Firma foydasini aniqlash va maksimallashtirish


Raqobatlashuvchi firmaning muvozanat holati


Download 0.89 Mb.
bet2/4
Sana30.04.2023
Hajmi0.89 Mb.
#1409845
1   2   3   4
Bog'liq
9. Firma foydasini aniqlash va maksimallashtirish Reja Firma darom

Raqobatlashuvchi firmaning muvozanat holati. Biz ko‘rgan edikki, raqobatlashgan bozorda narx bozor tomonidan belgilanadi va unga firma ta’sir qila olmaydi. Bunday bozorda harakat qilayotgan firmaning talab chizig‘i gorizontal chiziqdan iborat bo‘lib, uning chekli daromadi narxga teng, ya’ni . Demak, raqobatlashuvchi firma foydasini maksimallashtirish sharti (qoidasi) shundan iboratki, firma ishlab chiqarish hajmini shunday tanlashi kerakki, bu hajmda narx chekli xarajatga teng bo‘lsin:
. (5)
(5)-shart raqobatlashgan bozorda faoliyat ko‘rsatayotgan firma foydasini maksimallashtirish (muvozanat holati) sharti deyiladi, ya’ni raqobatlashuvchi firmaning chekli mahsulot qoidasini ifodalaydi. Ushbu qoidaga ko‘ra firma mahsulot ishlab chiqarish hajmini chekli xarajat narxga teng bo‘lgunga qadar oshirishi mumkin. Demak, bo‘lsa, ishlab chiqarishni oshirish mumkin va bu oshirish bo‘lguncha davom etishi kerak.
R aqobatlashgan firma foydasini maksimallashtirish sharti yordamida biz firmaning muvozanat holatini belgilovchi nuqtani grafik orqali aniqlashimiz mumkin (3-rasm).

3 -rasm. Raqobatlashuvchi firmaning qisqa muddatli oraliqdagi


xarajatlari va foydasi.
Rasmda nuqta raqobatlashuvchi firmaning qisqa muddatli oraliqdagi muvozanat holatini ifodalaydi. Bu nuqtada bo‘lib, ushbu nuqtada firma foydani maksimallashtiradigan ishlab chiqarish hajmi ga erishadi.
Rasmda umumiy daromad ( ) to‘rtburchak yuzasiga, umumiy xarajat to‘rtburchak yuzasiga teng. Umumiy maksimal foyda ( ) yuza bilan ifodalanadi va bu yuza quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi:
. (6)
Ishlab chiqarish hajmi dan kichik bo‘lganda chekli daromad chekli xarajatdan ko‘p demak, ishlab chiqarish hajmini oshirib qo‘shimcha foyda olish imkoniyati bor. Rasmda ikki karra shtirxlangan yuza ishlab chiqarish hajmi ga kamaygandagi yo‘qotilgan foydani ifodalaydi.
Ishlab chiqarish hajmi dan yuqori bo‘lganda, ya’ni da chekli xarajatlar chekli daromaddan yuqori. Bu holda, ishlab chiqarish hajmini qisqartirish umumiy xarajatlarni qisqartirishga olib keladi. Rasmdagi uchburchak yuzasi miqdorda mahsulot ishlab chiqarish natijasida yo‘qotilgan foydani ifodalaydi.
(6)-ifodadan kelib chiqib xulosa qilish mumkinki, narx o‘rtacha umumiy xarajatdan qancha yuqori bo‘lsa, firmaning foydasi shuncha ko‘p bo‘ladi. Buni quyidagi grafikda ko‘rish mumkin (4-rasm).

4-rasm. Raqobatlashuvchi firma foydasi.


Rasmda, boshlang‘ich narx bo‘lganda umumiy foyda to‘rtburchak yuzi bilan ifodalansa, narx oshib bo‘lganda umumiy foyda qiymati ham oshadi va to‘rtburchak yuzi bilan ifodalanadi.
SHuni ham eslatish o‘rinliki, firma qisqa muddatli oraliqda har doim ham foydani maksimallashtiravermaydi. Ko‘p hollarda o‘zgarmas xarajatning oshib ketishi umumiy o‘rtacha xarajatni oshirib yuboradi (5-rasm).
Natijada, foydani maksimallashtiradigan ishlab chiqarish hajmi da narx o‘rtacha umumiy xarajatdan kichik bo‘ladi, ya’ni va shuning uchun ishlab chiqarishning o‘rtacha yo‘qotishiga (zarariga) teng. SHtrixlangan to‘rtburchak yuzi firmaning umumiy yo‘qotishini bildiradi. Lekin, firma qisqa muddatli oraliqda zarar ko‘rsa ham kelajakda narx oshishi yoki ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishi evaziga foyda olish maqsadida ishni davom ettiradi.

5-rasm. Raqobatlashuvchi firmaning qisqa muddatli oraliqdagi yo‘qotishlari.


Umuman olganda, raqobatlashuvchi firma qisqa muddatli oraliqda ishlab chiqarishni davom ettirishi yoki davom ettirmasdan ishlab chiqarishni to‘xtatishi to‘g‘risidagi qarorni qabul qilishda firma o‘z daromadini umumiy o‘rtacha xarajat bilan emas, balki faqat o‘rtacha o‘zgaruvchan xarajat bilan taqqoslaydi. Nima uchun deganda, o‘zgarmas xarajatlar sarflanib bo‘lingan va ularni firmani yopganda ham kamaytirib bo‘lmaydi. SHuning uchun ham narx o‘rtacha o‘zgarruvchan xarajatdan yuqori bo‘lib, o‘rtacha umumiy xarajatdan past bo‘lganda firma kelajakda foydaga chiqish maqsadida ishlab chiqarish zarar ishlasa ham o‘z faoliyatini davom ettiradi va shu bilan birga umumiy zararni minimallashtirishga harakat qiladi. Nima uchun deganda, bu narx o‘rtacha umumiy xarajatdan kichik bo‘lgani bilan, u firmaning o‘zgaruvchan xarajatlarini (xom ashyo sarfi, ish haqini) qoplaydi, bundan tashqari o‘zgarmas xarajatning ham ma’lum qismini qoplaydi.
CHekli mahsulot qoidasiga ko‘ra firma mahsulot ishlab chiqarish hajmini chekli daromad bilan chekli xarajatni tengligini ta’minlaydigan darajada ushlab turishga harakat qiladi .
Ishlab chiqarishni to‘xtatish qoidasiga ko‘ra firmaning iqtisodiy foydasi har qanday ishlab chiqarish hajmida noldan kichik bo‘lsa, ya’ni raqobatlashgan bozordagi narx o‘rtacha o‘zgaruvchan xarajatdan kichik bo‘lsa (6-rasmda V nuqta), firma yopiladi (ushbu bozordan ketadi, faoliyatini tugatadi). V nuqta firmaning yopilish nuqtasi hisoblanadi.

6-rasm. Raqobatlashuvchi firmaning qisqa muddatli


oraliqdagi harakat qilish qoidalari.

YUqoridagi qoidalar firma uchun umumiy xarakterga ega. Firma qaysi bozorda faoliyat ko‘rsatishidan qat’iy nazar ushbu qoidalar o‘z kuchini saqlaydi.


6-rasmda A nuqta firmaning zararsiz ishlash nuqtasi deyiladi, bu nuqtada bo‘lib, firma zarar ham ko‘rmasdan, foyda ham olmasdan ishlashini ifodalaydi.

Download 0.89 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling