Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги тошкент давлат иқтисодиёт университети “бухгалтерия ҳисоби ва аудит” факультети


Download 1.08 Mb.
Sana07.11.2019
Hajmi1.08 Mb.
  • ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ
  •  
  • ТОШКЕНТ ДАВЛАТ ИҚТИСОДИЁТ УНИВЕРСИТЕТИ
  •  “БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИ ВА АУДИТ” ФАКУЛЬТЕТИ
  •  
  • “ДАВЛАТ БЮДЖЕТИ” ФАНИДАН
  •  
  • Тақдимот мавзуси:”Бюджетлараро муносабатлар” 
  •  
  • ОРАЛИҚ НАЗОРАТ ТАҚДИМОТИ
  •  
  • Кичик гуруҳ аъзолари:
  • Ф.И.Ш.________________________ гуруҳи: ___________
  • Ф.И.Ш.________________________ гуруҳи: ___________
  • Ф.И.Ш.________________________ гуруҳи: ___________
  • Ф.И.Ш.________________________ гуруҳи: ___________
  •  
  • Фан ўқитувчиси: Ф.И.Ш. __________________________________
  • Оралиқ назорат ҳимоясида тўплаган балл: ________________
  •  
  • Комиссия аъзоcи: ________________ ____________
  • Ф.И.Ш. имзо
  • Комиссия аъзоcи: ________________ ____________
  • Ф.И.Ш. имзо
  •  
  • Тошкент – 2019

KIRISH

  • Davlatning yaxlit moliyaviy siyosati moliya tizimining barcha bo‘g‘inlari, jumladan budjet tizimining va uning takibiy qismi bo‘lmish mahalliy budjetlarning ham yagona qonunchilik asosida tegishli moliyaviy-iqtisodiy sharoitlarning yaratilishi bilan to‘liq amalga oshirilishi lozim. Shu tufayli moliyaviy siyosatning ixtiyoriy sohasiga tegishli bo‘lgan u yoki bu qarorning qabul qilinishi, mahalliy budjetlar faoliyatining asoslariga ma’lum ma’noda tegishli bo‘ladi.
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

1. Byudjetlararo munosabatlar to’g’risida tushuncha

  • Budjetlararo munosabatlar bu respublika davlat hokimiyati organlari va mahalliy o‘zini-o‘zi boshqarish organlari o‘rtasidagi budjetli huquqiy munosabatlarni, budjet jarayonini tashkil qilish va amalga oshirishni tartibga solish masalalari bo‘yicha o‘zaro munosabatlar. Budjetlararo munosabatlar ma’muriy-hududiy bo‘linmalari bo‘lgan har qanday davlatda tashkil etiladi, biroq ular har xil tamoyillar asosida ko‘rilishi mumkin.
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Respublika byudjeti

  • davlat byudjetining umumdavlat ahamiyatidagi tadbirlarni moliyalashtirishda foydalaniladigan qismi bo’lib, unda daromadlar manbalari va ulardan tushumlar miqdori, shuningdek, moliya yili mobaynida aniq maqsadlar uchun ajratiladigan mablag’lar sarfi yo’nalishlari va miqdori nazarda tutiladi.
  •  

Mahalliy byudjetlar:

  • Byudjet Kodeksiga muvofiq, Qoraqalpog’iston Respublikasi davlat byudjeti, viloyatlar byudjetlari, viloyatlar byudjetlariga kiruvchi quyi (shahar, tuman) byudjetlarni o’z ichiga oladi
  • Huquqiy jihatdan mahalliy byudjetlar byudjet yili davomida daromad manbalari va ulardan tushumlar miqdori, aniq maqsadlar uchun mo’ljallangan xarajat yo’nalishlari aks ettiriladigan moliyaviy hujjatdir
  •  

Mahalliy byudjetlar

  • Qoraqalpog’iston Respublikasi byudjeti tuzilmasiga Qoraqalpog’iston Respublikasining respublika byudjeti, Qoraqalpog’iston Respublikasi tumanlari va shaharlarining byudjetlari kiradi.
  • Viloyatlar mahalliy byudjetlari tuzilmasiga viloyat byudjeti, tegishli viloyatlar tumanlari va shaharlarining byudjetlari kiradi.
  • Toshkent shahar mahalliy byudjeti tuzilmasiga shahar byudjeti va shahar tarkibiga kiruvchi tumanlarning byudjetlari kiradi.
  •  

Byudjetlararo munosabatlar (BK -20-bob)

  • turli darajadagi byudjetlar (masalan, respublika byudjeti bilan viloyat byudjeti) o’rtasidagi, shuningdek, davlat byudjeti bilan davlat maqsadli jamg’armalari byudjetlari o’rtasidagi tegishli byudjetlarni moliyaviy resurslar bilan ta’minlashga doir munosabatlardir

Davlat byudjeti mablag’larini turli darajadagi byudjetlar o’rtasida qayta taqsimlanishi

  • umumdavlat soliqlari va boshqa umumdavlat daromadlari bir qismi belgilangan tartibda o’rnatilgan me’yorlar asosida turli darajadagi byudjetlar o’rtasida taqsimlanadi
  • Bu daromadlar tartibga soluvchi daromadlar deb ataladi
  • Tartibga soluvchi daromadlardan mahalliy byudjetlarga ajratmalarning normativlari tegishincha QR Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari tomonidan tasdiqlanadi.
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Byudjetlararo munosabatlarni tashkil etish va boshqarish tizimida mahalliy byudjetlar rioya qilishi lozim bo’lgan cheklanishlar muhim ahamiyatga ega. Xususan, mahalliy byudjetlar byudjet qonunchiligiga ko’ra:

  • Byudjetlararo munosabatlarni tashkil etish va boshqarish tizimida mahalliy byudjetlar rioya qilishi lozim bo’lgan cheklanishlar muhim ahamiyatga ega. Xususan, mahalliy byudjetlar byudjet qonunchiligiga ko’ra:
  • balanslashgan daromadlar va xarajatlar tizimiga ega bo’lishlari zarur;
  • mahalliy byudjetlarning haqiqatdagi taqchilligiga yo’l qo’yilmasligi lozim.
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Surxondaryo viloyati hududiy tasnifi

  • 07.11.19
  • Byudjet munosabatlari
  • Termiz shaxri
  • 401
  • 22
  • Shaxarlar
  • 400
  • 22
  • Sho’rji tumani
  • 226
  • 22
  • Sherobod tumani
  • 223
  • 22
  • Uzun tumani
  • 221
  • 22
  • Termiz tumani
  • 220
  • 22
  • Saruosiyo tumani
  • 217
  • 22
  • Qiziriq tumani
  • 215
  • 22
  • Qumqo’rg’on tumani
  • 214
  • 22
  • Jarqo’rg’on tumani
  • 212
  • 22
  • Denov tumani
  • 210
  • 22
  • Muzrobod tumani
  • 207
  • 22
  • Bandixon tumani
  • 205
  • 22
  • Boysun tumani
  • 204
  • 22
  • Angor tumani
  • 202
  • 22
  • Oltinsoy tumani
  • 201
  • 22
  • umanlar
  • 200
  • 22
  • Surhondaryo viloyati
  • 000
  • 22
  • Tuman/shahar
  • Hudud
  • Nomi
  • Kodi

Byudjetlararo munosabatlar byudjetlararo transfertlar yordamida amalga oshiriladi

  • Byudjetlararo transfertlar (BK: 134-modda)—
  • O’zR respublika byudjetidan QR byudjetiga, viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy byudjetlariga, davlat maqsadli jamg’armalariga hamda buning aksicha o’tkaziladigan, shuningdek QR respublika byudjetidan, viloyatlarning viloyat byudjetlaridan va Toshkent shahrining shahar byudjetidan tumanlar va shaharlar byudjetlariga hamda buning aksicha o’tkaziladigan mablag’lar
  •  

Byudjetlararo transfertlar shakllari

  • subventsiyalar - muayyan maqsadlarga sarflash sharti bilan yuqori turuvchi byudjetdan quyi turuvchi byudjetga qaytarmaslik sharti bilan ajratiladigan pul mablag’lari;
  • o’tkazib beriladigan daromadlar - tegishli ma’muriy-hududiy birlikda (masalan, biror tuman, shahar yoki viloyat hududida) shakllanadigan va yuqori turuvchi byudjetga o’tkaziladigan, keyinchalik ular qaerda shakllangan bo’lsa, o’sha ma’muriy-hududiy birlik byudjetiga o’tkazib beriladigan daromadlar;
  • dotatsiyalar - byudjet tizimi byudjetlariga ularning o’z daromadlari etishmagan taqdirda daromadlar bilan xarajatlar o’rtasidagi farqni qoplash uchun qaytarmaslik sharti bilan ajratiladigan pul mablag’lari;
  • byudjet ssudasi - qaytarish sharti bilan yuqori turuvchi byudjetdan quyi turuvchi byudjetga, shuningdek davlat maqsadli jamg’armalari byudjetlariga ajratiladigan pul mablag’lari;
  • o’zaro hisob-kitoblar bo’yicha mablag’lar - moliya yili mobaynida byudjetlar parametrlari o’zgarganda yuqori va quyi turuvchi byudjetlar o’rtasida yuzaga keladigan o’zaro pul munosabatlari.
  •  

Byudjet jarayonida quyidagilarga yo’l qo’yilmaydi:

  • O’zbekiston Respublikasi respublika byudjetining tumanlar va shaharlar byudjetlari bilan o’zaro munosabatlariga;
  • davlat maqsadli jamg’armalari byudjetlarining tumanlar va shaharlar byudjetlari bilan o’zaro munosabatlariga;
  • QR respublika byudjetining, viloyatlar viloyat byudjetlarining va Toshkent shahri shahar byudjetining bir-biri bilan, shuningdek boshqa ma’muriy-hududiy birlikning tumanlari va shaharlari byudjetlari bilan o’zaro munosabatlariga;
  • tumanlar va shaharlar byudjetlari o’rtasida o’zaro munosabatlariga.
  •  
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Byudjet dotatsiyasi -

  • o’z daromadlari va byudjetni tartibga soluvchi boshqa mablag’lar etishmagan taqdirda quyi byudjetning xarajatlari bilan daromadlari o’rtasidagi farqni qoplash uchun yuqori byudjetdan quyi byudjetga qaytarmaslik sharti bilan ajratiladigan pul mablag’lari
  •  
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Byudjet subventsiyasi -

  • qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda muayyan maqsadlarga sarflash sharti bilan yuqori byudjetdan quyi byudjetga qaytarmaslik sharti bilan ajratiladigan pul mablag’lari
  •  
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Subventsiyalar va dotatsiyalarning mikdori quyidagilarga bog’liq:

  • hududlarning moliyaviy holatiga, jumladan, ularning o’z daromad bazalarining mustahkamligiga;
  • hududda amalga oshirilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy, ekologik, demografik va boshqa umumdavlat vazifalari va dasturlari ko’lamiga;
  • hududlar bo’yicha tovar (ish, xizmat)lar qiymatidagi farqlarga;
  • hududlar aholisining soniga;
  • ushbu hududda joylashgan va tegishli byudjetdan mablag’ oluvchi tashkilotlarning byudjet ajratmalariga bo’lgan ehtiyojiga.
  •  
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Byudjet ssudasi -

  • yuqori byudjetdan quyi byudjetga yoxud respublika byudjetidan rezident-yuridik shaxsga yoki chet el davlatiga qaytarish sharti bilan ajratiladigan mablag’
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Byudjet tasnifiga ko’ra ssudalarning guruhlanishi

  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар
  • 105
  • 018
  • 7
  • Davlat maqsadli va byudjetdan tashqari jamg’armalariga beriladigan ssudalar
  •  
  • 104
  • 018
  • 7
  • Tumanlar va shaharlar byudjetlariga beriladigan ssudalar
  •  
  • 103
  • 018
  • 7
  • Viloyatlar va Toshkent shahar byudjetlariga beriladigan ssudalar
  •  
  • 102
  • 018
  • 7
  • Qoraqalpog’iston Respublikasi byudjetiga beriladigan ssudalar
  •  
  • 101
  • 018
  • 7
  • Ssudalar
  • 100
  • 018
  • 7

Qumqo’rg’on tuman mahalliy byudjetining asosiy ko’rsatkichlari

  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар
  • 31,7
  • Xarajatlarning dotatsiya hisobidan qoplanishi (foizda)
  •  
  • 27 625 095
  • Dotatsiya
  •  
  • 4
  • 38,3
  • Xarajatlarning subventsiya hisobidan qoplanishi (foizda)
  •  
  • 12 040 112
  • Ish haqidan ajratiladigan ajratmalarga
  •  
  • 21 249 575
  • bolali va kam ta’minlangan oilalarga nafaqalarga
  •  
  • 33 314 687
  • Subventsiya, sh.j.
  •  
  • 3
  • 27,7
  • Xarajatlarning o’z daromadlari bilan qoplanish darajasi (foizda)
  •  
  • 87 057 352
  • Mahalliy byudjet xarajatlari
  •  
  • 2
  • 24 105 000
  • Mahalliy byudjet daromadlari
  •  
  • 1
  • Miqdori, ming so’m
  •  
  • Ko’rsatkichlar
  •  

4. Byudjetlararo munosabatlarning jahon tajribalari

  • 4. Byudjetlararo munosabatlarning jahon tajribalari
  •  
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Jahon amaliyotida byudjet qurilishining bir qancha modellari mavjud:

  • 1-model bo’yicha markaziy va mahalliy byudjetlar avtonom, o’zini mustaqil idora qilish huquqiga ega bo’lib, shu sababli ulardan har biri o’z xarajatlarini to’liq qoplay oladigan o’z daromad manbalariga ega.
  • 2-model o’zining asosiy ko’rinishi bilan 1-modelga o’xshaydi, lekin markaziy byudjet mahalliy bodjetlarga nisbatan muayyan tartibga soluvchi ahamiyatga ega.
  • 3-model barcha byudjetlarni yagona davlat byudjetiga birlashtirishni nazarda tutadi va har bir yuqori byudjet uchun tartibga soluvchi rol mustahkamlab beriladi.
  •  
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Dunyo tajribasiga ko’ra, byudjetlararo munosabatlar muammosi uchta savolni o’z ichiga oladi:

  • turli darajadagi byudjetlar o’rtasida daromadlarni taqsimlash;
  • xarajatlarni moliyalashtirish bo’yicha vakolatlarni chegaralash va belgilab berish;
  • bir darajadagi byudjetdan ikkinchi darajadagi byudjetga mablag’larni turli shaklda qayta taqsimlashni o’z ichiga oladigan byudjetlararo munosabatlarni amalga oshirish.
  •  
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Jahon tajribasida daromadlarni taqsimlash vakolatining asosan uch shakli keng qo’llaniladi:

  • soliq manbalarini byudjetlararo taqsimlash va ulardan alohida foydalanish;
  • federativ byudjetda daromadlarning bir qismini taqsimlash;
  • soliq olishda bir manbadan birgaliqda foydalanish.
  •  
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Xulosa o’rnida:

  • Mahalliy byudjetlar daromadlarini tartibga solishda ularning xarajatlarini kamaytirishga emas, daromadlarini ko’paytirishga intilish kerak. Buning uchun hududiy iqtisodiyotni ko’tarish, ishlab chiqarishni rag’batlantirish, hududga iqtisodiy va ijtimoiy yo’nalishdagi xorijiy investitsiyalarni jalb qilish kerak. Kichik biznes va hususiy tadbirkorlikning rivojlaniishiga maksimal darajada qulay shart-sharoit yaratish kerak
  •  
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар

Adabiyotlar:

  • Vahobov A. va boshqalar. Budjet - soliq siyosati yaxlitligi. O‘quv qo‘llanma. - T.: Iqtisod va moliya. 2005.285 b.
  • Vahobov A. va boshqalar. Moliyaviy va boshqaruv tahlili. Darslik. T.: Sharq 2005. 220 b.
  • Malikov T., Xaydarov N. Davlat budjeti. O‘quv qo‘llanma, T.: "IQT1SOD-MOLIYA", 2007, 84 b.
  • Malikov T., Xaydarov N. Budjet daromadlari va xarajatlari. O‘quv qo‘llanma, T.: "IQTISOD-MOLIYA", 2007 , 245 b.
  • Malikov T., Xaydarov N. Budjet: tizimi, tuzulmasi, jarayoni. O‘quv qo‘llanma, T.: "IQTISOD-MOLIYA", 2008, 84 b.
  • Yo‘ldoshev Z., Malikov T. Uy xo‘jaligi moliyasi. O‘quv qo‘llanma, T.: "IQTISOD-MOLIYA", 2008, 105 b.
  • Неshитой А.С. Финансы. Уchебник.-М.:”Даshков и К”, 2007. 512 с.
  • Романовский В.М. Уchебник.-М.:”Юрайт”, 2008. 462 с.
  • 07.11.19
  • Бюджетлараро муносабатлар


Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling