Tema: Ózbekstandı xalıq aralıq reytinglerdegi kórsetkishlerin kóteriwdiń tariyxıy hám siyasiy áhmiyeti


Download 19.22 Kb.
Sana26.03.2022
Hajmi19.22 Kb.
#615450
Bog'liq
daklad 1
ximya 123, anar metrologiya 2, Anar metrologiya, Antropologiya, ximya 1234, Basshining manauyati, Basshining manauyati 11, daklad 3, ximya, Baslawish klaslarda matematika oqitiwda kompetentlik qatnas oqiw dasturi analizi, informatika, gamilton, 1-YARIM YILLIK15talik, 30-mikro


Tema: Ózbekstandı xalıq aralıq reytinglerdegi kórsetkishlerin kóteriwdiń tariyxıy hám siyasiy áhmiyeti.
Ózbekstandı halqaro reytinglerdegi kórsetkishlerin kóteriwdiń tariyxıyı. Insaniyat rawajlanıwı, barlıq tarawlarda kesheip atırǵan globallasıw processler, sapa hám strukturalıq ózgerisler xalıq aralıq sheriklik hám baylanıslardı jańa basqıshqa kóteriw esesinde hár bir ǵárezsiz mámlekettiń bul jaǵdaylarǵa jańasha qarawǵa, olar menen birge adım taslaw wazıypasın kese qoyıp atır. Bul bolsa, bárinen burın, sol mámlekettiń jáhán kólemindegi ornı, xalıq aralıq reyting hám kórsetkishlerde tutqan poziciyasi menen belgilenedi.
Búgin turmıstıń hár bir iskerlik tarawında jańalıq hám qurılısshılıq jumısları jedel pátda dawam etpekte. Tuwrısıda, bunday jańalaniwlar nátiyjesi tekǵana xalqımız turmısında, bálki abıraylı xalıq aralıq reyting hám indeksler kórsetkishlerinde de óz ańlatpasın tawip atr.
Sonı da aytıw kerek, xalıq aralıq reyting hám indeksler hár bir mámlekettiń rawajlanıw procesin ózinde kórsetip, mámleket basqarıwı sapası, xalıqtıń turmıs dárejesi, insan huqıqları qáwipsizligi, isbilermenlik iskerligi hám shet el investorlar ushın qolay ortalıq, turaqlı ekonomikalıq ósiw hám básekige shıdamlılıq sıyaqlı zárúrli táreplerdiń aynası bolıp tabıladı. Bul tárepler mámleketimizdegi reformalar mánisinde de sáwlelengen. Bulardıń barlıǵı insan qadrini kótermelewge, adamlardıń turmıstan razı hám minnetdar bolıp jasaytuǵının támiyinlewge xizmet etiwi menen jáne de tereń mazmun kásip etedi.
Prezidentimizning 2020- jıl 2 iyunda qabıl etilgen “Ózbekstan Respublikasınıń xalıq aralıq reyting hám indekslerdegi ornın jaqsılaw hám de mámleket shólkemleri hám shólkemlerinde olar menen sistemalı islewdiń jańa mexanizmin engiziw tuwrısında”gi pármanı jurtımızda bul jóneliste ámelge asırılıp atırǵan islerdi jańa basqıshqa kóteriwde zárúrli programmasılamal boldı.
Usı pármange muwapıq, xalıq aralıq reyting hám indeksler menen islew boyınsha respublika keńesi tuzilib, tarawda parlament qadaǵalawı ornatildi. Ózbekstan Respublikası Joqarı Jıynalısı Senati baslıǵı Tanzila NARBAEvA menen sáwbetimiz usı párman atqarılıwın támiyinlew, mámleketimizdiń xalıq aralıq reyting hám indekslerdegi ornın bekkemlew boyınsha qılınıp atırǵan jumıslar jóninde boldı.
— Ilgeri ústin turatuǵın xalıq aralıq reyting hám indeksler boyınsha islerdi húkimettiń arnawlı komissiyası muwapıqlashtirib keler edi. Prezidentimiz pármanı menen buǵan baylanıslı respublika keńesi dúzilisine ne sebep boldı?
— Xalıq aralıq reyting hám indeksler dúnyadaǵı institutsional ortalıqtıń sapasın bahalawda ekonomikalıq rawajlanıwdıń tiykarǵı shárti retinde jáhán jámiyetshiligi tárepinen qabıl etilgen qural bolıp tabıladı. Olar tekǵana ekspertler, bálki mámleketlikler dárejesinde de reformalar jáne social-ekonomikalıq siyasat kriteryası retinde qollanıp kelinedi.
Keyingi jıllarda mámleketimiz kóplegen ústin turatuǵın reytinglerde joqarılap baratırǵanı jurtımızda xalıq turmıs párawanlıǵın asırıw, jámiyetimizde ashıqlıq, áshkaralıqtı támiyinlew boyınsha qılınıp atırǵan iygilikli islerdiń zárúrli nátiyjesi bolıp tabıladı. Mısalı, jaqında BMTning Sanaattı rawajlandırıw shólkeminiń (YUNIDO) “Básekige shıdamlı sanaat ónimliligi indeksi” boyınsha esabatı basıp shıǵarıldı. Ol jaǵdayda mámleketimiz dáslepki márte sáwlelendirilip, 152 mámleket arasında 92-orındı, MDHga aǵza mámleketlikler arasında 5-orındı, Oraylıq Aziya mámleketleri arasında 2-orındı iyeledi.
Sonı da aytıw kerek, búgin jámiyetimizdegi reformalardıń bas penenmaqseti xalqımızdı razı qılıw sıyaqlı iygilikli maqsetke jóneltirilip atır. Barlıq umtılıw-háreketlerimiz, reformalarımız, qabıl qılıp atırǵan nızam hám qararlarımız zamirida da bul maqset sáwlelengen. Xalıq yuritilayotgan siyasattan qanshellilik razı bolsa, túrli reyting hám indekslerdegi ornımız óz-ózinen asıp baraveradi.
Atap aytqanda, ekonomikada mámlekettiń rolin kemeytiw, makroekonomikalıq turaqlılıqtı támiyinlew, ekonomikalıq ósiw kelesheklerin jaqsılawǵa qaratılǵan basqıshpa-basqısh reformalar 2020 jılda Jáhán bankiniń “Biznes júrgiziw” indeksinde 76 -orından 69 -orınǵa eliriwimizge, “Transparency International”ning Korruptsiyanı qabıllaw indeksi hám de “World Justice Project”ning Nızam ústinligi indeksinde mámleketimiz ornı jaqsılanıwına alıp keldi. Sol menen birge, bul jóneliste ele etiliwi kerek bolǵan wazıypalar ádewirgine. Prezidentimiz pármanı tiykarında mámleket shólkemleri iskerligi nátiyjeliligin joqarı, yaǵnıy parlament dárejesinde baqlaw belgilengeninen maqset — buǵan baylanıslı ministrlik hám keńseler basshılarınıń juwapkerligin asırıw bolıp tabıladı. Sol sebepli, xalıq aralıq reyting hám indeksler menen islew boyınsha respublika keńesi dúzildi. Joqarı Jıynalıs deputatları hám senatorlarining xalıq tárepinen saylanıwın inabatqa alatuǵın bolsaq, usı mexanizm tarawdaǵı ilajlar atqarıwı ústinen xalıq qadaǵalawı ornatılǵanlıǵın ańlatadı. Keleside ministrlik hám keńseler basshıları ózleri juwapker bolǵan reyting hám indekslerde kórsetkishlerdi jaqsılaw boyınsha ámelge asırılǵan jumıslar hám belgilengen wazıypalar atqarıwı maydanınan respublika keńesinde esabat berip baradılar.
Xalıq aralıq reyting hám indekslerdegi mámleketimiz ornıniń jaqsılanıwı kóp tárepten qabıl qılıp atırǵan nızamlarimizning orınlardaǵı orınlanıwına baylanıslı. SHuning ushın da keńes quramına jergilikli hákimler kirgizildi. Bul bolsa nızam talaplarınıń orınlardaǵı atqarıwı maydanınan mashqalalardi waqtında anıqlaw hám olardı saplastırıw imkaniyatın beredi. SHu arqalı bul baǵdardaǵı jumıslarda parlament, ministrlik hám keńseler hám de jergilikli hákimliklerdiń óz-ara sherikligi támiyinlenedi, bılıqta jaǵdaylarınıń aldı alınadı, barlıq jumıslar muwapıqlastırılgan halda shólkemlestiriledi.
— Xalıq aralıq reyting hám indeksler menen islew mámleketimiz ushın birotala jańa jónelis esaplanadı. SHu mániste ministrlik hám keńseler, sud hám prokuratura shólkemleri, jergilikli hákimlikler buǵan qaysı dárejede tayın?
— Álbette, bul kóp waqıt sarplanatuǵın, progressiv bilimlerdi talap etiwshi jańa processlerden biri. Bul, shubhasız, juwapker mámleket shólkemleriniń ózlerine biriktirilgen xalıq aralıq reyting hám indeksler metodologiyasini izbe-izlik menen úyreniw, onı tuwrı ayta alǵan halda ámeliyatqa qollanıw eta alıw, xalıq aralıq reyting hám indeksti beretuǵın shólkem menen baylanıslardı ornata alıw menen baylanıslı. Ashiǵi, barlıq ministrlik hám keńseler, ásirese, orınlardaǵı hákimlikler yamasa parlament aǵzalarınıń barlıǵı da máseleniń túpkilikli mánisin tolıq ańlap etdi, dep búydew qıyınshılıqlı. YUqorida aytqanimdek, reyting hám indeksler orınlardaǵı jaǵdayǵa baylanıslı, nızamlardıń orınlanıwına baylanıslı. Mıń ókiniw menen aytamız, orınlardaǵı hákimlikler yamasa mámleket shólkemleri wákilleriniń geyde bilip-bilmay aytqan gáp-sózi yamasa minez-qulqları reyting hám indekslerdegi ornımızǵa unamsız tásir etedi.
Sol orında barlıq basshılar, olar qaysı dárejedegi baslıq bolıwınan qaramastan, óz háreketlerin nızamlarda belgilengen tártipte ámelge asırıwları zárúr ekenin taǵı bir márte aytmoqchiman. Adamlar menen eki tárep baylanısilarda bolsa insan sha'ni hám salawatı húrmet etiliwi shárt. Hár bir sistemada islerimizdi nátiyjeli shólkemlestiriw maqsetinde barlıq ministrlik hám keńselerde xalıq aralıq reyting hám indeksler menen islew boyınsha strukturalıq bólindiler dúziliwine eristik. Bul bolsa jumısımızdı talay ańsatlashtiradi. Ajıratılǵan bólek xızmetkerler turaqlı túrde ózleriniń ministrligi yamasa mekememesi juwapker bolǵan xalıq aralıq reyting hám indeks boyınsha jumıs penenjúrgizedi.
Xalıq aralıq reyting hám indekslerdiń áhmiyeti, aldımızda turǵan ústin turatuǵın wazıypalardı belgilew, reyting agentlikleriniń metodologiyalarini úyreniw maqsetinde jergilikli hákimlikler hám de ministrlik hám keńseler juwapkerleri ushın arnawlı treninglarni basladık.
Sol menen birge, eń tiykarǵı jumısımız nızamlar hám basqa normativlik-huqıqıy hújjetlerdiń ámeldegi atqarılıwın, bir sóz menen aytqanda, nızam ústinligin támiyinlew bolıp tabıladı. Buǵan baylanıslı biz parlament hám jámiyetshilik qadaǵalawın qatań jolǵa qoyıwǵa kirdilerk hám, álbette, unamlı nátiyjelerge erisemiz.
— Búgingi kúnde xalıq aralıq kólemde ústin turatuǵın esaplanǵan tórtew xalıq aralıq reyting hám indeksde Ózbekstan ele tán alıw etilmegen. Óytkeni nede? Bul reytinglerde mámleketimiz ornın sáwlelendiriw boyınsha qanday sharalar ko'rilmoqda?
— Ózbekstannıń bul xalıq aralıq indekslerde tán alıw etilmegenine bir neshe sebepler bar. Mısalı, Jáhán ekonomikalıq forumınıń “Global básekige shıdamlılıq indeksi”ga mámleketimizdi kirgiziw máselesi maydanınan Finans penenministrligi alıp barǵan ózara kelisiwler nátiyjesinde indekske kirisiw procesi 2 jıl múddetti talap etiwi málim boldı. Birinshi jılda shólkem tárepinen Ózbekstanda rásmiy sorawnama ótkeriw ushın sherik, yaǵnıy mámleketlik emes kommerciyalıq bolmaǵan shólkemler, ilimiy-izertlew institutları tańlap alınadı hám sorawnama ótkeriledi. Ekinshi jılda sorawnama nátiyjelerinen kelip shıǵıp, Ózbekstannıń indeks degi rásmiy bolmaǵan ornı belgilenedi hám de olardıń Ózbekstan kórsetkishleriniń haqıyqıy tendentsiyaları menen qaysı dárejede sáykes keliwi tekserip kóriledi.-Tendentsiyalar arnawlı ekspertler tárepinen 2 jıl dawamında úzliksiz kuzatilib barıladı hám analiz etiledi.
Xalıq aralıq byudjet jámiyetshiliginiń “Byudjet ashıqlıǵı indeksi”ga kirisiw máselesine toqtalatuǵın bolsaq, indeks boyınsha mámlekette izertlew ótkeriw ushın zárúr resurslar (atap aytqanda, aqshalar ) tek ǵana xalıq aralıq mámleketlik emes shólkemler hám institutlar (donorlar) esabınan ámelge asıriladı.
Jámiyetshiliktiń tiykarǵı talaplarınan biri — izertlew ótkeriw degi jergilikli sherik retinde ǵárezsiz puqaralıq jámiyeti institutları (mámleketlik emes kommerciyalıq bolmaǵan shólkemler) bolıwı zárúr. Usı indeks esabatında mámleketimizdi sáwlelendiriw boyınsha juwmaqlawshı qarar shólkemdiń ámeldegi jıl avgust ayındaǵı jıynalısında kórip shıǵilıwına kelisim.
Ekonomikalıq sheriklik hám rawajlanıw shólkeminiń “Tuwrıdan-tuwrı shet el investitsiyalardı tártipke salıw sheklewleri indeksi”da Ózbekstandı tán alıw etiw maqsetinde struktura juwapker basshıları menen ózara kelisildi. Atap aytqanda, Ekonomikalıq sheriklik hám rawajlanıw shólkemi menen birgelikte “Investitsion siyasat túsindiriwi — Ózbekstan” atlı esabattı islep shıǵıw jáne bul arqalı indeksde mámleket ornın sáwlelendiriw múmkinshiliklerin keńeytiw boyınsha kelisimlerge erisildi.
Kornell universiteti, Xalıq aralıq intellektuallıq múlk shólkeminiń “Global innovatsiyalar indeksi”da mámleketimiz ornın sáwlelendiriw máselesinde Innovciyalıq rawajlanıw ministrligi ózara kelisip atır. Házir bul indeksde talap etilgen zárúr statistikalıq maǵlıwmatlardı jıynaw boyınsha sheriklikte jumıslar jolǵa qoyılǵan.
Download 19.22 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling