1. Tebranma harakat haqida tushuncha. Garmonik tebranma harakat. Tebranma va aylanma harakatlar orasida bog’lanish


Tebranma xarakat. Garmonik tebranishlar


Download 375.04 Kb.
bet5/7
Sana04.11.2023
Hajmi375.04 Kb.
#1747495
1   2   3   4   5   6   7
Bog'liq
Fizikaviy sistemalarda tebranma harakatni o’rganish

Tebranma xarakat. Garmonik tebranishlar.
Tebranma xarakatlar orasida eng soddasi garmonik tebranish ekani ko’rib o’tildi.(6-ma’ruza). Garmonik xarakatda siljish
XAsin(t) (1)
yoki
XAei(t) (2)
ko’rinishda yozish mumkin. Tebranuvchi muxit zarrasining siljish tezligi
v Acos(t) (3)
va tezlanishi
-A2sin(t)-2x (4)
ifodalardan aniqlanadi.
Tebranuvchi jism massasi m bo’lganda ta’sir etuvchi kuch kattaligi
Fma-(m2)x-kx (5)
ifodadan aniqlanadi. (5) ifodadan dinamik ta’rif kelib chiqadi: Garmonik tebranish deb, nuqtaning muvozanat vaziyati arofida siljishga proporsional bo’lgan va muvozanat vaziyati tomon yo’nalgan kuch tasirida tebranishni aytiladi. Bu kuchni qaytaruvchi kuch, K koeffisientni qaytaruvchi kuch koeffisienti deyiladi.
Prujinali va buralma mayatnikda bu kuch elastiklik kuchi, koeffisient esa elastiklik koeffisienti (bikrlik) deyiladi. Matematik, fizik, ag’darma va maksvell mayatniklarida esa, kuch kvazielastik kuch bo’lib, K qaytaruvchi kuch koeffisienti bo’ladi,
Muvozanat xoliga nisbatan siljish kattaligi elastik kuchlari kabi bog’lanish qonuniyatlariga ega bo’lgan, tabiatan elastik bo’lmagan kuchlar kvazielastik kuchlar deyiladi.
(5) ifodadan km2 ekanidan, garmonik tebranishning chastotasi uchun quyidagini olamiz.
(6)
Tebranuvchi sistemani muvozanat vaziyatidan, chiqarib, so’ng tebranishga imkon berilsa, sistema  chastota bilan tebranadi va bu tebranish erkin(xususiy) tebranish bo’ladi.
So’nmas xususiy garmonik tebranishlarning differensial tenglamalari quyidagi ko’rinishlarda yozish mumkin.

Bu tenglamalarning Yechimi (1) va (2) ko’rinishlarda yoziladi. Turli sistemalar uchun tebranish davri, chastotasi, differensial tenglamasi ifodalarini yozaylik. (123, 124-rasm)








Mayatnik

Davr, T

CHastota, 

Differensial tenglama

1

Matematik mayatnik







2

Prujinali mayatnik







3

Fizik mayatnik







Garmonik tebranma xarakat kinetik energiyasi , potensial energiyasi En va to’la energiyasi ETEkEn ifodalar yordamida aniqlanadi.



Download 375.04 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling