Vazirligi samarqand davlat universiteti ijtimoiy iqtisodiyot fakulteti ijtimoiy ish kafedrasi


Download 380.65 Kb.
Pdf ko'rish
bet3/9
Sana06.11.2021
Hajmi380.65 Kb.
#171223
1   2   3   4   5   6   7   8   9
Bog'liq
jamiyat taraqqiyotida iqtisodiy madaniyatning orni (1)
Ergashov Elyor, BTTL fani 1 ON biletlari 2020, KT Laboratoriya, 9-maruza, 9-maruza, yer va uning qobiqlari (3), I. Ilmiy tadqiqot ishining nomi va mavzusini shakllantirish Maqo, 5-maruza, inglish, hay, kali linux, kali linux, english-10, To`yingan uglevodorodlar. Alkanlar. Gomologik qatori. Nomlanishi
 - iqtisodiy ong, dunyoqarash xarakteri va yo’nalishlari;  

-  ishlab chiqarish munosabatlari sistemasi; 

-  jamiyat  subyektlarining  mulkiy  va  boshqa  iqtisodiy  manfaatlarining 

mutanosibligi.

9

  

Ko’rinadiki, keltirilgan tahlilda iqtisodiy madaniyatning  ko’pchilik elementlari 



qayd qilingan bo’lsa-da, iqtisodiy madaniyatning strukturasini shakllantiruvchi, uni 

yaxlit  sistemaga  birlashtiruvchi  integrativ  asos  berilmagan,  strukturaviy  tahlil 

qaysi  metodologik  tamoyil  yoki  yondashuvga  asoslanganligi  ko’rsatilmagan. 

Shuning  uchun  ham  keltirilgan  elementlar  sonini  ko’paytirish  yoki  kamaytirish 

mumkin bo’ladi. Agar sistemani shakllantiruvchi omil topilib, yagona metodologik 

tamoyil  qo’llanilsa  edi,  elementlarni  sanab  ko’rsatishga  hojat  qolmagan  bo’lardi. 

Shuningdek, 

L.N.Ponomorev, 

V.D.Popov, 

V.P.Chichkanovlarning 

                                                 

9

  Панферов  К.Н.  Экономическая  культура  (социально-философский  анализ).  -М.: 



Юриспруденция. –2000, с.17. 


 

13 


"Ekonomicheskaya  kultura  (suщnost,  napravleniya  razvitiya)"  risolasida  ham 

iqtisodiy  ong  va  iqtisodiy  tafakkur,  ishlab  chiqarish  sohasidagi  faoliyat,  iqtisodiy 

munosabatlar,  iqtisodiy  qadriyatlar,  iqtisodiy  tarbiya  iqtisodiy  madaniyatning  asosiy 

unsurlari  sifatida  berilgan  bo’lsa-da,  yuqorida  qayd  qilingan  metodologik 

kamchiliklarga  yo’l  qo’yilgan.  Buning  ustiga  mazkur  mualliflar  iqtisodiy 

madaniyatning yadrosini iqtisodiy ong deb  hisoblaydilar

10

 va nima uchun aynan 



iqtisodiy  ong  iqtisodiy  madaniyatning  o’zagi  ekanligini  nazariy  jihatdan  to’liq 

isbotlamaydilar.  

Ayrim  tadqiqotchilar,  garchand,  o’z  strukturaviy  tahlillariga  gnoseologik  va 

aksiologik yondashishni jalb qilsalarda, tasvirlash doirasidan chiqib keta olmadilar. 

Masalan,  V.F.Vasilenko  iqtisodiy  ongga  bag’ishlangan  nomzodlik  dissertasiyasida 

iqtisodiy  ong  strukturaviy-funksional  tahlilini  ilmiy  tekshirish  ob’ekti  qilib  oladi 

hamda  iqtisodiy  ongning  empirik  va  nazariy,  emosional  va  rasional,  individual 

va  ijtimoiy  ong  darajalarini  ko’rsatib,  iqtisodiy  ongni  strukturaviy  o’rganishga 

muhim  hissa  qo’shadi.

11

  Ammo  ushbu  muallif  gnoseologik  va  aksiologik 



yondashish  doirasidan  chiqmaganligi,  tasvirlash  bilan  chegaralanganligi  uchun 

iqtisodiy  ong  strukturasini  to’la  yorita  olmagan.  Xususan,  tadqiqotda  iqtisodiy 

dunyoqarash,  ideal,  iqtisodiy  mafkura  singari  iqtisodiy  ongning  muhim  holatlari 

tahlil  qilinmagan,  iqtisodiy  ongning  integrativ  funksiyasi  tadqiqotchi  nazaridan 

chetda  qolgan.  Ba’zi  mutaxassislarning  fikriga  ko’ra,  iqtisodiy  madaniyatni 

strukturaviy  tahlil  qilish  iqtisodiy  faoliyat  strukturasi  tomonidan  belgilanadi. 

Shunga  binoan  iqtisodiy  madaniyat  ishlab  chiqarish  madaniyati,  ayirboshlash 

madaniyati, taqsimot va iste’mol madaniyatiga bo’linadi. Iqtisodiy madaniyatning 

strukturasini tashkillashtiruvchi omil esa insonning mehnat faoliyati hisoblanadi.

12

 



Muallifning  keyingi  fikrlarini  kuzatganimizda,  u  yuqoridagi  iqtisodiy  madaniyat 

strukturasiga kiritilgan elementlarni birma-bir tahlil qilib chiqadi, ayniqsa, mehnat 

                                                 

10

  Пономарев  Л.Н.,  Попов  В.Д.,  Чичканов  В.П.  Экономическая  культура  (сущность, 



направления развития).-М.: Мысль.1987,с.268-269. 

11

 Василенко В.Ф. Экономическое сознание: сущность и пути формирования у молодёжи. 



Автореф. дисс.канд.филос.наук.-М.: 1991, с. 21. 

12

  Петрова  Т.М.  Интегративные  основы  формирования  экономической  культуры  у  учителей  экономике 



средствами информационных технологий. – Волгоград, 2001.-с 8. 


 

14 


madaniyatiga alohida e’tibor beradi. Ammo, ushbu tadqiqotchi iqtisodiy madaniyat 

strukturasidagi  boshqa  muhim  elementlarni:  xususan,  iqtisodiy  ong,  iqtisodiy 

qadriyatlar  va  shaxsning  professional–texnik  madaniyatini  o’rganishni  o’z  oldiga 

maqsad  qilib  qo’ymagan.  Buning  ustiga  mazkur  muallif  iqtisodiy  madaniyatning 

substansional  va  strukturani  tashkillashtiruvchi  omillarning  o’rnini  almashtirgan. 

Bizning  keyingi  tadqiqotlarimiz  xulosalaridan  ayon  bo’ladiki,  iqtisodiy  faoliyat 

iqtisodiy  madaniyat  strukturasini  tashkillashtiruvchi  omil  emas,  balki  iqtisodiy 

madaniyatning  substansional  elementidir,  uning    strukturasini  tashkillashtiruvchi 

integrativ  omil  esa  iqtisodiy  munosabatlardir.  Biz  ushbu  xulosalarimizni  tegishli 

joylarda ilmiy-nazariy tadqiqotlar vositasida isbotlab berishga harakat qilganmiz. 

B.N.Valiyevning  «Iqtisodiy  madaniyat  va  uni  shakllantirish  omillari» 

nomzodlik  dissertasiyasi  avtoreferatida  iqtisodiy  madaniyatning  strukturasiga 

iqtisodiy  ong  va  tafakkur,  uning  mahsuli  bo’lgan  bilimlar,  iqtisodiy  e’tiqod  va 

maqsad, malaka va mahorat, ehtiyoj va manfaat, faollik va tajriba kabi elementlar 

kiritiladi.

13

  Ayni  zamonda  tadqiqotda  ushbu  elementlar  qaysi  tamoyil  asosida 



strukturlashtirilishi  masalasi  ochiq  qoldirilgan.  Xususan,  iqtisodiy  madaniyat 

strukturasini  shakllantiruvchi  element,  funksional,  ontologik  unsurlar  ajratib 

ko’rsatilmagan.  Darhaqiqat,  tadqiqotchi  bu  muammoni  maxsus  o’rganishni  o’z 

oldiga  asosiy  maqsad  qilib  qo’ymaydi,  balki  e’tiborni  O’zbekistonda  iqtisodiy 

madaniyatni shakllantirish omillariga qaratadi. 

Fikrimizcha,  biz  tomondan  tanlangan  iqtisodiy  madaniyatning  strukturaviy-

funksional  tahlil  metodi  boshqa  ilmiy  yondashishlar  va    vositalar  bilan  kompleks 

holda qo’llanilsa, ushbu hodisani yaxlit sistema sifatida o’rganishga imkon beradi 

va yuqorida ko’rsatilgan yondashuvlarni to’ldiradi. 

Iqtisodiy  madaniyat  murakkab  sistemalar  qatoriga  kiradi  va  o’z  sifatlari, 

elementlari,  aloqalari  va  funksiyalariga  ega  bo’lib,  uning  tarkibiga  kirgan 

elementlar  o’ziga  xos  funksiyani  bajaradi.  Ayni  zamonda,  iqtisodiy  madaniyat 

o’zidan  yirikroq  bo’lgan  ijtimoiy  sistema,  ya’ni  jamiyat  tarkibiga  kirib,  uning 

                                                 

13

 Valiyev B.N. Iqtisodiy madaniyat va uni shakllantirish omillari. Falsafa fanlari nomzodi ilmiy 



darajasini olish uchun yozilgan dissertasiya. –Toshkent: 2004. 


 

15 


tomonidan  beriladigan  funksiyalarni  ijro  etadi.  Iqtisodiy  madaniyat  va  uning 

tarkibiga  kirgan  elementlarning  boshqa:  siyosiy,  huquqiy,  badiiy,  diniy 

madaniyatlardan  farqi  shundaki,  iqtisodiy  madaniyat  ijtimoiy  sistemaning  barcha 

jabhalariga  kirib  bora  oladi,  chunki  sistemaning  mavjudligi  va    rivojlanishini 

ta’minlab  turadi.  Masalan,  iqtisodiy  faoliyat,  moddiy  ishlab  chiqarish,  iqtisodiy 

munosabatlar,  iqtisodiy  ong,  qolgan  barcha  madaniyat  turlariga  singib  ketadi. 

Barcha  kishilar  uchun  badiiy  obrazli  fikrlash  yoki  ilmiy  ijod  qilish  shart  emas, 

ammo ular iqtisodiy fikrlashga majbur bo’ladi, aks holda «cho’ntak ziyon ko’radi», 

ateist,  hurfikrli  shaxslar  uchun  diniy  tafakkurning  keragi  yo’q,  ammo  ular  Hech 

bo’lmaganda narx-navo bilan qiziqishga majbur bo’ladilar va hokazo. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 



 

16 


 

 


Download 380.65 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling