Umumiy psixologiya


Download 1.91 Mb.
bet21/27
Sana25.03.2020
Hajmi1.91 Mb.
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   27

II TOPSHIRIQ

Yosh psixologiyasi fanining alohida tadqiqot sohalari

Vazifa: Yosh psixologiyasi fanining quyida ko‘rsatilgan turli tadqiqot sohalari doirasida qanday davrlar o‘rganilishini ko‘rsating. Bunda soha nomi keltirilgan shakldagi bo‘sh maydonga quyidagi jadvalda sanab o‘tilgan davrlar tartib raqamlarini kiritib qo‘yish talab qilinadi.




Акмеология

Пренатал

психология



Герантопсихология




1

Etuklik davri psixologyasi

2

Keksalik davri psixologiyasi

3

Homila davri psixologiyasi

III TOPSHIRIQ

Yosh psixologiyasi va pedagogik psixologiya fanlarining shakllanishiga katta hissa qo‘shgan olimlar hamda ularning asarlari

Vazifa: Yosh psixologiyasi hamda pedagogik psixologiya fanlarining shakllanishi va rivojlanishiga munosib hissa qo‘shgan quyidagi olimlarning qalamiga mansub asarlarni ko‘rsating. Bunda quyida keltirilgan jadval o‘rtasidagi ikki yonma yon bo‘sh ustunga chap tarafdan tegishli asarning tartib raqamini o‘ng tarafdan olimning tarib raqamini yozib qo‘yish talab qilinadi.





Asarlar

Asar

tartib raqami




Olim

tartib raqami



Olimlar



1

“Odam tarbiya predmeti sifatida”

(1868-1869)









U.Djems

1

2

“O‘qituvchilar bilan psixologiya haqida suhbatlar” (1902)







A.P.Nechaev

2

3

“Bola ruhiyati”

(1888)









K.Byuller

3

4

“Tarbiyachi va o‘qituvchilar uchun psixologik ocherklar”

(1901-1908)









A.Gezell

4

5

“Olti Yoshgacha bo‘lgan davr psixologiyasi”(1915)








E.SHpranger

5

6

“Bolalarning oiladagi tarbiyasi va uning ahamiyati” (1912)







P.F.Lesgaft

6

7

“O‘spirinlik davri psixologiyasi”(1924)








K.D.Ushinskiy

7

8

“Maktabgacha Yoshdagi bolaning aqliy rivojlanishi” (1925)







V.Preyer

8

9

“O‘spirinlik”

(1904)









G.Xoll

9

10

“Bolaning ma’naviy rivojlanishi”

(1918)








V.SHtern

10

IV TOPSHIRIQ

Yosh psixologiyasi fanida psixik rivojlanishni

davrlashtirish muammosi

Vazifa: Berilgan Yosh davrlarining fanda qabul qilingan taxminiy xronologik chegaralarini ajratib ko‘rsating. Bunda qo‘yida chizib ko‘rsatilgan shkalaning tegishli bandidan ajratuvchi chiziqni qo‘yib, hosil bo‘lgan kesma oldiga muayyan davrning tartib raqamini yozish talab qilinadi.



V TOPSHIRIQ

Psixik rivojlanish haqidagi nazariya va ta’limotlar 1-Vazifa: Psixik taraqqiyotning turli jihatlari bilan bog‘liq bo‘lgan qo‘yidagi tushunchalar qaysi olimlarning ilmiy qarashlarida markaziy o‘rin tutishini ko‘rsating. Bunda tegishli tushuncha keltirilgan jadval satrlari va muayyan olim ismi sharifi ko‘rsatilgan ustun o‘zaro kesishgan joyga biror belgi qo‘yish talab qilinadi.



Ilmiy tushunchalar


Olimlar

A.Adler

D.B.Elkonin

J.Piaje

Z.Freyd

L.Kolberg

E.Erikson

L.S.Vigotskiy

1

Egotsentrizm























2

Edip kompleksi























3

Taraqqiyotning eng yaqin zonasi























4

Etakchi faoliyat























5

Dekalyaj























6

Kemtiklik kompleksi























7

Psixologik himoya























8

Yosh inqirozi























9

Ijtimoiy-psixologik identifikatsiya























10

Ahloqiy dilemma























2-Vazifa: Z.Freyd tomonidan psixik rivojlanishni davrlashtirish bo‘yicha ilgari surilgan g‘oyaga ko‘ra turli Yosh bosqichlari bir-birini qanday ketma ketlikda almashtirishini belgilab chiqing. Bunda har qaysi Yosh bosqichi umumiy tizimda nechanchi o‘rinni egallasa, qo‘yida keltirilgan jadvalda bu bosqichga mos tartib raqamidan boshqa raqamlarni o‘chirish talab qilinadi.

Psixik taraqqiyot bosqichlarining nomi va umumiy tasnifdagi tartib raqami

Genital bosqich

Fallik bosqich

Oral bosqich

Latent bosqich

Anal bosqich


1

2

3

4

5

1

2

3

4

5

1

2

3

4

5

1

2

3

4

5

1

2

3

4

5

3-Vazifa: E.Eriksonning inson psixik rivojlanishi davlari haqidagi nazariyasiga muvofiq har bir davrda qaysi psixik holat va xususiyatlar o‘zaro ziddiyatga kirishib psixologik inqirozni vujudga keltirishini ko‘rsating. Bunda qo‘yidagi jadvalda aralash holda keltirilgan va o‘zaro zid juftlikni hosil qiluvchi psixik holat hamda xususiyatlarning umumiy ro‘yxatdagi tartib raqamlarini jadval ostidagi ikki satr (javoblar maydoni) ning yuqori va past darchalariga juft-juft qilib kiritish talab qilinadi.



Psixik

holat va xususiyatlar





Psixik

holat va xususiyatlar



1

Atrof olamga ishonch

9

O‘ziga berilishlik

2

Tashabbuskorlik

10

Rollarning chalkashishi

3

Hayotiy faollik

11

Uyalish va ikkilanish

4

YAqin munosabatlarga intilish

12

Aybdorlik hissi

5

Ego-integratsiya

13

Atrof olamga ishonchsizlik

6

Mustaqillik hissi

14

Kemtiklik hissi

7

Ego-identifikatsiya

15

YOlg‘izlanishga harakat qilish

8

Mehnatsevarlik

16

Afsuslanish



Javoblar maydoni

















































4-Vazifa: J.Piaje ajratgan intellekt taraqqiyoti bosqichlarining har biriga xos xususiyatlarni belgilang. Bunda quyida sanab o‘tilgan intellektual faoliyat xususiyatlarining tartib raqamini tegishli bosqich nomi keltirilgan satrdagi javoblar ustuniga yozish talab qilinadi.



Intellektual faoliyat xususiyatlari

1

Bolaning o‘zini muayyan harakat ishtirokchisi sifatida anglay boshlashi

2

Bolaning narsa-buyumlarni faqat bir belgisiga muvofiq tasniflay olishi

3

Bolaning mantiqiy fikrlashga va taxminlarni tizimli tekshirishga qodir bo‘lishi

4

Bolaning narsa-buyumlarni muayyan so‘z va obrazlar orqali ifodalay olishi

5

Bolaning maqsadli harakatni amalga oshirishga qodir bo‘lishi

6

Bolaning miqdor, hajm va vazn saqlanishi qonunlarini tushuna olishi

7

Bolaning nazariy, mafkuraviy muammolar bilan, kelajak bilan qiziqa boshlashi

8

Bolaning narsa-buyumlarni biror belgisi bo‘yicha tartiblashtirishga qodir bo‘lishi





Intellektual taraqqiyot bosqichlari

Javoblar maydoni

I

Sensomotor intellekt bosqichi







II

Operatsiyalargacha bo‘lgan bosqich







III

Konkret operatsiyalar bosqichi







IV

Formal operatsiyalar bosqichi







VI TOPSHIRIQ

Psixik taraqqiyot qonuniyatlari va etakchi faoliyat turlari

Vazifa: Psixik rivojlanish qonuniyatlarining mazmuni hamda turli Yosh davrlaridagi etakchi faoliyat turlarini ko‘rsating. Bunda quyida keltirilgan jadvalning birinchi ustuniga kiritilgan bandlar tartib raqamini uchinchi (bo‘sh) ustunga ikkinchi ustunda keltirilgan tushunchalar ro‘parasida ularga mos javob variantlari o‘rin egallaydigan qilib joylashtrish talab qilinadi.







1-ustun

2-ustun

3-ustun


Psixik rivojlanish qonuniyatlarining mazmuni


1

Psixik rivojlanish davomida turli psixik funksiyalar taraqqiyotining notekis kechishi


Kumulyativlik qonuniyati




2

Nisbatan sust rivojlangan psixik funksiyalar vazifasining qisman boshqa funksiyalar tomonidan bajarilishi

Geteroxronlik qonuniyati




3

Psixik funksiyalarning o‘zraro aloqadorlikda taraqqiy etishi


Senzitivlik qonuniyati




4

Psixik rivojlanishning muayyan davri ma’lum psixik funksiyalar rivojlanishi uchun qulay davr bo‘lishi

Kompensatsiya qonuniyati




5

Psixik rivojlanish davomida psixik funksiyalar va xususiyatlardagi o‘zgarishlarning to‘planib borishi


Integratsiya qonuniyati




Turli Yosh davrlarida etakchi faoliyat turlari


1

Syujetli-rolli o‘yin


Go‘daklik davri




2

O‘quv faoliyati


Ilk bolalik davri




3

Predmetli-manipulyativ faoliyat


Maktabgacha Yosh davri




4

Intim-shaxsiy muloqot


Kichik maktab Yoshi




5

Bevosita emotsional muloqot


O‘smirlik davri




VII TOPSHIRIQ

Ontogenezda shaxs taraqiyotining umumiy xususiyatlari

Vazifa: Turli Yosh davlarida inson shaxsining rivojlanishida etakchi jarayonlarning nisbati qanday bo‘lishini belgilang. Bunda quyidagi jadvalda ko‘rsatilgan har bir davr uchun uch xil variantdagi nisbatdan to‘g‘ri bo‘lganini qoldirib boshqa ikki ortiqcha variant ustidan chizib qo‘yish talab qilinadi.



Yosh davrlari

SHaxs rivojlanishidagi etakchi jarayonlar nisbati

Ilk bolalik Yoshi

Maktabgacha Yosh

Kichik maktab Yoshi


individualizatsiya >

adaptatsiya



adaptatsiya >

individualizatsiya



integratsiya >

individualizatsiya



O‘rta

maktab


Yoshi

individualizatsiya >

adaptatsiya



adaptatsiya >

individualizatsiya



integratsiya >

individualizatsiya



Katta

maktab


Yoshi

individualizatsiya >

adaptatsiya



adaptatsiya >

individualizatsiya



integratsiya >

individualizatsiya



VIII TOPSHIRIQ

Ontogenezning ilk bosqichlarida psixik taraqqiyot xususiyatlari

Vazifa: Psixik rivojlanishning ilk bosqichlariga xos xususiyatlarni aniqlang. Bunda quyidagi jadvalda tegishli xususiyat va Yosh bosqichining nomi kiritilgan satr bilan ustun kesishgan joyga belgi qo‘yish talab qilinadi.





Psixik rivojlanishning muayyan davriga xos xususiyatlar

Psixik rivojlanish davrlari

CHaqaloqlik

Go‘daklik

Ilk bolalik

1

Bolada ko‘rgazmali-obrazli tafakkur shakllana boshlashi










2

Bolaning ko‘zguda o‘z aksini kattalar yordamisiz tanishni boshlashi










3

Bola tug‘ulganidayoq mavjud bo‘lgan shartsiz reflekslarning ko‘pchiligi yo‘qolib ketishi










4

Bolada turli jinsdagi kishilarga nisbatan har xil reaksiya kuzatila boshlanishi










5

Bolaning tovushlarni balandlik va tembr xususiyatlariga ko‘ra farqlay boshlashi










6

Bolaning atrofdagi odamlar nutqida diqqatni jamlay boshlashi










7

Bola nutqi rivojlanishida “so‘z-gap” bosqichining boshlanishi










8

Bolada hamdardlik qilishga xos ilk xatti-harakatlarning kuzatilishi










9

Bola yuzida shaklan tabassumga o‘xshash harakatlarning ilk bora kuzatilishi










10

Bolada muayyan narsa-buyumlar o‘ziga tegishli ekanini qayd etish xususiyati shakllanishi










IX TOPSHIRIQ

Maktabgacha Yosh davrida psixik rivojlanish xususiyatlari

Vazifa: Maktabgacha Yosh davridagi psixik rivojlanish uchun xos bo‘lgan xususiyatlarni belgilang. Bunda quyidagi jadvalda keltirilgan jumlalarda tushirib qoldirilgan fikrni har bir jumla ostida ko‘rsatilgan variantlar orasidan topib, to‘g‘ri variantni ochiq qoldirish ikki noto‘g‘ri variant ustidan esa chizib qo‘yish talab qilinadi.





1.Ontogenezdagi psixik rivojlanish davomida eng avval ... paydo bo‘ladi


qoydali o‘yin


predmetli o‘yin

rolli o‘yin

2.Qoydali o‘yinlar bolalarda ... ning rivojlanishi uchun o‘ta muhim ahamiyatga egadir


qiziqishlar


dunyoqarash

irodaviy sifatlar

3.Maktabgacha Yosh davrida taxminan 4 Yoshdan boshlab ...


bolalar shakllarning konturini ajrata oladi

emotsiyalar ambivalentligi hodisasini tushuna oladi

chin va namoyish etilayotgan emotsiyalarni ajrata oladi

4.Maktabgacha Yoshda yaqqol namoyon bo‘ladigan tafakkur egotsentrizmi asosan ... gacha deyarli butunlay yo‘qolib ketadi

8-9 Yosh


12-14 Yosh

16-18 Yosh

5.Maktabgacha Yoshdagi bolaning o‘ziga unchalik qiziq bo‘lmagan topshiriqni uzoq vaqt bajarishga qodirligi uning maktab ta’limiga ... jihatdan tayyorligini bildiradi

intellektual


emotsional

sotsial

6.Muvaffaqiyatga intilish motivatsiyasida gender farqlar taxminan ... Yoshdan namoyon bo‘la boshlaydi

3-4 Yosh


5-6 Yosh

7-8 Yosh

7.Rejisyorlik o‘yini ... ning bir turi bo‘lib hisoblanadi


predmetli o‘yin


syujetli-rolli o‘yin

didaktik o‘yin

8.Rasm chizishda maktabgacha Yoshdagi bolalar ... dan keyingina rangni narsa-buyumlarning muhim belgisi sifatida ishlata boshlaydi

2 Yosh


4 Yosh

6 Yosh

9.Maktabgacha Yoshdagi bolalarning agressiv harakatlarida 3 Yoshdan 5 Yoshgacha ...


vokal harakatlar kamayadi va motor harakatlar kuchayadi

vokal harakatlar kuchayadi va motor harakatlar kamayadi

vokal harakatlar ham, motor harakatlar ham kamayadi

10. ... dan qo‘rqish maktabgacha Yosh davrida paydo bo‘ladi


notanish odamlar

qorong‘ulik

o‘lim


X TOPSHIRIQ

Kichik maktab Yoshi davrida psixik rivojlanish xususiyatlari

Vazifa: Kichik maktab Yoshi davri uchun xos psixologik xususiyatlarni ko‘rsating. Bunda quyida berilgan jadvalning har bir bandidagi ikki xil mulohazadan to‘g‘risini aniqlab, javob maydonida unga mos katakchani ochiq qoldirish, noto‘g‘ri fikrga mos bo‘lgani ustidan chizib qo‘yish talab qilinadi.





Kichik maktab Yoshiga xos xususiyatlar haqidagi mulohazalar

Javob maydoni



1

a)o‘quv faoliyatida dastlab ijtimoiy motivlar ustun bo‘ladi

A

b) o‘quv faoliyatida dastlab bilish motivi ustun bo‘ladi

B



2

a)ko‘rgazmali-obrazli tafakkur tarkib topadi

A

b)so‘z-mantiqiy tafakkurning tarkib topadi

B



3

a)xulq-atvorda impulsivlikning ortadi

A

b)xulq-atvorda impulsivlikning kamayadi

B



4

a)do‘stlashish motivlari orasida tashqi motivlarning roli ortadi

A

b)do‘stlashish motivlari orasida tashqi motivlarning roli kamayadi

B



5

a)borish ta’qiqlangan joylarga qiziqish ortadi

A

b)borish ta’qiqlangan joylarga qiziqish kamayadi

B



6

a)bilish jarayonlarida ixtiyoriylik ortadi

A

b)bilish jarayonlarida ixtiyoriylik pasayadi

B



7

a)tanbehni tengdoshlar orasida og‘ir qabul qilish kuzatiladi

A

b)tanbehni tengdoshlar orasida jiddiy qabul qilmaslik kuzatiladi

B



8

a)emotsiyalar ambivalentligi hodisasini tushunish kuzatiladi

A

b)emotsiyalar ambivalentligi hodisasini tushunmaslik kuzatiladi

B



9

a)o‘ziga-o‘zi beradigan baho pedagogik bahoga bog‘liq bo‘ladi

A

b) o‘ziga-o‘zi beradigan baho pedagogik bahoga bog‘liq bo‘lmaydi

B



10

a)tafakkurda konservatsiya xususiyati shakllangan bo‘ladi

A

b)tafakkurda konservatsiya xususiyati shakllanmagan bo‘ladi

B

XI TOPSHIRIQ

O‘smirlik davrida psixik rivojlanish xususiyatlari

Vazifa: O‘smirlik davridagi psixik rivojlanishga xos xususiyatlarni belgilang. Bunda quyida keltirilgan jadvalda ko‘rsatilgan qaysi psixologik xususiyatlarning rivojlanishi o‘smirlik davrida kuchayishini, qaysilarining rivojlanishi esa aksincha susayishini tegishli xususiyat keltirilgan satr va “kuchayadi”, “susayadi” jumlalari kiritilgan ustunlar o‘zaro kesishgan joyga biror belgi qo‘yish talab qilinadi.





O‘smirlik davrida rivojlanishi kuchayadigan yoki susayadigan xususiyatlar

Kuchayadi

Susayadi

1

Bolada xarakter aksentuatsiyasining vujudga kelish ehtimoli







2

Bolaning tengdoshlar referent guruhidagi komforlik darajasi







3

Bola mexanik xotirasining rivojlanishi







4

Boladagi affiliatsiya ehtiyoji







5

Boladagi o‘quv faoliyatiga nisbatan qiziqish







6

Bolaning kattalar bilan muloqot ehtiyoji







7

Boladagi avtonomiyaga bo‘lgan ehtiyoj







8

Bola shaxsi rivojlanishida adaptatsiya jarayonining darajasi







9

Bola so‘z-mantiqiy tafakkurining rivojlanishi







10

Bola uchun o‘qituvchi mavqeining irradiatsiya darajasi







11


Boladagi kattalik hissi







12


Bolaning o‘quv faoliyatida yaxshi baho olishga qiziqish darajasi








XII TOPSHIRIQ

Ilk o‘spirinlik davrida psixik rivojlanish xususiyatlari

Vazifa: Ilk o‘spirinlik davri uchun xos psixologik xususiyatlardagi jinslararo tafovutlarni ko‘rsating. Bunda qo‘yidagi jadvalda keltirilgan xususiyatlarning qaysilari ilk o‘spirinlik davrida ko‘proq o‘g‘il bolalarga, qaysilari qiz bolalarga xos bo‘lishini aniqlab, jadvalga kiritilgan javob maydonining tegishli qismlari (o‘g‘il bolalar va qiz bolalar uchun ajratilgan maydonlar) da muayyan xususiyatning tartib raqamiga muvofiq keluvchi raqamli katakchaga biror belgi qo‘yish talab qilinadi.





Ilk o‘spirinlik davrida o‘g‘il va qiz bolalarga xos bo‘lgan psixologik xususiyatlar


1

O‘zi kabi jinsga mansub odamlar orasidan do‘st tanlash ehtimolining pasayishi, ammo tanishlar sonining ortishi

2

Do‘st sifatida tengdoshlardan keyingi o‘rinda Yoshi kattaroq odamlarga ko‘proq ixtiyor berilishi

3

SHaxsiy kundaliklarda emotsional kechinmalar tavsifining nisbatan katta o‘rin egallashi

4

Jinslararo munosabatlarda ma’naviy yaqinlik ehtiyojining nisbatan kechroq etilishi

5

Haqiqiy do‘stlikning mavjudligiga nisbatan optimistik munosabat darajasining ortishi

6

Kasb tanlashda shaxsiy imkoniyatlarga nisbatan tanqidchanlik darajasiningning yuqoriroq bo‘lishi

7

Kasbiy orientatsiyada ijtimoiy-gumanitar va badiiy yo‘nalishlarning ustunlik qilishi

8

YAxshi ko‘riladigan o‘qituvchining insonni tushunish qobiliyati otaning shunday qobiliyatidan yuqoriroq baholanishi

9

Kelajakda tanlanadigan kasbga nisbatan qo‘yiladigan talablar darajasining yuqori bo‘lishi

10

Bilish sohasidagi qiziqishlarda aniqlik va differensiatsiyaning nisbatan yuqori bo‘lishi



Javoblar maydoni


O‘g‘il bolalar


Qiz bolalar

1


2

3

4

5

1

2

3

4

5

6


7

8

9

10

6

7

8

9

10

XIII TOPSHIRIQ

Ta’lim jarayonida qo‘llanuvchi ko‘rgazmali qurol va vositalarning turlari

Vazifa: Ta’lim jarayonida keng qo‘llanuvchi har xil ko‘rgazmali qurol va vositalar ko‘rgazmalilikning qaysi turiga kirishini ko‘rsating. Bunda quyida sanab o‘tilgan ko‘rgazmali qurol va vositalarning tartib raqamini o‘zlari oid bo‘lgan ko‘rgazmalilik turining nomi keltirilgan tegishli soha ostidagi bo‘sh katakchalarga kiritish talab qilinadi.





Ko‘rgazmali qurol va vositalardan namunalar

Ko‘rgazmalilik turlari

1

CHizmalar, sxemalar

Predmetli ko‘rgazmalilik

2

Ko‘rgazmali tajribalar







3

Og‘zaki misollar

Tasviriy ko‘rgazmalilik

4

Jadvallar, diagrammalar







5

Obrazli nutq

Nutqiy ko‘rgazmalilik

6

Ekskursiyalar, sayohatlar







Download 1.91 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   27




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling