1 Ma’ruza Reja


Garmonik tebranma harakat kinematikasi va dinamikasi


Download 344.56 Kb.
bet2/8
Sana05.11.2023
Hajmi344.56 Kb.
#1748627
1   2   3   4   5   6   7   8
Bog'liq
1-Маъруза

1.2. Garmonik tebranma harakat kinematikasi va dinamikasi
Garmonik tebranishlarda tebranuvchi kattaliklar vaqt o’tishi bilan sinus yoki kosinus qonuniyatlariga bo’ysungan holda o’zgarishi kuzatiladi:
, (1.2.1)
bu yerda u – tebranuvchi kattalik, A - tebranuvchi kattalikning amplitudasi (maksimal siljishi), - doiraviy yoki siklik chastota,  t = 0 vaqtdagi tebranishning boshlang’ich fazasi, . t – vaqtdagi tebranish fazasi.
Garmonik tebranuvchi tizimning ayrim holatlari tebranish davri deb ataluvchi - T vaqtdan so’ng takrorlanib turadi. Bu davr ichida tebranish fazasi 2 ga o’zgaradi, ya’ni:

Bu yerdan tebranish davri quyidagiga teng bo’ladi:
, (1.2.2)
Tebranish davriga teskari bo’lgan kattalik, birlik vaqt ichidagi to’la tebranishlar sonini belgilaydi va u tebranishlar chastotasi deb ataladi:
, (1.2.3)
Chastota birligi Gers bilan o’lchanadi va 1 Gers - 1 sekund davomida 1 sikl tebranish bo’lishini ko’rsatadi.


1.1 - rasm. Moddiy nuqtaning aylana bo’ylab harakati

Garmonik tebranishlarga bir misol keltiramiz. M nuqta A radiusli aylana bo’ylab burchak tezlik bilan tekis harakatlanayotgan bo’lsin (1.1 - rasm).


Harakat boshlanishida, t = 0 da nuqta M0 holatda deb hisoblaymiz. Shu nuqtaga o’tkazilgan A = 0M0 aylananing radiusi M nuqtaning burchak tezligiga teng tezlik bilan ko’rsatgich yo’nalishida aylanadi. Agar t = 0 da radius gorizontal o’q bilan burchak hosil qilgan bo’lsa, t vaqt o’tgandan so’ng esa ( t + ) qiymatga ega bo’ladi. M nuqta aylana bo’ylab burchak tezlik bilan harakatlanganda uning tik diametrga proyeksiyasi N aylana markazi atrofida garmonik tebranishlar hosil qiladi.
N nuqtaning tik diametr bo’yicha siljishi yoki tebranishi sinus qonuni bilan ifodalanadi:
, (1.2.4)
bu yerda uM nuqtaning tik diametrga proyeksiyasi N nuqtaning 0 aylana markaziga nisbatan holatidir va tebranuvchi kattalik hisoblanadi.
M nuqtaning 0X o’qqa proyeksiyasi ham shunday qonun asosida tebranadi:

(1.2.4) – ifodada t ni t + T bilan olmashtirib, ga tengligini hisobga olsak, M nuqtaning tik diametrga proyeksiyasi N ni 0 nuqta atrofidagi tebranish qiymatiga ega bo’lamiz va x siljish kattaligining davriy ravishda o’zgarishini kuzatamiz.
Gorizontal o’q bo’yicha vatqning o’zgarishini, vertikal o’q bo’yicha esa siljishining o’zgarishini keltirsak, siljishning o’zgarishini grafik ravishda tassavur qilish mumkin. Natijada sinusoida qonuniyatini kuzatamiz (1.2 - rasm).
Bu yerda istalgan vertikal AV kesma shu vaqtdagi siljishni ko’rsatadi, A1V1 – amplitudaning maksimal qiymatini, T – tebranish davrini ko’rsatadi.


Download 344.56 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling