Mavzuning fizik asosi


Download 199.84 Kb.
bet3/6
Sana23.12.2022
Hajmi199.84 Kb.
#1046590
1   2   3   4   5   6
Bog'liq
1-Mavzu

F kuchning biror aylanish o’qiga nisbatan momenti M quyidagi formula bilan ifodalanadi:


bunda l-aylanish o’qidan kuch yo’nalgan to’g’ri chiziqqacha bo’lgan masofa.

    • Moddiy nuqtaning biror aylanish o’qiga nisbatan inersiya momenti deb

kattalikka aytiladi,
bunda m-moddiy nuqtaning massasi va r nuqtaning aylanish o’qidan uzoqligi.

    • Moddiy nuqtaning o’z aylanish o’qiga nisbatan inersiya momenti:


Ushbu integralni turli geometrik shakldagi jismlarning butun hajmi bo’yicha hisoblash orqali quyidagi natijalar olinadi:

  1. Yaxlit silindr(disk)ning oz o’qiga nisbatan inersiya momenti:



  1. Ichki radiusi R1, tashqi radiusi R2 bo’lgan kovak silindrning oz o’qiga nisbatan inersiya momenti:



  1. R radiusli bir jinsli sharning markazidan o’tuvchi o’qqa nisbatan inersiya momenti:



  1. uzunlikdagi bir jinsli sterjenning o’rtasidan tik ravishda o’tgan o’qqa nisbatan inersiya momenti:



    • Agar jismning o’z o’qiga nisbatan inersiya momenti bo’lsa u holda shu o’qqa parallel ixtiyoriy boshqa o’qqa nisbatan inersiya momenti. ni ifodalovchi quyidagi tenglama Shteyner tenglamasi deyiladi:



bunda d - parallel o’qlar orasidagi masofa.

      • Kuch momentini ifodalovchi yana bir tenglama qattiq jism aylanma harakat dinamikasining asosiy tenglamasi deyiladi:

, -burchak tezlik.
agar bo’lsa
, -burchak tezlanish.

      • Biror o’q atrofida aylanayotgan qattiq jismning energiyasi:

, -burchak tezlik.

2.2 Masala yechish namunalari

  1. Og’irligi 104N bo’lgan avtomobil 5s tormozlangandan keyin tekis sekinlanuvchan harakat qilib, 25m masofani o’tib to’xtadi, tormozlanish kuchini toping.

Berilgan:
Topish kerak:
Yechilishi: Nyutonning ikkinchi qonuniga ko’ra (1), bunda F-tormozlovchi kuch, m-avtomobil massasi, a-tekis sekinlanuvchi harakatda avtomobilning manfiy tezlanishi. Ikkinchi tomondan tekis o’zgaruvchan harakat uchun (2). Shuningdek, (3). (2) va (3) ni (1) ga qo’yib quyidagini yozamiz: (4). Ushbu tenglama orqali F ni hisoblaymiz va .

  1. 0.5kg massali jism qonuniyat bo’yicha harakatlanmoqda, va , birinchi sekund oxirida jismga ta’sir qiluvchi kuchni toping.

Berilgan:
Topish kerak:
Yechilishi: Nyutonning ikkinchi qonuniga ko’ra (1), umumiy holda
tezlanish (2), (3) dan foydalanib jismning harakat tenglamasini quyidagicha yozamiz:
yoki,

Demak, (3), (3)ni (1) ga olib borib qo’ysak (4).
Masala shartidagi kattaliklarni (4) ga qo’yib hisoblaymiz: Javobi: 2N.

  1. Biror diametrli po’lat sim 4400N gacha kuchga bardosh bera oladi, bu simga 3900N yuk osib uzilib ketmasligi uchun uni qanday tezlanish bilan yuqoriga ko’tarish lozim?

Berilgan:
Topish kerak:
Yechilishi: Jism tezlanish bilan yuqoriga ko’tarilayotganligi uchun:
(1)
Ikkinchidan bizga ma’lumki: (2), (2) va (1) tengliklardan foydalanib tezlanishni hisoblaymiz: , (4). Javobi: .

  1. Inersiya momenti ga teng bo’lgan maxovik burchak tezlik bilan aylanmoqda, 20 s dan keyin to’xtasa tormozlovchi moment qanchaga teng?

Berilgan:
Topish kerak:
Yechilishi: Qattiq jismning aylanma harakat dinamikasining asosiy tenglamasi:
(1). Bunda , bo’lgani uchun (2). (2) tenglikni (1) formulaga qo’yamiz va ni topamiz. Javobi: .

  1. 2kg og’irlikdagi disk gorizantal tekislikda 4 m/s2 tezlik bilan sirg’alishsiz dumalaydi. Diskning kinetik energiyasini toping?

Berilgan:
Topish kerak:
Yechilishi: Disk gorizontal tekislikda dumalayotganligi uchun uning to’la kinetik energiyasi ilgarilanma harakat kinetik energiyasi bilan aylanma harakat kinetik energiyasi yig’indisidan iborat: (1). Diskning o’z o’qiga nisbatan inersiya momenti (2). Agar ekanligini inobatga olsak (1) va (2) tenglamalardan (3) kelib chiqadi. Bu esa qidirilayotgan formula bo’lib u orqali ni hisoblaymiz. Javobi: .


Download 199.84 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling