Temasin oqitiwda innovatsiyaliq texnologiyalardan paydalaniwǵa tiyisli pedagogikaliq eksperiment natiyjeleri hám olardiń analizi


Download 105.21 Kb.
bet1/4
Sana13.01.2022
Hajmi105.21 Kb.
#329546
  1   2   3   4
Ayitmuradova Dilfuza perevod
Bog'liq
444 . jismoniy tarbiya, boshlang-ich-metod-birlashma-ish-reja, 2 5190612352541657983, Микро макро иктисодиёт, 10-sinf biologiya nazorat ishi daftari, 4 sinf Ish reja 2020 2021 barcha fanlardan to`liq yangi , ishonchli, 8-sinf Algebra nazorat ishi, Madina Ashrova. Tadqiqotchilik faoliyati, ustama hujjati 1, ustama hujjati 1, ustama hujjati 1, ilm yo'li, 1-Mustaqil ish, Servis xizmati fan dasturi, Tuproqlar geografiyasi(GO'M) (2)

12.4. «Koordinatsion birikpeler» temasin oqitiwda

innovatsiyaliq texnologiyalardan paydalaniwǵa tiyisli pedagogikaliq

eksperiment natiyjeleri hám olardiń analizi
Ximiyaliq tajriybeden paydalaniw mumkin bolmaǵan temalardi oqitiwda , sabaq onimdarliǵin asiriw ushın rawajlanǵan mamleketlerdiń pedagog hám psixolog alimlari tarepinen yaratilgan jańa pedagogikaliq aliq texnologiyalardi oqitiw protseslerine jariyalawǵa tiyisli ilmiy-metodikaliq tadqiyqatlardi jeterlishe dep bolmaydi .

Soniń ushın oqiwshilar tarepinen ozlestiriw qiyin bolǵan «Koordinatsion birikpeler» temasin oqitiwǵa jańa pedagogikaliq texnologiyalardi jariyalaw tajriybesin bayan etemiz.

«Aqliy hújim» metodi. «Aqliy hújim» oqiwshilardiń oqiw

protsesinde aktiv qatnasiwina hám jaqsi islewlerine jardem

beriwshi hám olardi marapatlawshi usil esaplanadi.

«Aqliy hújim » metodin eki usilda amelge asiriw mumin.

Birinshi usil boyinsha toparlardiń barliq qatnasiwshilarina oz betinshe oqiw ushın uyge berilgen tema boyinsha soraw qoyiladi .

Maselen, A.Verner Nobel siyliǵi menen taǵdirlengen.

Oniń bul siyliqdi aliwina sebep bolǵan tiykarǵi ideyalarin túsintirip

beriń . «Aqliy hújim » dawaminda eki oqiwshi topardaǵi

oqiwshilar tarepinen berilgen juwaplardi jazip aladi.

Aytilǵan pikrler tiykarǵi tema shenberinde boliwi kerek. «Aqliy hújim »

tamamlanǵannan keyin barliq tuwri juwaplar hám ideyalar jamlenedi. Olardi dizimge salip oqiwshilarǵa esittiriledi. Berilgen ideyalar boyinsha oqiwshilar bergen shamali juwaplardi keltiremiz.

A.Verner kompleks birikpelerdiń ozine tán dúzilisin korsetiw ushın koordinatsion teoriya jaratdi. Bul teoriyaǵa tiykarinan kompleks birikpe orayinda kompleks payda etiwshi yaki orayi jaylasip oǵan neytral molekulalar yaki kislota qaldiǵi anionlari jaylasqan boladi .

Olar ligand dep ataladi. Ligandlar anion halinda bolǵanda da olardiń oń zaryadli oray ionniń elektrstatikaliq tartisiw kushinen artiqsha boladi . Olardiń tábiyatin túsintitirw ushın A. Verner oray ion tiykarǵi hám qosimsha valentlik kushine iye boladi ,degen gipotezani usinis etdi.

Bul gipotezaniń tuwriliǵi kompleks birikpeler molekulalariniń elektron dúzilis teoriyasi jaratilǵandan keyin isbatlandi. Verner qosimsha valentlik kushi,

dep túsintirgen oray ion menen ligandlar arasindaǵi artiqsha baylanislar kovalent baylanistiń donor-akseptor mexanizmi boyinsha payda boliw keyingi tadqiyqatlarda tiykarlap berildi.

Basqa jazilǵan juwaplarda kompleks birikpeniń ishki hám sirtqi sferadan

quralǵanliǵi, oray ion menen ligandlar qosilip ishki sferani payda etiwi sirtqi sferada jaylasqan kation hám anionlar bul kompleks ion menen ion baylanis

payda etiwi , kompleksdegi ligandlar sani oray liq atomdiń koordinatsion sanina teń boliwi keltiriledi.

«Aqliy hújim»niń 2-usilin sabaqta jariyalaw ushın topar 4 toparshalarǵa bolinedi. Har bir toparshaǵa tort turli soraw beriledi:

1. Kompleks birikpeleriniń zamanagoy elektron dúzilis teoriyasin aytip beriń.

2. Kompleks birikpeler eritpeleriniń elektrolitik dissotsiatsiyalaniw qásiyetleri nelerden ibarat?

3. Kompleks birikpelerdegi izomeriya hadiysesin aytip beriń . Olardiń túrlerin keltiriń , izomerlerdi jaziń. Izomerlerdiń qásiyetlerin, bir-birinen parqlaniwi ximiyaliq tájriybe járdeminde qanday aniqlanadi?

4. Kompleks birikpelerdiń ximiyaliq analizda qollaniliwina misallar keltirip, reaksiya teńlemelerin jaziń. Kompleks parqbirikpelerniń inson organizmidagi ahamiyatini aytib beriń.

Har bir toparsha áǵazalari aytqan juwaplar joqarida keltirilgen

sorawlar jazip qoyilǵan ayriqsha plakatlarǵa jazip bariladi .

Natiyjede qatnasiwshilardiń barliǵiniń juwaplari korsetilgen bet payda

boladi. Takrarlanip atrǵan juwaplar aniqlap shiǵiladi. Jazilǵan juwaplar diń tuwri hám toliq berilgenine qarap, toparlarǵa ball qoyiladi.

Akademik litsey oqiwshilari menen «Kompleks birikpeler» temasin uyreniwge «Aqliy hújim usilin jariyalaw natiyjesi sabaq onimdarliǵin joqari boliwin korsetdi.

«Pinbord» usilin jariyalaw «Pinbord» sozi -taxtaǵa jabistiriw. manisin ańlatadi).Bul usildiń tiykarǵi jaqsi tarepi, ol oqiwshilarda otilip atrǵan ximiya pániniń sabaqliq hám oqiw qollanbalari menen islew konlikpesin hám malekelerin rawajlantiriwǵa, oz betinshe tálimdi amelge asiriwǵa ulken

jardem beredi.

Sabaq alip barilatuǵin klass 4 topar ǵa ajratilip, har bir toparǵa kompleks birikpeniń 4 klasina (asidokomplekslar, ammiakatlar, akvokompleksler hám poligalogenidlar) uyrenip keliwda olardiń ayrim klasina tiysli formula hám teńlemelerdi birdey olshemdegi kartoshkalarǵa jazip keliw tapsiriladi.

Taxtani 4 bolekke ajratip, har bir bolekdiń joqari tamanina kompleks

birikpeler klaslariniń ati jazip qoyiladi . Har bir topar ozlerine tiyisli bolǵan kompleks klasiniń juwaplarin tema sorawlari tartipi boyinsha doskaǵa japistirip shiǵadi. Buniń ushın «Magnit applikatsiyasi» nan paydalaniladi .

Ball qoyiw mezani berilgen waziypani qisqa waqittda bajeriliwi, tema tartibi boyinsha kartoshkalardi sistemali japistiriliwi, kompleks zatlardiń ximiyaliq formulalari hám olar arasindaǵi reaksiya teńlemelerin tuwri jazilǵanliǵi menen belgilenedi. Bul protsesdi bajeriwde oqiwshilardiń qiziǵiwi hám aktivligi artadi. «Pinbord» usiliniń jaqsi tarepi, ol rawajlantiriwshi hám tarbiyalawshi waziypani atqaradi. Bul usil menen talaba hám oqiwshilardiń bilimlerdi iyelew maharati, logikaliq hám dizimli pikrlew konlikpesi rawajlantiriladi.

«Pinbord» texnologiyasiniń 2-usili. Bunda tort topar dan 6 dan oqiwshi qatnasadi. Birinshi topardiń har bir oqiwshisinda bir danadan kompleksler klasina kiriwshi 6 turli kompleks birikpe formulasi jazilǵan kartoshkani jabistirip,

ekinshi topardiń 6 aǵzasi izbe-iz jabistirilǵan formulalar qasina olardiń atlari jazilǵan kartoshkalardi jabistiradi. Ushinshi topar oqiwshilari har bir kompleks birikpege tuwri keliwshi kompleks payda etiwshi ionniń valentligi hám oksidleniw darejesi jazilǵan kartoshkalardi jabistiradi.

Tortinshi topar oqiwshilari bolsa berilgen kompleks birikpelerge mas keliwshi koordinatsion sani hám kompleks ionniń zaryadi jazilǵan kartoshkalardi jabistiradi.

Kompleks birikpeniń basqa klasina otilgende bolsa har bir topardiń waziypasi ozara almasadi hám b.

Bul texnologiya didaktikaliq materiallar toliq tayyarlanǵanda, topar aǵzalari tartib menen is juritgende, tapsirilǵan waziypalar

bajerilgende hám asirese, oqiwshilar temaǵa tiyisli bilimlerdi

oz betinshe iyelegenlerinde jaqsi nátiyje beredi.

«Joybarlaw» usilin jariyalaw. Bul usildi temani oqitiw

protsesine korsetiw ushın mis (II)-tetraammin gidroksiddiń sanaatda aliniw protsesleri hám qollaniliwi toliq korsetilgen joybardi duzip keliw topar oqiwshilarina oz betinshe is sipatinda tapsiriladi. Oqiwshilar duzip kelgen jiybarlari juzesinen sabaq protsesinda qizǵin baseke alip bariladi . Eń jaqsi dep tabilǵan joybarlarǵa joqari ball qoyiladi hám marapatlanadi.

Tomendegi oqiwshilar islep kelgen joybarda ulgi keltiremiz.

a) Mis kuporosi aliw joybarin duziw . Mis (II)-sulfat eritpesin elektroliz qilip, mis islep shiǵariw banyasindaǵi Cu+2 ioniniń konsentratsiyasi kemeyedi hám H2SO4 niń konsentratsiyasi artqan eritpeni metal mis shiǵindilari salinǵan minaraǵa tusiriledi hám odan hawa aǵimi otkerilgende mis eriydi. Alinǵan

eritpeni puwlatiw hám kristallaw idisina otkeriledi. Payda bolǵan

mis kuporosi CuSO4· 5H2O qadaqlanadi. Protses joybarin keltiremiz


Hawa menen aralastiriladi




Isletilgen mis(II)-sulfat eritpesi hám konsentratsiyasi

Mis shiǵindisi salinǵan minara




Puwlatiw eritpesi CuSO4

Kristallaw

tayyar onim

CuSO4*5H2O



b) Ammiak hám mis (II)-tetraammin gidroksid islep shiǵariw

hám oniń qollaniliwi joybarin keltiremiz


Kompressor

Taza hawa

Suyiq hawa

N2 , O2, Ar



Distillatsiyaliq

aydaw


N2




NH3




Metan

konversiyasi



Vodoroddi CO2

den ajratiw



Taza H2,gazi

NH3 +H2ONH4OH; CuSO4 +2NH4OHCu(OH)2 +(NH4)2SO4




[Cu(NH)4](OH)2

Cu(OH)2+4NH4OH  + 4H2O





Sellyulozadan mis -ammiakli jibek aliw

Sellyulozaniń

eritiwshi sipatinda



Gazlardi kislorrdan tazalaw ushin

«Joybarlaw» usili temaǵa tiyisli bilimlerdi bekkemlewde hám omirge korsetiwde ulken ahamiyetge iye .

«Joybarlaw» usilin sabaqda qollaw natiyjesinde predmet ishindegi hám predmetler ara baylanislar korsetiledi, anorganikaliq hám organikaliq zatlardan kompleks birikpe payda boliwida genetikaliq baylanis bar ekenligi túsintiriledi, joybardi islep shiǵiw protsesinda bolsa oqiwshilarda oz betinshe pikrlew konlikpesi formalasip baradi.

«Klaster» usilin jariyalaw. Kompleks birikpeleriniń har bir temalarin oqitiwda ondaǵi túsinik hám bilimler bayan qilinǵandan soń sabaqdi bekkemlew ushın «Klaster» metodinnan paydalaniladi. Misali, AVernerdiń kompleks birikpeleriniń dúzilisina tiyisli koordinatsion teoriyasin túsintirgenden keyin tema bilimlerin bekkemlew ushın topardaǵi barliq oqiwshilarǵa «Klaster» duziw tapsiriladi. Bul usildiń manisi, taxta yaki aq qaǵazdiń orta bolimine

temaǵa tiyisli tayansh túsinik yaki kompleks birikpeniń ati jazilip, oqiwshilarǵa beriledi. Oǵan baylanisatuǵin túsinik yaki bilimler tarmaqlarǵa shiǵiladi. «Klaster» duziwge misal keltiremiz.

Sabaqdi bekkemlew protsesinde oqiwshilar tarepinen




Orayliq ion

Ligandlar



6CN-

Fe+3




Kordinatsion sani

Sianid kislota


4K++[Fe(CN)6]+4

4K+

[Fe(CN)6]+4






K4[Fe(CN)6]


Sirtqi sfera

Ishki sfera




Boyaw islep shiǵariwda qollaniladi





Sari qan duzi

Fe+3 ionin aniqlaw

ushın isletiledi





Kaliygeksasianoferrat (II)




4Fe+3+3[Fe(CN)6]3





Fe4[Fe(CN)6]3


Sari reńli




Qoyiw kok reńli

boyaw


Suwda eriydi

duzilgen klasterler jiynastirilip alinadi hám bahalanadi. Bul usildi kompleks birikpelerdiń barliq temalarin oqitiwda qollaw mumkin. Kompleks birikpelerdi oqitiwǵa tiyisli pedagogikaliq eksperimentler «Klaster» usilidi sabaqtiń jańa bilimlerdi bekkemlew basqishinda amelge asiriw bilimlerdi ozlestiriwde joqari natiyje beriwin korsetdi.




Download 105.21 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling