Yurish, yugurish, sakrash va uloqtirish texnikasi Reja Yurish va yugurish texnikasi


Download 396.5 Kb.
Sana08.11.2020
Hajmi396.5 Kb.
  • Yurish, yugurish, sakrash va uloqtirish texnikasi
  • Reja
  • 1. Yurish va yugurish texnikasi
  • 2. Sakrash texnikasi.
  • 3. Uloqtirish tehnikasi
  • Yurish- insonning joydan-joyga kuchishidagi oddiy usul bulib turli yoshdagi kishilar uchun ajoyib jismoniy mashq hisoblanadi O`zoq va tekis yurganda badandagi barcha musqo`llar ishlaydi organizmdagi yurak qon tomirlar nafas olish va sestemalar faoliyati kuchayadi natijada modda almashinishi ortadi. Jismoniy mashq sifatida odatdagi yurishning avalo sog`lamlashtirishga ahamiyati bor. Oddiy yurishdan tashqari yurishning boshqacha xillari ham buladi
  • Paxodda yurish safda yurish va sportcha yurish. Musobaqalarda yurishning texnika jihatidan eng kiyin lekin eng foydali hili sportcha yurish qo`llaniladi
  • Uning tezligi oddiy yurishga nisbatan ikki marta ortiq yurish musobaqalari stadion yulkalarida va oddiy yo`llarda 3 km dan 50 km gacha masofada o`tkaziladi
  • Yurish musobaqasida qatnashuvchilar qoidasi belgilangan yurish texnikasi hususiyatlariga rioya qilishlari kerak. Bularning eng asosiysi bir lahza bulsa ham ikkala oyoq bir vaqtda erdan o`zilib qolishiga yo`l quymaslikdan iborat. Oyoqlardan birontasi erga tegmay turgan fursat sodir bulgudek bulsa, sportchi yurishdan yugurishga utgan hisoblanadi. Bu qoidani bo`zgan sportchi mahsus sud`yalar musobaqadan chetlatadilar.
  • Yugurish - joydan joyga kuchishning tabiy usulidir. Bu jismoniy mashqning quproq tarqalgan turi bulib, juda kup sport turlari (futbol, basketbol, tennis va boshqalar) tarkibiga kiradi. Yugurishning juda kup xillari yengil atletika har xil turlarining organiq qismi hisoblanadi.

Shugullanuvchilarning imkoniyatlariga qarab, masofa o`zunligini va yugurish tezligini o`zgartirish bilan ish miqdorini har xil qilish, odamning chidamligini, tezkorligi va boshqa fazilatlari rivojlanishiga ta`sir etish mumkin. Yuqori tezlikda yugurish shug`ullanuvchilarga, xususan ularning yurak-qon tomir va nafas olish sistemalariga qo`yilgan talabni oshiradi va chidamlilikni rivojlantiradigan zur vosita bulib xizmat kiladi. Juda katta tezlikda yugurish esa, tezlikni rivojlantirish uchun mashg`ulotlarga kiritiladi.

  • Shugullanuvchilarning imkoniyatlariga qarab, masofa o`zunligini va yugurish tezligini o`zgartirish bilan ish miqdorini har xil qilish, odamning chidamligini, tezkorligi va boshqa fazilatlari rivojlanishiga ta`sir etish mumkin. Yuqori tezlikda yugurish shug`ullanuvchilarga, xususan ularning yurak-qon tomir va nafas olish sistemalariga qo`yilgan talabni oshiradi va chidamlilikni rivojlantiradigan zur vosita bulib xizmat kiladi. Juda katta tezlikda yugurish esa, tezlikni rivojlantirish uchun mashg`ulotlarga kiritiladi.
  • Yugurish bilan shug`ullanish jarayonida kishi irodasi mustaxkamlanadi, o`z kuchini taqsimlay olish , tusiqlarga o`ta bilish ochiq joyda muljal ola bilish qobiliyati hosil buladi.

Yugurish- har tamonlama jismoniy rivojlanishning asosiy vositalardan biridir. Barcha mutaxassislikdagi yengil atletikachilarning ham, boshqa sport turlari bilan shug`ullanuvchilarning ham trenirovkalarida yugurishga kup e`tibor berilish , shuningdek faol dam olish, sog`lomlashtirish va ish qobiliyatini saqlash vositasi sifatida yugurishning ulushi katta ekani.

  • Yugurish- har tamonlama jismoniy rivojlanishning asosiy vositalardan biridir. Barcha mutaxassislikdagi yengil atletikachilarning ham, boshqa sport turlari bilan shug`ullanuvchilarning ham trenirovkalarida yugurishga kup e`tibor berilish , shuningdek faol dam olish, sog`lomlashtirish va ish qobiliyatini saqlash vositasi sifatida yugurishning ulushi katta ekani.
  • Yugurish – yengil atletikaning hamma turlari ichida eng hammabop jismoniy mashqdir. Yengil atletika musobaqalarida yugurish va estafetaning turli xillari etakchi o`rin tutadi, ularga tomoshabinlar ham juda qiziqadi. Shuning uchun yugurish musobaqalari eng yaxshi tashviqot vositalaridan biri hisoblanadi.
  • Yengil atletikada yugurishning tekis yugurish, tusiqlar osha yugurish , estafetali yugurish va tabiiy sharoitda yugurish xillari buladi.
  • Mashqni o`rgatish jarayoni o`qituvchi bilan o`quvchining izchil faoliyatidan dalolat bo`lib, faoliyat o`rgatishning shar bir bosqichidagi vazifalar xarakteri va o`rganish sharoiti bilan belgilanadi. 1. o`rgatishning boshida o`qituvchi o`quvchining yangi mashqni uzlashtirishga qanchalik tayyor ekanini aniqlab olish kerak. buning uchun o`qituvchi; Mashqlarni urganish jarayonida o`quvchida bo`lgan barcha xarakat tajribasini va individual xususiyatlarini shisobga oladi; O`quvchining xatti-xarakatlarini kuzatib, u bilan suhbatlashib, uning ayni vaqtdagi sholati va kayfiyatini basholab boradi; O`quvchi funktsional sistemalarining imkoniyati to`g`risida tasavvur olish uchun meditsina kuzatishlari ma`lumotlarini o`rganadi; O`quvchining tayyorgarligini ko`rsatadigan jishatlardan (xarakatchanlik, jismoniy yoki boshqa jishatlardan) birin basholash uchun kontrol topshiriqlar tanlaydi yoki mashqlarga o`xshash oldingi tanish mashqlarni takrorlash uchun topshiriq beradi. 2. o`qituvchi o`quvchi haqidagi ma`lumotlar va yangi mashq-texnikasiga oid bilimlarga asoslanib plan tuzadi, o`rgatish metodi va usullarini tanlaydi. 3. o`qituvchi o`quvchini yangi xarakat bilan tanishtiradi. o`qituvchi bilan o`quvchining xarakat ko`nikmasini shakllantirish maqsadidagi bevosita aloqasi ana shundan boshlanadi.

4. o`qituvchi bilan o`quvchining bundan keyingi ishlari o`rganilayotgan mashq texnikasi asoslari haqida o`rgatishning: ko`rsatib berish, tushuntirish, modellarda xarakat konstruktsiyasini ko`rsatish va boshqa shu kabi tegishli usullar yordamida tasavvur shosil qilishga qaratilgan bo`ladi. O`qituvchi bilan o`quvchining shu tariqa tayyorgarlik kurishi xarakat topshiriqlarining bundan keyin amalda bajarilishi uchun zamin shozirlaydi. 5. shundan keyin o`qituvchi o`quvchiga mashqni, jumladan, qo`yidagicha bajarishni taklif qiladi: Xarakatni yoki aloshida sholatni taqlid qilib ko`rsatish; Mashqning xarakatning ayrim fazalarini ajratib ko`rsatish uchun ko`maklashib turib past sur`at bilan bajarish; Xarakatni maksimal oson sharoitda, masalan, trenajyorda takrorlash. 6. o`quvchining mashq bajarish jarayonida o`qituvchi: xarakatlar bajarilishini kuzatib turishi, turli usul va priyomlardan foydalanib, yordamlashib turishi, topshiriqning bajarilishi natijalarini tashlil qilib borishi va zarurat bo`lganda o`quvchi xarakatlarini ijro etish davomida tuzata borishi kerak. Bu davrdagi asosiy vazifa xarakat ijro etayotganda yuz beradigan xatolarni vaqtida tuzatishdan iborat. xatolarning yuz berishiga qo`yidagilar sabab bo`lishi mumkin: xarakat texnikasi haqidagi tasavvurning aniq emasligi; o`quvchilarning xarakat sezgilari bilan o`z xarakatlariga bergan sub`ektiv basholarining mos kelmasligi, xarakat topshirig`ining murakkabligi bilan o`quvchi imkoniyatining mos kelmasligi; uzlashtirib bo`lingan mashqlarning yangi mashqqa salbiy ta`sir ko`rsatishi, xarakat faoliyati paytida etarlicha dadillik va qat`iylik kursatmaslik va shokazolar. Mashqni chuqur o`rganishga qaratilgan faoliyat asosiy texnik xarakatlarni avtomatlashtirilgan darajaga etkazish imkonini beradiki, bu shol mashqni mustaqil ravishda va texnik jishatdan to`g`ri bajarishda namoyon bo`ladi. 7. mashq texnikasini mustashkamlash va takomillashtirish uchun o`qituvchi o`quvchi rashbarligida xarakatni mustaqil bajarishni davom ettiradi.

  • 4. o`qituvchi bilan o`quvchining bundan keyingi ishlari o`rganilayotgan mashq texnikasi asoslari haqida o`rgatishning: ko`rsatib berish, tushuntirish, modellarda xarakat konstruktsiyasini ko`rsatish va boshqa shu kabi tegishli usullar yordamida tasavvur shosil qilishga qaratilgan bo`ladi. O`qituvchi bilan o`quvchining shu tariqa tayyorgarlik kurishi xarakat topshiriqlarining bundan keyin amalda bajarilishi uchun zamin shozirlaydi. 5. shundan keyin o`qituvchi o`quvchiga mashqni, jumladan, qo`yidagicha bajarishni taklif qiladi: Xarakatni yoki aloshida sholatni taqlid qilib ko`rsatish; Mashqning xarakatning ayrim fazalarini ajratib ko`rsatish uchun ko`maklashib turib past sur`at bilan bajarish; Xarakatni maksimal oson sharoitda, masalan, trenajyorda takrorlash. 6. o`quvchining mashq bajarish jarayonida o`qituvchi: xarakatlar bajarilishini kuzatib turishi, turli usul va priyomlardan foydalanib, yordamlashib turishi, topshiriqning bajarilishi natijalarini tashlil qilib borishi va zarurat bo`lganda o`quvchi xarakatlarini ijro etish davomida tuzata borishi kerak. Bu davrdagi asosiy vazifa xarakat ijro etayotganda yuz beradigan xatolarni vaqtida tuzatishdan iborat. xatolarning yuz berishiga qo`yidagilar sabab bo`lishi mumkin: xarakat texnikasi haqidagi tasavvurning aniq emasligi; o`quvchilarning xarakat sezgilari bilan o`z xarakatlariga bergan sub`ektiv basholarining mos kelmasligi, xarakat topshirig`ining murakkabligi bilan o`quvchi imkoniyatining mos kelmasligi; uzlashtirib bo`lingan mashqlarning yangi mashqqa salbiy ta`sir ko`rsatishi, xarakat faoliyati paytida etarlicha dadillik va qat`iylik kursatmaslik va shokazolar. Mashqni chuqur o`rganishga qaratilgan faoliyat asosiy texnik xarakatlarni avtomatlashtirilgan darajaga etkazish imkonini beradiki, bu shol mashqni mustaqil ravishda va texnik jishatdan to`g`ri bajarishda namoyon bo`ladi. 7. mashq texnikasini mustashkamlash va takomillashtirish uchun o`qituvchi o`quvchi rashbarligida xarakatni mustaqil bajarishni davom ettiradi.

Tekis yugurish ma`lum masofaga yoki vaqtbay tarzda yugurish yulkasida (soat strelkasi harakatiga teskari yo`nalishda) o`tkaziladi. 400 metrga va undan qisqa masofaga yugurishda har bir yuguruvchi uchun alohida yo`lka ajaratiladi. Qolgan masofalarga yugurish umumiy yo`lkada o`tkaziladi. Belgilangan masofani o`tish uchun sarflangan vaqt sekundomer bilan o`lchanadi. Bir soatlik va ikki soatlik yugurishda vaqt chegaralangan bulib, natija shu vaqt ichida bosib o`tilgan masofa tarzida metr hisobida aniqlanadi.

  • Tekis yugurish ma`lum masofaga yoki vaqtbay tarzda yugurish yulkasida (soat strelkasi harakatiga teskari yo`nalishda) o`tkaziladi. 400 metrga va undan qisqa masofaga yugurishda har bir yuguruvchi uchun alohida yo`lka ajaratiladi. Qolgan masofalarga yugurish umumiy yo`lkada o`tkaziladi. Belgilangan masofani o`tish uchun sarflangan vaqt sekundomer bilan o`lchanadi. Bir soatlik va ikki soatlik yugurishda vaqt chegaralangan bulib, natija shu vaqt ichida bosib o`tilgan masofa tarzida metr hisobida aniqlanadi.
  • Tusiqlar osha yugurishning ikkita xili bor: 1) g`ovlar osha yugurish – bunda yugurish yo`lkasida bir-biridan bir xil o`zoqlikda masofadagi muayyan joylarga quyilgan bir tipdagi tusiqlardan oshib, 60 dan 400 m masofaga yuguradi:
  • 2) 3000 metrga tusiqlar osha yugurish (stipl`-chez) – bunda yugurish yo`lkasida u er- bu erda mustahkam o`rnatilgan tusiqlar osha maydon sektorlaridan birida qovlangan chukurga tuldirilgan suvdan kechib yuguriladi.

Estafetali yugurish – bunda jamoa-jamoa bulib yuguriladi: jamoada yuguruvchilar qncha bulsa , masofa ham shuncha etaplarga bulingan buladi. Estafetali yugurishdan maqad –estafeta tayoqhasini bir-biriga o`zatib uni mumkin qadar tez startdan marragacha etkazib borishdir. Etaplar oralig`i bir xil ( qisqa va o`rtacha masofada ) yoki har hil aralash masofada bulishi mumkin. Estafetali yugurish quproq maydon yo`lkalarida , ba`zan esa shahar ko`chalarida (aylanma va yuldo`zsimon estafetalar) o`tkaziladi.

  • Estafetali yugurish – bunda jamoa-jamoa bulib yuguriladi: jamoada yuguruvchilar qncha bulsa , masofa ham shuncha etaplarga bulingan buladi. Estafetali yugurishdan maqad –estafeta tayoqhasini bir-biriga o`zatib uni mumkin qadar tez startdan marragacha etkazib borishdir. Etaplar oralig`i bir xil ( qisqa va o`rtacha masofada ) yoki har hil aralash masofada bulishi mumkin. Estafetali yugurish quproq maydon yo`lkalarida , ba`zan esa shahar ko`chalarida (aylanma va yuldo`zsimon estafetalar) o`tkaziladi.
  • Tabiiy sharoitda yugurish - bunda past-baland ochiq joylarda (kross) yugurilsa, 15 km va undan o`zok mosafalarga esa yullarda (shosseda, sukmok yullarda) yuguriladi. Yengil atletikadagi eng o`zoq , ya`ni marofoncha masofa 42 km 195 m ga teng
  • Uloqtirish – maxsus snaryadlarni o`zoqlikka itqitish va uloqtirish mashqlaridir. Bularning natijalari metr va santimetr bilan aniqlanadi. Uloqtirish asab-musqo`l kuchlanishi qisqa vaqtda maksimal bulishi bilan harakterlidir. Bunda qo`l, elka kamari va tana musqo`llarigina emas, balki oyoq musqo`llari ham faol qatnashadi.Yengil atletika snaryadlarini o`zoqqa uloqtirish uchun, kuch, tezlik, chaqqonlik, yuqori darajada rivoj topgan bulishi va o`z kuchini yig`a bilmoq zarur. Uloqtirish bilan shug`ullanish bu muhim fazilatlarni taraqqiy ettiribgina qolmasdan, butun tana musqo`llarining garmonik rivojlanishiga ham yordam beradi.

Yengil atletik uloqtirishlar ijro usulida qarab uch turga bo`linadi: 1) bosh ortidan boshlab uloqtirish (nayza va granata): 2) aylanib uloqtirish (disk, bosqon): 3) itqitish (yadro).

  • Yengil atletik uloqtirishlar ijro usulida qarab uch turga bo`linadi: 1) bosh ortidan boshlab uloqtirish (nayza va granata): 2) aylanib uloqtirish (disk, bosqon): 3) itqitish (yadro).
  • Uloqtirish usullarining farqi syanaryadlarning shakli va og`irligiga bogliqdir. Yengil, ushlash ung`ay bulgan snaryadlarni to`g`ridan yugurib kelib, bosh ortidan boshlab o`zoqqa uloqtirish mumkin , og`irroq snaryadlarni aylanib uloqtirish ungayroq: maxsus tutqichi bulmagan , og`ir snaryad yadroni esa itqitish ungayroq.

Sakrash - tusiqlardan o`tishnig tabiiy usuli bulib, qisqa vaqt ichida asab-musqo`l kuchiga maksimal zur berish bilan harakterlidir. Yengil atletik sakrash mashg`ulotlarida sportchilarning o`z tanalarini idora qila bilish, kuchlarni yig`a bilish qobiliyatlari takomillashadi, kuch , tezlik chaqqonlik, mardlik orta boradi. Sakrash – oyoq tana musqo`llarini kuchaytirish va sakrovchanlikni xosil qilish uchun eng yaxshi mashqlardan biri bulib faqat yengil atletikachilarga emas, balki boshqa sport turlarining vakillariga ham, ayniqsa basketbolchilarga , voleybolchilarga va futbolchilarga zarurdir.

  • Sakrash - tusiqlardan o`tishnig tabiiy usuli bulib, qisqa vaqt ichida asab-musqo`l kuchiga maksimal zur berish bilan harakterlidir. Yengil atletik sakrash mashg`ulotlarida sportchilarning o`z tanalarini idora qila bilish, kuchlarni yig`a bilish qobiliyatlari takomillashadi, kuch , tezlik chaqqonlik, mardlik orta boradi. Sakrash – oyoq tana musqo`llarini kuchaytirish va sakrovchanlikni xosil qilish uchun eng yaxshi mashqlardan biri bulib faqat yengil atletikachilarga emas, balki boshqa sport turlarining vakillariga ham, ayniqsa basketbolchilarga , voleybolchilarga va futbolchilarga zarurdir.
  • Yengil atletik sakrash ikki turga bo`linadi: 1) imkon boricha balandroq sakrash maqsadida vertikal tusiqlardan o`tish – balandlikka sakrash va langarchup bilan sakrash: 2) imkoni boricha o`zoqqa sakrash maqsadida gorizontal tusiqlardan o`tish –o`zunlikka sakrash va uch xatlab sakrash, Sakrashda erishilgan natijalar metr va santimetr bilan ulchanadi.
  • Sakrash turgan joydan va yugurib kelib ijro etiladi.
  • Uch xatlab sakrash va langarchup bilan sakrash musobakalari ayllar uchun utkazilmaydi. Bularni bajarish vaqtida xosil buladigan katta zarbalar ayollar ichki organlari xolatini bo`zib quyishi mumkin.
  • Foydalangan adabiyotlar:
  • Kun L. Vseobshaya istoriya fizicheskoy qo`lturi i sporta : Per. Svenger. M.: Raduga, 2002
  • Olivova V. Lyudi i igri. U istokov sovremennogo sporta. - M.: FiS, 2005.
  • Stolbov V.V. Istoriya fizicheskoy qo`lturi i sporta. - M.: FiS, 2010.
  • L. Kun «Vseobshaya istoriya fizicheskoy qo`lturi i sporta»; Moskva 1987.
  • Krushilo YU.S. «Xrestomatiya po istorii drevnego mira» Moskva 1980g.

Download 396.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling