Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti ekologiya va botanika kafedrasi biologiya yo`nalishi 306 – guruh talabasi


Spontan va indutsirlangan mutatsiyalar. Mutatsiyalarni o‘rganish usullari


Download 118.3 Kb.
bet7/10
Sana10.09.2022
Hajmi118.3 Kb.
#803990
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
Bog'liq
Genetik materialning o’zgaruvchanligi
401 402, 4. Karimova, 4. Karimova, таълим йўналишлари ва мутахассисликларни, 11 sinf uzb tarixi 001, Малакавий имтиҳонга АРИЗА, Yarim o’tkazgichlarda atomlar diffuziyasi, 1, 1Микроиктисодиёт 2-курс 2019-2020 , Далолатнома, Адабиёт, 1-mavzu -model-va-modellashtirish-tushunchalari, IJRTE Notification Form A2872059120, 1, 2.
2.2. Spontan va indutsirlangan mutatsiyalar. Mutatsiyalarni o‘rganish usullari.
Har bir biologik tur boshqa turdan xromosomalar soni, shakli, hajmi bilan farqlanadi.
Evolyutsion jarayonda xromosomalar faqat soni, hajmi bilan bir qatorda tuzilishi ham o‘zgaradi. Xromosomalar soni, shakli, hajmi va tuzilishi bilan bog‘liq mutatsiya xromosoma mutatsiyasi yoki abberatsiyasi deb nomlanadi.
Xromosoma tuzilishining o‘zgarishi to‘rt sinfga bo‘linadi. Bular delesiya, duplikatsiya, inversiya va translokatsiyadir. Delesiya - xromosomaning ayrim qismini uzilishi. Delesiya birinchi marotaba 1917 yili amerikalik olim Bridjes tomonidan X xromosomada genetik taxlil orqali aniqlangan. Delesiya gomozigota holatda odatda letal xossaga ega bo‘ladi. Xromosomaning juda kichik qismini yo‘qolishi letal bo‘lmasligi mumkin. Lekin xromosomaning bir muncha kattaroq bo‘lagini ajrab ketishi ayanchli oqibatlarga sababchi bo‘ladi. Masalan, odamlarda 5 xromosomaning kalta yelkasidagi delesiya oqibatida kalla suyagining kichik bo‘lishi, bolaning rivojlanishining sekinlashishi va aqliy zaif ro‘y beradi.
Shuningdek odamlarda 4, 13, 18 xromosomalardagi delesiya ham tanadagi kamomatlikga, masalan, aqli pastlikga sababchi bo‘ladi.
Duplikatsiyada xromosomalarning ba’zi bir qismlari ikki marotaba ortadi.
Duplikatsiyaga yo‘liqqan qismlar xromosomalarda yonma-yon joylashadi. Duplikatsiyalar fenotipda namoyon bo‘lishi mumkin. Masalan, drozofila meva pashshasi ko‘zidagi Bar mutatsiya X xromosomadagi duplikatsiya oqibatida paydo bo‘lgan. Bar mutatsiyada ko‘zdagi fasetkalar kamayib ketadi. Bir necha nukleotidlardan iborat DNKning unchalik kata bo‘lmagan qismi gen tarkibiga qo‘shilishi bir necha marotaba takrorlanishi mumkin. Masalan sichqonlar genomining 10% ga yaqini tez takrorlanadigan nukleotidlar izchilligidan tuzilgan.
Ularning takrorlanishi 106 martaga teng. Ba’zi strukturali genlar eukariot organizmlar genotipida ikki nusxadan iborat bo‘ladi.
Inversiya ham xromosoma mutatsiyasining bir xili. U sodir bo‘lgan taqdirda
xromosomadagi genlar soni ortmaydi hamda kamaymaydi, lekin ayrim qismi xromosomadagi o‘z o‘rnini 1800 ga o‘zgartiradi. Inversiya ikki xil bo‘ladi. 1800 ga o‘zgargan xromosomaning bir qismida sentromera ham bo‘ladi, ikkinchi qismida esa sentromera bo‘lmaydi. Inversiyaning birinchi xilini peritsentrik inversiya, ikkinchi xili paratsentrik inversiya deyiladi.
Translokatsiya deganda ikkita nogomologik xromosomalarning o‘zaro ayrim bo‘laklari bilan o‘rin almashishi tushuniladi. Translokatsiya hayvon hujayralarida ham o‘simlik hujayralarida ham kuzatiladi. Nogomologik xromosomalari translokatsiyaga uchragan organizmlarda nasl qoldirish kamroq bo‘ladi. Gomozigot resiprok translokatsiyaga uchragan xromosomalarda genlarning birikish guruxi o‘zgaradi. Dastlab xromosomaga birikmagan genlar endilikda xromosomaga birikkan bo‘ladi yoki aksincha hodisa ro‘y beradi.

Download 118.3 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling