Mustaffo Kamol Otaturk nomi jahon tarixidagi 100 nafar nufuzli arbob ro‘yxatiga kiritilgan


Download 53 Kb.
Sana19.06.2020
Hajmi53 Kb.

O‘zA

O`zbek


30.04.2018 15:44:21

Mustaffo Kamol Otaturk nomi jahon tarixidagi 100 nafar nufuzli arbob ro‘yxatiga kiritilgan

Mustaffo Kamol Otaturk Turkiya jumhuriyati asoschisi sifatida ko‘riladi.

Birinchi jahon urushida Usmoniylar imperiyasi mag‘lubiyatga uchraganidan keyin u milliy ozodlik harakatiga rahbarlik qildi. Buning natijasi o‘laroq, 1922-yilning 1-noyabrida amaldagi hukumat barham topib, 1923-yilning 29-oktyabrida jumhuriyat e’lon qilindi.

Mamlakatda 1924-yil 3-mart kuni xalifalik rasman tugatilib, dunyoviy davlat qaror topdi. 1928-yilda alifbo lotinlashtirilib, turk tili arab va fors so‘zlaridan tozalana boshlandi va din davlatdan ajratildi. Otaturk islohotlari natijasida 1934-yilda xotin-qizlarga saylov huquqi berildi, feodal jamiyatlaridagi titullar bekor bo‘lib, familiya joriy qilindi. Aynan o‘sha yili familiya joriy qilinishi munosabati bilan Milliy yig‘in Mustaffo Kamolga Otaturk (turklar otasi) familiyasini berish to‘g‘risida qaror qabul qildi.

11.jpg


Milliy bank va milliy sanoat tashkil topdi. Buyuk Milliy yig‘in raisi (1920 – 1923), so‘ng (1923-yil 29-oktyabrdan boshlab) jumhuriyat prezidenti (1927, 1931 va 1935-yillarda qayta saylandi) hamda o‘zi tashkil qilgan Xalq Respublikachilar partiyasining raisi sifatida mamlakat va xorijda katta obro‘ e’tiborga sazovor bo‘ldi.

18.jpg


Mustaffo Kamol Otaturkning qachon tug‘ilgani haqida aniq ma’lumot yo‘q. Uning 1880 yoki 1881-yillarda tug‘ilgani aytiladi. Keyinchalik u tug‘ilgan kuni sifatida Turkiya musaqilligi uchun kurash boshlangan sana – 19 mayni tanladi. Mustaffoning onasi Zubayda xonim o‘g‘li din yo‘nalishi bo‘yicha ta’lim olishini istashiga qaramay, otasi Ali Riza-afandi farzandi zamonaviy usulda tahsil olishni istardi.

19.jpg


Otasi 1888-yilda – Mustaffo 8 yoshdaligida vafot etdi. Yosh Mustaffo 1893-yilning 13-mart kuni Salonikadagi harbiy maktabga (Selânik Askerî Rüştiyesi) o‘qishga kiradi. Ayni shu bilim dargohida matematika o‘qituvchisi unga ikkinchi – Kamol (“yetuk”) degan nom beradi. 1896-yilda Makedoniyaning Bitola shahridagi harbiy maktabga (Manastır Askerî İdadisi) qabul qilindi. Oradan uch yil o‘tib, 13-mart kuni Istanbuldagi harbiy kollej (Mekteb-i Harbiye-i Şahane)ga o‘qishga kirdi. 1902-yilning 10-fevralida Bosh Harbiy akademiyaga (Erkân-ı Harbiye Mektebi) qabul qilindi va 1905-yilning 11-yanvarida tamomladi. Akademiyani bitirishi bilan hibsga olinib, Damashqqa jo‘natiladi.

1905 yilda aynan shu shaharda “Vatan va Hurriyat” deb nomlangan inqilobiy tashkilot tuzadi. Birinchi jahon urushi davrida Mustaffo Kamol Chanakkaldagi jangda turk armiyasiga qo‘mondonlik qildi. 1919-yil 8-iyulida Mustaffo Kamol armiya saflaridan bo‘shatiladi.

Sulton hukumati uni hibsga olishga qaror qildi. Oradan ko‘p o‘tmay sirtdan o‘limga hukm qilindi. 1919-yilning 23-iyul – 7-avgust kunlari Erzurumda partiyaning se’zdi (Erzurum Kongresi) bo‘lib o‘tadi. Undan keyin o‘sha yilning 4–11-sentyabrida bo‘lib o‘tgan anjumanda Mustaffo Kamol Vatani qutqarish yo‘lini tasdiqlatdi.

27-dekabr kuni Anqara xalqi Mustaffo Kamolni quchoq ochib kutib oldi.

1920-yilda u Turkiya Buyuk Milliy Yig‘inini tashkil qildi va 23-aprelda uning birinchi raisi bo‘ldi.

20.jpg


1937-yilda uning salomatligi yomonlasha boshladi. 1938-may oyida shifokorlar unga jigar sirrozi tashxisini qo‘yishdi. Ammo shunga qaramay Otaturk o‘z vazifasini bajarishda davom ettaverdi. U 1938-yilning 10-noyabr kuni soat 9 dan 5 daqiqa o‘tganda 57 yoshida Turk sultonlarining qarorgohi bo‘lmish Dolmabaxcha saroyida vafot etdi.

21.jpg


Mustaffo Kamol Otaturk 21-noyabrda Anqaradagi etnografiya muzeyi hududiga dafn etildi. 1953-yilning 10-noyabrida Otaturk jasadi maxsus “Anitkabir” maqbarasiga qayta dafn etildi.

13.jpg


Ayni damda Otaturk sharafiga Turkiyaning deyarli barcha shaharlarida yodgorlik o‘rnatilgan. Uning surati Turkiyadagi barcha davlat idoralari, banknot va tanga pullarda mavjud.

16.Jpeg


Sharofiddin To‘laganov

Tarix va madaniyat Katta raqamlar va tadbirlar

Mustafo Kamol Otaturk

by Kallie Szcepepsi

Mustafo Kamol Otaturk, 1880 yoki 1881 yili Usmoniylar imperiyasining Salonikadagi (hozirgi Saloniki, Gretsiya) tarixiy davrida tug'ilmagan. Uning otasi, Ali Riza Afandi, etnik alban bo'lgan bo'lishi mumkin, lekin ba'zi manbalarda uning oilasi Turkiyaning Ikoniya hududidan ko'chmanchi ekanliklarini bildiradi. Ali Riza afandi mahalliy maslakdosh va yog'och sotuvchi edi. Otaturkning onasi, Zubeyd Xanim, ko'k ko'zli Yörük Turk yoki Makedoniyalik qiz edi, u (odatdagidek o'sha davrda) o'qish va yozish mumkin edi.

Zubeyd Xanim o'g'lini dinni o'rganishni istaydi, lekin Mustafo yana dunyoviy aql-zakovat bilan o'sib chiqadi. Er-xotinning olti farzandi bor edi, lekin faqat Mustafo va uning singlisi Makbule Atadan kattalar uchun tirik qoldi.

Diniy va harbiy ta'lim

Mustafo yosh bola sifatida diniy maktabga qat'iyan qo'shildi. Keyinchalik otasi bolani Shams Efendi maktabi, dunyoviy xususiy maktabga olib borishga ruxsat berdi. Mustafo yetti yoshida otasi vafot etdi.

12 yoshida Mustafo, onasi bilan maslahatlashmasdan harbiy oliy o'quv yurtiga kirish imtihonini topshirishi kerakligini qaror qildi. 1899 yilda Usmonli harbiy akademiyasiga o'qishga kirib, Monastir harbiy o'rta maktabiga bordi. 1905 yilning yanvar oyida Mustafo Kamol Usmonli harbiy kollejini tugatib, karerasini armiyada boshlagan.

Atatürk'ün harbiy ishlari

Harbiy tayyorgarlikdan so'ng Otaturk Usmonli qo'shiniga kapitan sifatida kirdi.

1907 yilgacha Damashqdagi (hozirgi Suriyada ) Beshinchi Armiyada xizmat qilgan. Keyinchalik Makedoniya Respublikasida Bitola deb nomlanuvchi Manastirga ko'chirilgan. 1910-yilda Kosovodagi Alban qo'zg'oloni bilan kurashdi va 1911-12 yilgi Italo-turk urushida keyingi yil harbiy xizmatdoshi sifatida ko'tarildi.

Italo-turk urushi 1902 yilgi Shimoliy Afrikada Usmonli davlatlarini ajratib olish bo'yicha Italiya va Fransiya o'rtasidagi kelishuvdan kelib chiqadi. Usmonli imperiyasi "Evropaning kasal odami" sifatida tanilgan edi, shuning uchun boshqa Yevropa kuchlari voqea sodir bo'lganidan ancha oldin uning o'ljasini o'lja bilan bo'lishishga qaror qilishdi. Frantsiya Marokashga aralashmaslik evaziga Italiyani uchta Usmonli provintsiyasidan iborat Libiyani nazorat qilishga va'da berdi.

1911-yil sentabr oyida Usmoniy Liviyaga qarshi 150 ming kishilik armiya ochildi. Mustafo Kamol ushbu bosqinchilikni faqatgina 8000 nafar muntazam qo'shin bilan to'ldirish uchun yuborilgan Usmonli qo'mondonlaridan, 20 ming nafar mahalliy Arab va Badaviy militsiyasidan iborat edi. U Tobruk urushida 1911 yilgi Ottoman g'alabasi uchun muhim edi. Unda 200 nafar turk va arab jangchilari 2 ming italiyalikni tutib olib, ularni Tobruk shahridan quvib chiqarib, 200 kishini o'ldirib, bir nechta pulemyotlarni qo'lga kiritishdi.

Ushbu jasur qarshiliklarga qaramasdan, Italiya Usmonlilarni engdi. 1912 yil oktyabr oyida Ouchy shartnomasi asosida Usmonli imperiyasi Tripoliya, Fezzan va Cyrenaica provintsiyalarining nazoratini Italiyaning Liviyasiga topshirgan.

Bolqon urushlari

Usmonli imperiyasining nazorati ostida, etnik millatchilik Bolqon viloyatining turli xalqlari orasida tarqaldi.

1912 va 1913 yillarda Birinchi va Ikkinchi Bolqon urushlarida ikki marta etnik to'qnashuvlar yuz berdi.

1912 yilda Bolqon Ligasi (yangi mustaqil Chernogoriya, Bolgariya, Gretsiya va Serbiya) Usmoniylar hukmronligi ostidagi o'z etnik guruhlari ustidan hukmronlik qilish uchun Usmonli imperiyasiga hujum qildi. Mustafo Kamol qo'shinlari, shu jumladan Usmonlilar Birinchi Bolqon urushini yo'qotishdi, lekin ikkinchi Bolqon urushida keyingi yil Bolgariya tomonidan qo'lga kiritilgan Trakiya hududining katta qismini qayta tikladi.

Usmonli imperiyasining eskirib ketgan qirg'og'idagi bu urushlar etnik millatchilik bilan oziqlangan. 1914-yilda Serbiya va Avstriya-Vengriya imperiyasi o'rtasida etnik va hududiy ziddiyat zilzila reaktsiyasini boshdan kechirgan edi, bu tez orada butun Yevropa kuchlarini Birinchi jahon urushiga aylantirgan edi.

Birinchi jahon urushi va Gelibolu

Birinchi jahon urushi Mustafo Kamol hayotida muhim davr bo'lgan. Usmonli imperiyasi Germaniya va Avstriya-Vengriya imperiyasiga Britaniya kuchlari, AQSh, Frantsiya, Rossiya va Italiyaga qarshi Markaziy kuchlarni shakllantirishga qo'shildi. Mustafo Kamol, ittifoqdosh kuchlar Gelibolu'da Usmonli imperiyasiga hujum qilishini bashorat qilgan; u erda Beshinchi Armiyaning 19-bo'limiga buyruq berdi.

Mustafo Kamol boshchiligida turklar 1915 yil ingiliz va frantsuzlar tomonidan Gelibolidagi yarim orolini 9 oy mobaynida taraqqiy etishga urinib, Ittifoqdoshlar uchun asosiy mag'lubiyatga sabab bo'ldi. Buyuk Britaniya va Frantsiya Gelibolu kampaniyasi davomida jami 568.000 kishini yuborgan, shu jumladan ko'plab avstraliyalik va Yangi Zelandiyaliklar (ANZAC); 44 ming kishi halok bo'ldi va 100 mingga yaqin odam jarohatlandi. Usmoniylar kuchlari kichik bo'lib, taxminan 315.500 kishini tashkil etgan, ulardan 86700 kishi halok bo'lgan va 164.000 dan ortiq kishi yaralangan.

Mustafo Kamol turkiy qo'shinlarni shafqatsiz kampaniya davomida qo'llab-quvvatladi. U ularga: "Men sizga hujum qilishga buyruq bermayman, o'lishni buyuraman", - deb aytgan edi. Uning erkaklar o'zlarining qashshoq odamlari uchun jang qildilar, chunki ular ko'p asrlik ko'p millatli imperiya ularning atrofida qulab tushdi.

Turklar Gelibolu shahridagi baland tog'li joylarda ushlanib, ittifoqchilarni sayohlarni jalb qildilar. Ushbu qonli, ammo muvaffaqiyatli himoya harakati kelgusi yillarda turk millatchiligi markazlaridan biri bo'lib, Mustafo Kamol bu markazda edi.

1916 yilning yanvarida G'olibolidan ittifoqchilarni olib chiqib ketishidan so'ng Mustafo Kamol Kavkazdagi Rossiya imperatorlik qo'shiniga qarshi muvaffaqiyatli janglar o'tkazdi. U hukumatning Hijaz yoki G'arbiy Arab yarim orolida yangi armiyani boshqarishni taklif qilib, bu erda Usmonlilarga yo'qolganligini to'g'ri taxmin qilishni rad etdi. 1917 yilning martida Mustafo Kamol butun Rossiya armiyasining buyrug'ini oldi, garchi rus muxoliflari ham rus inqilobining boshlanishi bilan deyarli darhol chiqib ketishdi.

Sulton Usmoniylarning Arabistondagi mudofaa tizimini qurishga qaror qildi va Mustafo Kamolni 1917 yil dekabr oyida Quddusni qo'lga kiritganidan so'ng Mustafo Kamolni Falastinga borish uchun g'olib qildi. U hukumatga Falastindagi vaziyat umidsiz ekanini va yangi Suriyada mudofaa mavqei mavjud. Konstantinopol bu rejani inkor qilganda, Mustafo Kamol o'z lavozimidan iste'foga chiqdi va poytaxtga qaytib keldi.

Markaziy kuchlar mag'lubiyatga uchraganligi sababli, Mustafo Kamol Arabiston yarim oroliga yana bir bor qaytdi. Usmonli kuchlari 1918-yil sentabr oyida Megiddo urushini , ya'ni Armageddon urushini yo'qotdi. Bu, aslida, Usmonli dunyosi uchun oxirzamon boshlanishi edi. Oktyabr va noyabr oylarining boshlarida Mustafo Kamol Yaqin Sharqda qolgan Usmonli kuchlarini olib tashladi. 1918-yil 13-noyabrda Konstantinopolga qaytib, g'alaba qozongan ingliz va frantsuzlar tomonidan topilgan.

Usmonli imperiyasi endi yo'q edi.

Turk Mustaqillik urushi

Mustafo Kamol Posho 1919 yil aprel oyida Usmonli qo'shiniga o'tishi bilan ichki xavfsizlikni ta'minlash uchun qayta tashkil etilgan. Buning o'rniga u qo'shinni millatchi qarshilik harakatiga aylantira boshlagan va shu yilning iyun oyida Turkiyaning mustaqilligi xavf ostida bo'lganligi haqida ogohlantirgan Amasya Tog'ini chiqargan.

Mustafo Kamol shu nuqtada juda to'g'ri edi; 1920 yil avgust oyida imzolangan Sevres shartnomasi Turkiya, Frantsiya, Buyuk Britaniya, Gretsiya, Armaniston, bo'ri va Bosfor Boğazı'ndaki xalqaro kuchlar o'rtasida bo'linishni talab qildi. Anqara atrofida faqatgina kichik shtana holati Turkiyaning qo'lida qoladi. Mustafo Kamol va uning turk millatchiligi xodimlari uchun bu reja mutlaqo qabul qilinishi mumkin emas edi. Aslida urush degani edi.

Angliya Turkiya parlamentini tarqatib yuborish va sultonni mustahkamlashda o'z huquqlarini imzolashga muvaffaq bo'ldi. Bunga javoban Mustafo Kamol yangi milliy saylovni chaqirdi va o'zi bilan alohida ma'ruza qildi. Bu Turkiyaning "Buyuk Milliy Majlisi" edi. Ittifoqdosh ishg'ol kuchlari Sevres shartnomasiga ko'ra Turkiyani tark etishga urinishganda, Buyuk millat majlisi armiyani birlashtirdi va Turkiya mustaqillik urushini boshladi.

GNO ko'plab jabhalarda urushga duch keldi, sharqda armanlar bilan janjallashdi, g'arbda esa yunonlar bor edi. 1921 yil davomida Marshal Mustafo Kamolga qarashli GNA armiyasi qo'shni kuchlarga qarshi g'alaba qozonganidan so'ng g'alaba qozondi. Keyingi kuzda turk millatchilik qo'shinlari ishg'ol kuchlarini Turk yarim orolidan chiqarib yubordilar.

O'zbekiston Respublikasi

Turkiyaning o'zida o'tirmasligini tushunib, Birinchi jahon urushidan so'ng g'alaba qozongan kuchlar Sevresni almashtirish uchun yangi tinchlik shartnomasi tuzishga qaror qildi. 1922 yilning noyabridan boshlab, Shveytsariyaning Lozannadagi GNK vakillari bilan yangi kelishuvni muhokama qilishdi. Angliya va boshqa davlatlar Turkiyaning iqtisodiy nazoratini saqlab qolish yoki umuman Boğaz'la haqida huquqlarini himoya qilish umduysa-da, turklar qat'iy edi. Ular faqat tashqi boshqaruvdan ozod bo'lgan to'liq hukmronlikni qabul qilishadi.

1923 yil 24 iyulda GNK va Evropa vakolatxonalari Lozan Shartnomasini imzoladilar, bu esa to'liq suveren Respublikasi Respublikasini e'tirof etdi. Yangi Respublika birinchi saylangan prezident sifatida Mustafo Kamol dunyodagi eng tezkor va eng samarali modernizatsiya kampaniyalarini boshqaradi. U faqat Latif Usakligilga turmushga chiqdi, biroq ikki yildan so'ng ular ajrashishdi. Mustafo Kamol hech qanday biologik bola ko'rmagan, shuning uchun u o'n ikki qiz va bir bolani qabul qilgan.

Turkiyani modernizatsiya qilish

Prezident Mustafo Kamol Islom Xalifaligining lavozimini bekor qildi. Biroq boshqa birorta yangi xalifa tayinlanmadi. Mustafo Kamol, shuningdek, qizlar va o'g'il bolalar uchun diniy bo'lmagan boshlang'ich maktablarning rivojlanishini rag'batlantirib, ta'limni sekulyar qildi.

Zamonaviylashtirish jarayonida prezident turklarni g'arb uslubidagi kiyim kiyishni rag'batlantirdi. Erkaklar fez yoki salla emas, balki fedoras yoki derby shapka kabi Evropa shlyapalarini kiyishlari kerak edi. Pardani noqonuniy deb hisoblamagan bo'lsa-da, hukumat ayollarni uni kiyishni istamadi.

1926 yildan boshlab Mustafo Kamol islomiy sudlarni bekor qildi va Turkiyadagi dunyoviy fuqarolik qonunini o'rnatdi. Ayollarga mulkni meros qilib olish yoki erlarini ajrashish uchun teng huquqlar berildi. Prezident Turkiyaning boy zamonaviy xalq bo'lishiga qaramasdan, ayollarni mehnatkashlarning muhim bir qismi sifatida ko'rgan. Nihoyat, u yozma turkchaga an'anaviy arabcha yozuvni lotin tilida yangi alfavit bilan almashtirdi.

Tabiiyki, bunday radikal o'zgarishlar bir vaqtning o'zida bir-biriga ta'sir o'tkazdi. 1926-yilda prezidentni suiqasd qilish uchun Xalifani saqlashni istagan Kamolga yordam bergan. 1930 yillar oxirida Menemenning kichik shaharchasida islomiy fundamentalistlar yangi tizimni ag'darish bilan tahdid qilgan isyonga kirishdi.

Mustafo Kamol 1936-yilda butun Turk hukmdorligiga so'nggi to'siqni olib tashladi. Lozan Antlaşması'nın qolgan qismi bo'lgan xalqaro Boğazlar komissiyasidan nazorat qo'lga olish uchun Boğazları millileştirmiştir.

Otaturkning o'limi va merosi

Mustafo Kamol, Turkiyaning yangi, mustaqil davlatini tashkil etish va boshqarishda muhim rol o'ynaganligi tufayli "Otaturk", ya'ni "bobo" yoki " Turklarning ajdodi" ma'nosini anglatadi. Otaturk, 1938 yil 10 noyabrda jiddiy spirtli ichimlik iste'moli tufayli jigar sirozidan vafot etgan. U faqatgina 57 yoshda edi.

Mustafo Kamol Otaturk, armiya xizmatida va 15 yil davomida prezident sifatida zamonaviy turk davlatining poydevorini qo'ydi. Bugungi kunda uning siyosati munozara qilinmoqda, biroq Turkiya Mustafo Kamolga yigirmanchi asrning muvaffaqiyatli voqealaridan biri sifatida qaraydi.

Also see

Otto Von Bismarkning hayoti va merosi, temir kantsler

TARIX VA MADANIYAT

Buyuk Abduvali Akbar, Mug'al Hindiston imperatori

TARIX VA MADANIYAT

Vlad Impaler / Vlad III Drakula / Vlad Tepes

TARIX VA MADANIYAT

Kleopatraning nimasi yoqdi?

TARIX VA MADANIYAT

Nima uchun Churchill 1945 saylovni yo'qotdi

TARIX VA MADANIYAT

Artur Zimmermann

TARIX VA MADANIYAT

Pontiy Pilat

TARIX VA MADANIYAT

Filippinning inqilobiy qahramonlaridir

TARIX VA MADANIYAT

Viet Cong haqida bilib oling

TARIX VA MADANIYAT

Nima uchun Xitoy Gonkongni Buyuk Britaniyaga ijaraga bergan?

TARIX VA MADANIYAT

Mening Lai qirg'ini nima edi?

TARIX VA MADANIYAT

Frantsuz inqilobi davri: 1793 - 4 (Terror)

TARIX VA MADANIYAT

Newest ideas

Ikki shialar yoki Ithna Ashariyah

TARIX VA MADANIYAT

Appalachi tog'larining geologiyasi

ILMIY


Jinsiy Avstraliya golfchilarining taqvimi bahslarga sabab bo'ladi

SPORT


Nemis tilidagi ismlar

TILLAR


Anime nusxa ko'chirish jarayoni

VIZUAL SAN'AT

Teylor Svift Biografiyasi

MUSIQA


Fizikada Turk - Ta'rif va Misol

ILMIY


Qanday Heidi Braids qilish

IJRO SAN'ATI

Huna qoidalari

DIN VA MA'NAVIYAT

Nima uchun masihiylar yakshanba kuni ibodat qilishadi?

DIN VA MA'NAVIYAT

Aloqa nazariyasi

TILLAR


Poker al sanoati

QIZIQISH VA FAOLIYAT

DigiPen Texnologiyalar Institutiga qabul qilish

TALABALAR VA OTA-ONALAR UCHUN

Kozmologiyada barqaror davlat nazariyasi

ILMIY


Kolorado Mesa universiteti qabul

TALABALAR VA OTA-ONALAR UCHUN

Qanday qilib muhrlangan va xushbo'y qog'ozlarni tayyorlash

ILMIY


Astronavtlarning fazoviy fazilatlarni o'rganish

ILMIY


Alternative articles

Oltita tog 'cho'qqisi qobiliyati

SPORT

Assinsiyalik Frensisning ibodati



DIN VA MA'NAVIYAT

Yakshanba kuni qanday bayram qilinadi?

DIN VA MA'NAVIYAT

Echinoidea sinfiga kirish

HAYVONLAR VA TABIAT

Prekambriya

HAYVONLAR VA TABIAT

Rumiqolqa

IJTIMOIY FANLAR

Har bir inson «jilvalanuvchi kuch» ni tomosha qilishi kerak

VIZUAL SAN'AT

Iyul Rodeo jadvali

SPORT

20 Ko'zda tutishingiz kerak bo'lgan filmlarni suratga olish



QARSAKLAR

Super Bowl tarixi III

SPORT

Xristian ekzistentsializm



DIN VA MA'NAVIYAT

BACK TO TOP



© 2020 uz.eferrit.com
Download 53 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling