1. O'Z-o'zini boshqarish nima uchun kerak qo'riqchi kasbi­


Download 305.25 Kb.
Sana23.03.2023
Hajmi305.25 Kb.
#1289501
Bog'liq
priyemy psikhicheskoy samoregulyatsii


1. O'Z-O'ZINI BOSHQARISH NIMA UCHUN KERAK
Qo'riqchi kasbi­shaxsiy stress omillarining ta'siri bilan bog'liq. Vaziyat omborlarining noaniqligi, xavfni doimiy kutish, noma'lum dushman bilan­janjallashish, tez o'zgaruvchan vaziyatlarni tezkor mantiqiy va psixologik tahlil qilish zarurati­, diqqatning mashaqqatli ishi inson­ruhiyatiga kuchli va noaniq ta'sir ko'rsatadi, uning barcha jismoniy va ruhiy imkoniyatlarini safarbar qilishni talab qiladi.muammolarni samarali hal qilish. Tansoqchi o'zining professional majburiyatlarini­bajaradi, odamlar-mijozlar, hamkasblar, organlar va xizmatlarning o'zaro aloqalari vakillari bilan doimiy yaqin aloqada­bo'ladi. Bunday vaziyatlarda odamlarning aloqasi ko'pincha psixikani "kuch uchun" boshdan kechiradi, keskinlik paydo bo'lishi uchun sharoit yaratadi­, hissiy muvozanatni buzadi. Bularning barchasi ko'pincha e'tiborning tarqalishiga, uni­ob'ektlardan ichki jarayonlar va holatlarga o'tkazishga­, zudlik bilan harakat qilishga tayyorlik irodasining pasayishiga va rasmiy­vazifalarni bajarishga salbiy ta'sir ko'rsatishiga olib keladi.
Люди научились более или менее сносно управлять гиги­Odamlar o'z tanalarini, mushaklarning ishini, fikrlash jarayonlarini ko'proq yoki kamroq bardoshli boshqarishni o'rgandilar; ammo, ularning aksariyati­o'zlarining his - tuyg'ularini boshqarish va mi-ga bo'lgan ehtiros sohasida mohiyatan kuchsiz bo'lib qoladilar­. Biror kishining o'z kayfiyatini tartibga sola olmasligi nafaqat boshqalar bilan munosabatlarga (nizolar, nomuvofiqliklar, adovat va boshqalar) va kasbiy majburiyatlarning bajarilish sifatiga salbiy ta'sir­qiladi. ­Salbiy his - tuyg'ular (xavotirlar, noma'lum narsalarni kutish ,uchuvchanlikning muvaffaqiyatsizligi­, g'azablanish va boshqalar) ustidan uzoq vaqt hukmronlik qilish, salbiy ta'sirlarni boshdan kechirish keskinligini kamaytira olmaslik, shuningdek,tanaga halokatli ta'sir ko'rsatishi bilan bog'liq..
jismoniy va ruhiy holatlar. Hatto qadimgi davrlarda­ham insonning his-tuyg'ulari va uning jismoniy holati o'rtasidagi bog'liqlik qayd etilgan. Masalan,­posto iannoning his - tuyg'ularini jilovlash zarurati yurakni yo'q qiladi; hasad va g'azab ovqat hazm qilish organlariga ta'sir qiladi; qayg'u, tushkunlik tos­ka-qarishni tezlashtiradi; doimiy qo'rquv qalqonsimon bezga zarar etkazadi; keng tarqalgan qayg'u CA­ni keltirib chiqaradi har qanday diabet. Uzoq muddatli asabiy ortiqcha yuk eng kuchli tanani yo'q qilishi mumkin, shuning uchun har bir qo'riqchi uchun­o'z vaqtida­paydo bo'lgan aqliy zo'riqishni tez va samarali­ravishda "bir marta­" "bir marta ""bir marta ""bir marta" paydo bo'lishini sezishi, hissiy holatni engillashtirishi va og'riqni kamaytirishi juda muhimdir­. Uning faoliyatida bir xil darajada muhim­-bu irodaviy safarbarlikni darhol­amalga oshirish, barcha jismoniy va ruhiy kuchlarni birlashtirish usuli. Bunga aqliy o'zini o'zi boshqarish usullari yordamida erishish­mumkin.
Ming yillar davomida odamlar o'zlariga ta'sir qilishning samarali usullarini izlaydilar. ­Sharq jang san'atlari maktablarida ushbu ilmiy-tadqiqot institutida ayniqsa qimmatli tajriba to'plangan. Bu erda vaziyatning tez o'zgarishiga munosib javob berishning asosiy sharti, har qanday ekstremal vaziyatga moslashish, jangda raqibdan psixologik ustunlikka erishish, jismoniy salomatlikni saqlash inson (jangchi) ning "suvga o'xshash ruh" va "yaxshi oyda ruh" holatida o'z ruhiyatini saqlab qolish qobiliyati deb hisoblangan­[5, 219]*
Ustalarning fikriga ko'ra," suvga o'xshash ruh", xuddi suv­yuzasi­singari, har qanday ob'ektning aniq oyna ko'rinishini berishga qodir. Ammo siz faqat shamol esishingiz kerak,
* tavsiya etilgan adabiyotlar ro'yxati ilmiy - tadqiqot­institutining 1-ilovasida keltirilgan ([1-17]).
4
va mayda to'lqinlar aks ettirishni yo'q qiladi, tanib bo'lmaydigan darajada buzadi. Agar odam qo'rquv, g'azab, hayajon tuyg'usiga berilib ketsa va u­dushmanning harakatlarini aniq belgilash va oldindan ko'rish qobiliyatini yo'qotsa, u­xavf oldida himoyasiz bo'lib qoladi.
Jang san'ati mutaxassislari "ruh,­yaxshi oyga ko'ra" dushmanning har qanday harakatlarini, uning mudofaasidagi har qanday bo'shliqni ochib beradi, deb ta'kidladilar. Ammo kelayotgan bulutlar ortida oy nuri xiralashadi. Haddan tashqari hissiyot salqinlikni va o'zini tuta bilishni yo'qotishiga olib keladi­, harakatlarning etarli bo'lmagan xususiyatlarini keltirib chiqaradi.
Jangchining ideal holati "bo'sh­tan olish" deb hisoblangan, unda jangchi "hech narsa kutmaydi va hamma narsaga tayyor, sodir bo'layotgan har bir daqiqada u o'tmish bilan bog'liq emas, kelajakka bog'liq emas va faqat hozirgi paytda yashaydi, uni qabul­qiladi va uni butun borlig'i bilan to'ldiradi" [15, 218]. "Bo'sh ong" ga ega bo'lgan odam uchun shaxsiy farovonlik va xotirjamlik­"tabiiy uyg'unlik va adolat" maniasi poniyasiga ko'tariladi va uning­hayoti "yaxshilik va yomonlikning narigi tomonida", hayot va o'lim kabi sodir bo'ladi­[15, 218]. Uning uchun o'lim­shaxsiy idrok kategoriyasi sifatida mavjud emas va shuning­uchun o'lim qo'rquvini engish kerak. ­Bunday ruhiy holatni rivojlantirish uchun eng xilma­-xil usullar qo'llanilgan, ular avtoulovlarni o'qitishning murakkab usullari, faol meditatsiya va juda oddiy nafas olish, gimnastika, psixotexnik mashqlar sifatida ishlatilgan. Ularning aksariyati bugungi психофизических тренировок в школах боевых искусств kunda Kyoko-sin-Kay, Choi, aykido va boshqa jang san'atlari maktablarida psixofizik mashg'ulotlar tizimida keng qo'llaniladi.
Хорошую школу психической саморегуляции проходили Jangchilar qadimgi Spartada, Shimoliy Amerikaning ba'zi tubjoy amerikalik qabilalarida aqliy o'zini o'zi boshqarish uchun yaxshi maktab o'tkazdilar. ­Yogislarning ta'limotida ishlaydigan o'ziga xos egalik tizimi.
Ma'lumki, inson uchta usuldan foydalangan holda o'ziga ta'sir o'tkazishga qodir:
a) skelet mushaklari va nafas olish tonusining o'zgarishi;
b) vaqti-vaqti bilan g'oyalar va hissiyotlarni faol­kiritish;
v) dasturlash va tartibga­solish so'zlaridan foydalanish.
Ushbu o'zini o'zi boshqarish usullaridan foydalanish ushbu qo'llanmada tavsiya etilgan yangi texnikada yotadi.­нове рекомендуемых в данном Пособии приемов.
I. hissiy holatlarni tartibga solish usullari nafas olish mashqlari
Biror kishi stress holatida­bo'lganida, ganizm­ishlab chiqariladi va qonga tashlanadi, adrenalin va norepinefrin miqdori ko'payadi. Ushbu gormonlar ta'siri ostida yurak urish tezligi oshadi­, umuman yurak faoliyati faollashadi. ­Faol­jismoniy ishlarni bajarishga, nizma orgining mudofaasini oshirishga qaratilgan kuchli energiya safarbarligi­mavjud. Biroq, zamonaviy ijtimoiy­sharoitlardagi vaziyat, shuningdek, tansoqchining kasbiy faoliyati sharoitida zarur jismoniy­bo'shatishni amalga oshirishga imkon bermaydi. Bu­odamning onal holatining hissiyotining keskin yomonlashishiga olib keladi (depressiya, agresning­kuchayishi, befarqlik va boshqalar).
Bunday­qarama-qarshi ruhiy va tana holatlarini engishga yordam beradigan samarali usullar mavjud. Ulardan biri nafas olishni tartibga solishdir. ­Miyaning nafas olish markazlaridan sy nerv impulalari uning korteksiga tarqaladi va ohangini o'zgartiradi. Nafas olish turi, unda nafas olish tez va kuchli tarzda amalga oshiriladi va nafas olish sekin, nafasni ushlab turgandan so'ng, tsent ohangining pasayishiga olib keladi.
asab tizimi, qon bosimini normallashtirish, hissiy stressni engillashtirish. Sekin nafas olish va o'tkir ekshalasyon asab tizimini tonlaydi,­uning ishlashini oshiradi. Ushbu tavsiyalardan foydalanish uchun siz quyidagi nafas olish mashqlarini ishlab chiqishga yordam beradigan tegishli ko'nikmalarni o'zlashtirishingiz­kerak.
"Tinchlantiruvchi nafas" [8]. Dastlabki tik turgan yoki o'tirgan holatda to'liq nafas oling. Keyin, nafasingizni ushlab, aylanani tasavvur qiling va unga asta-sekin nafas oling. Ushbu texnikani to'rt marta takrorlang. Shundan so'ng, yana nafas oling, uchburchakni tasavvur qiling va unga uch marta nafas oling. Keyin xuddi shu tarzda nafas oling, kvadratga nafas oling. Ushbu protseduralarni bajargandan so'ng­, Nastya ishonch hosil qiladi.
"Charchoqni chiqarish" [8]. Orqa tarafingizda yotmang­, zaiflashing, sekin va ritmik nafas oling. Har bir nafas bilan o'pka­hayotiy kuch bilan to'lib toshganini va har bir ekshalasyon bilan u butun tanaga tarqalishini tasavvur qilish mumkin­.
"Yawning". Mutaxassislarning fikriga ko'ra, esnash qonni deyarli bir zumda kislorod bilan boyitishga va ortiqcha karbonat angidriddan xalos bo'lishga imkon beradi. Yawning paytida taranglashgan bo'yin, yuz, og'iz bo'shlig'i mushaklari miya tomirlarida qon oqimini tezlashtiradi. Yawning, o'pkaning qon bilan ta'minlanishini yaxshilash, qonni jigardan chiqarib yuborish, zma organining ohangini oshiradi­va ijobiy his-tuyg'ularga turtki beradi. Yaponiyada elektrotexnika sanoati xodimlari har 30 daqiqada uyushgan holda esnaydilar, deyishadi [1, 207 - 208].
Mashqni bajarish uchun siz ko'zingizni yumishingiz, og'zingizni iloji boricha kengroq ochishingiz, og'zingizni siqib qo'yishingiz kerak, go'yo past cho'zilgan "u-u-u"deb aytasiz. Bu vaqtda neobho­Dimo og'zida bo'shliq paydo bo'lishini iloji boricha aniqroq tasavvur qilish mumkin, uning pastki qismi pastga tushadi. Yawning butun tanani bir vaqtning o'zida yutish bilan amalga oshiriladi. Effektni oshirish
7
yawning yordam beradi tabassum, yuz mushaklarining bo'shashishini kuchaytiradi va ijobiy hissiy impulsni hosil qiladi. Esnashdan keyin yuz, farenks, gırtlak mushaklari bo'shashadi, tinchlik hissi paydo bo'ladi.
Biologik faol nuqtalarga ta'siri
Tana qo'riqchisining kasbiy faoliyatida ko'pincha stressli vaziyatlar yuzaga keladi. Dushmanning­mumkin bo'lgan hujumi, mijoz bilan noqulay rivojlanayotgan munosabatlar­, hamkasblar bilan psixologik nomuvofiqlik, vazifani bajarish uchun og'ir jismoniy va iqlim sharoitlari - bu va boshqa omillar hissiy muvozanatni buzishi, salbiy tajribalarni keltirib chiqarishi mumkin. ­Vaziyat talablariga javob beradigan hissiy qatorlar va psixikani maqbul holatga o'tkazish­uchun quyidagi mashqlar tavsiya etiladi [12].
"Chiqarish". Ushbu mashq­lablar sohasidagi to'rtta nuqtani nom bilan bosishdan iborat (1-rasm). 1). Ko'rsatkich barmog'ingiz bilan uch soniya davomida 1-nuqtani massaj qilish kerak. Keyin, 10-15 soniya tanaffusdan so'ng, 2-nuqtani bosing. Ikkinchi tanaffusdan keyin­3 va 4 nuqtalarni vaqtincha massaj qilish kerak. Natijada butun tananing mushaklari zaiflashadi.­ Keyin siz o'tirishingiz,­delaminatsiya qilishingiz, uxlashni taqlid qilishingiz va nafasingizni asta-sekin kamaytirishingiz kerak, ekshalatsiyani uzaytirishga alohida e'tibor bering. 3-5 daqiqadan so'ng ko'plab salbiy his-tuyg'ular yo'qoladi.

"Stressga qarshi". Ushbu mashq, shuningdek­, o'lchovli hissiy stressni engillashtiradi"". Buning uchun uch soniya davomida iyak ostida joylashgan stressga qarshi nuqtaga silliq va teng ravishda bosim o'tkazish kerak (1-rasm). 2). Ushbu nuqtani massaj qilishda siz ozgina og'riq, yonish his qilasiz. Belgilangan massajdan keyin .nuqtalar, dam oling, istomaning holatini tasavvur­qiling, yoqimli tasvirlarni uyg'otish uchun ro'za tuting. 3-5 daqiqadan so'ng­, yawning uchun cho'zing, taranglashtiring va keyin tananing barcha mushaklarini bo'shating.
"Ballar "[11, 144 - 145]. Kresloga qulay tarzda o'tiring, Polo­qo'llaringizni Tizzangizga qo'ying, bosh barmoqlaringizni ko'rsatgichga bosing­. Ko'rsatkich barmog'ingiz va bosh barmog'ingiz orasidagi terining burmasi tugaydigan joyni aniq belgilang. Bu erda ras­"he-ry" nuqtasini qo'yadi, uning massaji tonlaydi, farovonlikni yaxshilaydi. Massaj ko'rsatkich barmog'ining tebranish harakatlari bilan bir necha daqiqa davomida amalga oshiriladi. Jismoniy mashqlar ikkala qo'lda ham amalga oshiriladi. Ushbu texnikani­bajarayotganda, barmoq xuddi shu nuqtaga vidalanadi, bu esa unda iliqlik va yonish hissi paydo bo'lishiga olib keladi. Shundan so'ng, qo'llaringizni yana Tizzangizga qo'ying, shunda kaftingiz­tizzangizni to'liq qoplaydi. Bunday holda, ko'rsatkich barmog'i chashka o'rtasida joylashgan va qolgan barmoqlar bir-biriga bosiladi. Keyin halqa barmog'i dumaloq suyakning proektsiyasi ostidagi kichik tushkunlikni sezadi. Berilgan nuqtani toping va massaj qiling. Bunday holda siz engil og'riqni boshdan Kechirasiz. Ushbu nuqta ("zu-san-li") uzoq umr ko'rish nuqtasi yoki yuz bo lezneyning nuqtasi­deb ataladi. Uning stimulyatsiyasi tananing ohangini oshirishga, tetiklikni saqlashga va zarur ish qobiliyatini saqlashga imkon­beradi.
Mushak tonusining o'zgarishi
Skelet mushaklari miyani stimulyatsiya qilishning eng kuchli manbalaridan biridir. Mushak impulsi­spo sobna uning ohangini o'zgartirish uchun keng doirada. Isbotlangan
9
mushaklarning ixtiyoriy kuchlanishi aqliy faollikni oshirish va saqlashga­, faol yoki kutilgan stimulga sezgir bo'lmagan reaktsiyalarni inhibe qilishga yordam beradi. Ahamiyatsiz yoki haddan tashqari aqliy aktivni olib tashlash uchun­, aksincha, mushaklarning gevşemesi kerak (Rela­Kseniya). Salbiy ta'sirlarni boshdan kechirgan holda, Maxi tanasi­mushaklarning intensiv ishlashi uchun deyarli safarbar qilinadi. Shunday qilib, siz unga bunday ishni tasavvur qilishingiz kerak. Ba'zida 20-30 ta o'tirish yoki poldan maksimal darajada surish ruhiy stressni engillashtirishga yordam beradi. Boshqa hollarda­, "Ekspress usul"turiga ko'ra differentsial hammom avtoulovi yanada samarali bo'ladi. Bu­mushaklarning maksimal darajada bo'shashishidan­iborat bo'lib, hozirgi vaqtda ularning ishi talab qilinmaydi. Shunday qilib, agar yurish paytida asosan oyoq mushaklari taranglashsa, unda siz­yuz, elka, qo'l mushaklarini zaiflashtirishingiz kerak. O'tirgan holatda siz yuz, elka, qo'l, oyoq mushaklarini bo'shashtirishingiz kerak. ­"Qarama-qarshi gevşeme"mashqlari salbiy hissiy holatlarni bartaraf etishga va quvnoq kayfiyatni saqlashga yordam beradi. Bu erda gevşeme kuchlanish orqali erishiladi. Siz, masalan, qo'llaringizni siqib, keyin ularni iloji boricha bo'shashtirishingiz kerak. Oyoqlaringizni torting, erga kuch bilan tiking­,ularni bo'shashtiring. Dam olish bilan bir qatordaдолжно прийти ощущение радости освобождения от скован­, har tomonlama kuchaytirilishi kerak bo'lgan qattiqlikdan ozod bo'lish quvonchi hissi paydo bo'lishi kerak.
Мимика Yaxshi kayfiyatning yuz ifodalari
Ma'lumki, yuz mushaklari­insonning hissiy holatiga ta'sir qilishi mumkin; shuning uchun uni o'rgatish kerak .o'zingizni doimo mehribon, yoqimli yuz ifodasi bilan saqlang. Aqliy ipni olib tashlash uchun­quyidagi mashq tavsiya etiladi. Kerak
10
qanday qilib "ichki Oynani" yoqish, yuzingizga qarash va ichki qisqichlardan xalos bo'lish. Vaqti­-vaqti bilan nafasingizni ushlab turing, yonoqlaringizni ozgina puflang­, yutuvchi harakatlar qiling. Nafas olgandan so'ng, tashvish va tirnash xususiyati qoldiqlarini olib tashlagandek, qo'lingizni yuzingizga o'tkazing. Keyin lablarning burchaklarini yuqoriga ko'taring, tabassum qiling, burchaklardan yoqimli hislar quloqlarga qanday o'tishini his eting. Qo'lingizni bo'yin muskullari bo'ylab harakatlantiring va agar ular tarang bo'lsa, bir necha marta­egilib, boshning harakatlarini aylantiring, bo'yinni massaj qiling. Keyin elkadan quloqqa mushaklarni silash, quloq orqasidagi tuberkulyozlarni barmoq uchlari bilan silash oson. Bu sizning boshingizdagi qon oqimini yaxshilaydi va asabiy taranglikni engillashtiradi.
Ovoz va motor mashqlari
Bunday mashqlar­ma'lum organlarga tebranish ta'sirini o'tkazish uchun tovush bilan birgalikda tovushdan foydalanadi. Ovoz "va" tomoq va halqumni tebranadi, "y" tovushi miyaning tebranishiga, "a" va "o"-ko'krak mintaqasi, "e" va " ou " - o'pka, yurak, jigar, oshqozon. Ovoz bilan tebranish barcha organlarga, ayniqsa yurak-qon tomir tizimiga foydali ta'sir ko'rsatadi­, tananing himoya va adaptiv reaktsiyalarini kuchaytiradi [5, 50-51].
Ruhiy stressni, salbiy his­-tuyg'ularni engillashtirish uchun "m-pom-peeee" tovush birikmasini kuylash tavsiya etiladi: "m - pom"-qisqa, "Pee - eee" - cho'zilgan.
"Meditatsiya" Mashqlari. Meditatsiya собой систему психотехнических приемов, предназначенных для вхождения в определенные состояния сознания и пребы­- bu har qanday faoliyatni amalga oshirish paytida ongning muayyan holatlariga kirish va ularga kirish uchun mo'ljallangan psixotexnik usullar tizimi. Bu asabiy jarayonlarni normallashtirishga, hayotiylikni oshirishga va irodani shakllantirishga yordam berishi isbotlangan.intellektual qobiliyatlarni rivojlantirish, temperament va xarakterning individual xususiyatlarini o'zgartirish, ish qobiliyatini yaxshilash­тоспособности, снижению конфликтности при взаимодейст­, boshqa odamlar bilan o'zaro munosabatlarda ziddiyatni kamaytirish, vaqtlarning oldini olish va engish
11
shaxsiy kasalliklar [15, 220]. Meditatsiya turlaridan biri bu harakatsiz meditatsiya (dza-Zen). Mashqni bajarish uchun boshlang'ich pozitsiyasi-si­dYa, devorga qaragan, oyoqlarini kesib o'tgan (turk tilida). Qon aylanishining buzilishining oldini olish uchun­o'roqchilar yostiqqa o'tirib, tizzalari ostiga yostiqlar (roliklar) qo'yadilar. Mushaklar bo'shashadi, ko'zlar yarim­yopiq, nafas olish sekin, chuqur, ritmik,­erkinlikdir. Qo'llar tizzada erkin yotadi, barmoqlar­tegadi. Ko'z "cheksizlikda" bo'lgan har qanday narsaga yoki burun uchiga, vizual mushaklarning kuchlanishisiz yo'naltiriladi. Diqqat nafas­olishga qaratilgan. Magistrlar uchta protsedurani bajarishni taklif qilishadi:

  1. Yangi boshlanuvchilar nafas olish va nafas olishni hisobga­olishdan boshlaydilar. Nafas olganda, ular "bir marta", nafas chiqarganda -"ikki"va hokazo, o'ntagacha talaffuz qilishadi. Keyin hamma narsa takrorlanadi. Birinchidan, hisob shivirlash bilan, keyin esa o'z - o'zidan amalga oshiriladi.

  2. Tinglovchilar faqat ekshalatsiyani hisoblashadi,
    o'nta ekshalatsiyani hisoblashadi va birinchi navbatda hisoblashni boshlaydilar.

  1. Faqat nafas olish hisobga olinadi.

Jismoniy mashqlar 15-20 daqiqa ichida amalga oshiriladi. Uni amalga oshirish jarayonida turli xil hodisalar yuz berishi mumkin: ba'zida biron bir joyda qo'ng'iroq chalinganga o'xshaydi, boshqa hollarda dengiz shovqini eshitiladi va hokazo.явления: иногда кажется, что где-то зазвенел звонок, в других случаях слышится шум моря и т.д. Нужно ста­ ­Bunday mashg'ulotni har kuni ikki marta - ertalab va kechqurun o'tkazish tavsiya etiladi.
Avtomatik trening-bu o'z-o'zini­tartibga solish va o'z-o'zini gipnoz elementlarini birlashtirgan usul. Bu odamga his­-tuyg'ularini boshqarish, kuchini tiklash, ish faoliyatini saqlab qolish va yaxshilash, haddan tashqari ruhiy­stressni engillashtirishga yordam beradi. Mashqni bajarish uchun sizga kerak. dam olish uchun eng qulay pozitsiyani oling.
•12
Bunday pozitsiyalar quyidagilar bo'lishi mumkin:
a) " yotish " - past yostiqdagi bosh, qo'llar
tirsaklarga egilib, kaftlari pastga qarab tanasi bo'ylab erkin yotadi
;
b) " yotish" -'.kresloga borib, orqaga suyaning,
qo'llar qo'l dayamalarida, oyoqlari bir-biridan erkin;
C) " murabbiyning pozasi " - stulda o'tirib, boshingizni pastga tushiring­, orqangizni egib, qo'llaringizni kestirib qo'ying, shunda ular­kuchli osilib, oyoqlarini bir-biridan ajratib turadi.
Nomlangan pozalardan birini qabul qilib, ko'zingizni yuming,­tabaqalang. Asta-sekin qulaylik, iliqlik, qulaylik holatiga tushib, nafas olish vaqtida tavsiya­etilgan xachirlarni takrorlang. Ichki ko'z oldida faqat formulada ko'rsatilgan tananing qismi bo'lishi kerak. ­E'tibor siqilmaydi, hamma narsa yarim uyquda bo'lgani kabi sodir bo'ladi. Siz asta-sekin, zavq bilan nafas olishingiz kerak. Diqqat asta-sekin va asta-sekin tananing bir qismidan boshqasiga o'tadi. O'zingizni iliqlik hissi bilan ilhomlantirib, o'zingizni­iliq hammomda yoki yozgi quyosh ostida tasavvur qilishingiz mumkin. Tananing­turli qismlarida issiqlikni olib tashlash ularga erishishga yordam beradi-maksimal bo'shashish va shuning uchun miya yarim­korteksining tegishli qismlarini siqib chiqaradi. Korteksning qolgan uyg'oq joylari orqali odam o'z tanasiga so'z birikmalarini yuboradi­, ular to'siqlarga duch kelmasdan, maqsadga erishadilar. Mashq oltita formulalar blokidan iborat. Ularning har birini o'zlashtirishga alohida dars ajratish maqsadga muvofiqdir.
1, tinchlik va dam olish formulasi (kirish)

  • Men tinchman... men butunlay xotirjamman...
    men imkon qadar qulayroq joylashaman, shoshilmayman...

  • Men dam olaman...butun vujudim dam oladi... tashqi
    tovushlar meni chalg'itishni, bezovta qilishni to'xtatdi...

13
mmushaklar yaxshi dam oladi ... mening barcha e'tiborim aytilgan so'zlarga qaratilgan...
Men sekin, bir tekis, xotirjam nafas olaman... men mamnuniyat bilan,­zavq bilan nafas olaman ...
Ushbu formulalar blokini va ular keltirib chiqaradigan hissiyotlarni o'zlashtirgandan so'ng, siz keyingisiga o'tishingiz mumkin va hokazo.
2. Issiqlik va yengillik formulasi
o'ng qo'l
Birinchi navbatda o'ng qo'lga murojaat qilish, bu holda og'zaki buyruqlar miyaning chap yarim shariga tushishi bilan bog'liq bo'lib, unda" o'ng qo'llar "­ayollarning nutq markaziga ega. Bu sizga ichki nutq mexanizmini tezda yoqish imkonini beradi.
Mening ichki nigohim asta-sekin o'ng
qo'limdan pastga siljiydi...
Mening o'ng qo'lim yoqimli dam oladi... qo'l, bilak, elka bo'shashadi ...
O'ng qo'l iliq
suvga botgandek qiziydi... qon tomirlari kengayadi ... kengaygan tomirlar orqali yoqimli issiqlik erkin oqadi ...
Nerv va qon tomir spazmlari yo'qoladi, butun
qo'l orqali yoqimli issiqlik oqadi...
Mening o'ng qo'lim bo'shashdi va iliqlashdi... barmoq uchida yoqimli issiqlik pulsatsiyalanadi...
3. Chap qo'lning issiqligi va bo'shashishi formulasi. Bu­o'ng qo'lni bo'shatish uchun ishlatiladigan formulaga o'xshaydi.
4.Oyoqlarning issiqligi va gevşemesi formulasi
- Mening aqliy nigohim oyoqlarimga siljiydi... oyoqlar bo'shashishni boshlaydi va iliqlashadi...
14
- Oyoqlar bo'shashadi va qiziydi ... ­pastki oyoqlar issiqlik bilan to'ldiriladi...
- Oyoqlarim iliq, bo'shashgan, oyoqlarimning kengaygan tomirlari orqali issiqlik oqadi...
5. Yuz psixo-gimnastika formulasi
Mening e'tiborim yuzimning mushaklariga qaratilgan..
yuzim tinch va xotirjam ... ­peshonadagi sichqonlar bo'shashadi, peshonadagi ajinlar tekislanadi va yo'qoladi, peshona
salqinlashadi ...
Ko'z qovoqlari qiziydi, bo'shashadi va og'irlashadi...
Burun, og'iz, iyak qanotlarining mushaklari bo'shashadi va qiziydi... til bo'shashdi va sustlashdi... Bo'yin va boshning orqa qismidagi mushaklar bo'shashadi ...
Butun yuzim bo'shashdi va iliqlashdi... mening
yuzim tinch va osoyishta ...
6. Dam olish holatidan chiqish formulasi
Men yaxshi dam oldim ... bosh, dam olgan va yangi ...
asab tizimi dam oldi ... mening xotiram yaxshilandi, Vni­mania oshdi... salomatlik mustahkamlandi...
Kayfiyat yaxshi, hatto... men xotirjamman,­bunga aminman kunning
hech qanday tashvishlari va tashvishlari meni o'ziga bo'lgan ishonchdan olib tashlay olmaydi ...
Sekin-asta yengillik tugaydi...
og'irlik hissi qo'llarni, oyoqlarni, butun tanani tark etadi ...
Ko'zlarimni ochaman... men hushyorman, faolman,ishlayman,
sog'lomman.
Oltinchi bosqich mashqlar yotishdan oldin bajarilmasa amalga oshiriladi.
Odatda avtoulov mashg'ulotlari 20-30 daqiqa davom etadi. Agar u turli xil tasvirlar bilan to'ldirilsa, uzaytirilishi mumkin: o'rmonda dam olish, plyajda dam olish, parvoz va HK. vaqt o'tishi bilan siz avtoulov mashg'ulotlarining qisqartirilgan formulasini o'zlashtirishingiz mumkin, masalan:
15
Men qulay yotaman ... men tinch nafas olaman ... Men tinchlandim... tana dam oladi... to'liq tinchlik... fikrlar tarqaladi .. .unutaman... uyqu ... [3, 287]. Kuniga 2-3 marta avtoulov mashg'ulotlarini o'tkazish tavsiya etiladi. Mashg'ulotlar, ayniqsa, ertalab, uyg'onganidan keyin va kechqurun - yotishdan oldin samarali bo'ladi. Bu vaqtda miya yarim korteksi biroz inhibe qilinadi, bu esa o'z-o'zini gipnoz qilish uchun yaxshi sharoit yaratadi. Siz mashqni 1 - 1,5 oy ichida to'liq o'zlashtirishingiz mumkin.
Yuqorida sanab­o'tilgan usullardan tashqari, o'z-o'zini tartibga solishning quyidagi usullari kayfiyatni yaxshilashga va "hissiy inqiroz" dan chiqishga yordam beradi: yo'nalishni o'zgartirish; ikkalasi­ham erishib bo'lmaydigan ob'ektni yoki sodir bo'lgan voqeani sahnalashtirish qobiliyati;­diqqatni, fikrlarni va his-tuyg'ularni kayfiyatni ko'taradigan narsaga almashtirish; sodir bo'lgan yoki sodir bo'lishi kerak bo'lgan narsalarni kulgili idrok etish.
III. OG'RIQNI YO'QOTISH USULLARI
Qadimgi odamlar og'riqni "qo'riqchi it"deb aytishgan­. Oka insonning abadiy, sodiq, zarur va shu bilan birga har doim istalmagan hamrohidir. ­Og'riq odamni unga tahdid soladigan xavf haqida ogohlantiradi, ammo­uni" xabardor qilish " keraksiz bo'lib qoladi. ­Onal tajribaning hissiyotlari nuqtai nazaridan og'riq zulm qiluvchi, og'riqli xarakterga ega va ba'zida azob - uqubat xarakteriga ega. Og'riq odamning hissiy muvozanatini buzadi, uni asabiy, tajovuzkor, g'azablangan, aloqasiz va xatti - harakatlarini ziddiyatli qiladi. Bu har qanday faoliyatning samaradorligiga salbiy ta'sir qiladi.
Og'riqni tartibga solish mumkinligi isbotlangan. Bu qadimgi davrlarda ma'lum bo'lgan. Og'riqqa sezgirlikni kamaytirish usullarining butun tizimlari asrlar oldin Xitoy, Yaponiya, qadimgi Sparta, Shimoliy­Amerika hindulari qabilalarida ishlab chiqilgan. Shunday qilib, masalan,­yaponiyalik Ninja skautlarini tayyorlashda ularga bolaligidan og'riqqa chidamlilik singdirilgan. Birinchidan, chip yordamida maxsus massaj-
16
kov, terining burishishi, so'ngra tanani dumaloq va­qovurg'ali ustunlar bilan" o'rash", so'ngra sparring paytida" mushak korseti " ning muntazam terilishi og'riq hissi chegarasini­pasaytirdi. Tarix g'ayritabiiy ravishda­og'riqqa befarq bo'lgan odamlarni biladi. Ular orasida Rim Juno­sha Scevola, italiyalik sehrgar xudini, Inqilobchi Kamo va boshqalar bor.
Og'riqda shartli ravishda uch tomonni ajratish mumkin:­begona o'tlar, hissiy va motivatsion. ­Og'riqning sensor tomoni haqida gapirganda, shuni ta'kidlash­kerakki, inson terisi yuzasining har bir kvadrat santimetrida og'riq ta'siri haqida xabar beradigan 100-200 retseptorlari mavjud. Ichki or ganalarda bunday retseptorlar mavjud­. Ular sezgir sti uchun ma'lum bir chegaraga ega­. Og'riq retseptorlarining sezgirlik chegarasini pasaytirish yuqorida tavsiflangan usullar bilan amalga oshiriladi (massaj,­nakat ka, to'ldirish).
Og'riqning hissiy tomoni uning inson tomonidan yashashini tashkil­qiladi. Ba'zi odamlar u tomonidan qilingan in'ektsiyani shovqin bilan boshdan kechirishadi, boshqalari behushliksiz jiddiy operatsiyaga jimgina toqat­qiladilar. Ikkinchisi­azob-uqubatlarni og'riqdan ajratish qobiliyatiga ega.
Bunday ta'sirga ongingizni "bo'sh holatga" o'tkazish yoki diqqatni og'riq bilan bog'liq bo'lmagan narsalarga (namunalarga) o'tkazish orqali erishiladi.
Odamning og'riqni qanday qabul qilishi, asosan, unga psixologik jihatdan qanchalik tayyor ekanligiga bog'liq. Agar­u bolalar bilan og'riqqa nisbatan nafrat bilan munosabatda bo'lgan bo'lsa va ijtimoiy me'yorlar bunday munosabatni mustahkamlagan bo'lsa, unda og'riq osonlikcha toqat qilinadi. Agar biror kishi doimo unga juda ko'p zarar etkazishi haqida o'ylasa, unda og'riq hissi haqiqatan ham juda kuchli bo'lib tuyulishi mumkin. Ma'lumki, urushlar, sport musobaqalari, muhim faoliyatni amalga­oshirish paytida ko'pchilik odamlar og'riqqa nisbatan sezgir bo'lib qoladilar. Bunday holda,o'rnatish,
17





og'riqni engib o'tish kerakligi, boshqalarning og'rig'iga xotirjam munosabatda bo'lish misollari, ijtimoiy muhim faoliyatning motivlari "og'riq qoldiruvchi" rol o'ynaydi. Buni­ikkinchi jahon urushi paytida askarlarning og'riqni idrok etishini o'rgangan amerikalik shifokor G. K. Bexerning dalillari tasdiqlaydi. Uning ta'kidlashicha, jangda yaralangan askarlar og'riq qoldiruvchi vositalarga qaraganda ancha kam ehtiyoj sezishgan fuqarolar " s­kim operatsiyadan tuzalib ketgan shaxslarga. Shifokor­obyas buni yarador askarning "yengilligi, jang maydonidan tiriklayin chiqib ketgani uchun taqdirga minnatdorligi, hatto eyforiya; tinch aholi uchun katta jarrohlik depressiya va pessining manbai­hisoblanadi" [17, 145]. Biror kishining o'zini xotirjam og'riqni boshdan kechirishga undash qobiliyati bu ikkinchisining motivatsiyasi.
Quyida og'riqni kamaytirishning ba'zi boshlang'ich usullari keltirilgan, ular bir vaqtning o'zida­og'riqning begona o'tlariga, hissiy va motivatsion tomonlariga ta'sir qiladi.
Jismoniy mashqlar "og'riqni chiqarish "[8,53-57]. Mashqni bajaruvchilar si­dYa yoki yotishning boshlang'ich pozitsiyasini egallaydilar, bo'shashadilar, tinch va hatto nafas oladilar. Keyin, nafas olib, nafasni ushlab turgandan so'ng, ular diqqatni og'riq joyiga qaratadilar. Shu bilan birga, nafas olish paytida hayot kuchi ko'krakni to'ldiradi va nafas olish paytida­u og'riqli joyga boradi va og'riq hissi paydo bo'ladi, deb tasavvur qilish kerak­. Bundan tashqari, har bir ekshalasyon bilan og'riq tanani qismlarga bo'lib tark etishini tasavvur qilish mumkin. Jismoniy­mashqlar va tish og'rig'i, bel og'rig'i bilan mashq qilishdan oldin siz bir qultum sovuq suv ichishingiz kerak.
"Bosh og'rig'ini yo'qotish "mashqlari'[9, 331] - ushbu mashq yapon tizimidan foydalanishga asoslangan­edi Shiatsu akupressurasi. Ushbu tizimdan foydalanishning qulayligi shundaki, ta'sir qilish uchun
4O
tanada ma'lum bir nuqtani izlash kerak, ammo­Barmoqlaringiz yoki kaftingiz bilan bosishingiz kerak bo'lgan maydonni ajratish kifoya. Bosish har bir nuqta uchun 3-5 soniya davomida 3-5 kilogramm kuch bilan amalga oshiriladi. Bunday­holda, bosish og'riqni his qilmasligi uchun diqqat bilan kuzatib borishingiz kerak. ­Mashq 2-3 daqiqada bajariladi va besh bosqichdan iborat. Birinchi qadam. O'rta barmog'ingizni ko'rsatkich barmog'iga qo'yib, ikkinchisini bosh suyagining o'rtasiga bosing­(2-rasm). 3). Birinchi bosish peshonaning yuqori qismida sochlar boshlanadigan joyda amalga oshiriladi. Keyin, taxminan 2,6 sm orqaga chekinib, yana to'qqiz marta bosing. Oxirgi nuqta che sholg'om tagida joylashgan­. Ikkinchi qadam. Bosh suyagidagi yuqori nuqtani sezgandan­so'ng, men undan VI skam tomon ikki yo'nalishda 2,5 sm ichishdan­orqada qolaman va to'rt marta bosaman. Uchinchi qadam. Ikkala qo'lingiz bilan quloq orqasidagi tuberkulyozdan bosh suyagi ostidagi chuqurchaga qarab ikki marta bosing. Shundan so'ng, bosh suyagi tagidagi nuqtani bosing. To'rtinchi qadam.. Bo'yinning orqa qismida umurtqa pog'onasining har ikki tomonida to'rtta bosim o'tkazing (1-rasm). 4). Beshinchi qadam. 1-2 daqiqa kuting va agar og'riq to'xtamasa, butun protsedurani takrorlang. Doimiy ravishda esda tutish kerakki, bosishlar yoqimli­his-tuyg'ularga mos kelishi kerak.
o'z-o'zini gipnoz,­o'z-o'zini ishontirish, o'z-o'zini himoya qilish, o'z-o'zini kuchaytirish miyani ohangga keltirishi, insonning jismoniy va ma'naviy imkoniyatlarini safarbar qilishi mumkin.
"Ixtiyoriy nafas olish" mashqlari [8,53-57]. Mashqlarni bajarish boshlang'ich holatini oladi, bo'shashadi, hatto chuqur­nafas oladi. Keyin, bir tekis va xotirjam nafas­olib, bir vaqtning o'zida qo'llaringizni ko'kragingiz darajasiga ko'taring, kaftlaringizni yuqoriga ko'taring, tirsaklaringizni egib, tirsaklaringizni orqaga torting (2-rasm). 6). Shundan so'ng, qo'llarni kaftlarini pastga sekin tushirish bilan tinch ekshalasyon amalga oshiriladi. Ekshalasyon paytida­qo'llar, elkama-kamar, qorin, oyoqlarning mushaklari ketma-ket o'raladi. Tasavvur qilish mumkinki, tushayotgan qo'llar o'pkada joylashgan havoni bosib, uni erga yo'naltiradi. Ekshalatsiya­ilmiy-tadqiqot instituti oxirida mushaklarning kuchlanishi to'xtaydi. Jismoniy mashqlar sizning si­lach-ga bo'lgan ishonch hissi va tananing maksimal darajada harakat qilishga tayyorligi paydo bo'lguncha takrorlanadi.
yuz oldida (rasm. 7). Shundan so'ng, tananing barcha mushaklarini, ayniqsa qorin mushaklarini taranglashtirib, og'zini keskin ochib, qo'llarini yon tomondan pastga tushirib, nafas chiqaring. Ekshalasyon oxirida kuch bilan to'plang va havo qoldig'ini o'pkadan keskin chiqarib oling. Nafas chiqarayotganda guttural tovush chiqaring. Sekin nafas oling va chiqaring. Ushbu sakrashning­uch marta takrorlanishi kuchlarni safarbar qilish va faollikni oshirishga imkon beradi.





"Hayajonli nafas olish" mashqlari [8, 53-57]. Tik turgan boshlang'ich pozitsiyasi, dam oling, tekis, chuqur nafas oling. J burun orqali tinch nafas oling, shu bilan birga qo'llaringizni yuqoriga ko'taring va kesib o'ting
22
"Ixtiyoriy e'tibor" mashqlari [4, 38 - 39]. Ma'lumki, fikrni harakatga keltirish uchun siz Iroda ko'rsatishingiz kerak. "Ijobiy" va "qarshi" motivlar o'rtasidagi kurash teng sharoitda bo'lib, qaror qabul qilish zarur bo'lganda, qabul qilish, ixtiyoriy e'tiborning kuchayishi yordam beradi. Mashq shu tarzda amalga oshiriladi. Bilan aniq bir vaziyatni tasavvur­qiling jang jang motivlar va "uchun" foydasiga dalillarni topishga harakat qiling bunday dalillarni topgandan so'ng, ozgina nafas oling, nafasingizni ushlab turing va oshqozoningizni bir necha marta chiqarib, tortib oling, aqliy ravishda ayting: "men buni qilaman!"Shu bilan birga, diafragma harakati va qorin bo'shlig'i mushaklarining qisqarishi mushaklarning ohangini oshiradi, bu ixtiyoriy harakatga turtki bo'ladi. Salbiy kayfiyatning ustunligi sharoitida fikrni harakatga keltirish, shuningdek, o'zingiz uchun formulani bir vaqtning o'zida takrorlash bilan harakat siz tomonidan amalga oshirilayotganligini aqliy tasavvur qilishga yordam beradi: "bu men uchun oson". Bunday psixologik tayyorgarlikdan so'ng, harakat sezilarli darajada amalga oshiriladi
23
oson. Bunday holda, istak ideomotor harakat va­o'z-o'zini gipnoz mexanikasining ishi bilan to'ldiriladigan mushak-skelet tizimining harakatlanishi ta'siri ostida harakatga o'tadi­.
Простотой и эффективностью отличаются упражнения, по­зволяющие побороть волнение и неуверенность в своих си­E. S. Jarikov va E. L. Krushelnitskiy tomonidan taklif qilingan si laxdagi hayajon va noaniqlikni engishga qaratilgan mashqlar soddaligi va samaradorligi bilan ajralib turadi [6, 133-147].
Mashq qilish "otish chumchuq". Hissiy-ixtiyoriy o'zini o'zi boshqarish mexanizmlarini "yoqish"­uchun kutilgan narsalarni qayta-qayta tushunish kerak­. Bu sizga kelajakdagi vaziyatga ko'nikishga imkon beradi. Ma'lumki, tanish va tanish noaniq va noaniq narsalarga qaraganda kamroq tashvishlantiradi.
"Eslash yoqimli" mashqlari o'z-o'zini ishontirish kabi aqliy o'zini o'zi boshqarish mexanizmidan foydalanishga asoslangan­. Agar biron bir muammoni hal qilishda o'z qobiliyatlariga shubha tug'ilsa, o'tmishdagi shunga o'xshash muammolarni muvaffaqiyatli hal qilish tajribasini taqdim etish va tahlil qilish tavsiya etiladi. Oxir-oqibat, o'zingizga qat'iy aytishingiz kerak: "men muammolarni hal qildim va qiyinroq, men buni ham hal qilaman!"
Mashq qilish "ko'zoynak orqali dubl" u yoki bu muhim voqeani kutayotganda va­uning muvaffaqiyatli natijalarida biron bir narsani boshdan kechirganingizda, quyidagilarni bajaring. Ko'zguda o'zingizga diqqat bilan qarang­, yuzingizga xotirjam ifoda berishga harakat qiling, shunda geribildirim tufayli asab tizimi ham muvozanatga keladi.
O'zingizda irodali, safarbarlik ko'nikmalarini shakllantirib, o'z-o'zini namoyish qilishdan keyin ixtiyoriy harakatlar qilishni o'rganishingiz kerak, masalan, "davom eting !", "Keling!Ixtiyoriy harakatlarning o'z-o'zini propraz bilan tez-tez kombinatsiyasi refleksli ravishda o'rnatiladi. Bu qiyin sharoitlarda o'z-o'zini nazorat qilish orqali ixtiyoriy kuchlanishni yaratishga imkon beradi.
24
Agar o'z-o'zini mustahkamlash bilan to'ldirilsa, ya'ni o'z-o'zini himoya qilish (masalan, " yaxshi!", "Burgut !", "Ajoyib g va boshqalar).
Ixtiyoriy safarbarlikni amalga oshirishga ri­tual harakatlar ham yordam beradi. Bu ta'sir uzoq vaqtdan beri sezilib kelinmoqda. ­Issiq jang oldidan frantsuz mushketyorlarining barcha marosim texnikasi­. Ular qo'llarini birlashtirib, shiorni aytishdi: "hamma uchun bitta, hamma uchun bitta!"NII musobaqasi boshlanishidan oldin sportchilarning marosim harakatlarini kuzatish odatiy­hol emas, ular yordamida ular o'zlarini­hal qiluvchi va fidokorona kurashga tayyorlaydilar. Bunday hollarda, marosim­odatdagi, avtomatlashtirilgan harakatlar ko'nikmalarida mustahkamlangan butun tizimning boshlang'ich signaliga o'xshaydi. Agar hal qiluvchi, irodali harakatlar, jasoratli harakatlar odatda ushbu marosim bilan bog'liq bo'lsa, unda qiyin vaziyatda marosim harakati­qat'iyatsizlikni, uyatchanlikni, o'z qobiliyatlariga ishonchsizlikni engishga yordam beradi; shuning uchun, o'z-o'zini boshqarish qobiliyatini shakllantirish orqali siz ixtiyoriy harakatlarni har qanday­ramziy harakat bilan boshlashga harakat qilishingiz mumkin (masalan, bitta musht bilan urish ikkinchi qo'lning kaftida qo'llar, "harakatga keltiruvchi nafas olish" protsedurasini bajarish va h.k.) yoki undov (masalan, "a-a-a", "u-u-u" va boshqalar), shu bilan ular o'rtasida refleks aloqasini yaratadi.


Og'riqni yo'qotish, ixtiyoriy safarbarlikni hissiy o'zini o'zi boshqarishning ko'rib chiqilgan usullari­to'liq to'plamda o'zlashtirilishi shart emas. Agar har­bir kishi hissiy no-ixtiyoriy o'zini o'zi boshqarish usullaridan kamida bittasini qo'llashni tanlasa, unda siz muvaffaqiyatga ishonishingiz mumkin.
25

1-ilova tavsiya etilgan adabiyotlar ro'yxati

  1. Agajanyan N. A., Katkov A. yu. tanamizning zaxiralari. M.: Bilim, 1990 Yil.

  2. Boyko A. F. birinchi qo'ng'iroqni kutmang! M. : jismoniy tarbiya­ra va sport, 1990,

  3. Grimak L. P. o'zi bilan aloqa: faollik psixologiyasining boshlanishi. M.: Politizdat, 1991 Yil.

  4. Dineyka K. V. psixofizik ta'limdan o'nta­dars. M.: jismoniy tarbiya va sport, 1987.

  5. Dolin A. A., Popov G. V.­Kempo-bu san'at jangchilarining an'anasi. M.: Fan, 1990 Yil.

  6. Jarikov E. S., Krushelnitskiy E. L. siz
    va siz haqingizda. M.: Ta'lim, 1991 Yil.

  7. Juplev A. V. ufq effekti: rahbar va kadrlar. M.: Moskva ishchisi, 1989 yil.

  8. Ladanov va D. uy rahbarlarining ruhiy o'zini o'zi­boshqarish. M., 1986 yil.

  9. Pronnikov V. A., Ladanov I. D. yaponlar: etnik­psixologik insholar. M.: Fan, 1985 Yil.

10. Sidorov A. P. Sog'liqni saqlash sirlari. M.: jismoniy tarbiya va sport, 1990.
1J. intensiv ta'lim uchun o'yinlar / Ed. M.: Prometey, 1991 Yil.

  1. V. F. passalov ofitserlarni­boshqaruv faoliyatiga tayyorlash. M., 1991 yil.

  2. Hayot uchburchagi / / qizil yulduz. 1991. 2 noyabr.

  3. Kichik barmoq uchida hayot / / qizil yulduz. 1991.12
    dekabr.

  4. Fomin V. P., Linder I. B.­Sharqning jangovar qismlari to'g'risida dialog. M.: yosh gvardiya, 1991 yil.

  5. Davitashvili D. kontaktsiz massaj: profilaktika usuli. Jismoniy tarbiya va sport, 1969.

  6. Bloom F., Leiserson A., Hofstedter L.
    miya, aql, keling,**; P * R. e eng. M.: Dunyo, 1988 Yil.

2-ilova
JABRLANGANLARNI HUSHIDAN KETISH HOLATIDAN CHIQARISH USULLARI
Jabrlanganlarni hushidan ketish holatidan ongga qaytarish usullariga ega bo'lish ruhiy o'zini o'zi boshqarish sohasiga tegishli­emas. Biz­ushbu qo'llanmada bunday texnikaning ko'p qismini kiritishni zarur deb topdik, chunki tansoqchi tegishli sharoitda harakat qilib, hushidan ketgan odamlarni (mijoz, hamkasblar va boshqalarni) ko'rib, ruhning mavjudligini yo'qotmasligi kerak. Bundan tashqari, og'riq bilan kurashish usullari haqida suhbatlashar­ekanmiz, biz ko'proq­his-tuyg'ular hushidan ketadigan holatlarda tansoqchining xatti-harakatlari haqida gapira olmaymiz. Senkop­-bu miyaga qon ta'minoti etarli emasligi sababli qisqa muddatli bilim yo'qolishi. Uning sabablari boshga kuchli zarbalar­, quyosh pleksusi, chanoq, shuningdek salbiy his-tuyg'ular (qo'rquv, qo'rquv), gorizontal holatdan vertikalga keskin o'tish, tiqilib qolish, yurak kasalliklari va boshqalar bo'lishi mumkin­рочные состояния характеризуются внезапным затуманивани­. Ko'pincha ular ongni yo'qotish bilan yakunlanadi.
Shuni esda tutish kerakki, umurtqa pog'onasi shikastlanganda, bosh va ichki organlar shikastlanganda, ongga qaytish usullari mustaqil ravishda qo'llanilmasligi kerak, siz darhol shifokorni chaqirishingiz kerak.
Hushidan ketish holatlarini olib tashlash usullari tizimi asab markazlarining qo'zg'alishi­, yurak-qon tomir tizimining faoliyatini tartibga solish va­ularning ishi buzilgan taqdirda nafas olish ta'siriga asoslangan.
Qabul qilish "hayot uchburchagi". ­Odamni ongga aylantirishning ushbu usuli Xitoy va rus jang san'atlari maktablari ustalari tomonidan tavsiya etiladi. Olib tashlash uchun
hushidan­ketgan odamga burun poydevori va yuqori labning o'rta uchdan bir qismi o'rtasida joylashgan "hayot ni uchburchagi" deb nomlangan in'ektsiyalarni qo'llash yoki qattiq massaj qilish tavsiya etiladi. Bu erda Ren-Zhong nuqtasi joylashgan bo'lib, u nafas olishni faollashtiradigan markazlar bilan refleksli­ravishda bog'langan. Ushbu uchburchakning oddiy massaji odamga ko'ngil ochish, qiyin sharoitlarda kuch to'plash imkonini beradi.
"ANTIshok"Ni Qabul Qilish. Bunday usul jabrlanuvchining ongiga qaytishiga yordam beradi. U har qanday qo'lning to'rt barmog'ini siqib qo'yishi kerak va kichik barmog'idan boshlab, barmoq uchlariga in'ektsiya qilish kerak. Enjeksiyonlar igna, PIN, nishon, broshka va boshqalar bilan amalga oshirilishi mumkin. Haddan tashqari holatlarda siz shunchaki­jabrlanuvchining barmoqlarining uchlarini qattiq yuzaga urishingiz mumkin.
Shok holatidan xalos bo'lish va mozorga (kin-Katsu) zarba berish natijasida kelib chiqqan og'riqni yo'qotish uchun ko'pincha tekislangan oyoqlarning poshnalarida bir nechta sakrashlar qilish kifoya. Hushidan ketgan jabrlanganlarga yordam berish uchun quyidagilar tavsiya etiladi:
1. Jabrlanuvchini qo'ltiq ostidan ko'taring, orqasini tizzangiz bilan ko'taring va uni bir necha marta­15-20 sm balandlikdan erga tushiring (1 - rasm). 1).
2. Agar jabrlanuvchi, ko'rilgan choralarga qaramay,­derazalarni o'ziga jalb qilmasa: uni erga qo'yib, o'ng tomonda turish kerak. Chap qo'li bilan qayiq uning o'ng oyog'i, tizza bo'g'imida to'g'rilangan, uning ustiga qo'ying Le­voe son (2-rasm). 2) va o'ng mushtning chekkasi bilan taglikning o'rtasiga qattiq zarba bering [15, 343].
Oshqozon, buyrak yoki bo'g'ilish sohasidagi kuchli zarbalar tufayli ongni yo'qotganda, Katsu texnikasi qo'llaniladi. Jabrlanuvchini orqa tomoni Tizzangizga va soningizga suyanishi uchun o'tirishadi. Chap qo'lingiz bilan uni chap qo'ltig'ingiz ostida ushlab turishingiz kerak va o'ng qo'lingizning barmoqlari bilan beshinchi torakal vertebra atrofidagi joyni tez va ritmik zarbalar bilan massaj qiling.








Download 305.25 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling