Zamonaviy auditorlik faoliyati o‘z funktsional vazifalariga ko‘ra quyidagi ikki guruhga bo'Iinadi


Download 16.11 Kb.
Sana18.01.2022
Hajmi16.11 Kb.
#386024
Bog'liq
Audit
Xorijda ish haqqi, Amaliy2, RPM PDF Application, 4-topshiriq Ахборот хафсизлиги (22.05.2021йилгача), ona tili Bola adabiyoti, Mustaqil ishi sirti, qayta topshirish SIRTI, 1-mavzu. Matrisa va ular ustida amallar (1), 1-mavzu. Matrisa va ular ustida amallar (1), materiallar qarshiligi 4, 2 5398053229919473456, Наурыз байрамы, 6-klass 2-sherek test (bellesiw)A-var, Лабораторная работа №1

Zamonaviy auditorlik faoliyati o‘z funktsional vazifalariga ko‘ra quyidagi ikki guruhga bo'Iinadi:

1. Tashqi audit.

2. Ichki audit.

Tashqi aadit — korxona taqdim etayotgan yillik moliyaviy hisobotlaming BHMSga asosan tuzilganini tekshirish maqsadida shu korxonaga nisbatan to ‘liq mustaqil hisoblangan auditor tomonidan o‘tkaziladigan tekshiruvdir. Tashqi audit asosan biz yuqorida ko‘rib o‘tgan moliyaviy hisobotlar auditdan iborat. Lekin, bu tur auditga qo'shimcha tarzida, muvofiqlik yoki operatsion audit ham o'tkazilishi mumkin.

Tashqi audit tekshiruvini o‘tkazishning muhim shartlaridan biri shuki, bu tekshiruvda qatnashayotgan auditor shu audit tekshiruvidan o'tayotgan korxonada hech qanday iqtisodiy manfaatga ega bo'lmasligi kerak.
Misol uchun, tekshiruvni o‘tkazayotgan auditor shu korxona ta’sischisi, egasi, aksiyadori, rahbari yoki bosliqa mansabga ega bo‘lishi, korxona rahbariyati bilan o‘zaro qarindoshlik munosabatlariga ega bo‘Ushi mumkin emas. Shuningdek, agar auditorlik iirmasi, qo‘shimcha xizmat sifatida korxonaga buxgalteriya xizmatini ko‘rsatsa, moliyaviy hisobotlami tuzib bersa, bu auditorlik firmasi shu korxonada audit tekshiruvini o‘tkazishi taqiqlanadi. Bunga asosiy sabab, biz o‘tgan bobda ko‘rib o‘tgan mustaqillik tamoyilining buzilishidir.

Yuqoridagi holat ro‘y berganda, ya’ni auditor yoki auditorlik firmasi tomonidan mustaqillik tamoyili buzilgan taqdirda, auditorlik firmasi auditorlik faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyadan, auditor esa malaka sertifikatidan mahmm etilishi mumkin.

Tashqi auditni o‘kazishdan maqsad quyidagilardan iborat bo‘ladi: - buxgalteriya hisoboti to‘g‘ri va to‘liq malumotlarni aks ettirayotganini o‘rganish yoki ishonchsiz ma’lumotlarni aks ettirayotgan hollami aniqlash; - korxona o‘z buxgalteriya hisobi va hisoboti tizimini ma’lum qonunhujjatlarga asosan yuritayotganini tekshirish; - audit tekshiruvidan o'tayotgan davr uchun korxona o‘z daromad, xarajat va yakuniy moliyaviy natijalarini to‘g‘ri aks ettirayotganini o'rganish. Tashqi audit yakunida auditorlik hisoboti va xulosasi taqdim etiladi. Bularga qo‘shimcha sifatida, auditorlik firmasi tomonidan tavsivaviy harakterga ega bo'lgan turli qo‘shimcha hujjatlar liam tayyorlanib taqdim etilishi mumkin. Tashqi auditni o'tkazish uchun auditorlik firmasini korxonaning o‘zi mustaqil ravishda tanlaydi.

1. Ixtiyoriy audit.

2. Majburiy audit.

Ixtiyoriy audit — Oliy Majlis qaroriga muvofiq yangi tahrirda qabul qilingan «Auditorlik faoliyati to‘g‘risidagi qonun”ning 11-moddasiga muvofiq, korxona rahbariyatining o‘z qaroriga binoan qomm hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda o'tkaziladi. Ixtiyoriy auditni o‘tkazishdan maqsad turlicha bo'lishi mumkin. va h.k. Ixtiyoriy audit kompleks va tematik asosda tashkil etilishi mumkin. hujijatlari tekshiriladi, aktivlar va majburiyatlar yuzasidan to‘liq inventarizatsiya o‘tkaziladi.

Tematik Majburiy audit - «Auditorlik faoliyati to‘g‘risidagi qonun” ning 10-moddasiga muvofiq, qonun-hujjatlarda belgilangan tartibda, yuqori turuvchi davlat muassasalarining talabi bilan korxona rahbariyati buyurtmasiga asosan auditorlar tomonidan o'tkaziladigan audit tekshiruvidir. «Auditorlik faoliyati to‘g‘risidagi qonun”ning 10-moddasiga asosan, O‘zbekiston Respublikasida majburiy audit tekshiruvidan quyidagi iqtisodiy sub’ketlar o‘tishlari lozim: Tashqi audit o‘z xususiyatiga ko‘ra quyidagi ikki ko‘rinishga ega:

1. Tashkiliy-huquqiy shakliga ko‘ra: aksiyadorlik jamiyatlari.

2. Faoliyat turiga ko‘ra: - bank va boshqa kredit taslikilotlari; - sug'urta kompaniyalari; - investitsiya fondlari hamda yuridik va jismoniy shaxslaming mablag'larini jamlab turuvchi boshqa fondlar hamda ularning boshqaruv kompaniyalari; - manbalari yuridik va jismoniy shaxslarning ixtiyoriy badallari bo‘lmish xayriya fondlari va boshqa ijtimoiy fondlar; - mablag'larining hosil bo'lish manbalari qonun hujiatlarida nazarda tutilgan yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan qilinadigan majburiy ajratmalar bo‘lmish byudjetdan tashqari fondlar; - ustav fondida davlatga tegislili ulush bo‘lgan korxonalar. Majburiy auditdan bosh tortish yoki uning o‘tkazilishiga qarshilik ko‘rsatish korxonadan
«Majburiy auditorlik tekshiruvini o‘tkazilishidan bo‘yin tovlaganlik uchun xo‘jalik yurituvchi subyektlardan jarima imdirish tartibi to‘g‘risidagi nizom» ga asosan eng kam ish haqining 50 baravaridan 100 baravarigacha miqdorda jaiima undirishga va uning rahbarini qonun bilan belgilangan tartibda ma’muriy javobgarlikka tortishga sabab bo‘ladi.

Auditning obyektiga ko‘ra klassifikatsiyalari undirilgan jarimalar tegishli davlat organi budjetiga daromad sifatida o'tkaziladi. Jarimaning to'lanishi korxouani audit tekshiruvidan o'tishdan ozod qilmaydi. Audit tekshiruvining korxona rahbariyatining ixtiyorisiz, majburiy tailibda o'tkayilishidan maqsad quyidagilardan iborat:

1) yuqorida keltirilgan majburiy audit subyektlari keng jamoatchilik mablag‘lari bilan ish yuritadigan bank muassasalari, sug'urta tashkilotlari. ochiq aksiyadorlikjamiyatlari va h.k. tashkilotlardan iborat. Jamoatchilik bu tashkilotlarga o‘zining ma’lum maqsadlarini ko'zlagan holda o‘z mablag‘larini ishonib topshiradi. Ammo bu mablag‘lar ustidan yetarlicha nazoratning o‘rnatilmasligibu mablag‘laming suiste’mol bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Lekin be vosita keng jamoatchilikning o‘zi bu nazoratni olib borishining imkoni yo‘q. Sababi, jamoatchilik buxgalteriya hisobi tizimi taqdim etayotgan ma’lumotlardan unumli foydalanish, ko‘rsatkichlami tahlil etish va ular asosida samaraü qaror qabul qilish uchun yetarli malakaga ega emas. Bu vaziyatda auditor tekshirilayotgan subyekt va jamoatchilik o‘rtasida bog‘lovchi vazifasini bajaradi;
2) katta miqdordagi daromadga ega korxonalarning moliyaviy hisobotlariga nisbatan majburiy audit tekshiruvini belgilash orqah davlat yirik soliq to‘lovchilar faoliyati ustidan sohqni to‘g‘ri, to‘liq va o‘z vaqtida kelib tushishi yuzasidan nazorat o‘rnatadi. o‘z navbatida, majburiy audit tekshiruvini o'tkazayotgan auditorlik lirmasiga ham quyida keltirilgan talablar qo‘yiladi:

1) majburiy audit korxonaning barcha faohyat sohalarini, buxgalteriya hisobiniug barcha elementlarini, barcha turdagi aktivlami, korxonaning hamma filiallari faohyatini qamrab olishi, bir so‘z bilan aytganda, audit tekshiruvi faqat kompleks ko‘rinishda bo‘lishi kerak;

2) auditor tomonidan koixona moliyaviy hisobotiga nisbatan bir taraflama, aniq xulosa berilishi lozim;

3) majburiy audit tekshinivi auditorlik faoliyatining barcha standartlariga amal qilingan holda olib borilishi zarur. Shu o‘rinda, majburiy audit tekshiruvidan o'tayotgan koraona rahbariyati zimmasiga ham quyida keltirilgan asosiy talablar belgilanishi mumkin:

1) ixtiyoriy audit dan farqli ravishda, majburiy auditda korxona rahbariyati auditning tematik, ya’ni buxgalteriyaning faqatgina rahbariyat tomonidan belgilangan elementlarining tekshirilishini talab etmasligi lozim. Yuqorida ta’kidlaganimizdek, audit tekshiruvi faqat kompleks xarakterga ega bo‘lishi zarur;

2) korxona rahbariyati majburiy audit tekshiruvi yakunida taqdim etilgan auditorlik xulosasini shu m a’lumotdan manfaatdor bo'lgan tarañardan yashirmasligi kerak;

3) majburiy audit tekshiruvi yakunida aniqlangan kamchiliklar va ularni bartaraf etish yuzasidan tavsiyalarni olgach, korxona rahbariyati bu kamchiliklami to‘g‘rilash choralarini ko‘rishi shart. Majburiy auditorlik tekshiruvi o‘tkazilishidan bo‘yin tovlaganligi uchun xo‘jalik yurituvchi subyektlardan jarima undirish tartibi to‘g‘risida Nizomga muvofiq hisobot yilidan keyingi yilning

1 mayigacha yillik moliyaviy hisobot auditorlik tekshiruvidan o'tkazilmasligi va auditorlik xulosasi mavjud emasligi xo‘jalik yurituvchi subyektning majburiy auditorlik tekshiruvi o'tkazilishidan bo‘yin tovlashi deb e’tirof etiladi, hamda xo‘jalik yurituvchi subyektning majburiy auditorlik tekshiruvi o ‘tkazilishidan bo‘yin tovlashi sifatida jarima solish uchun asos hisoblanadi. Majburiy auditorlik tekshiruvi o‘tkaziladigan xo‘jalik yurituvchi subyekt oldingi yil uchun o‘z yillik moliyaviy hisobotini hisobot yilining 1 mayigacha auditorlik tekshiruvidan o'tkazadi va auditorlik tekshiruvi tamom bo‘lgandan keyin 15 kun mobaynida tegishli soliq organiga auditorlik xulosasining belgilangan tartibda tasdiqlangan nusxasini taqdim etadi. Auditorlik xulosasi nusxasi soliq organiga belgilangan muddatda taqdim etilmagan taqdirda xo‘jalik yurituvchi subyekt soliq organiga auditorlik xulosasi mavjud emasligining sababini aks ettiruvehi tushuntirishni yozma shaklda taqdim etishi kerak. Qonun hujjatlariga muvofiq majburiy auditorlik tekshiruvi o‘tkazilishidan bo‘ym tovlash xo‘jalik subyektinmg mansabdor shaxsiga nisbatan ma’muriy jazo qo‘llanishiga olib keladi. subyektiga jarima sud qarori asosida soiinadi, xo‘jalik subyekti sodir elilgan hnquqbuzarlikda aybini tan oigan hamda jarimani ixtiyoriy ravishda to‘lagan taqdirda esa, jarima soliq organi tomonidan soiinadi. Jarima qonun hujjatlarida belgilangan tartibda undiriladi. Bunda xo'jalik subyektining oxirgi hisobot sanasidagijoriy aktivlarining yigirma foizidan ortiq bo‘lgan yalpi jarima xo‘jalik subyektiga jarima solish to‘g‘risida qaror qabul qilingan kundan boshlab undiriladigan summani olti oy mobaynida har oyda bo‘libbo'lib to'lash huquqi berilgan holda undirib olinadi. Jarima stavkalari tabaqalashtirilgan va majburiy tekshiriladigan xo'jalik yurituvchi subyektning hisobot yili oxirida mahsulotlar (ishlar, xizmatlar)ni sotishdan olingan yalpi tushumi miqdoriga qarab belgilanadigan miqdorlarda undirib olinadi. Xo‘jalik yurituvchi subyekt jarima solish to‘g‘risidagi qaror ustidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda shikoyat qilishi mumkin. To'lanadigan jarim alar to‘liq miqdorda respublika budjetiga o'tkaziladi. Ichki audit — AQSH Ichki Auditorlar Instituti keltirgan ta’rilga ko‘ra, «Korxona tomonidan uning o‘z faoliyatini tekshirish va baholash maqsadida tashkil etilgan xizmatdir». Ichki audit korxonaning har bir bo‘limi o‘z oldiga qo‘yilgan vazifalar, reja ko'rsatkichlariga qanchalik erisha olayotganini va bu ko‘rsatkichga qanchalik tejamkorlik asosida erishayotganini teksliiradi va baholaydi. Ushbu vazifani amalga oshirish uchun xalqaro amaliyotda deyarli har bir yirik korporatsiya o‘z ichki auditorlariga ega. Buxgalteriya va boshqaruv nazorat tizimining samaradorligini o'rganish ham ichki auditorlar diqqat markazida turadi.

Ichki auditning korxona faoliyati samaradorligini oshirishdagi ahamiyati va keng jamoatchilik mafaatlariga xizmat etishini hisobga olgan holda, 1941-yil AQSH da Xalqaro Ichki Auditorlar Instituti tashkil topdi. Ushbu tashkilotning vazifalari qatoriga quyidagilar kiradi:

1) ichki audit faoliyatining xalqaro miqyosdagi rivojini ta’minlash;

2) ichki auditorlar knsbiy malakasining doimiy rivojlanishini ta’- minlash;

3) ichki audit standartlarini ishlab chiqish va amaüyotga joriy etish;

4) ichki auditorlar uchun uzluksiz ta’lim tizimini shakillantirish;

5) ichki auditorlami sertiñkatlashni tashkil etish;



6) ichki auditorlik etikasini ishlab chiqish. Ichki audit sohasida faoliyat yuritish uchun auditorlar maxsus sertifikatlash imtihonidan o'tishlari lozim.
Download 16.11 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling