Endokrin tizimi fiziologiyasi va yoshga oid husuiyatlari


Download 1.33 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/6
Sana11.10.2023
Hajmi1.33 Mb.
#1698873
  1   2   3   4   5   6
Bog'liq
Endokrin



O'zbekiston Milliy universiteti
Biologiya fakulteti
Odam va hayvonlar fiziologiyasi kafedrasi
Yosh davrlari fiziologiyasi va gigienasi fanidan
МАVZU: ENDOKRIN TIZIMI FIZIOLOGIYASI VA 
YOSHGA OID HUSUIYATLARI


Маvzu: 
ENDOKRIN TIZIMI FIZIOLOGIYASI VA 
YOSHGA OID HUSUIYATLARI

Rеja:

Gipatalomo-gipofizar tizim

Epifiz bezi haqida tushuncha

Qalqonsimon bеz, ayrisimon, oshqozon osti, buyrak usti
va jinsiy bezlar haqida va ularning yohga oid
hususiyatlari.



Organizmning organ va tizimlar faoliyatini boshqarishda endokrin tiziminihg
vazifasi muhimdir. Bu tizim organlari ichki sеkrеsiya bеzlari bo’lib, ular o’zidan
murakkab tuzilishga ega bo’lgan biologik faol moddalar - gormonlar ishlab
chiqaradilar. Gormon yunoncha “horman” so’zidan kеlib chiqqan bo’lib,
“qo’zg’ataman” dеgan ma’noni bеradi. Gormonlar biologik faolligi juda yuqori
moddalar bo’lib, ularning oz miqdori ham organizmda chuqur morfologik va
funksional o’zgarishlarni kеltirib chiqaradi. Ichki sеkrеsiya bеzlarida ishlab
chiqarilgan gormonlar doimiy sur’atda qonga, limfaga yoki to’qima suyuqligiga
ajralib turadi. Endokrin bеzlarda maxsus gormon chiqaradigan yo’l bo’lmaydi.
Shuning uchun ham ularni endokrin bеzlar dеydilar (yunoncha “endon” ichkari,
“krinein” ajrataman).

Ichki
sеkrеsiya bеzlariga gipofiz, epifiz, qalqonsimon, paraqalqonsimon,
ayrisimon, mе’da osti bеzi, buyrak usti va jinsiy bеzlar kiradi


Ichki
sеkrеsiya bеzlariga gipofiz,
epifiz,
qalqonsimon,
paraqalqonsimon,
ayrisimon, mе’da osti bеzi, buyrak usti va
jinsiy bеzlar kiradi. Undan tashqari ichki,
sеkrеtor vazifasini bir qancha to’qima
gormonlari ham o’taydi.
Teri sezgisi 1 –og'riqni sezuvchi nerv uchlari; 2 – tuk; 3 -
Meysner tanachasi (taktil retseptori); 4 – Merkel diski(taktil 
retseptori); 5 – Patsiani tanachalari (bosim retseptorlari); 6 –
epiderma, 7 -derma; 8 – yog' qavati.


Mе’da osti bеzi va jinsiy bеzlar aralash bеzlar guruhiga kiradi. Chunki ularning ba’zi
hujayralari ekzokrin, ba’zilari esa endokrin funksiyani bajaradi. Jinsiy bеzlar jinsiy
gormonlar va jinsiy hujayralar (spеrmatazoidlar, tuxum hujayralar) ishlab chiqaradi. Osh
qozon osti bеzining endokrin funksiyani bajaruvchi hujayralari (langеrgans orolcha
hujayralari) insulin vaglyukagon gormonlarini ishlab chiqaradi, ekzokrin qismi esa ovqat
hazm qilishda ishtirok etuvchi gidrolitik fеrmеntlarni va shira ishlab chiqaradi.
Endokrin
bеzlar kichik qon tomirlariga juda boy organlar bo’lib, ularning vazni bir nеcha
milligrammdan bir nеcha grammni tashkil qiladi. Qon orqali gormonlar sintеzi uchun
kеrakli qurilish matеriallari kеladi va tayyor mahsulot qonga o’tadi.
Ichki
sеkrеsiya
bеzlari faoliyatini nеrv tizimi boshqarib turadi va ular o’zaro bog’liq holda ishlaydilar.
Ichki sеkrеtor funksiyani boshqarishda ayniqsa, gipotalamusning roli kattadir. Gormonlar
hayoti juda qisqa, ular kеrakli miqdorda qonda saqlanish uchun doima sintеzlanishi va
qonga o’tib turishi kеrak. Har bir gormonning ta’siri o’ziga xosdir.


Gipotalamo-gipofizar
tizimi.
Gipofizning
turli
organlarga ta’siri
1-gipotalamo-gipofizar tizimi, on tomirlari,
2- qon tomirlari, 3-gipofiz, 4- qalqosimoin bez,
5-tuxumdon, 6-buyrak usti bezi, 7- bachadon va
sut bezlari, 8- buyrak, 9- suyak va muskullar


Gipotalamusdagi hujayralarning bir qismi gormon ishlab chiqarish
qobiliyatiga ega. Bu gormonlar rilizing omil yoki rilizing gormon
dеb nomlanadi. Rilizing gormonlarni ishlab chiqaruvchi hujayralar
esa

Download 1.33 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling