Teması: Ǵárezsizlik dáwirindegi dramaturgiya hám onıń izertleniwi Mazmunı


Download 158.5 Kb.
bet1/5
Sana28.01.2022
Hajmi158.5 Kb.
#549569
  1   2   3   4   5
Bog'liq
Daniyar Baymuratov
transport masalasini yechish uchun p, Мавзу Нут маданияти фанининг предмети ва вазифалари (1), 3-5-8 mavzu, Xalq pedagogikasi Mustaqil talim shartlari, Xalq pedagogikasi Mustaqil talim shartlari, fayl 773 20210505, fayl 773 20210505, Titul 40, 2-maruza (1), Ганиева Покиза diagrammalar, Қурилиш материал, agmk 2020

Teması: Ǵárezsizlik dáwirindegi dramaturgiya hám
onıń izertleniwi
Mazmunı:
Kirisiw……………….…….…………………………....…2
Tiykarǵı bólim.
I BAP. Qaraqalpaq ádebiyatında dramaturgiya..................6
II BAP. Ǵárezsizlik dáwirindegi dramaturgiyanıń izertleniwi..............................................................................15
Juwmaq………………………….......…….…................26
Paydalanılǵan ádebiyatlar...................... ……......…...….27

Kirisiw
Qaraqalpaq ádebiyatında dramaturgiya janrı ǵárezsizlik jıllarınıń ózinde qaraqalpaq ádebiyatınıń rawajlandı. Ásirese bul janr 1991-jıllardan keyin óziniń joqarı temp penen rawajlanıwına iye boldı. Dramaturglerimiz dúnya júzi dramaturgleriniń, sonday-aq burınǵı awqamǵa kiretuǵın xalıqlarınıń kórkem sóz sheberleriniń bul baǵdardaǵı dóretiwshiligin puxtalıq penen úyrenip joqarı sapadaǵı dramalıq shıǵarmalardı jarıqqa shıǵarıwda paydalandı. Bunda burınnan qálem terbetip kiyatırǵan tájiriybeli dramaturgler J.Aymurzaev hám S.Xojaniyazov, T.Seytjanov, İ.Yusupov, keyin ala P.Jumamuratov, P.Tilegenov, D.Aytmuratov, K.Raxmanov h.t.b. qosıldı. Dramaturgiyada ómir shınlıǵın súwretlewdiń sheńberi keńeydi. Mısalı, xalqımızdıń ótkendegi tariyxıy ómiriniń dramalıq waqıyaların T.Seytjanovtıń ″Ábw Rayxan Beruniy″ dramasınan kóremiz. Bunnan basqa tariyxıy- revolyutsiyalıq gúres dáwiriniń waqıyalarına arnalǵan ″Tiklengen tuw″, ″Begjan tragediyası″ pyesaların, sonday-aq İ.Yusupov hám Á.Shamuratov tárepinen jazılǵan ″Qırıq qız″ pyesasın atap ótiwge boladı.1 1İ.Yusupov qońsı Respublikalardaǵı Nasratdin, Aldar kóse qusaǵan xalıqlıq tiplerdi saxnada kórsetiw tájiriybesin paydalanıp xalqımız arasında júdá keń taralǵan Ómirbek laqqı haqqındaǵı xalıqlıq yumorlardı sheber paydalanıp óziniń usı atamadaǵı yaǵnıy ″Ómirbek laqqı″ shıǵarmasın dóretedi.
Bunnan basqa búgingi kún temasına arnalǵan J.Aymurzaevtıń ″Baxıt báhári″, ″Ráwshan″, ″Doslar júregi, ″Sheberxannıń shırmawıǵı″, S.Xojaniyazovtıń ″Arıwlar″, ″Talwas″, ″Ayqulaqe, P.Jumamuratovtıń ″Qızlar házili″, T.Seytjanov ″Qırlı soqpaqlar″, ″Tınımsız tolqınlar″, P.Tilegenov ″Hújdan″, ″Jeti million ómir″, ″Jınayatshı kim″, D.Aytmuratov ″Ter qaqan″ (″Aqmaqlıq dúnyasında″). Keyin ala K.Raxmanov óziniń ″Kelin″, ″O dúnyaǵa mirát″, ″Eglengen báhár″ h.t.b. kóp sanlı dramalıq shıǵarmaların dóretti.Házirgi dáwirde belgili shıǵarmalardıń syujetlik motivi tiykarında saxnalıq shıǵarmalar dóretiw tájiriybesi payda bolmaqta. Mısalı, Berdaqtıń ″Aqmaq patsha″ dástanı, T.Qayıpbergenovtıń ″Qaraqalpaq qızı″, ″Qaraqalpaq dástanı″ h.t.b. shıǵarmalar tiykarında saxnalıq shıǵarmalar dóredi. Bul nárse milliy dramanıń saxnalıq sheberliktiń jetilisiwine ádewir tásirin tiygizdi.
Tariyx boyınsha aytqan danalıq sózinde Birinshi prezidentimiz I.A. Kárimov “Haqıyqıy tariyxtı bilmey turıp ózligińdi biliw múmkin emes”-degen edi.1
Dramaturgiyanıń jańa baǵdarlarınıń biri kino-dramaturgiyalıq hám televidenie hám radiolarda qoyılıp atırǵan saxnalıq shıǵarmalar dórele basladı. Mısalı, N.Japaqovtıń ″Aralbalıqshıları″ atlı stsenariy tiykarında usı attaǵı film kinoǵa túsirilip, elimizdiń milliy ózgesheligin jáne de keńirek tanıtıwǵa úlken tásirin tiygizdi. Bunnan basqa İ.Yusupov ″Ájiniyaz″ atlı operanıń librettosın dóretti. Buǵan qosımsha keyingi dáwirde dramalıq shıǵarmalardıń hár qıylı janrlıq formaları payda boldı. Mısalı, muzıkalı drama, tragediya, komediya, tragiko-komediya h.t.b. T.Seytjanovtıń
″Ábiw Rayxan Beruniy″ draması tematikası jaǵınan ǵana emes qaharman obrazın jasawda da dramanıń úlken tabısı boldı. Avtor shıǵarma syujetiniń tiykarına ullı ilimpazdıń ómirindegi eń qıyın dáwirin tańlap aladı. Xorezmli M.Ǵaznaviydiń jawlap alıw jolındaǵı astırtın háreketleri Ábiw Rayxan Beruniy hám onıń átirapındaǵılardıń eldi qorǵawǵa degen patriotlıq umtılısları dramada Ábiw Rayxan Beruniydiń jarqın obrazın dóretiwge xızmet islegen. Bunnan basqa İbn Sino, Sadıq, Ábunasır qusaǵan tariyxıy adamlardıń obrazları júdá sátli shıqqan dewge boladı. S.Xojaniyazovtıń ″Baxıt″ pyesasınıń orayında 1916-jılǵı mádikarǵa baylanıslı waqıyalar baslı orındı tutadı. Bas qaharman Baxıttıń obrazı úsh-tórt jıllıq waqıyanı kórsetiw arqalı hár tárepleme ashıp bergenin kóremiz. T.Jumamuratovtıń
″Tiklengen tuw″ pyesası da usı temaǵa qurılǵan. İ.Yusupovtıń xalıq qaharmanlarınıń obrazın jasawdaǵı sheberligi ″Ómirbek laqqı″ komediyasında ashıq kórinedi. Legendalıq qaharmanlar Ómirbek laqqı menen Erejep tenteklerdiń xalıq awızındaǵı isleri menen sózlerin belgili bir realist syujetke biriktirip, jaǵımlı yumordıń iyesi bolǵan Ómirbek laqqı menen Erejep tenteklerdiń haqıyqıy obrazların dóretedi. Dramaturg J.Aymurzaev ″Berdaq″, ″Aygúl-Abat″ pyesaların qayta isledi. ″Berdaq″ pyesasında Berdaq óz dáwirindegi úlken tariyxıy-sotsiallıq waqıyalardıń orayında turadı. Pyesada Berdaq, Ernazar alakóz, Qumar ana, Qutım suwpı usaǵan tariyxıy adamlardıń hár tárepleme jetilisken obrazları jasaladı. Bul dáwirde dramaturgiyada sol kúnniń waqıyalarınaayrıqsha áhmiyet beriledi. Máselen, J.Aymurzaevtıń vrachlardıń turmısınan jazılǵan ″Qádirdan doktor″ sonday-aq miynetsiz baylıq izinen quwıwshılarǵa qarsı gúres máselesin qozǵaǵan
″Sheberxannıń shırmawıǵı″, S.Xojaniyazovtıń sharwalar turmısınan jazılǵan
″Ayqulaq″, ″Talwas″, T.Jumamuratovtıń ″Qızlar házili″ pyesaları dóredi. S.Xojaniyazovtıń ″Talwas″ pyesası sol dáwir temasında dóregen muzıkalı komediya. Pyesanıń tiykarǵı materialı etip awılda jasap atırǵan bir shańaraq turmısı alınǵan. Shańaraq basshısı Tawbay ǵarrınıń hayalı Aybiyke kútpegende ayazlap, tósek tartıp jatadı. Onı Tawbay tanısı İzbasqan degen molla táwipke emletpekshi. Sawatlı qızı Talwas bul iske pútkkilley qarsı, al anasın vrachqa emletiwdiń, eski diniy rımlarǵa qarsı gúresiwshilerdiń tárepdarı. Mine semyada konflikt dáslep usılardan baslanadı. Pyesada bas qaharman Talwas. Pyesanıń pútkil syujeti Talwas hám onıń tárepdarları átirabına jámlengen. Talwas turaqlılıq penen óz gúresin dawam etedi. Shańaraq basshısı Tawbay ǵarrınıń hayalı Aybiyke kútpegende ayazlap, tósek tartıp jatadı. Onı Tawbay tanısı İzbasqan degen molla táwipke emletpekshi. Sawatlı qızı Talwas bul iske pútkkilley qarsı, al anasın vrachqa emletiwdiń, eski diniy rımlarǵa qarsı gúresiwshilerdiń tárepdarı. Mine semyada konflikt dáslep usılardan baslanadı. Pyesada bas qaharman Talwas. Pyesanıń pútkil syujeti Talwas hám onıń tárepdarları átirabına jámlengen. Talwas turaqlılıq penen óz gúresin dawam etedi. Anası Aybiykeniń hadal kewli, qatnası mehriybanlıq ǵamxorlıǵı óz joldaslarınıń jigerli járdemi menen qıyınshılıqlardı jeńip shıǵadı, maqsetine erisedi.



Download 158.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling