Vii bob. Moddalarning agregat holatlari


Download 389.28 Kb.
Pdf ko'rish
bet1/5
Sana01.12.2017
Hajmi389.28 Kb.
  1   2   3   4   5

130

VII BOB. MODDALARNING AGREGAT

                        HOLATLARI

28- §  da  qayd  etganimizdek,  moddalarning  agregat  holatlari

molekulalarning o‘zaro ta’sir potensial energiyasining eng kichik

qiymati E

p min

 va issiqlik betartib harakati kinetik energiyasining



o‘rtacha qiymati <E

k

>lar orasidagi munosabatlar yordamida aniq-



lanadi:

1)  agar  áE

k

ñ  >>  E



p  min

  bo‘lsa,  modda  gaz  holatida;

2) agar  áE

k

ñ    <<  E



p  min

  bo‘lsa,  modda  qattiq  holatda;

3) agar áE

k

ñ » E



p min

 bo‘lsa, modda suyuqlik holatida bo‘ladi.

Endi agregat holatlarning xossalariga va moddalarning bir ag-

regat holatdan ikkinchisiga o‘tish jarayoniga batafsil to‘xtalamiz.



31- §.  Real  gaz.  Real  gazning  holat  tenglamasi

M a z m u n i :  real  gaz;  molekulalarning  xususiy  hajmlari;

molekulalarning o‘zaro ta’siri; real gazning holat tenglamasi.

Real gaz. Biz molekular fizika bo‘limida ideal gaz modelidan

keng  foydalandik.  Chunki  past  bosim  ostida  qizdirilgan  va

siyraklashtirilgan real gazlarning xossalari ideal gaznikiga juda yaqin

bo‘ladi. Ammo, bosim ortishi bilan molekulalar orasidagi o‘rtacha

masofa kamayib boradi va natijada molekulalarning xususiy hajmlari

va ular orasidagi o‘zaro ta’sirni hisobga olish zarurati tug‘iladi. Ya’ni

tabiatda mavjud bo‘lgan gaz — real gaz bilan ish ko‘rishga to‘g‘ri

keladi.


Molekulalarning xususiy hajmlari. Normal sharoitda 1 m

  gazda



2,68 · 10

25

  ta  molekula  mavjud  bo‘lib,  taxminan  10



–4 

m

3



  hajmni

egallaydi  (molekulaning  radiusi  10

–10 

m  deb  olingan.)  Albatta,



1 m

3

  hajmning o‘n mingdan bir qismini hisobga olmaslik mumkin.



Lekin  500  MPa  bosim  ostida  molekulalarning  xususiy  hajmi  gaz

egallagan hajmning yarmini tashkil etadi. Bunday holda gaz mo-

lekulalarining  xususiy hajmlarini hisobga olmaslik mutlaqo mumkin

emas. Shuning uchun ham ideal gaz uchun yozilgan Klapeyron —

Mendeleyev  tenglamasi

pV

m

RT



131

da  (bir mol gaz uchun) molekulalarning xususiy hajmlarini hisobga

oluvchi  tuzatish  kiritish  kerak.

Molekulalarning xususiy hajmlarini b harfi bilan belgilasak, u

holda molekulalar harakat qilishi mumkin bo‘lgan erkin hajm

V

m

— b                                     

(31.1)


ga  teng  bo‘ladi,  bunda    V

m

— bir  mol  gazning  hajmi.



Molekulalarning o‘zaro ta’siri. Gaz molekulalari orasidagi ta’-

sir kuchi gazda qo‘shimcha bosim vujudga kelishiga olib keladi. Bu

bosim ichki bosim deyiladi. Gollandiyalik fizik I. Van-der- Vaalsning

hisob-kitoblariga qaraganda, ichki bosim molyar hajmning kvadratiga

teskari proporsional:

¢ =


2

m

a

V

p

,                    

(31.2)

bu yerda — molekulalar orasidagi tortishish kuchlarini xarakter-



lovchi  Van-der-Vaals doimiysi. Demak, real gazda bosim

æ

ö



+

ç

÷



ç

÷

è



ø

2

m



a

V

p

                                       

(31.3)

bo‘ladi,  bu  yerda  — ideal  gazning  bosimi.



Real gazning holat tenglamasi. Endi (31.1) va (31.3) ni hisobga

olib  (ya’ni  Klapeyron —  Mendeleyev  tenglamasidagi  bosim  va

hajmlar  o‘rniga  topilgan  ifodalarni  qo‘yib),  holat  tenglamasini

yozamiz:


(

)

æ



ö

+

×



-

=

ç



÷

ç

÷



è

ø

2



.

m

m

a

V

p

V

b

RT

                     

(31.4)

Bu tenglama  bir mol gaz uchun  Van-der-Vaals tenglamasi yoki

real gazning holat tenglamasi deyiladi.

 a va b  har bir gaz uchun alohida qiymatlarni qabul qiladigan

va tajribalar yordamida  aniqlanadigan o‘zgarmaslar.

  (31.4) tenglamani istalgan miqdordagi v gazga  moslashtirish

uchun  vV



m

V



m

V/v ligini hisobga olamiz:

2

2

v a



V

v

V

p

b

RT

æ

öæ



ö

+

-



=

ç

֍



÷

ç

֏



ø

è

ø



                        

(31.5)


yoki

(

)



2

2

.



v a

V

p

V vb

vRT

æ

ö



+

-

=



ç

÷

ç



÷

è

ø



                      

(31.6)


132

Sinov savollari

1. Moddalarning agregat holatlari qanday aniqlanadi? 2. <E

k

> >> E



p min

qanday  holat?  3.  <E

k

>  <<  E



p  min

  qanday  holat?  4.  <E

k

>  »  E



p

   


min

qanday holat? 5. Real gaz qanday gaz va u ideal gazdan nimasi bilan

farq  qiladi?  6.  Normal  sharoitda  molekulalarning  xususiy  hajmlarini

hisobga olish shartmi?  7. Qachon molekulalarning xususiy hajmlarini

hisobga  olish  kerak?  8.  Molekulalar  harakat  qiladigan  xususiy  hajm

nimaga  teng?  9.  Real  gazda  ichki  bosimni  qanday  kuchlar  vujudga

keltiradi? 10. Ichki bosim nimaga teng? 11. Real gazning umumiy bosimi

nimaga  teng?  12.  Bir  mol  gaz  uchun  holat  tenglamasi.  13.  Istalgan

miqdordagi gaz uchun holat tenglamasi. 14. Van-der-Vaals doimiylarining

qiymatlari qanday aniqlanadi?



32- §. Bug‘lanish va kondensatsiya. Òo‘yingan bug‘.

Van-der-Vaals  izotermalari.  Kritik  holat

M a z m u n i :  bug‘lanish; kondensatsiya; to‘yingan bug‘; Van-

der-Vaals  izotermalari;  kritik  holat;  qizdirilgan  bug‘  va  undan

texnikada foydalanish.



Bug‘lanish. Moddaning bug‘ (gaz) holatiga o‘tishiga bug‘lanish

deyiladi. Nafaqat suyuqliklar, balki qattiq jismlar ham bug‘lanadi.

Qattiq jismlarning bug‘lanishi sublimatsiya yoki vazgonka deyiladi.

Suyuqlikning  bug‘lanishini  ko‘raylik.  Bug‘lanish  suyuqlik

molekulalarining  betartib  harakatining  natijasidir.  Har  qanday

molekula suyuqlik sirtidan uzilib chiqishi uchun molekulalar ora-

sidagi tortishish natijasida vujudga keladigan sirt qatlami qarshiligini

yenga  olishi  kerak.  Ya’ni  molekulalarning  kinetik  energiyasi  sirt

qatlamidan uzilib chiqishi uchun  yetarli bo‘lmog‘i darkor. Suyuqlik

molekulasi sirt qatlamidan, suyuqlik molekulalari orasidagi torti-

shish kuchlarining ta’sir radiusidan kattaroq masofaga uzoqlashsa,

bug‘  molekulasiga  aylanadi.  Suyuqlik  molekulalarining  tezliklari

turlicha. Ularning orasida eng katta tezlikka ega bo‘lganlarigina (eng

katta kinetik energiyaga ega bo‘lganlarigina) suyuqlik sirtidan chiqa

oladi. Natijada suyuqlikda tezligi kichik molekulalar qolib, suyuq-

likning temperaturasi pasayadi. Suyuqlikning temperaturasini o‘z-

garmas qilib saqlash yoki bug‘lanish jarayonini tezlatish uchun esa

qo‘shimcha issiqlik miqdori beriladi. Agar suyuqlik qizdirilsa, katta

tezlikli molekulalarning soni ham ortadi va natijada  suyuqlik  sirtidan


133

uzilib  chiqadigan  molekulalar  soni  ko‘payadi.  Suyuqliklarning

tabiatiga qarab molekulalari orasidagi tortishish kuchlari ham tur-

licha, demak, ulardagi chiqish ishi, ya’ni molekula suyuqlik sirti-

dan uzilib chiqishi uchun bajarishi kerak bo‘lgan ish yoki bir xil

miqdordagi suyuqliklarni to‘la bug‘latish uchun zarur bo‘ladigan

issiqlik miqdori ham turlichadir.  Suyuqliklarning aynan  shu xu-

susiyatlarini xarakterlash maqsadida bug‘ hosil bo‘lish solishtirma

issiqligi tushunchasi kiritiladi.

O‘zgarmas temperaturada 1 kg suyuqlikni bug‘ga aylantirish

uchun zarur bo‘lgan issiqlik miqdori bug‘ hosil bo‘lish solishtirma

issiqligi deyiladi va r harfi bilan belgilanadi.

=

,



Q

r

m

(32.1)


bu yerda — issiqlik miqdori, — suyuqlik massasi.

SI da bug‘ hosil bo‘lish solishtirma  issiqligining birligi J/kg.

[ ] [ ]

[ ]


r

Q

m

=

=



=

1 J


1kg

J

kg



1

Kondensatsiya. Sovish yoki siqilish natijasida bug‘ning suyuqlik

yoki qattiq jism holatiga o‘tishiga  kondensatsiya deyiladi.

Suyuqlikni bug‘latish uchun qancha issiqlik miqdori sarflangan

bo‘lsa, kondensatsiyalanganda ham shuncha energiya ajralib chiqadi.

Demak, bug‘lanishda moddaning ichki energiyasi ortsa (issiqlik miqdori

olinadi), kondensatsiyada  ichki energiyasi kamayadi (energiya ajraladi).

Har ikkala jarayon ham modda va atrof-muhit o‘rtasida energiya

almashinuvining natijasidir.

Kondensatsiya ikki xil usulda  ro‘y berishi mumkin. Betartib

harakat  qilayotgan  bug‘  molekulasi  qaytadan  suyuqlik  moleku-

lalarining ta’sir doirasiga tushib qolishi mumkin. Bunday molekulalarni

suyuqlik o‘ziga singdirib oladi.

Sovish natijasida bug‘ molekulalarining energiyalari kamayadi

va  ular  birikib,  tomchilar  hosil  qilib,  suyuqlikka  qaytib  tushadi.

Yomg‘ir, qor, shudring va qirovlar suv bug‘larining tabiatda kon-

densatsiyalanishining natijasidir.

Òo‘yingan bug‘. Suyuqlik havosi so‘rib olingan yopiq idishga

solingan  bo‘lsin.  Dastlab,  suyuqlikdan  bug‘lanayotgan  moleku-

lalarning soni ortib boradi . Bug‘ molekulalarining soni ortishi bilan

kondensatsiyalanadigan molekulalar soni ham ko‘payadi. Ma’lum

bir paytda bug‘lanayotgan va kondensatsiyalanayotgan molekulalar

soni tenglashadi. Bunday holat bug‘ va suyuqlikning dinamik mu-

vozanat holati deyiladi. Suyuqlik bilan dinamik muvozanatda bo‘lgan


134

bug‘  to‘yingan  bug‘  deyiladi.  O‘zgarmas  temperaturada  suyuqlik

ustidagi bug‘ molekulalarining soni ortib borishi bilan bug‘ bosimi

ham ortib boradi. Bug‘  to‘yinganda bosim ham o‘zining eng  katta

qiymatiga erishadi.

  Endi  o‘zgarmas  temperaturada    to‘yingan  bug‘  bosimining

hajmga bog‘liqligini o‘rganaylik. Jarayon  izotermik bo‘lgani uchun

(Ò = const) real gaz, ya’ni Van-der-Vaals izotermalariga murojaat

qilamiz.

Van-der-Vaals  izotermalari.  49- rasmda  bir  mol  gaz  uchun

Van-der-Vaals izotermalari keltirilgan.  Izotermalardan birida faqat

bitta egilish nuqtasi (k) mavjud. Bu izoterma kritik izoterma deyiladi.

Kritik izotermaning burilish nuqtasi kritik nuqta, undagi temperatura



Ò

k

 — kritik temperatura, bosim p



k

 — kritik bosimhajm V



k

 — kritik

hajm deyiladi(p

k

V

k

Ò

k

) parametrli holat esa kritik holat deyiladi.

Kritik temperaturadan yuqori temperaturadagi (Ò > Ò

k

) izoterma



ideal  gaz  izotermasiga  o‘xshaydi.  Kritik  temperaturadan  past

temperaturali izotermalar (Ò < Ò

k

) esa to‘lqinsimon qismlarga ega.



Agar barcha izotermalardagi to‘lqinlarning eng chekka nuqtalarini

tutashtirib chiqsak, qo‘ng‘iroqqa o‘xshash chiziq hosil bo‘ladi (50-

rasm).  Bu  chiziq  va  kritik  izoterma — p,V

 

m



  diagrammani  uch

qismga bo‘ladi. Qo‘ng‘iroqsimon chiziq ostida ikki xil  suyuqlik va

to‘yingan  bug‘  holati  yotadi.  Chap  tomonda  suyuq  holat,  o‘ng

tomonda esa bug‘ holati yotadi. Bug‘ning gaz holatidan farqi shun-

daki, u siqilganda suyuqlikka aylanadi. Kritik temperaturadan yuqo-

ri  temperaturadagi  gaz  esa  hech  qanday  bosimda  ham  suyuq-

likka aylanmaydi.

Demak, kritik temperatura gaz suyuqlikka aylanishi mumkin

bo‘lgan eng yuqori temperaturadir.

49-  rasm.

50-  rasm.

S

G



B

S+B


V

m

V

m

135

Kritik holat. Kritik holatda modda o‘zini qanday tutadi, degan

savol tug‘iladi. Òemperatura ortishi bilan to‘yingan bug‘ning zichligi

ortib boradi, suyuqlikning zichligi esa kengayishi natijasida kamayib

boradi. Òemperatura ko‘tarilgan sari bu zichliklarning qiymatlari

bir-biriga yaqinlashadi va ma’lum bir temperaturada tenglashadi.

Boshqacha  aytganda,  suyuqlik  va  bug‘  orasidagi  farq  yo‘qoladi.



Suyuqlikning bunday holati kritik holat, temperaturaga esa kritik

temperatura  deyiladi.  Yuqorida  aytilganidek,  kritik  holat  kritik

parametrlar  p



k

,  V



k

,  Ò



k

  bilan  xarakterlanadi.  Har  bir  suyuqlik

uchun kritik temperaturaning qiymatlari turlicha bo‘ladi. Masalan,

geliy  uchun  Ò

k

= 5 K,  suv  uchun  Ò



k

= 647 K.


Qizdirilgan bug‘ va undan texnikada foydalanish. Bir xil bosim-

da o‘zining to‘yinish temperaturasidan yuqori temperaturaga ega

bo‘lgan bug‘ga qizdirilgan bug‘ deyiladi.

Qizdirilgan bug‘ issiqlik dvigatellari turbinalarida ishchi modda

bo‘lib  xizmat  qiladi.

Ma’lumki,  yonilg‘ining  ichki  energiyasidan  unumli  foydala-

nishning samarali usullaridan biri uni bug‘ning energiyasiga aylan-

tirishdir. Bug‘ kengayib ish bajaradi va soviydi. Uning ichki energiyasi

harakatlanayotgan porshenning yoki aylanayotgan turbinaning me-

xanik energiyasiga aylanadi. Qozonda hosil qilingan qizdirilgan (qu-

ruq)  bug‘  turbinalarga  yuboriladi.  Qizdirilgan  bug‘ning  tempe-

raturasi shu qadar yuqoriki, bunday turbinalarning FIK 45% dan

yuqori  bo‘ladi.

Òurbinada  ish  bajargandan  keyin  ham  bug‘  yuqori  tempera-

turaga va katta energiya zaxirasiga ega bo‘ladi va isitish sistemalarida

foydalaniladi.

Suv bug‘ining energiyasidan issiqlik elektrostansiyalarining bug‘

turbinalarida,  issiqlik  mashinalarida  va  oziq-ovqat  sanoatida  keng

foydalaniladi.

Sinov  savollari

1. Bug‘lanish deb nimaga aytiladi? 2. Qattiq jismlarning bug‘lani-

shiga nima deyiladi? 3. Qachon molekula suyuqlikni tark etishi mumkin?

4. Qachon suyuqlik molekulasi bug‘ molekulasiga aylanadi? 5. Bug‘lanish

natijasida suyuqlikning temperaturasi o‘zgaradimi? 6. Bug‘lanishda su-

yuqlik  temperaturasining  o‘zgarishiga  sabab  nima?  7.  Bug‘lanishda

temperaturaning o‘zgarishiga uchta misol keltiring. 8. Qizdirilgan suyuq-

likda bug‘lanish jarayonining tezlashishini qanday tushuntirasiz? 9. Òurli

suyuqliklar  uchun  molekula  suyuqlik  sirtidan  uzilib  chiqishi  uchun


136

bajarishi kerak bo‘lgan ish tengmi? 10. Nima maqsadda bug‘ hosil bo‘lish

solishtirma issiqligi tushunchasi kiritilgan? 11. Bug‘ hosil bo‘lish solishtirma

issiqligi deb nimaga aytiladi? Uning SI dagi birligi. 12. Kondensatsiya deb

nimaga aytiladi? 13. Kondensatsiyada  energiya  ajraladimi  yoki  yutiladimi?

14. Kondensatsiyada sistemaning ichki energiyasi ortadimi yoki kamaya-

dimi?  15.  Kondensatsiyaning  ro‘y  berish  usullari.  16.  Yomg‘ir,  qor,

shudring va qirov qanday hosil bo‘ladi? 17. Qanday bug‘ to‘yingan bug‘

deyiladi? 18. Òo‘yingan bug‘ bosimi qanday bo‘ladi? 19. Van-der-Vaals

izotermalari ideal gaz izotermalaridan nimasi bilan farq qiladi? 20. Kri-

tik  izoterma  deb  qanday  izotermaga  aytiladi? 21.  Burilish  nuqtasi va

undagi  parametrlar  qanday  nomlanadi?  22.  Qo‘ng‘iroqsimon  chiziq



p,V

m

 diagrammani nechta va qanday qismlarga ajratadi? 23. Gaz suyuq-



likka aylanishi mumkin bo‘lgan eng yuqori temperatura qanday tem-

peratura?  24.  Kritik  holat  deb  qanday  holatga  aytiladi?  25.  Kritik

parametrlarning  qiymatlari  turli  suyuqliklar  uchun  ham  bir  xilmi?

26. Qizdirilgan bug‘ deb qanday bug‘ga aytiladi? 27. Bug‘ turbinalarining

FIK nimaga teng? 28. Òurbinada ish bajargan bug‘dan foydalaniladimi?

33- §.  Gazlarni  suyultirish

M a z m u n i :  gazlarni suyultirish; suyultirilgan gazning texnika-

da ishlatilishi.

Gazlarni suyultirish.  Gazning suyuqlik holatiga o‘tishiga gazning

suyulishi  deyiladi.  Xlor,  karbonat  angidrid,  ammiak  kabi  gazlar

oson  suyultirilgan  bo‘lsa-da,  kislorod,  azot,  vodorod,  geliy  kabi

gazlarni suyultirish yo‘lida qilingan urinishlar uzoq vaqtlargacha

muvaffaqiyatsizlikka uchrab keldi. Kislorod va azot gazlari umuman

suyuq holatda bo‘la olmaydi degan fikrlar ham paydo bo‘ldi. Ammo

bu  urinishlarning  muvaffaqiyatsizlikka  uchraganligining  sababini

birinchi bo‘lib D. I. M e n d e l e y e v  tushuntirib berdi. Gazning

temperaturasi kritik temperaturadan past, bosimi esa kritik bosimdan

yuqori bo‘lsagina uni suyultirish mumkin. Boshqacha  aytganda,

gazni  suyultirishdan  oldin  uning  temperaturasini  kritik  tempe-

raturagacha pasaytirish kerak. Gazlarni suyultirish uchun ularning

temperaturasini pasaytirish ikki xil usulda amalga oshirilishi mumkin:

1) agar gazning temperaturasi inversiya va kritik temperaturadan

past  bo‘lsa,  unda  kengayishda  molekulalar  orasidagi  tortishish

kuchlariga  qarshi  ish  bajarish  natijasida  gazning  temperaturasi

pasayadi;  2)  adiabatik  kengayishda  tashqi  kuchlarga  qarshi  ish

bajarish  natijasida,  gazning  temperaturasi  pasayadi.


137

Kritik temperatura  ancha yuqori bo‘lgan gazlarni suyultirish

uchun oldin gaz qizdiriladi, so‘ngra esa sovitiladi. Shu yo‘l bilan

suyuq xlor (Ò

kr

= 415,15 K) , ammiak (Ò



kr

= 405,55 K) olinadi.

Suyuq kislorod (Ò

kr

= 154,45K), azot (Ò



kr

= 126,05 K ), vodorod

(Ò

kr

= 33,25  K)  va  geliy  (Ò



kr

= 5,25  K  )  ni  olish  uchun  esa



detander  deb  nomlanuvchi  maxsus  qurilmadan  foydalaniladi.

Detanderda gazning temperaturasini pasaytirishning yuqorida kel-

tirilgan  har  ikkala  usuli  ham  qo‘llaniladi.  Reaktiv  tiðdagi  eng

takomil turbodetander akademik P. L. K a p i t s a  tomonidan yara-

tilgan. Bu qurilmada siqilgan gaz turbinani aylantiradi va bir vaqt-

ning  o‘zida  kengayadi,  ya’ni  ham  tashqi  kuchlarga  qarshi,  ham

molekulalararo tortishish kuchlariga qarshi ish bajaradi. Bunda gaz

kuchli soviydi va kondensatsiyalanadi.



Suyultirilgan  gazning  texnikada  ishlatilishi.  Suyuq  havoning

olinishi texnika taraqqiyoti uchun muhim ahamiyatga ega. Uning

tarkibida kislorodning ko‘pligi yonish jarayoniga katta yordam beradi.

Suyuq havo shimdirilgan ko‘mir kukunining portlash kuchi dina-

mitnikidan qolishmaydi. Suyuq havo stratosferaga uchadigan samo-

lyotlarning  yonilg‘i  aralashmasini  boyitish,  domna  pechlaridagi

jarayonlarni tezlatish va hokazolarga ishlatiladi.

Suyultirilgan gazlar temperaturasida turli moddalar qattiq holatga

o‘tishi mumkin. Masalan, simobga suyuq havo quyib qattiq simob

olish mumkin. Suyultirilgan havo spirtli idishga  solinsa, qattiq spirt

hosil bo‘ladi.

Gazlarning suyulish temperaturasida juda ko‘p moddalarning

xossalari keskin o‘zgaradi. Misol uchun, simob va rux bolg‘alanuvchi,

plastik metall — qo‘rg‘oshin esa xuddi po‘latdek elastik bo‘lib qoladi.

Suyulgan  gazlar  juda  tez  bug‘lanadi.  Ularni  saqlash  uchun

Dyuar  maxsus  idish  yasadi.  U  oralaridagi  havosi  so‘rib  olingan

ikkita  ichma-ich  joylashgan  shisha  idishdan  iborat  bo‘lib,  idish

ichidagi  moddaning tashqi muhit bilan issiqlik almashinuvi mum-

kin  qadar  kamaytirilgan.  Òushayotgan  nur  qizdirmasligi  uchun

idish devorlari oynadan qilinadi. Dyuar idishi kundalik hayotimizda

mahsulotni  qaynoq  saqlash  uchun  foydalaniladigan  termosning

o‘zginasidir.



Sinov  savollari

1.  Gazlarning  suyulishi  deb  nimaga  aytiladi?  2.  Gazni  qachon

suyultirish mumkin? 3. Gazlarning temperaturasini pasaytirishning qan-

day usullari mavjud? 4. Kritik temperatura yuqori bo‘lgan gazlar qanday



138

sovitiladi?  5.  Detander  nima  maqsadda  ishlatiladi?  6.  Reaktiv  tur-

bodetanderni kim kashf qilgan? 7. Reaktiv turbodetanderning ish prinsiði.

8. Suyuq havo qayerlarda ishlatiladi? 9. Qattiq simob, qattiq spirt qanday

hosil qilinadi? 10. Gazlarning suyulish temperaturasida moddalarning

xossalari qanday o‘zgaradi? 11. Dyuar idishidan nima maqsadda foy-

dalaniladi?  12.  Dyuar idishi  qanday  tuzilgan?

34- §.  Havoning  namligi.  Shudring  nuqtasi

M a z m u n i :  namlik,  absolut  va  nisbiy  namliklar,  shudring

nuqtasi;  gigrometr, psixrometr.



Download 389.28 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling