOV. 
Bulung’ur azaldan dostonchilikda nom chiqargan, bu sohada o’ziga xos maktab 
yaratgan yurt. Ayniqsa qahramonlik mavzusidagi dostonlari bilan mashxur bo’lgan 
Bulung’ur dostonchilik maktabining yirik vakillaridan biri esa shubxasiz Fozil Yo’ldosh 
o’g’lidir. 
Taniqli folklorshunos olim Xodi Zaripov bu mashxur baxshi- shoir to’g’risida shunday 
degan edi:Fozil shoir o’tmish adabiy merosidan 40 ga yaqin dostonni bilishi bilan ajralib 
turadi.” Baxshi shoirning “Jizzax qo’zg’loni dostoni 1916-yildagi qo’zg’alon 
tasvirlangan. 
FOZIL SHOIRDAN YOZIB OLINGAN DOSTONLAR: 
1. “ALPOMISH” dostoni 1928-yil Maxmud Zarifiy yozib olgan 
2. “Avazxon” dostoni 1945-yil G’ulom Karimov yozib olgan. 
3. “Balagardon”dostoni, 1935-yilda Buyuk Karimov yozib olgan. 
4. “Baxrum va Gulandon” dostoni 1940-yil Jamol Asomiddinov yozib olgan 
5. “Buxoro podshosi Muzaffarxon”dostoni, 1947-yil Jamol Asomiddinov yozib 
olgan. 
6. “Go’rog’li “ dostoni ,1939-yil Maxmud Zaripov yozib olgan 
7. “Go’rog’li Avazni olib kelishi”dostoni, 1937-yil M. Toshpo’latov 
8. “Yodgor “ dostoni, 1937-yil Xodi Zaripov yozib olgan. 
9. “Jaxongir”dostoni 1937-yil Xodi Zaripov yozib olgan 
10. “Zevarxon” dostoni, 1954-yil Muzayna Alaviya yozib olgan. 
11. “Zulfiya bilan Avaz” dostoni 1927-yil Maxmud Zaripov yozib olgan. 
12. “Intizor “dostoni 1928-yil Maxmud Zaripov yozib olgan. 
13. “Yo’lbars terisini yopingan polvon “ dostoni 1939-yil Mansur Afzalov yozib 
olgan. 
14. “Kunlarim “ dostoni, 1949-yil Muazanna Alaviya yozib olgan. 
15. “Layli va Majnun “ dostoni, 1939-yil Mansur Afzalov yozib olgan. 
16. “Malikayi ayyor “ dostoni, 1927-yil Muxammad Iso Ernazarov yozib olgan. 
17. “Mamatkarim polvon” dostoni 1937-yil Maxmud Zaripov yozib olgan. 
18. “Mashriko “ dostoni 1937-yil Buyuk Karimov yozib olgan. 
19. Mulla G’olib” dostoni 1934-yil Xodi Zaripov yozib oplgan. 


20. “Murodxon “dostoni 1928-yilMuxammad Iso Ernazarov yozib olgan. 
XALQ O’YINLARI. 
Bulung’urda ham boshqa viliyatlarda bo’lgani kabi turli xalq oyinlari mavjud. 
O’yinlardan “chillik”, “Beshtosh”, “Futbol” o’yinlarini sevib o’ynashadi. Navruz 
hayit,to’ylar va turli xil marosimlar udumlar kurashsiz, kopkarisiz poygasiz va 
boshqa milliy o’yinlarsiz o’tmaydi. Bulung’urda harakatli o’yinlardan “quloq 
cho’zma” ,”eshak mindi”, “yelkada kurash”, “xo’razlar jangi”, “chillik” , “poda 
top” va hokozolar. Bunday o’yinlarning barchasi hozirgi davrdagi bayramlar
musobaqalar va to’ylarda keng qo’lanmoqda.Ularning mazmunlari xalqqa ma’lum. 
Shuningdek, ular ko’plab o’quv –uslubiy qo’llanmalar, monografiyalar ilmiy 
omoabop risolalariga ham kritilgan. 
Navruz bayramida jismoniy sifatlama rivojlantiruvchi oyinlar :Tortishmachoq”,
“Kun va Tun”, “otib qochar” kabi o’yinlar o’ynaladi.
Nutq va talaffuzni shakllantiruvchi o’yinlar ham o;ynaladi. Bular “Kim oladi”, “Oq 
terakmi, ko’k terak”, “Pahmoq kuchuk”, “G’ozlar” kabi oyinlar ham o’ynaladi. 
Oto- bobolarimizning aytishicha, ilgari bolalar orasida “Quloqcho’zma” oyini juda 
ommalashgan edi.Uasosan Qashqadaryo, Surxandaryo tomonlarda ko’pkati yoki 
kurash o’tkaziladigan to’ylarda o’ynalgan. 
Qoidaga ko’ra,o’rtaga ro’mal tashlanib, bolalar uni bir-biridan tortib olish kerak. 
Buning yagona yo’li- Quloqdan cho’zishdir.Belgilangan marraga yetguncha 
shunday.Ro’malni qo’ldan oldirmagan bola so’vrindor bo’ladi.Bu o’yin o’g’il – 
qizlarni or talashish, o’z haqini ayirib olish, chidamli bo’lishga o’rgatadi.Bugun 
quloqcho’zma butkul yo’qoldi hisob.Vaziyat sh zaylda davom etsa
ko’pkariga”madaniy o’yin emas”, yosh otaversak, ertaga “milliy kurashdan voz 
kechish kerak, o’rniga dzyudo bilan shug’ullanish lozim”, deyishgacha borsak, 
bizda nima qoladi o’zi? bBu o’yinlarni saqlab qolib kelajak avlodga yetkazish 
bizning asosiy burchimiz hisoblanadi. 
MAROSIM VA BAYRAMLARI. 
Xabar berilganidek, 1-iyun –“Xalqaro bolalarni himoya qilish” kuni munosabati 
bilan Bulung’ur tumani markazida joylashgan “Fozil Yo’ldosh o’g’li xiyoboni”da 
mitti farishtsalar uchun bayram tadbirlari tashkil etildi. 
Tadbir avvalida so’zga chiqqan tuman hokimi Baxodir Baxromovich bolajonlarni va 
ularni yaqinlarini bayram bilan tabrikladi. Shundan so’ng, tuman xalq ta’limiga 
qarashli umumta’lim maktablarining 14yoshda kichik bo’lgan va tumandagi 
maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari tuman hokimi tomonidan 
faxriy yorliq hamda esdalik sovg’alari bilan taqdirlandilar. 
Marosimlar ham rivojlangan . Bulung’urda nikoh bilan bog’liq to’y marosimlari 
juda ham chiroyli. 


Foydalanilgan adabiyotlar. 
1. 
Bulung’ur tumani 2- maktab kutubxonasidagi adabiyotlar
2. 
Murodov Qaxramon “Bulung’ur tumanida olib borilgan arxealogik qazilma va 
tekshiruvlar.”
3. 
www.http
. Fayllar org.uz
Dala yozuvlari mualliflari: 
Xojimurodov Berdimurod 
Abdullayev Erkin 

 
 
 



Download 435.24 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling