Ximiyaliq baylanistin' tu'rleri zatlardin' du'zilisi


Download 185.5 Kb.
bet1/2
Sana24.10.2019
Hajmi185.5 Kb.
#71696
  1   2
Bog'liq
Ximiyaliq baylanistin' tu'rleri
Vaqt etalonini amalga oshirish, moliyaviy menejment, moliyaviy menejment, 2.D.I.Mendeleev peryodliq sistemasi, Dielektrikler10, 1.Ximiya pa’ni ha’m onin’ tiykarg’i nizamlari, Mexanik tebranishlar, Umumiy fizika(НАМУНАВИЙ), Atomlardin' du'zilisinin' yadroliq modeli, Labaratoriya 3, Labaratoriya 3, 2 5375294219692803354, ERKINLIK VA SHAXSIY DAXLSIZLIK, 2-мавзу муносабат





XIMIYALIQ BAYLANISTIN' TU'RLERI
ZATLARDIN' DU'ZILISI

Jobasi:


1. Ximiyaliq baylanistin' tu'rleri.

2. Du'zilis formulalari.



3. Zatlardin' kristall ha'm amorf halati.

Ximiyal baylanis haqqindag'i ta'liymat — ha'zirgi ximiyanin' tiykarg'i ma'selelerinin' biri. Bul ta'liymatti bilmey turip ximiyaliq birikpelerdin' tu'rlerin, olardin' kelip shig'iw sebeplerin, payda boliw mexanizmin, du'zilisin ha'm reaktsiyag'a kirise aliw qa'siyellerin tu'sinip bolmaydi.

Atomnin' sirtqi energetikaliq qabatinda birden segizge shekem eleklron boliwi mu'mkin. Eger atomnin' sirtqi qabatindag'i elektronlar sani sol qabatqa siydira alatug'in en' ko'p elektronlar sanina ten' bolsa, onday jag'dayda bunday qabat tamamlang'an qabat delinedi. Tamamlang'an qabatlar ju’da' bekkemligi menen pariq qiladi. Inert gazlardin' atomlari sirtqi qabatlari mine sonday qabatlardan.

Geliydin' sirtqi qabatinda eki elektron (s2), qalg'an gazlerdikinde — 8 den elektron (ns2 np6) boladi. Basqa elementler atomlarinin' sirtqi qabatlari tamamlanbag'an ha'm o'z-ага ximiyaliq ta'sir protsesinde olar tamamlang'an halatqa — tolisqan halatqa o'tedi.

Ximiyaliq baylanislar kovalent, ionli, metall ha'm vodorodli baylanislarg'a bo'linedi.

Elektronlar juplari sebepli ju'zege keletug'in ximiyaliq baylanis kovalent baylanis delinedi. Bul eki elektronli ha'm eki orayli (eki yadroni uslap turadi) baylanis. Kovalent baylanisli birikpeler gomeopolyar yamasa atom birikpeler delinedi.



Ximiyaliq baylanis xarakterli atomlardin' du'zilisine ha'm qa’siyetlerine baylanisli boladi. Ximiyaliq baylanistin' qa'siyetlerin ko'p jag'inan teris elektrleniwshilik dep atalg'an atomlardin' qa'siyetlerine uqsaydi.

Ximiyaliq element atomi o'zinin' sirtqi qabatlarin toliqtiriw usilin basqa atomlardan elektronlardi tasip aliw qa'siyeti teris elektrleniwshilik dep ataladi. Elementte bul qa'siyet qansha ku'shli berilgen bolsa, bul element sonsha ko'p teris elektrlengen boladi.

Ximiyaliq baylanistin' ha'r qaysi atominin' juplaspag'an elektron esabinan payda boladi. Juplaspag'an elektronlar baylanisip, uliwma elektronlar jubin payda etedi, ol bo'listirilgen jupliq delinedi.

Kovalent baylanistin' eki tu'ri: polyarli ha'm polyarsiz baylanis bar.

Polyarsiz kovalentlik baylanis. Teris elektrleniwshiligi bir qiyli bolg'an atomlar o'z-ага ta'sirleskende kovalent polyarsiz baylamsli molekulalar payda boladi. Bunday baylanis H2, F, CI2, O, N, siyaqli a'piwayi zatlardin' molekulalarinda boladi. Bul gazlarda ximiyaliq baylanislar uliwma elektron juplar yag'my berilgen elektron bultlarinin' o'z-ara qaplaniwi sebepli payda boladi, bul protsess atomlar bir-birine jaqinlasqanda yadro menen elektron arasindag'i tartisiw na'tiyjesinde a'melge asadi.

Polyarli kovalentlik baylanis. Teris elektrleniwshiligi jag'inan bir-birinen keskin pariq qilmaytug'in elementlerdin' atomlari o'zara ta'sirles­kende uliwma elektron jup teriselektrleniwshiligi u'Iken bolg'an atom ta'repke jilisadi. Sonin' na'tiyjesinde kovalent polyarli baylanis payda boladi. Ximiyaliq baylanistin' bul ko'rinisi anorganikaliq ha'm organikaliq birikpelerde en' ko'p ushirasadi.

Metall baylanis. Ionlardin' metall ionlari menen salistirmali erkin elektronlardin’ metall ionlari menen o'z-ara ta'sirlesiwi na'tiyjesinde payda bolatug'in baylanis metall baylanis delinedi. Baylanistin' bunday tu'ri metallarda ushirasadi.


Download 185.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling