Geopolitical Importance of Uzbekistan
Kerimov Dönemi Özbekistan Dış Politikası
Download 0,88 Mb. Pdf ko'rish
|
ZBEK STAN IN JEOPOL T K NEM [#841923]-1452402
Kerimov Dönemi Özbekistan Dış Politikası
1996 yılında Çin’in öncülüğünde Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’ın katılımı ile kurulan Şanghay Beşlisi’ne 2001 yılında Özbekistan’ın katılımı ile üye sayısı altıya çıkmış ve örgütün adı Şangay İş birliği Örgütü olarak değiştirilmiştir. Özbekistan’ın katılımı sonrasında 2004 yılındaki Taşkent Zirvesi’nde Moğolistan’a, 2005’te Astana Zirvesinde İran, Hindistan ve Pakistan’a, 2011’yılında gerçekleşen Astana Zirvesinde Afganistan’a gözlemci üye statüsü verilmiştir (Altundağ, 2016; 99-124). Özbekistan, 2000’li yılların başında Rusya’nın başını çektiği Avrasya Ekonomik Topluluğu ve Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü’ne katılmış, Moskova yönetimi diğer Türkistan devletlerine sattığı gibi Özbekistan’a da uygun fiyatlarla askeri malzeme satmaya başlamıştır (Okur, 2011; 50-52). ŞİÖ’nün kuruluşundan kısa bir süre sonra 11 Eylül saldırılarını bahane eden ABD, Afganistan’a girmiş, Özbekistan ve Kırgızistan topraklarına sığınan İslam Hareketi, Ekremiye ve Taliban gibi terör örgütlerinin yarattığı karmaşadan faydalanarak (Purtaş, 2011; 48) 2001 yılında Özbekistan’da Hanabad, Kırgızistan’da ise Manas-Gansi askeri üslerini kurmuştur. Çin ve Rusya’nın çabaları ile Özbekistan-Hanabad askeri üssü 2005 yılında kapatılmıştır. Hanabad üssünün kapatılmasında ABD’nin Andican olayları nedeniyle Özbekistan’a yönelttiği eleştirilerde etkili olmuştur. 2009’da da Kırgızistan’da bulunan Manas-Gansi üssü kapatılmıştır (Altundağ, 2016; 99-124). Özbekistan’da, 2005 yılından itibaren ABD tarafından desteklenen 200’den fazla STK’da kapatılmıştır. Özbekistan’ın insan hakları ihlalleri üzerinden sürekli eleştirilere maruz kalışı, Rusya ve Çin’in Türkistan ülkelerinde gerçekleştirilen ayaklanma vs. faaliyetlerin ABD tarafından desteklendiğine dair propagandası, Özbekistan’ın Rusya ve Çin’e yaklaşmasında önemli etkenlerdir. ABD 2009 yılında Kırgızistan’ın Oş Seyit Ali Budulgan 176 şehrinde Müşterek Operasyonel Mukabele Kuvvetleri kapsamında üs açmak istediğinde Özbekistan şiddetli bir muhalefet sergilemiştir (Okur, 2011; 50-52). 2005 yılında meydana gelen Andican olayları sonrasında artan ABD karşıtlığının yanı sıra Özbekistan’a yönelik Çin yardımları da gerçekleşmiştir. Çin, Özbekistan’a 1,5 milyar dolar kredi verirken iki ülke arasında 600 milyon dolarlık enerji anlaşması imzalanmıştır (Purtaş, 2011; 20). 1997 yılında Çin, Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan’ın katılımı ile Asya Kalkınma Bankası kurulmuş daha sonra Afganistan, Pakistan, Tacikistan, Azerbaycan, Moğolistan ve Türkmenistan’ın katılımı ile üye sayısı arttırılmıştır. Özbekistan’ın Çin için önemi 2009 yılında faaliyete geçen Türkmenistan-Özbekistan-Kazakistan-Çin doğalgaz boru hattının güzergâhı ile bir kez daha ortaya çıkmıştır. Tarafsız kalmak istemesine karşın Türkmenistan ile ikili ilişkilerini geliştiren Çin, Özbekistan üzerinden geçirdiği doğalgaz boru hattını Doğu Türkistan’a taşımıştır (Purtaş, 2011; 11- 21). Özbekistan’ın Türkistan’daki ikili ilişkileri yalnızca Çin, Rusya ve Türk devletleri ile olmamıştır. Afganistan ile artan ticaret dolayısıyla 2011 yılında Hayratan’dan Mezar-ı Şerif’e bir demir yolu hattı yapılmıştır. Proje Asya Kalkınma Bankası tarafından finanse edilmiştir. Hayratan Mezar-ı Şerif hattı ile Afganistan-Kazakistan-Rusya arasında bağlantı sağlanmıştır. Hattın yıllık yük kapasitesi 90 milyon tondur. Pakistan’ın ŞİÖ’ne gözlemci olarak katılmasının ardından Özbekistan-Pakistan ilişkileri de gelişmeye başlamıştır. Pakistan’ın Gwadar limanının öne çıkmasına karşılık İran, Chabahar limanını etkin hale getirmek amacıyla Chabahar limanından başlayıp Afganistan üzerinden Özbekistan’ın Tirmiz şehrine ulaşan bir karayolu yapımına başlamıştır. Bu projeye destek veren Hindistan’ın da Türkistan pazarlarında etkin bir rol oynama arayışında olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim 2011 yılında Yeni Delhi’yi ziyaret eden Kerimov, Hindistan ile Stratejik Ortaklık Anlaşması imzalamıştır. İkili yakınlaşma sonrası Hindistan Özbekistan’da enerji yatırımları gerçekleştirmeye başlamıştır. Hindistan ile Özbekistan arasındaki ticaretin Özbekistan açısından önemi Hindistan’ın Türkistan’da gerçekleştirdiği ikili ticarette açık verdiği tek ülkenin Özbekistan olmasından da anlaşılmaktadır. Hindistan Özbekistan’dan yoğun şekilde pamuk ve altın ithali gerçekleştirmektedir (Purtaş, 2011; 26- 46). Download 0,88 Mb. Do'stlaringiz bilan baham: |
Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2025
ma'muriyatiga murojaat qiling
ma'muriyatiga murojaat qiling