Termiz davlat universiteti geografiya kafedrasi markaziy osiyo davlatlari geografiyasi


Markaziy Osiyo o’lkasining hayvonot dunyosi


Download 421.5 Kb.
bet11/54
Sana03.11.2021
Hajmi421.5 Kb.
#170376
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   54
Bog'liq
markaziy osiyo davlatlari geografiyasi
Abdulla Qodiriy. Mehrobdan chayon roman, Abu Lays Samarqandiy. Tanbehul g'ofiliyn, 30 - мавзу матн, 39 маъруза матни, Б.Ёриев Мақола, Б.Ёриев Мақола, O‘zbekiston respublikasi (2), 7-мавзу мат, o dars, o dars, o dars, Logarifmik tenglamalarni yechish, Irratsional tengsizliklar va tengsizliklar sistemasiga oid misollar yеchish, Ko`rsatkichli va logarifmik tenglamalarga oid misollar yеchish, Irratsional tengsizliklar va tengsizliklar sistemasiga oid misollar yеchish
3. Markaziy Osiyo o’lkasining hayvonot dunyosi.

Markaziy Osiyo hayvonot dunyosi boy va rang-barang bo’lib, ular asosan dasht, chalacho’l va cho’l sharoitiga moslashgan. O’lka hayvonot dunyosining aksariyati quruq va issiq yozga, sovuq qishga, suvsizlikka bardosh bera oladi. Bu o’lkada hayvonot dunyosining Eron, O’rta Yer dengizi, O’rta Osiyoga xos bo’lgan vakillari bor.



Dasht hayvonlari. Dashtda asosan chalacho’l va mo’'tadil iqlimga moslashgan hayvonlar tarqalgan. Har xil qushlar, kemiruvchilar, tuyoqli hayvonlar keng tarqalgan. Qushlardan: to’rg`ay, oq kaklik, qutb boyqushi va boshqalar; kemiruvchilardan: har xil sichqonlar, kalamush, yumronqoziq va boshqalar; tuyoqlilardan: oqquyruq, jayron, tulki, tarpan (yovvoyi ot), qulon (yovvoyi eshak) va boshqalar; sudralib yuruvchilardan: ilonlarning bir qancha turlari mavjud.

Chalacho’l hayvonlari. Bu zonada yozning issiqligi va quruqligi hamda qishning juda sovuqligi hayvonlarni turli sharoitda yashashga moslashtirgan. Ko’pchilik hayvonlar qishda uyquga ketsa (qo’shoyoq), ba'zlari yoz va kuzda yiqqan ozuqalarini qish paytida inlarida iste'mol qiladilar (sichqon, kalamushlar).

Chalacho’lning asosiy hayvonlari bo’ri, tulki, sassiqko’zan, oq sichqon, yumronqoziq, qo’shoyoq, oqquyruq va hokazolar. Chalacho’lda eng ko’p uchraydigan hayvon yumronqoziqdir. Kemiruvchilardan har xil sichqonlar, kalamush, qo’shoyoq ko’p.

Orolbo’yi, Ustyurt, To’rg`ay, Balxash bo’yi qumlarida tuyoqlilardan oqquo’yruq, jayron ko’p uchraydi.

Parrandalardan oq va qora to’rg`ay, turnalar, bulduruqlar, tuvaloq, boyqush, lochin, burgut va boshqalar.

Sudralib yuruvchilardan toshbaqa va kaltakesaklar, har xil ilonlar ko’p. Zaharli chayon, tarantul (biy), faoanga, qoraqurtlar bor.

Cho’l hayvonlari. Cho’l hayvonlari nihoyatda xilma-xil; yuqori harorat, qumli, gilli, toshloq, sho’rhok sharoitlarda yashashga moslashgan. Cho’lning asosiy hayvonlariga yumronqoziqlar, qum sichqonlari, qo’shoyoqlar, tulki, chiyabo’ri, barxan mushugi va boshqalar.

Qushlardan to’rg`ay, xo’jasavdogar, yilqichi, tentakqush, so’fito’rg`ay, saksovul chumchug`i ko’p.

Cho’lda toshbaqa va kaltakesaklar juda ko’p. Bu yerda shuningdek Turkiston agamasi yashaydi. U jazirama issiqda saksovul ustiga chiqib jon sayqlaydi. Qumli cho’lda har xil zaharli ilonlar ham ko’p. (qum buІma iloni, charxilon (efa), kobra va boshqalar).

Yirtqichlardan bo’rsiq, bo’ri, yirtqich qushlardan tasqara, burgutlar mavjud.

Tog`li o’lkalar hayvonlari. Chalacho’llardagi tog`larda ham cho’llarga xos bo’lgan hayvonlar yashaydi. Yirik hayvonlardan tulki, bo’ri, yovvoyi qo’y (arxar), jayron, sayg`oq yashaydi.

Kaltakesaklardan Turkiston agamasi, parrandalardan so’fito’rІay, bo’zdak, ko’k qarІa, kaklik ko’p uchraydi.

Tog`li o’lkalarning bargli o’rmonlarida jayra, ayiq, to’ng`iz, Tyanshan bo’rsig`i ko’p uchraydi.


Download 421.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   54




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling